অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2248 647036 602453 2026-10-24T05:16:40Z LiuJen 29904 টাই আহোম ভাষা 𑜎𑜤𑜂𑜫লুং শব্দটো 𑜏𑜤𑜂𑜫 ছুং হৈ আছিল। 647036 wikitext text/x-wiki {{about|আহোম সাম্ৰাজ্যৰ নৱমজন বৰফুকন}} {{Infobox person | name = লাচিত বৰফুকন <br>𑜋𑜥𑜀𑜨𑜃𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜡 𑜋𑜢𑜄𑜫 (ফু-কন লুং লা-চিত) | image = Lachit Borphukan and His Army.jpg | caption = | birth_name = লা-চিত | birth_date = [[২৪ নৱেম্বৰ]], ১৬২২ | birth_place = | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = ২৫ এপ্ৰিল, ১৬৭২ | death_place = [[কলিয়াবৰ]] | death_cause = | body_discovered = | resting_place = হোলোঙাপাৰ, [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], অসম | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = লাচিত বৰফুকন সহিতে আহোম সৈন্যৰ প্ৰতিমূৰ্তি | residence = [[গড়গাঁও]], [[গুৱাহাটী]] | nationality = অসমীয়া | other_names = | ethnicity = [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই আহোম]] | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = বৰফুকন (ফু-কন লুং) | years_active = ১৬৬৭-১৬৭২ চন | employer = | organization = আহোম সেনা | agent = | known_for = [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]] | notable_works = ১৬৭১ চনৰ শৰাইঘাটৰ যুদ্ধত অসমীয়া সৈন্যৰ বৰফুকনৰ দায়িত্ব লৈ মোগল সৈন্যক পৰাস্ত কৰিছিল | style = | influences = | influenced = | home_town = [[গড়গাঁও]] | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = [[বৰফুকন]] | term = | predecessor = ঘোঁৰাকোঁৱৰ | successor = [[লালুকসোলা বৰফুকন]] | party = | movement = [[আলাবৈৰ ৰণ]], [[শৰাইঘাটৰ ৰণ]] | opponents = [[মোগল সাম্ৰাজ্য]] | boards = | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]]<ref>{{cite web|last=Zaman|first=Rokibuz|title=Why Assamese historians and writers are protesting against the BJP's celebration of Lachit Borphukan|website=Scroll.in|date=24 Nov 2022|url=https://scroll.in/article/1038074/why-assamese-historians-and-writers-are-protesting-against-the-bjps-celebration-of-lachit-borphukan|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123193935/https://scroll.in/article/1038074/why-assamese-historians-and-writers-are-protesting-against-the-bjps-celebration-of-lachit-borphukan|archive-date=23 Jan 2023|url-status=live|access-date=19 Mar 2026}}</ref> | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | criminal_charge = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = | children = | parents = [[মোমাই তামুলী বৰবৰুৱা]] (ফুকে লুং লান-ফিমা)<ref>𑜋𑜰𑜫𑜇𑜡 𑜀𑜦𑜡 𑜉𑜠 𑜋𑜦𑜧 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜦 𑜋𑜂𑜫 𑜑𑜧 𑜋𑜄𑜫 𑜋𑜥 𑜏𑜨𑜃𑜫 𑜏𑜂𑜫 𑜈𑜨𑜃𑜫 𑜍𑜥𑜎𑜦 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜇𑜥𑜀𑜦𑜧 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣 𑜎𑜡 𑜋𑜢𑜄𑜫 𑜋𑜥𑜀𑜨𑜃𑜫 {{Harvcol|Baruah|1930|p=181}}</ref> {{notetag|লাচিত বৰফুকনৰ পিতৃ সম্পৰ্কে বহুতো বুৰঞ্জীবিদে ভিন্ন মত দিয়ে যদিও বুৰঞ্জীৰ মতে তেওঁৰ পিতৃ ফুকে লুং লান ফিমা, উৎস বুৰঞ্জী:আহম বুৰঞ্জী (২০২৩ চন, সাঁচিপতীয়া ৰাজবুৰঞ্জী), আসাম বুৰঞ্জী (১৯৩০ চন, সম্পাদনা- ৰায়বাহাদুৰ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা), পুৰণি অসম বুৰঞ্জী (সম্পাদনা- পণ্ডিত হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী), কামৰূপৰ বুৰঞ্জী}} <br>নাঙ লা চেঙ আইদেউ<ref>দিলিহিয়াল বুঢ়াগোহাঁই বংশাৱলী</ref> | relatives = '''ভাতৃ''': [[লালুকসোলা বৰফুকন]]<br>ভাৰধৰা বৰফুকন <br>মৰঙ্গী বৰবৰুৱা<br>লাও ডেকা<br>দতুকাড়ী<br>'''ভগ্নী''': পাখৰী গাভৰু<br>'''ককা বা প'-থাও''': লান টাই লুঙ <ref>ৰাজবুৰঞ্জী, পুৰণি অসম বুৰঞ্জী, কামৰূপৰ বুৰঞ্জী, সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী, আসাম বুৰঞ্জী</ref> | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''লাচিত বৰফুকন''' বুৰঞ্জীমতে '''ফু-কন লুং লা-চিত''' ({{lang-aho|𑜋𑜥𑜀𑜨𑜃𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜡 𑜋𑜢𑜄𑜫}}, {{lang-en|Lachit Borphukan}}) আছিল [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] নৱমজন বৰফুকন (ফু-কন লুং)। ১৬৭১ চনত তেখেতে [[আহোম সৈন্যবাহিনী|আহোম সেনাৰ]] দ্বাৰা বিশাল [[মোগল]] সৈন্য-বাহিনী পৰাজিত কৰি [[অসম|অসমৰ]] পৰা আঁতৰাই পঠিয়াইছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-03-03 |title=Explained: Ahom warrior Lachit Borphukan and the battles of Alaboi & Saraighat |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-ahom-warrior-lachit-borphukan-and-the-battles-of-alaboi-saraighat-7791371/ |access-date=2022-07-16 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত লাচিতে দেখুওৱা বিক্ৰমৰ ফল স্বৰূপে [[অসম বুৰঞ্জী|অসমৰ বুৰঞ্জীত]] তেখেতৰ নাম জিলিকি আছে। ==পৰিয়াল== লাচিত বৰফুকনৰ জন্ম গড়গাঁৱৰ ওচৰতে দিখৌ নৈৰ পাৰত। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম মোমাই তামুলী বৰবৰুৱা আৰু মাতৃৰ নাম নাঙ লা চেঙ আইদেউ।<ref>দিলিহিয়াল বুঢ়াগোহাঁই বংশাৱলী</ref> সাঁচিপাতৰ ৰাজবুৰঞ্জীত মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ নাম লান ফিমা বৰবৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>𑜋𑜰𑜫𑜇𑜡 𑜀𑜦𑜡 𑜉𑜠 𑜋𑜦𑜧 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜦 𑜋𑜂𑜫 𑜑𑜧 𑜋𑜄𑜫 𑜋𑜥 𑜏𑜨𑜃𑜫 𑜏𑜂𑜫 𑜈𑜨𑜃𑜫 𑜍𑜥𑜎𑜦 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜇𑜥𑜀𑜦𑜧 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣 𑜎𑜡 𑜋𑜢𑜄𑜫 𑜋𑜥𑜀𑜨𑜃𑜫 {{Harvcol|Baruah|1930|p=181}}</ref> তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষ লুক ফিমা নামৰ ব্যক্তিজন ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুঙ চৌকাফাৰ সহযাত্ৰী হিচাপে পাটকাই পাৰ হৈ অসমলৈ আহিছিল।<ref>চৌকাফাৰ বুৰঞ্জী, Folio 1</ref> সেইকাৰণে তেওঁলোকৰ ফৈদ বা বংশটোক লান ফিমা বুলিও জনা যায়। চাওফা চুডাংফাৰ সময়ত তাওচুলাই কোঁৱৰে চাওফাৰ বিৰুদ্ধে কৰা বিদ্ৰোহত এই লান ফিমা ফৈদৰ থাউমুঙ তামৰা নামৰ এজন বিষয়াই সহযোগ কৰা বাবে তামৰাৰ ভাতৃ ফু-কে ফিমাক লুক-খা-খুন খেললৈ সালসলনি কৰা হৈছিল।<ref> Ahom Buranji{{Harvcol|Baruah|1930|p=191}}</ref> স্বৰ্গদেউ প্ৰতাপ সিংহই এই ফু-কে ফিমাৰ নাতি লাচাই লুঙ ওৰফে লান টাই লুঙ তামুলীৰ পুত্ৰ ত্যিৰিঙ ফিচেঙ মোমাই তামুলীক বৰবৰুৱা পাতিছিল। সেই বাবেই তেওঁক ফু-কে-লুঙ লান-ফিমা বুলিও কোৱা হয়। মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ পুত্ৰসকল হ'ল লালুকসোলা বৰফুকন, ভাৰধৰা বৰফুকন(লান ৰণ কপ), মৰঙ্গী বৰবৰুৱা(লান ব লিন), লাও ডেকা, অকা ফুকন আৰু দন্তকাড়ী বা কাড়ী ডেকা। তেওঁৰ জীয়ৰীৰ নাম পাখৰী গাভৰু। মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ ভাতৃ আছিল বাদুলী ৰজাশহুৰ বৰফুকন। তেওঁৰ পুত্ৰ বাদুলী ডেকাফুকন আৰু মৌপিয়া ফুকন। লাচিতৰ ভগ্নী পাখৰী গাভৰু আছিল স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহৰ তামুলী কুঁৱৰী। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ স্বৰ্গদেউ চক্ৰধ্বজ সিংহৰ কুঁৱৰী হৈছিল। সেইসূত্ৰে লাচিত বৰফুকন আৰু লালুকসোলা দুয়ো আছিল স্বৰ্গদেউৰ খুলশালীয়েক। শৰাইঘাটৰ ৰণৰ পূৰ্বে স্বৰ্গদেউ চক্ৰধ্বজ সিংহই মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ পুত্ৰ তথা ৰজাৰ নিজ খুলশালীয়েক লাচিতক বৰফুকন পদবী দিয়াৰ পূৰ্বে তেওঁৰ বংশ বিচাৰ কৰি তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটোক লুক খা খুন খেলপৰা পুনৰ পূৰ্বৰ মৰ্যদালৈ নিছিল।<ref> Ahom Buranji{{Harvcol|Baruah|1930|p=192}}</ref> == লাচিতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ == [[File:Statue of Lachit Barphukan, at Lachit Ghat in Guwahati 11.jpg|left|thumb|গুৱাহাটীৰ লাচিত বৰফুকনৰ মূৰ্তি]] ৰাজকীয় পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা বাবে লাচিতে সামৰিক আৰু অসামৰিক দুয়োবিধ শিক্ষাই ল’বলগীয়া হৈছিল। লাচিতৰ জন্ম ৰাজকীয় পৰিৱেশত হোৱা বাবে কৰ্তব্যপৰায়ণতা, কৰ্মনিষ্ঠা, সততা আদি গুণ পৰিয়ালৰ পৰাই পাইছিল। আহোমসকলৰ এটা ফৈদ হ’ল লান ফিমা বংশ। এই ফৈদৰে লোক লাচিত। এই ফৈদৰ আদি পুৰুষজন চুকাফাৰ লগতে অসমলৈ আহিছিল। লাচিতে একেদিনাই বৰফুকনৰ পদ পোৱা নাছিল। তেওঁ প্ৰথমতে আছিল ঘোঁৰা বৰুৱাৰ পদত। এই পদত থাকোঁতে তেওঁ অতি দুৰ্দান্ত ঘোঁৰাক বশ কৰিছিল। ঘোঁৰা বৰুৱা, দুলীয়া বৰবৰুৱা, শিমুলগুৰীয়া ফুকন, দোলাকাষৰীয়া বৰুৱা (দোলা কঢ়িওৱা আৰু পালি পহৰীয়া সকলক চলোৱা) হোৱাৰ পিছতহে স্বৰ্গদেও [[চুপুংমুং]]ৰ বৰফুকন হৈছিল। দোলাকাষৰীয়া বৰুৱা পদত থাকোঁতে লাচিতৰ দক্ষতা স্বৰ্গদেওৰ চকুত পৰে। এদিনাখনৰ কথা- দোলাত বহি থকা স্বৰ্গদেওৱে লাচিতক মাতি আনি ক’লে- “বঙাল শত্ৰু কাষতে আছে, কেনেকৈ ছৈয়দ ফিৰোজ আৰু ছৈয়দ চালাক ধৰিব পাৰি।” লাচিতে উত্তৰ দিলে- “স্বৰ্গদেওৰ ৰাজ্যত মানুহ নাই নেকি? বঙালনো কি? মানুহহে! আমাৰ ৰাজ্যত নোলাব নেকি তেনে মানুহ। স্বৰ্গদেওৱে আদেশ দিবহে লাগে।”<ref>ভূঞা, সূৰ্য্য কুমাৰ, ৰায়-বাহাদুৰ, M.B.E.,M.A.,B.L.(কলিকতা), Ph.D. ''Lachit Barphukan and his times''</ref> </blockquote> তাৰ পিচতেই লাচিতক বৰফুকনৰ ভাৰ দিয়া হৈছিল। বৰফুকন পদ পোৱাৰ আগতে লাচিতে আৰু এটা পৰীক্ষাৰ সন্মুখীন হৈছিল। লাচিতক স্বৰ্গদেওৰ ওচৰলৈ মাতি পঠিওৱা হ’ল। স্বৰ্গদেওৰ সমুখত আঁঠু ল'ব ধৰোঁতেই ক’ৰবাৰ পৰা লগুৱা এজন আহি লাচিতৰ মূৰৰ বস্ত্ৰ থাপ মাৰি লৈ গৈছিল। স্বৰ্গদেওৱে এইটো পৰিকল্পিতভাৱে কৰোৱাইছিল। লাচিতৰ স্বাভাৱিকতেই খং উঠিল আৰু খাপৰ পৰা হেংদাঙখন (তৰোৱাল) উলিয়াই লগুৱাক খেদি গ’ল। স্বৰ্গদেওৰ হস্তক্ষেপত লগুৱা বাচিল। লাচিত নিৰ্ভীক আৰু যথেষ্ট সাহসী আছিল । == সাহসৰ অন্তিম নিদৰ্শন == শৰাইঘাট যুদ্ধৰ শেষৰ ফালে মোগলৰ বিৰাট সৈন্য বাহিনীৰ আগত আহোমৰ সৈন্যই জয়ৰ আশা বাদ দি পিছ হুঁহুকিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। সেইসময়ত লাচিতৰ অতিপাত জ্বৰ উঠি আছিল। সেই নৰিয়া গাৰে এখন নৌকাত উঠি মোগলৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ আগবাঢ়ি আহিছিল আৰু সৈন্যসকলক উদ্দেশ্যি কৈছিল, “অসমীয়া ৰণুৱা সকল মই যুঁজিহে মৰিম। নাইবা মোক বঙালে ধৰি লৈ যাওক তোমালোক সুখেৰে ঘৰলৈ যোৱা।” কথাখিনিয়ে সৈন্যসকলক উৎসাহ দিলে আৰু দুগুণ সাহসেৰে যুঁজি মোগলক পৰাস্ত কৰিলে। == লাচিত বৰফুকনৰ মৃত্যু == শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ জয়ৰ পিছতেই লাচিতৰ মৃত্যু হৈছিল। যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁৰ তীৰকঁপে জ্বৰ উঠি আছিল আৰু সেই জ্বৰীয়া দেহেৰে যুদ্ধ কৰিছিল। পিছত স্বৰ্গদেও উদয়াদিত্য সিংহ‍ই ১৬৭২ চনত যোৰহাটৰ পৰা ১৬ কিলোমিটাৰ আঁতৰত “[[লাচিত মৈদাম]]” নিৰ্মাণ কৰে। == লাচিত-দিৱস == প্ৰতিবছৰে [[২৪ নৱেম্বৰ]]ৰ দিনটো গোটেই অসমতে লাচিত বৰফুকনৰ বীৰত্ব আৰু [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত অসমীয়া সেনাৰ বিজয়ৰ স্মৃতিত [[লাচিত দিৱস]] ({{lang-en|Lachit Day}}) হিচাপে পালন কৰা হয়<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |access-date=2007-05-14 |archivedate=2004-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |deadurl=yes }}</ref>। == আলোকচিত্ৰ == <gallery class="center" widths="120" heights="120px" perrow="5" style="border: 5px solid #a86; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); border-radius: 0.5em"> File:Lachit Bhawan at Lachit maidam.JPG|লাচিত মৈদামৰ ভিতৰত লাচিত ভৱন। File:Statue of Bir Lachit Barphukan at Lachit Ghat, Guwahati-3.jpg|right|thumb|300px|গুৱাহাটীৰ লাচিত ঘাটৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত লাচিত বৰফুকনৰ প্ৰতিমূৰ্তি Image:Lachit Barphukan's maidam.JPG|লাচিত বৰফুকনৰ মৈদাম হোলোঙাপাৰত, [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] Image:NDA pics 014.jpg|[[ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমী (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমী]] (এন ডি এ), খদকৱাছলাত লাচিত বৰফুকনৰ মূৰ্তি।<ref name="hinduhumanrights1">{{cite web |url=http://www.hinduhumanrights.info/lachit-borphukan-a-great-unknown-son-of-sanatan-dharma/ |title=Lachit Borphukan : A great 'unknown' Son of Sanatan Dharma &#124; Hindu Human Rights Online News Magazine |publisher=Hinduhumanrights.info |date=2012-06-10 |access-date=2013-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302161002/http://www.hinduhumanrights.info/lachit-borphukan-a-great-unknown-son-of-sanatan-dharma/ |archive-date=2 March 2013 |url-status=dead }}</ref> File:Lachit Borphukon's Statue near Church field, Tezpur.jpg|তেজপুৰ চাৰ্চ ফিল্ডৰ সন্মুখত অৱস্থিত বীৰ লচিতৰ প্ৰতিমূৰ্ত্তি। File:লাচিত বৰফুকন.jpg|thumb|লাচিত বৰফুকনৰ এখন কাল্পনিক ডিজিটেল চিত্ৰ। </gallery> == আৰু চাওক == * [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]] * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{Citation |last=Baruah |first=GC |year=1930 |title=Ahom-Buranji |url=https://books.google.co.in/books/about/Ahom_Buranji.html?id=LKScnQEACAAJ&redir_esc=y |place= }} ==টোকা== <references group="note"/> == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commonscat|Lachit Borphukan|লাচিত বৰফুকন}} * [http://www.hvk.org/articles/0801/92.html Emulate the spirit and skill of Lachit Barphukan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |date=2004-10-25 }} লিখক: [[লে. জে. এচ. কে. সিনহা]] * [http://www.assam.org/mod.php?mod=userpage&menu=90409&page_id=178 Lachit Borphukon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310224244/http://www.assam.org/mod.php?mod=userpage&menu=90409&page_id=178 |date=2007-03-10 }} লিখক: [[অজিত বৰুৱা]] * http://www.hvk.org/articles/0801/92.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |date=2004-10-25 }} * http://www.rediff.com/news/2003/jun/06inter.htm * http://www.hvk.org/articles/0801/92.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |date=2004-10-25 }} * http://www.hvk.org/articles/0801/92.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |date=2004-10-25 }} {{অসমৰ সুপ্ৰসিদ্ধ ব্যক্তিসকল}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] flcmvzq6pz6lmrm7fy0esa484bfjjzj 647061 647036 2026-10-24T05:55:54Z LiuJen 29904 টাই আহোম ভাষাত ‘‘ফুকন’’ শব্দটো চুকন হৈ আছিল,শুদ্ধ কৰা হ’ল এতিয়া। 647061 wikitext text/x-wiki {{about|আহোম সাম্ৰাজ্যৰ নৱমজন বৰফুকন}} {{Infobox person | name = লাচিত বৰফুকন <br>𑜇𑜥𑜀𑜨𑜃𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜡 𑜋𑜢𑜄𑜫 (ফু-কন লুং লা-চিত) | image = Lachit Borphukan and His Army.jpg | caption = | birth_name = লা-চিত | birth_date = [[২৪ নৱেম্বৰ]], ১৬২২ | birth_place = | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = ২৫ এপ্ৰিল, ১৬৭২ | death_place = [[কলিয়াবৰ]] | death_cause = | body_discovered = | resting_place = হোলোঙাপাৰ, [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], অসম | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = লাচিত বৰফুকন সহিতে আহোম সৈন্যৰ প্ৰতিমূৰ্তি | residence = [[গড়গাঁও]], [[গুৱাহাটী]] | nationality = অসমীয়া | other_names = | ethnicity = [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই আহোম]] | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = বৰফুকন (ফু-কন লুং) | years_active = ১৬৬৭-১৬৭২ চন | employer = | organization = আহোম সেনা | agent = | known_for = [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]] | notable_works = ১৬৭১ চনৰ শৰাইঘাটৰ যুদ্ধত অসমীয়া সৈন্যৰ বৰফুকনৰ দায়িত্ব লৈ মোগল সৈন্যক পৰাস্ত কৰিছিল | style = | influences = | influenced = | home_town = [[গড়গাঁও]] | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = [[বৰফুকন]] | term = | predecessor = ঘোঁৰাকোঁৱৰ | successor = [[লালুকসোলা বৰফুকন]] | party = | movement = [[আলাবৈৰ ৰণ]], [[শৰাইঘাটৰ ৰণ]] | opponents = [[মোগল সাম্ৰাজ্য]] | boards = | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]]<ref>{{cite web|last=Zaman|first=Rokibuz|title=Why Assamese historians and writers are protesting against the BJP's celebration of Lachit Borphukan|website=Scroll.in|date=24 Nov 2022|url=https://scroll.in/article/1038074/why-assamese-historians-and-writers-are-protesting-against-the-bjps-celebration-of-lachit-borphukan|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123193935/https://scroll.in/article/1038074/why-assamese-historians-and-writers-are-protesting-against-the-bjps-celebration-of-lachit-borphukan|archive-date=23 Jan 2023|url-status=live|access-date=19 Mar 2026}}</ref> | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | criminal_charge = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = | children = | parents = [[মোমাই তামুলী বৰবৰুৱা]] (ফুকে লুং লান-ফিমা)<ref>𑜋𑜰𑜫𑜇𑜡 𑜀𑜦𑜡 𑜉𑜠 𑜋𑜦𑜧 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜦 𑜋𑜂𑜫 𑜑𑜧 𑜋𑜄𑜫 𑜋𑜥 𑜏𑜨𑜃𑜫 𑜏𑜂𑜫 𑜈𑜨𑜃𑜫 𑜍𑜥𑜎𑜦 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜇𑜥𑜀𑜦𑜧 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣 𑜎𑜡 𑜋𑜢𑜄𑜫 𑜋𑜥𑜀𑜨𑜃𑜫 {{Harvcol|Baruah|1930|p=181}}</ref> {{notetag|লাচিত বৰফুকনৰ পিতৃ সম্পৰ্কে বহুতো বুৰঞ্জীবিদে ভিন্ন মত দিয়ে যদিও বুৰঞ্জীৰ মতে তেওঁৰ পিতৃ ফুকে লুং লান ফিমা, উৎস বুৰঞ্জী:আহম বুৰঞ্জী (২০২৩ চন, সাঁচিপতীয়া ৰাজবুৰঞ্জী), আসাম বুৰঞ্জী (১৯৩০ চন, সম্পাদনা- ৰায়বাহাদুৰ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা), পুৰণি অসম বুৰঞ্জী (সম্পাদনা- পণ্ডিত হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী), কামৰূপৰ বুৰঞ্জী}} <br>নাঙ লা চেঙ আইদেউ<ref>দিলিহিয়াল বুঢ়াগোহাঁই বংশাৱলী</ref> | relatives = '''ভাতৃ''': [[লালুকসোলা বৰফুকন]]<br>ভাৰধৰা বৰফুকন <br>মৰঙ্গী বৰবৰুৱা<br>লাও ডেকা<br>দতুকাড়ী<br>'''ভগ্নী''': পাখৰী গাভৰু<br>'''ককা বা প'-থাও''': লান টাই লুঙ <ref>ৰাজবুৰঞ্জী, পুৰণি অসম বুৰঞ্জী, কামৰূপৰ বুৰঞ্জী, সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী, আসাম বুৰঞ্জী</ref> | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''লাচিত বৰফুকন''' বুৰঞ্জীমতে '''ফু-কন লুং লা-চিত''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜀𑜨𑜃𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜡 𑜋𑜢𑜄𑜫}}, {{lang-en|Lachit Borphukan}}) আছিল [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] নৱমজন বৰফুকন (ফু-কন লুং)। ১৬৭১ চনত তেখেতে [[আহোম সৈন্যবাহিনী|আহোম সেনাৰ]] দ্বাৰা বিশাল [[মোগল]] সৈন্য-বাহিনী পৰাজিত কৰি [[অসম|অসমৰ]] পৰা আঁতৰাই পঠিয়াইছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-03-03 |title=Explained: Ahom warrior Lachit Borphukan and the battles of Alaboi & Saraighat |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-ahom-warrior-lachit-borphukan-and-the-battles-of-alaboi-saraighat-7791371/ |access-date=2022-07-16 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত লাচিতে দেখুওৱা বিক্ৰমৰ ফল স্বৰূপে [[অসম বুৰঞ্জী|অসমৰ বুৰঞ্জীত]] তেখেতৰ নাম জিলিকি আছে। ==পৰিয়াল== লাচিত বৰফুকনৰ জন্ম গড়গাঁৱৰ ওচৰতে দিখৌ নৈৰ পাৰত। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম মোমাই তামুলী বৰবৰুৱা আৰু মাতৃৰ নাম নাঙ লা চেঙ আইদেউ।<ref>দিলিহিয়াল বুঢ়াগোহাঁই বংশাৱলী</ref> সাঁচিপাতৰ ৰাজবুৰঞ্জীত মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ নাম লান ফিমা বৰবৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>𑜋𑜰𑜫𑜇𑜡 𑜀𑜦𑜡 𑜉𑜠 𑜋𑜦𑜧 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜦 𑜋𑜂𑜫 𑜑𑜧 𑜋𑜄𑜫 𑜋𑜥 𑜏𑜨𑜃𑜫 𑜏𑜂𑜫 𑜈𑜨𑜃𑜫 𑜍𑜥𑜎𑜦 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜇𑜥𑜀𑜦𑜧 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣 𑜎𑜡 𑜋𑜢𑜄𑜫 𑜋𑜥𑜀𑜨𑜃𑜫 {{Harvcol|Baruah|1930|p=181}}</ref> তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষ লুক ফিমা নামৰ ব্যক্তিজন ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওলুঙ চৌকাফাৰ সহযাত্ৰী হিচাপে পাটকাই পাৰ হৈ অসমলৈ আহিছিল।<ref>চৌকাফাৰ বুৰঞ্জী, Folio 1</ref> সেইকাৰণে তেওঁলোকৰ ফৈদ বা বংশটোক লান ফিমা বুলিও জনা যায়। চাওফা চুডাংফাৰ সময়ত তাওচুলাই কোঁৱৰে চাওফাৰ বিৰুদ্ধে কৰা বিদ্ৰোহত এই লান ফিমা ফৈদৰ থাউমুঙ তামৰা নামৰ এজন বিষয়াই সহযোগ কৰা বাবে তামৰাৰ ভাতৃ ফু-কে ফিমাক লুক-খা-খুন খেললৈ সালসলনি কৰা হৈছিল।<ref> Ahom Buranji{{Harvcol|Baruah|1930|p=191}}</ref> স্বৰ্গদেউ প্ৰতাপ সিংহই এই ফু-কে ফিমাৰ নাতি লাচাই লুঙ ওৰফে লান টাই লুঙ তামুলীৰ পুত্ৰ ত্যিৰিঙ ফিচেঙ মোমাই তামুলীক বৰবৰুৱা পাতিছিল। সেই বাবেই তেওঁক ফু-কে-লুঙ লান-ফিমা বুলিও কোৱা হয়। মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ পুত্ৰসকল হ'ল লালুকসোলা বৰফুকন, ভাৰধৰা বৰফুকন(লান ৰণ কপ), মৰঙ্গী বৰবৰুৱা(লান ব লিন), লাও ডেকা, অকা ফুকন আৰু দন্তকাড়ী বা কাড়ী ডেকা। তেওঁৰ জীয়ৰীৰ নাম পাখৰী গাভৰু। মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ ভাতৃ আছিল বাদুলী ৰজাশহুৰ বৰফুকন। তেওঁৰ পুত্ৰ বাদুলী ডেকাফুকন আৰু মৌপিয়া ফুকন। লাচিতৰ ভগ্নী পাখৰী গাভৰু আছিল স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহৰ তামুলী কুঁৱৰী। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ স্বৰ্গদেউ চক্ৰধ্বজ সিংহৰ কুঁৱৰী হৈছিল। সেইসূত্ৰে লাচিত বৰফুকন আৰু লালুকসোলা দুয়ো আছিল স্বৰ্গদেউৰ খুলশালীয়েক। শৰাইঘাটৰ ৰণৰ পূৰ্বে স্বৰ্গদেউ চক্ৰধ্বজ সিংহই মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ পুত্ৰ তথা ৰজাৰ নিজ খুলশালীয়েক লাচিতক বৰফুকন পদবী দিয়াৰ পূৰ্বে তেওঁৰ বংশ বিচাৰ কৰি তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটোক লুক খা খুন খেলপৰা পুনৰ পূৰ্বৰ মৰ্যদালৈ নিছিল।<ref> Ahom Buranji{{Harvcol|Baruah|1930|p=192}}</ref> == লাচিতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ == [[File:Statue of Lachit Barphukan, at Lachit Ghat in Guwahati 11.jpg|left|thumb|গুৱাহাটীৰ লাচিত বৰফুকনৰ মূৰ্তি]] ৰাজকীয় পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা বাবে লাচিতে সামৰিক আৰু অসামৰিক দুয়োবিধ শিক্ষাই ল’বলগীয়া হৈছিল। লাচিতৰ জন্ম ৰাজকীয় পৰিৱেশত হোৱা বাবে কৰ্তব্যপৰায়ণতা, কৰ্মনিষ্ঠা, সততা আদি গুণ পৰিয়ালৰ পৰাই পাইছিল। আহোমসকলৰ এটা ফৈদ হ’ল লান ফিমা বংশ। এই ফৈদৰে লোক লাচিত। এই ফৈদৰ আদি পুৰুষজন চুকাফাৰ লগতে অসমলৈ আহিছিল। লাচিতে একেদিনাই বৰফুকনৰ পদ পোৱা নাছিল। তেওঁ প্ৰথমতে আছিল ঘোঁৰা বৰুৱাৰ পদত। এই পদত থাকোঁতে তেওঁ অতি দুৰ্দান্ত ঘোঁৰাক বশ কৰিছিল। ঘোঁৰা বৰুৱা, দুলীয়া বৰবৰুৱা, শিমুলগুৰীয়া ফুকন, দোলাকাষৰীয়া বৰুৱা (দোলা কঢ়িওৱা আৰু পালি পহৰীয়া সকলক চলোৱা) হোৱাৰ পিছতহে স্বৰ্গদেও [[চুপুংমুং]]ৰ বৰফুকন হৈছিল। দোলাকাষৰীয়া বৰুৱা পদত থাকোঁতে লাচিতৰ দক্ষতা স্বৰ্গদেওৰ চকুত পৰে। এদিনাখনৰ কথা- দোলাত বহি থকা স্বৰ্গদেওৱে লাচিতক মাতি আনি ক’লে- “বঙাল শত্ৰু কাষতে আছে, কেনেকৈ ছৈয়দ ফিৰোজ আৰু ছৈয়দ চালাক ধৰিব পাৰি।” লাচিতে উত্তৰ দিলে- “স্বৰ্গদেওৰ ৰাজ্যত মানুহ নাই নেকি? বঙালনো কি? মানুহহে! আমাৰ ৰাজ্যত নোলাব নেকি তেনে মানুহ। স্বৰ্গদেওৱে আদেশ দিবহে লাগে।”<ref>ভূঞা, সূৰ্য্য কুমাৰ, ৰায়-বাহাদুৰ, M.B.E.,M.A.,B.L.(কলিকতা), Ph.D. ''Lachit Barphukan and his times''</ref> </blockquote> তাৰ পিচতেই লাচিতক বৰফুকনৰ ভাৰ দিয়া হৈছিল। বৰফুকন পদ পোৱাৰ আগতে লাচিতে আৰু এটা পৰীক্ষাৰ সন্মুখীন হৈছিল। লাচিতক স্বৰ্গদেওৰ ওচৰলৈ মাতি পঠিওৱা হ’ল। স্বৰ্গদেওৰ সমুখত আঁঠু ল'ব ধৰোঁতেই ক’ৰবাৰ পৰা লগুৱা এজন আহি লাচিতৰ মূৰৰ বস্ত্ৰ থাপ মাৰি লৈ গৈছিল। স্বৰ্গদেওৱে এইটো পৰিকল্পিতভাৱে কৰোৱাইছিল। লাচিতৰ স্বাভাৱিকতেই খং উঠিল আৰু খাপৰ পৰা হেংদাঙখন (তৰোৱাল) উলিয়াই লগুৱাক খেদি গ’ল। স্বৰ্গদেওৰ হস্তক্ষেপত লগুৱা বাচিল। লাচিত নিৰ্ভীক আৰু যথেষ্ট সাহসী আছিল । == সাহসৰ অন্তিম নিদৰ্শন == শৰাইঘাট যুদ্ধৰ শেষৰ ফালে মোগলৰ বিৰাট সৈন্য বাহিনীৰ আগত আহোমৰ সৈন্যই জয়ৰ আশা বাদ দি পিছ হুঁহুকিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। সেইসময়ত লাচিতৰ অতিপাত জ্বৰ উঠি আছিল। সেই নৰিয়া গাৰে এখন নৌকাত উঠি মোগলৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ আগবাঢ়ি আহিছিল আৰু সৈন্যসকলক উদ্দেশ্যি কৈছিল, “অসমীয়া ৰণুৱা সকল মই যুঁজিহে মৰিম। নাইবা মোক বঙালে ধৰি লৈ যাওক তোমালোক সুখেৰে ঘৰলৈ যোৱা।” কথাখিনিয়ে সৈন্যসকলক উৎসাহ দিলে আৰু দুগুণ সাহসেৰে যুঁজি মোগলক পৰাস্ত কৰিলে। == লাচিত বৰফুকনৰ মৃত্যু == শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ জয়ৰ পিছতেই লাচিতৰ মৃত্যু হৈছিল। যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁৰ তীৰকঁপে জ্বৰ উঠি আছিল আৰু সেই জ্বৰীয়া দেহেৰে যুদ্ধ কৰিছিল। পিছত স্বৰ্গদেও উদয়াদিত্য সিংহ‍ই ১৬৭২ চনত যোৰহাটৰ পৰা ১৬ কিলোমিটাৰ আঁতৰত “[[লাচিত মৈদাম]]” নিৰ্মাণ কৰে। == লাচিত-দিৱস == প্ৰতিবছৰে [[২৪ নৱেম্বৰ]]ৰ দিনটো গোটেই অসমতে লাচিত বৰফুকনৰ বীৰত্ব আৰু [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত অসমীয়া সেনাৰ বিজয়ৰ স্মৃতিত [[লাচিত দিৱস]] ({{lang-en|Lachit Day}}) হিচাপে পালন কৰা হয়<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |access-date=2007-05-14 |archivedate=2004-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |deadurl=yes }}</ref>। == আলোকচিত্ৰ == <gallery class="center" widths="120" heights="120px" perrow="5" style="border: 5px solid #a86; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); border-radius: 0.5em"> File:Lachit Bhawan at Lachit maidam.JPG|লাচিত মৈদামৰ ভিতৰত লাচিত ভৱন। File:Statue of Bir Lachit Barphukan at Lachit Ghat, Guwahati-3.jpg|right|thumb|300px|গুৱাহাটীৰ লাচিত ঘাটৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত লাচিত বৰফুকনৰ প্ৰতিমূৰ্তি Image:Lachit Barphukan's maidam.JPG|লাচিত বৰফুকনৰ মৈদাম হোলোঙাপাৰত, [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] Image:NDA pics 014.jpg|[[ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমী (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমী]] (এন ডি এ), খদকৱাছলাত লাচিত বৰফুকনৰ মূৰ্তি।<ref name="hinduhumanrights1">{{cite web |url=http://www.hinduhumanrights.info/lachit-borphukan-a-great-unknown-son-of-sanatan-dharma/ |title=Lachit Borphukan : A great 'unknown' Son of Sanatan Dharma &#124; Hindu Human Rights Online News Magazine |publisher=Hinduhumanrights.info |date=2012-06-10 |access-date=2013-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302161002/http://www.hinduhumanrights.info/lachit-borphukan-a-great-unknown-son-of-sanatan-dharma/ |archive-date=2 March 2013 |url-status=dead }}</ref> File:Lachit Borphukon's Statue near Church field, Tezpur.jpg|তেজপুৰ চাৰ্চ ফিল্ডৰ সন্মুখত অৱস্থিত বীৰ লচিতৰ প্ৰতিমূৰ্ত্তি। File:লাচিত বৰফুকন.jpg|thumb|লাচিত বৰফুকনৰ এখন কাল্পনিক ডিজিটেল চিত্ৰ। </gallery> == আৰু চাওক == * [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]] * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{Citation |last=Baruah |first=GC |year=1930 |title=Ahom-Buranji |url=https://books.google.co.in/books/about/Ahom_Buranji.html?id=LKScnQEACAAJ&redir_esc=y |place= }} ==টোকা== <references group="note"/> == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commonscat|Lachit Borphukan|লাচিত বৰফুকন}} * [http://www.hvk.org/articles/0801/92.html Emulate the spirit and skill of Lachit Barphukan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |date=2004-10-25 }} লিখক: [[লে. জে. এচ. কে. সিনহা]] * [http://www.assam.org/mod.php?mod=userpage&menu=90409&page_id=178 Lachit Borphukon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310224244/http://www.assam.org/mod.php?mod=userpage&menu=90409&page_id=178 |date=2007-03-10 }} লিখক: [[অজিত বৰুৱা]] * http://www.hvk.org/articles/0801/92.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |date=2004-10-25 }} * http://www.rediff.com/news/2003/jun/06inter.htm * http://www.hvk.org/articles/0801/92.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |date=2004-10-25 }} * http://www.hvk.org/articles/0801/92.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html |date=2004-10-25 }} {{অসমৰ সুপ্ৰসিদ্ধ ব্যক্তিসকল}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] 67elsmhqpd1bl08rwikn9p0vx8ul9bn 0 8074 646771 607576 2026-10-23T14:11:14Z Ananya Taye 28065 646771 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, [[নক্সাপৰ্বত]] আৰু [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ|বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো]] আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা [[মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ]]ে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[দ্বাৰকা]] অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[কাৰ্তিকেয়]], ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ [[নন্দী (হিন্দু ধৰ্ম)|নন্দী]] ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] i5a5x3vml6nqs4xgau0c7v9vnv6rxsx 646773 646771 2026-10-23T14:13:44Z Ananya Taye 28065 /* কিংবদন্তি */ 646773 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, [[নক্সাপৰ্বত]] আৰু [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ|বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো]] আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা [[মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ]]ে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[কাৰ্তিকেয়]], ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ [[নন্দী (হিন্দু ধৰ্ম)|নন্দী]] ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] jbdq83bzxkqp141esx01wj3owhc8qzp 646774 646773 2026-10-23T14:14:18Z Ananya Taye 28065 /* কিংবদন্তি */ 646774 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, [[নক্সাপৰ্বত]] আৰু [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ|বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো]] আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা [[মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ]]ে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[কাৰ্তিকেয়]], ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ [[নন্দী (হিন্দু ধৰ্ম)|নন্দী]] ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] 455ug3jdn52zf7ke30hqbkl2580bdb1 646778 646774 2026-10-23T14:15:54Z Ananya Taye 28065 /* নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য */ 646778 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, [[নক্সাপৰ্বত]] আৰু [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ|বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো]] আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা [[মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ]]ে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] nobwlieg2bm71pep9kctgn81pufhxdk 646779 646778 2026-10-23T14:18:26Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ */ 646779 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, [[নক্সাপৰ্বত]] আৰু [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ|বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো]] আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা [[মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ]]ে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] fcgkloxq33w0qla3crpk56uchnrewgs 646780 646779 2026-10-23T14:19:18Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক */ 646780 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, [[নক্সাপৰ্বত]] আৰু [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ|বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো]] আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা [[মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ]]ে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] pcilrl9lvb1f52vgbnx8xdth95x0fq9 646781 646780 2026-10-23T14:20:07Z Ananya Taye 28065 /* শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন */ 646781 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] go3oprgmi59lg44zpb54szjwuu6lklz 646782 646781 2026-10-23T14:20:32Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম */ 646782 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] 8syge0plwudn928p1ra4s1nolqtffb4 646783 646782 2026-10-23T14:20:45Z Ananya Taye 28065 /* অৱস্থান */ 646783 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] 4441502w0w5wwb4xqo66m77m1rx7kdu 646784 646783 2026-10-23T14:21:23Z Ananya Taye 28065 646784 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] mdtc8ul3vdigdke0i3p4jghknad1f4m 646785 646784 2026-10-23T14:24:07Z Ananya Taye 28065 646785 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | completed = খ্ৰীষ্টীয় ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্মাৰক]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শিৱ মন্দিৰ]] 3st08yujqeqz3si4qkn512r9hrr893h 646786 646785 2026-10-23T14:27:44Z Ananya Taye 28065 646786 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | year_completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য দেৱতা|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] bxd2doikr24mqar2ihj7lyrkjmisg65 646787 646786 2026-10-23T14:28:14Z Ananya Taye 28065 /* পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন */ 646787 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | year_completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:Malini than Likabali.jpg|মালিনীথানৰ নকৈ সজা মন্দিৰ File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] alamsf8xzontneucww2br1kocdstppz 646788 646787 2026-10-23T14:28:44Z Ananya Taye 28065 /* চিত্ৰবীথিকা */ 646788 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox religious building | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | location = লিকাবালি | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | year_completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] 9t1ts6nq6n6uaxpk7nmc9p8jpqvlgv5 646792 646788 2026-10-23T14:41:04Z Ananya Taye 28065 646792 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox Mandir | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | locale = লিকাবালি | location = লিকাবালি | year_completed = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | date_built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] nonkeidehim926xvhil0k0gz6gvh73d 646793 646792 2026-10-23T14:43:24Z Ananya Taye 28065 646793 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox Mandir | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | locale = লিকাবালি | date_built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] no3jzlubf3ztju9c3ykoptn3qeummb9 646802 646793 2026-10-23T14:57:00Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক */ 646802 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox Mandir | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | locale = লিকাবালি | date_built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] 9ghjjnsfcum520so3oyknuzvzdqrv0z 646973 646802 2026-10-24T02:16:04Z Ananya Taye 28065 646973 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox Mandir | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | locale = লিকাবালি | date_built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=353, 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=351 |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] pvfvt5wly4bedktlxlh89l5j14pn6jx 10 22097 647169 356140 2026-10-24T11:54:32Z Ananya Taye 28065 647169 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি | bodyclass = hlist |group1 = [[:শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ‎|উৎসৱ]] |list1 = * [[বিহু]] ** [[ব'হাগ বিহু|ব’হাগ]] ** [[কাতি বিহু|কাতি]] ** [[মাঘ বিহু|মাঘ]] * [[আলি আঃয়ে লৃগাং]] * [[ইবাঁকু বিচু]] * [[কেঁচাইখাঁতী পূজা]] * [[খেৰাই]] * [[গৰখীয়া সবাহ]] * গৰ্জা * চক্ক-এৰৈ * [[চ'মাংকান]] * [[জেঠুৱা উৎসৱ|জেঠুৱা]] * [[টুচু পূজা]] * [[দেউল]] * [[ন-খোৱা উৎসৱ|ন-খোৱা]] * [[পঃৰাগ]] * [[বৰত উৎসৱ|বৰত]] * [[বাঁহ-গোসাঁই উৎসৱ|বাঁহ-গোসাঁই]] * [[বাইখো পূজা]] * [[বাথৌ পূজা]] * [[বৈচাগু]] * [[বুছু ডিমা]] * [[ভঠেলি]] * [[ভুঁই-ৰোৱা উৎসৱ|ভুঁই-ৰোৱা]] * [[মহোহো]] * [[মে ডাম মে ফি]] * [[ৰংখেৰ]] * [[ৰাখাল পূজা]] * [[ৰাসোৎসৱ]] * [[ৰিক খ্বন]] * [[হাচা-কেকান]] * হাপচা হাতৰনাই * কৃষ্ণৰ জন্মৰ উৎসৱ ** [[জন্মাষ্টমী]] ** [[নন্দোৎসৱ]] ** [[পঁচতি উৎসৱ|পঁচতি]] |group2 = মেলা<br /> আৰু সন্মিলন |list2 = * [[অম্বুবাচী|অম্বুবাচী মেলা]] * [[কাজিৰঙা হস্তী মহোৎসৱ]] * [[অসম চাহ উৎসৱ]] * [[জীৱন চিলা নৈ উৎসৱ]] * [[জোনবিল মেলা]] * [[দিহিং পাটকাই উৎসৱ]] * নমামি বৰাক মহোৎসৱ * [[নমামি ব্ৰহ্মপুত্ৰ মহোৎসৱ]] * [[বনগাঁও সভা মহোৎসৱ]] * [[বাৰেচহৰীয়া ভাওনা মহোৎসৱ]] * ব্ৰহ্মপুত্ৰ বীচ্চ ফেষ্টিভেল * মাজুলী উৎসৱ * [[মায়ং পবিতৰা মহোৎসৱ]] * ৰঙালী উৎসৱ |group3 = [[:শ্ৰেণী:অসমৰ নৃত্যসমূহ|নৃত্য]] |list3 = * [[বিহু নৃত্য]] * [[ঝুমুৰ]] * [[দেওধনী নৃত্য]] * [[দেৱদাসী নৃত্য]] * [[বহুৱা নৃত্য]] * [[বাগৰুম্বা]] * [[মাটি আখৰা]] * [[সত্ৰীয়া নৃত্য]] * [[সূত্ৰধাৰ নৃত্য]] |group4 = [[:শ্ৰেণী:অসমৰ সংগীত|সংগীত]] |list4 = * [[আইনাম]] * [[ঐনিতম]] * [[ওজাপালি]] * [[কামৰূপী লোকগীত]] * [[গোৱালপৰীয়া লোকগীত]] * [[জিকিৰ]] * [[ঝুমুৰ]] * [[টোকাৰী গীত]] * [[নিচুকনি গীত]] * [[বনঘোষা]] * [[বৰগীত]] * [[বাম্বোলপিটা গীত]] * [[বিয়া নাম]] * [[বিহুগীত]] * [[মহোহো গীত]] * [[লোকগীত]] * [[হুঁচৰি]] |group5 = [[:শ্ৰেণী:অসমৰ অলংকাৰ‎|অলংকাৰ]] |list5 = * [[কেৰুমণি]] * [[গামখাৰু]] * [[জোনবিৰি (অলংকাৰ)|জোনবিৰি]] * [[থুৰীয়া]] * [[দুগদুগী]] * [[ঢোলবিৰি]] * [[মুঠিখাৰু]] |group6 = সাজ-পোচাক |list6 = * [[আৰনাই]] * [[গামোচা]] * [[চাদৰ]] * [[চেলেং]] * [[দখনা]] * [[ধুতি]] * [[পাজাৰ]] * [[মেখেলা]] |group7 = বাদ্যযন্ত্ৰ |list7 = * [[খোল]] * [[গগনা]] * [[তাল (বাদ্যযন্ত্ৰ)|তাল]] * [[টকা]] * [[টোকাৰী]] * [[ঢোল]] * [[পেঁপা]] * [[সুতুলি]] |group8 = সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক |list8 = * [[শৰাই]] * [[গামোচা]] * [[জাপি]] * [[অসমৰ তামোল-পাণ সংস্কৃতি|তামোল-পাণ]] * [[ঠগা]] * [[এশিঙীয়া গঁড়]] }}<noinclude> {{Squad maintenance}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সাঁচ]] </noinclude> 9m1sn48q7ee44vh1x0g0mxu41gn6g81 0 24669 646870 441564 2026-10-23T17:37:00Z Cmglee 46126 PNG → SVG 646870 wikitext text/x-wiki {{about|পৃথিৱীৰ শুকান পৃষ্ঠভাগে আবৰি থকা অংশ|গণিত সম্পৰ্কীয় সংখ্যা প্ৰণালীৰ এক একক সংখ্যা পঢ়িবৰ|ভেঁটি|অন্য ব্যৱহাৰ|ভূমি (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)}} [[File:Estructura-suelo.jpg|thumb|right|alt=মাটিৰ স্তৰ|মাটিৰ স্তৰ]] [[পৃথিৱী]]ক যি শুকান পৃষ্ঠভাগে আবৰি থাকে তাকে '''মাটি''' বোলা হয়। ইয়াক ভূঁই, ক্ষিতি, মৃত্তিকা, মৃদা, মৃৎ আদি নামেৰেও জনা যায়।<ref>[http://xobdo.org/dic/index.php?w=%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%BF&l=2 শব্দ-ডট-অৰ্গ, মাটি,]</ref> ই হ’ল পৃথিৱীৰ লগত বায়ুমণ্ডলৰ সংযোগস্থল। ই কঠিন, গেদীয় আৰু কোমল- এই তিনিটা ভাগত থাকে। পৃথিৱীৰ একেবাৰে উপৰিপৃষ্ঠত থকা মাটিৰ তৰপটোত অধিক পৰিমাণে জৈৱিক পদাৰ্থ থাকে। ক্ৰমে তললৈ অণুজীৱৰ ক্ৰিয়াসমূহ একেবাৰে কমি যায়। মাটি তিনিবিধ কণাৰে গঠিত- বালি, পলস আৰু বোকা। ==মাটিৰ গঠন নিৰ্ভৰ আৰু প্ৰকাৰ== [[Image:Clay-ss-2005.jpg|thumb|পলস]] [[File:SoilTexture USDA.svg|225px|thumb|right|]] [[File:Soil profile.png|thumb|মাটিৰ বিভিন্ন স্তৰসমূহ]] মাটিৰ গঠন তলত দিয়া কাৰকসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে: ===জলবায়ু=== জলবায়ু, অৰ্থাৎ উষ্ণতা, বৰষুণ, আৰ্দ্ৰতা, বতাহ আদিয়ে ভৌতিক, ৰাসায়নিক বা জৈৱৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াৰে মাটিৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাই। ===মাটিত থকা জীৱসমূহ=== কেঁচু, এন্দুৰ, উঁই, পোক-পৰুৱা, বিভিন্ন অনুজীৱ, মাটিৰ পৃষ্ঠভাগত বাস কৰা জীৱ-জন্তু আদিৰ দ্বাৰা সংঘটিত হোৱা মাটিৰ তল-ওপৰ, পদাৰ্থৰ ভাঙন আদি প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে মাটিৰ গঠন সলনি হয়। ===বুনিয়াদ=== মাটিত থকা বোকা আৰু মাণিকৰ ধৰ্ম মাটিৰ বুনিয়াদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref name="বিশ্বকোষ">বিশ্বকোষ, ১ম খণ্ড, অসম সাহিত্য সভা, ১ম প্ৰকাশ, ২০০২</ref> ===মাটিৰ তল-ওপৰ অৱস্থান=== পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ ওখ অঞ্চলৰ পৰা খহি বা বাগৰি অহা উপাদানসমূহে ভৈয়ামৰ মাটিৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰভাৱ পেলাই আৰু ক্ষয়ৰ ফলত ওখ অঞ্চলৰ মাটিৰ গঠনো সলনি হয়। ===সময়=== বিভিন্ন ভৌতিক বা ৰাসায়নিক ক্ৰিয়া কিমান দিন ধৰি চলি থাকে তাৰ ওপৰত মাটিৰ গঠন নিৰ্ভৰ কৰে। ==মাটিৰ উপাদান== মাটিত প্ৰধানকৈ চাৰিটা উপাদান থাকে: * মণিক বা অজৈৱিক পদাৰ্থ। ইয়াক খনিজ পদাৰ্থও বোলে। * জৈৱিক পদাৰ্থ * পানী * বায়ু আয়তন হিচাপে উপাদানবোৰৰ পৰিমাণ:<ref>[http://www.eoearth.org/article/Soil The Encyclopedia of Earth, Soil, Lead Author: Michael Pidwirny, Published: July 24, 2010, Updated: July 5, 2011]</ref> {| align="center" class="wikitable sortable" |- ! style="width:160px" | উপাদান ! style="width:150px" | পৰিমাণ |- | মণিক | ৪৫ শতাংশ |- | জৈৱিক পদাৰ্থ | ৫ শতাংশ |- | পানী | ২৫ শতাংশ |- | বায়ু | ২৫ শতাংশ |- |} ==মাটিৰ গঠন== বালি, পলস আৰু বোকাৰ কণিকাবোৰ লগ হৈ মাটিৰ বিভিন্ন গাঁথনি সৃষ্টি কৰে: * চেপেটা * কুন্দাকৃতি * স্তম্ভ * কাছৰ দৰে গোটা ==মাটিত থকা জৈৱিক পদাৰ্থ== গছ-গছনীৰ আধাপচা ডাল-পাত, অণুজীৱসমূহ, ময়লা আদিবোৰ মাটিত থকা জৈৱিক পদাৰ্থ। অণুজীৱসমূহৰ প্ৰভাৱত বিভিন্ন ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া ঘটি [[হিউমাছ]] আদি বিভিন্ন পদাৰ্থ সৃষ্টি হয়। এইসমূহে গছ-গছনীৰ বৃদ্ধিৰ বিভিন্ন কাৰ্যত ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{Cite web |title=BIO-DYNAMIC ASSOCIATION OF INDIA (BDAI), "HUMUS - the foundation of LIVING SOIL", |url=http://www.biodynamics.in/humus.htm |access-date=2012-05-29 |archivedate=2012-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120530211503/http://www.biodynamics.in/humus.htm |deadurl=yes }}</ref> মাটিত নিমাট’ড, প্ৰট’জ’ৱা, শেলুৱৈ, কাঠফুলা, এক্টিন’মাইছেট, বেক্টেৰিয়া আদি চকুৰে মনিব নোৱাৰা বহুতো অণুজীৱ আছে। ==মাটিত থকা পানী আৰু বায়ু== মাটিৰ ছিদ্ৰসমূহত পানী [[কৈশিক বল]]ৰ প্ৰভাৱত আবদ্ধ হৈ থাকে।<ref name="বিশ্বকোষ"/> মাটিয়ে পানী ধৰি ৰাখিব পৰাৰ ক্ষমতা ইয়াৰ গাঁথনি, জৈৱিক আৰু অজৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ আদিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। মাটিৰ যিবোৰ ছিদ্ৰত পানী সোমাই নাথাকে সেইবোৰত বায়ু সোমাই থাকে। মাটিত কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড, অক্সিজেন আৰু নাইট্ৰজেন আদি থাকে। মাটিত [[বায়ুমণ্ডল]]তকৈ বহু বেছি পৰিমাণে কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড আৰু কম পৰিমাণে অক্সিজেন থাকে। বায়ুমণ্ডল আৰু মাটিৰ মাজত গেছসমূহৰ আদান-প্ৰদান অহৰহ হৈ থাকে। জলপৃষ্ঠ স্পৰ্ষ কৰি থকা মাটিভাগত বায়ু কম পৰিমাণে থাকে। ==মাটিত থকা অজৈৱিক পদাৰ্থ== এইসমূহ অজৈবিক প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হয়। শিল, শিলত নিহিত হৈ থকা বিভিন্ন খনিজ পদাৰ্থ, যেনে ছিলিকা, হিমাটাইট আদি মাটিত নিহিত থকা অজৈৱ উপাদানৰ অন্তৰ্গত।<ref>বিজ্ঞান অভিধান, ১ম খণ্ড, অসম বিজ্ঞান সমিতি, ১ম প্ৰকাশ, ১৯৯২, পৃষ্ঠা-৩১৫</ref> পৃথিৱীৰ খোলাটোৰ শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ইয়াক ক'লা তেলসদৃশ জুলিয়া পদাৰ্থ হিচাপে পোৱা যায়। এই শিলৰ স্তৰসমূহৰ অৱস্থান হৰ্ঠাতে সলনি হ'লে পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ কোনো বিশেষ বিশেষ অঞ্চলত প্ৰচণ্ড জোকাৰণি, অৰ্থাৎ [[ভূমিকম্প]] বা [[ছুনামি]] সৃষ্টি হয়। ==মাটিৰ অম্লতা== মাটিৰ অম্লতা মাটিত থকা H⁺ আৰু OH^- আয়নৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। pH ৰ মান ৭ ৰ পৰা শূন্যলৈ কমি গ’লে মাটিৰ অম্লতা ক্ৰমান্বৱে বাঢ়ি যায় আৰু ৭ৰ পৰা ১৪ লৈ বাঢ়ি গ’লে অম্লতা কমি যায়। ==মাটিৰ ব্যৱহাৰ== জীৱন নিৰ্বাহৰ উদ্দেশ্যে খেতি-বাতি কৰা, উদ্যোগ প্ৰতিষ্ঠা কৰা, ইত্যাদি কামবোৰত মাটিক অৱলম্বন হিচাপে ল’ব লাগে। জনসাধাৰণৰ বাবে মাটিৰ সাধাৰণ প্ৰয়োজনীয়তাখিনি হ'ল : গছ-গছনীৰ বৃদ্ধিৰ বাবে, সমাজ-সভ্যতাৰ বিকাশৰ অৰ্থে ৰাস্তা-ঘৰ-অট্টালিকা আদি বনোৱাৰ বাবে। গছ-গছনী বৃদ্ধিৰ বাবে সাধাৰণতে ষোল্লটা ৰাসায়নিক মৌলৰ প্ৰয়োজন হয় : কাৰ্বন, অক্সিজেন, হাইড্ৰজেন, নাইট্ৰজেন, ফচফৰাছ, পটেচিয়াম, কেলচিয়াম, মেগ্নেচিয়াম, ছালফাৰ, আইৰন, জিংক, মেংগানিজ, ক'পাৰ, ব'ৰণ, মলিবডেনাম আৰু ক্লৰিণ।<ref name="Concise">Concise Encyclopedia of Science and Technology, McGraw-Hill, 9th edition, 2002, Page-2036</ref> কাৰ্বন আৰু অক্সিজেন গছে বায়ুত থকা কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ পৰা পায়। বাকী মৌলসমূহ গছে সাধাৰণতে মাটিৰ পৰা লাভ কৰে। ==মাটিৰ ক্ষয়ীভৱন== পানী আৰু বায়ুৰ সোঁতত মাটি এঠাইৰ পৰা ঠাই পায়গৈ। এই প্ৰক্ৰিয়াক মাটিৰ ক্ষয়ীভৱন বোলে। পাহাৰত গছ-গছনী কটা, দ খাল খন্দা, খেতিমাটি চহোৱা আদি কাৰণতো মাটিৰ ক্ষয়ীভৱন ঘটে। এছিড বৰষুণৰ ফলতো মাটিৰ গুণাগুণৰ ক্ষতি হয়। প্ৰধানকৈ মানুহৰ কাৰু-কাৰ্যৰ দ্বাৰাই মাটিৰ গুণ বা উৎপাদন ক্ষমতা হানি হয়।<ref name="Concise"/> ==মাটিৰ প্ৰদূষণ মানে কি উদ্যোগীকৰণ, সাৰ-কীটনাশক দব্যৰ ব্যৱহাৰ, তেজস্ক্ৰিয় পদাৰ্থ মিহলি আদিৰ প্ৰভাৱত মাটি প্ৰদূষিত হয়। ইয়াৰ ফলত জীৱ-জন্তু আৰু উদ্ভিদৰ লগতে মানুহৰো ক্ষতি হয়। <ref>[http://www.thebigger.com/biology/pollution/what-is-soil-pollution/ TheBigger.com, "What is Soil Pollution?"]</ref> ==তথ্যসংগ্ৰ্হ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মাটি]] [[শ্ৰেণী:কৃষি বিজ্ঞান]] f5tywhchkvsq7zq7d2r8vxyhq5fg786 0 26436 647020 640357 2026-10-24T03:53:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647020 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |Fname = Sir sunil Tata |image = |image_size = 200px |caption = |birth_name = |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1937|12|28}} |birth_place = [[মুম্বাই|বম্বে]], বম্বে প্ৰেছিডেন্সী, ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া |death_date = {{Death date and age|2024|10|9|1937|12|28}} |death_place = |death_cause = |resting_place = |residence = কলাবা, [[মুম্বাই]], [[ভাৰত]]<ref name='tata bio'>{{cite web|title = Amazing story of how Ratan Tata built an empire |url = http://business.rediff.com/slide-show/2010/oct/20/slide-show-1-amazing-story-of-how-ratan-tata-built-an-empire.htm}}</ref> |ethnicity = [[ফাৰ্ছী]] |nationality = ভাৰতীয় |alma_mater = কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয় (Cornell University)<br /> হাৱাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (Harvard University) |occupation = [[টাটা গ্ৰুপ]]ৰ চেয়াৰমেন |years_active = ১৯৬২-বৰ্তমানলৈকে |spouse = অবিবাহিত |religion = [[Zoroastrian]] |signature = |signature_alt= ৰতন টাটাৰ স্বাক্ষৰ |website = |footnotes = |awards = {{nowrap|[[Lifetime Achievement Award]] (২০১২) <br/> [[পদ্মভূষণ]] (২০০০)<br> [[পদ্মবিভূষণ]] (২০০৮)<br>[[KBE]] (২০০৯)}} }} '''ৰতন নৱাল টাটা''', ({{Lang-en|Ratan Naval Tata}}; ২৮ ডিচেম্বৰ ১৯৩৭ – ৯ অক্টোবৰ ২০২৪) হৈছে ভাৰতৰ এজন উল্লেখযোগ্য উদ্যোগপতি আৰু দানবীৰ,। ১৯৮১ চনত তেওঁ টাটা উদ্যোগৰ "ডাইৰেক্টৰ" হিচাপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯১ চনত [[টাটা গ্ৰুপ]]ৰ "চেয়াৰমেন" পদত ৰতন টাটাক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name='TGD'>{{cite web|title=Tata Group Website|url=http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=DpOT+Lbrdvg=|access-date=2012-07-09|archivedate=2012-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120719140243/http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=DpOT+Lbrdvg=|deadurl=yes}}</ref> ৰতন টাটা দেশৰ ভিতৰতে ধনী মুম্বাইৰ এটা পাৰ্চী পৰিয়ালৰ সদস্য। ১৯৯১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈকে টাটা গ্ৰুপ আৰু টাটা চনচ্ ৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল, আৰু তাৰ পিছত ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰৰ পৰা ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে অন্তৱৰ্তীকালীন অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-is-chairman-emeritus-of-Tata-Sonsss/articleshow/17671786.cms | work=The Times of India | title=Ratan Tata is chairman emeritus of Tata Sons | access-date=11 January 2016 | archive-date=11 February 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160211181424/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-is-chairman-emeritus-of-Tata-Sonsss/articleshow/17671786.cms | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|last1=Masani|first1=Zareer|title=What makes the Tata empire tick?n; |url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/what-makes-the-tata-empire-tick-10024897.html|access-date=30 April 2016|work=The Independent (UK)|date=5 February 2015|archive-date=1 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601162559/http://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/what-makes-the-tata-empire-tick-10024897.html|url-status=live}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান পদ্ম বিভূষণ লাভ কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০০০ চনত ৰতনে তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান পদ্মভূষণ লাভ কৰিছিল। বয়সৰ লগত জড়িত ৰোগৰ বাবে ২০২৪ চনৰ ৯ অক্টোবৰ তাৰিখে তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Ratan Tata, the former chairman of Indian conglomerate Tata Sons, dies at 86 |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ratan-tata-former-chairman-indias-oldest-conglomerate-tata-114654307 |date=10 October 2024|website=[[ABC News (United States)|ABC News]] |language=en}}</ref> টাটা গ্ৰুপৰ প্ৰতিষ্ঠাপক জামছেদজী টাটাৰ পুত্ৰ ৰতনজী টাটাৰ দত্তক লোৱা নৱল টাটাৰ পুত্ৰ ৰতন টাটা। তেওঁ কৰ্নেল ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ অৱ আৰ্কিটেকচাৰৰ পৰা স্থাপত্যত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.tata.com/management-team#//management-team/rnt |title=Leadership Team &#124; Tata group |publisher=Tata.com |date=28 December 2012 |access-date=10 January 2022 |archive-date=1 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501051021/https://www.tata.com/management-team#//management-team/rnt |url-status=live }}</ref> ১৯৬১ চনত টাটা ষ্টীলৰ দোকানৰ মজিয়াৰ পৰা আৰম্ভ কৰি টাটা গ্ৰুপত যোগদান কৰে। পিছলৈ তেওঁ জে আৰ ডি টাটাৰ পিছত ১৯৯১ চনত টাটা সন্সৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁৰ কাৰ্যকালত টাটা গ্ৰুপে টাটাক বহুলাংশে ভাৰতকেন্দ্ৰিক গোটৰ পৰা গ্ল’বেললৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ প্ৰয়াসত টেটলি, জাগুয়াৰ লেণ্ড ৰভাৰ আৰু ক’ৰাছক অধিগ্ৰহণ কৰে ব্যৱসায়। টাটা এগৰাকী দানবীৰও আছিল। টাটাই ৩০টাতকৈও অধিক ষ্টাৰ্ট-আপত বিনিয়োগ কৰিছিল, বেছিভাগেই ব্যক্তিগত ক্ষমতাত আৰু কিছুমানে তেওঁৰ বিনিয়োগ কোম্পানীটোৰ জৰিয়তে।<ref>{{Cite web |date=28 December 2021 |title=Ratan Tata turns 84: A list of 10 start-ups funded by the industrialist |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/ratan-tata-turns-84-a-list-of-10-start-ups-funded-by-the-industrialist-317098-2021-12-28 |access-date=17 August 2023 |website=Business Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 August 2022 |title=Ratan Tata invests in companionship startup Goodfellows: Why he invested, the business model and other details |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/gadgets-news/ratan-tata-invests-in-companionship-startup-goodfellows-why-he-invested-the-business-model-and-other-details/articleshow/93613980.cms |access-date=17 August 2023 |issn=0971-8257}}</ref> বিভিন্ন দেশ-বিদেশৰপৰা ৰতন টাটাই বিভিন্ন পুৰস্কাৰ, সন্মান, খ্যাতি আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০০০ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মভূষণ]] আৰু ২০০৮ চনত [[পদ্মবিভূষণ]] উপাধিৰে বিভূষিত কৰিছে।<ref>{{cite web|title=LN Mittal, Ratan Tata, Narayana Murthy get Padma Vibhushan|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-26/news/27713021_1_padma-vibhushan-padma-awards-second-highest-civilian-award|accessdate=26 January 2008|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305040002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-26/news/27713021_1_padma-vibhushan-padma-awards-second-highest-civilian-award|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ৰতন টাটাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৩৭ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত বৰ্তমান মুম্বাইত, এটা পাৰ্চী জৰষ্ট্ৰীয়ান পৰিয়ালত।<ref>{{cite encyclopedia |last1=Hollar |first1=Sherman |title=Ratan Tata |url=https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=12 September 2018 |archive-date=12 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912205527/https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |url-status=live }}</ref> তেওঁ চুৰাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা নৱল টাটাৰ পুত্ৰ আছিল আৰু পিছলৈ টাটা পৰিয়াল আৰু ছুনী টাটা (টাটা গ্ৰুপৰ প্ৰতিষ্ঠাপক জামছেটজী টাটাৰ ভতিজী)ই তোলনীয়া পো কৰি লৈছিল। টাটাৰ তেজৰ-সম্পৰ্কীয় ককাক হৰমুছজী টাটাৰ টাটা পৰিয়ালৰ সৈতে তেজৰ সম্পৰ্ক আছিল। ১৯৪৮ চনত ৰতন টাটাৰ বয়স ১০ বছৰ বয়সত তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ বিচ্ছেদ হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁক ডাঙৰ-দীঘল কৰিবলৈ তেওঁৰ আইতাক আৰু ৰতনজী টাটাৰ বিধৱা পত্নী নভাজবাই টাটাই দত্তক লয়।<ref>{{cite news|title=Ratan Tata rode the tiger economy and now he drives Jaguar|url=https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3556736/Ratan-Tata-rode-the-tiger-economy-and-now-he-drives-Jaguar.html|access-date=31 March 2012|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=30 March 2008|last=Langley|archive-date=4 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004183508/http://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3556736/Ratan-Tata-rode-the-tiger-economy-and-now-he-drives-Jaguar.html|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ এজন ভায়েক আছিল, জিমি টাটা<ref>{{Cite web |last=এক্সপ্ৰেস |first=বেঙ্গল |date=8 December 2022 |title=দুটা মাত্ৰ ঘৰ, ব্যাবহাৰ কৰেন না মোবাইল চিনতে পাচ্ছেন ৰতন টাটাৰ এই ভাই কে? |url=https://bengalxpress.in/only-two-houses-dont-use-mobile-phones-can-you-recognize-who-is-ratan-tatas-brother/ |access-date=8 December 2022 |website=Bengal Xpress |language=bn |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228092429/https://bengalxpress.in/only-two-houses-dont-use-mobile-phones-can-you-recognize-who-is-ratan-tatas-brother/ |deadurl=yes }}</ref>আৰু সতীয়া ভায়েক নৱেল টাটা, সতীয়া মাতৃ ছিমন টাটাৰ ফালৰ পৰা। ==শিক্ষা== ৰতন টাটাই [[মুম্বাই]]ৰ কেম্পিয়ন স্কুলত শিক্ষাজীৱনৰ পাতনি মেলিছিল আৰু কেথেড্ৰ'ল এণ্ড জন ক'নন স্কুলত স্কুলীয়া শিক্ষা সাং কৰিছিল।<ref name=toitataschool>{{cite news|title=Ratan Tata goes back to school|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-31/india/28031551_1_ratan-tata-nie-tata-group|accessdate=31 March 2012|newspaper=''[[Times of India]]''|date=31 March 2009|archivedate=25 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725200328/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-31/india/28031551_1_ratan-tata-nie-tata-group|deadurl=yes}}</ref> ১৯৬২ চনত কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা তেওঁ ষ্ট্ৰাকচাৰেল ইঞ্জিনিয়াৰিঙসহ আৰ্কিটেকচাৰত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭৫ চনত হাৰ্ৱাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা 'এডভাঞ্চড মেনেজমেণ্ট প্ৰগ্ৰাম' পাঠ্যক্ৰম সমাপ্ত কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aQkYaQuODjtU&refer=home|title=India's Tata Takes Leap With $7.6 Billion Corus Bid (Update1) |last=Sharma|first=Subramaniam |date=2006-10-18|publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|accessdate=2009-09-12}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ratan Tata.jpg|thumb|left|২০০৫ চনত বাংলাদেশত ৰতন টাটা(সোঁফালে)]] ১৯৭০ চনত ৰতন টাটাক টাটা গ্ৰুপত পৰিচালনাৰ পদ দিয়া হৈছিল। তেওঁ সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান নেচনেল ৰেডিঅ' এণ্ড ইলেক্ট্ৰনিক্স (নেলকো)ক ঘূৰাই আনি প্ৰাৰম্ভিক সফলতা লাভ কৰে, মাথোঁ অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ সময়ত ইয়াৰ পতন হোৱা দেখা যায়।<ref name="BS">{{cite news|last1=Majumdar|first1=Shyamal|title=40 Years Ago... and Now: Ratan Tata increased dare quotient of Tata group|url=http://www.business-standard.com/article/companies/40-years-ago-and-now-ratan-tata-increased-the-dare-quotient-of-the-tata-group-115012000145_1.html|access-date=29 April 2016|work=Business Standard|date=21 January 2015|archive-date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513222040/http://www.business-standard.com/article/companies/40-years-ago-and-now-ratan-tata-increased-the-dare-quotient-of-the-tata-group-115012000145_1.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Ratan Tata and NELCO Crucible&nbsp; – The untold story.|url=https://vivifychangecatalyst.wordpress.com/2013/10/11/ratan-tata-and-nelco-crucible-the-untold-story/|website=vivifychangecatalyst|date=11 October 2013|access-date=29 April 2016|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011222559/https://vivifychangecatalyst.wordpress.com/2013/10/11/ratan-tata-and-nelco-crucible-the-untold-story/|url-status=live}}</ref> ১৯৯১ চনত জে আৰ ডি টাটাই টাটা চন্সৰ অধ্যক্ষ পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰি তেওঁক তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। প্ৰথম অৱস্থাত টাটাক বিভিন্ন সহযোগী কোম্পানীসমূহৰ মুৰব্বীৰ পৰা কঠোৰ বাধাৰ সন্মুখীন হৈছিল, যিসকলৰ জ্যেষ্ঠ টাটাৰ কাৰ্যকালত কাম কৰাৰ স্বাধীনতা বহু পৰিমাণে আছিল। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে টাটাই ক্ষমতা একত্ৰিত কৰাৰ বাবে ডিজাইন কৰা কেইবাটাও নীতি ৰূপায়ণ কৰে, য’ত অৱসৰৰ বয়স ৰূপায়ণ কৰা, সহযোগী কোম্পানীসমূহে গ্ৰুপ অফিচত পোনপটীয়াকৈ প্ৰতিবেদন দিয়া আৰু সহযোগী কোম্পানীসমূহে টাটা গ্ৰুপ ব্ৰেণ্ড গঢ়ি তোলাত নিজৰ লাভৰ অৱদান আগবঢ়াব বিচৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। টাটাই উদ্ভাৱনক অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল আৰু বহু দায়িত্ব কনিষ্ঠ প্ৰতিভাক অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name="ChrisDeresky">{{cite book|last1=Christopher|first1=Elizabeth|last2=Deresky|first2=Helen|title=International Management: Managing Cultural Diversity|date=2012|publisher=Pearson Australia|isbn=978-1-4425-3967-9|page=457|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=BSfiBAAAQBAJ&pg=PA460|access-date=30 April 2016|archive-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709192857/https://books.google.com/books?id=BSfiBAAAQBAJ&pg=PA460|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ নেতৃত্বত সহযোগী কোম্পানীসমূহৰ মাজত ওপৰত ওপৰ সোমাই থকা কাৰ্য্যকলাপসমূহ কোম্পানীব্যাপী কাৰ্য্যকলাপলৈ সুশৃংখলিত কৰা হৈছিল, গোটটোৱে বিশ্বায়নৰ কাম হাতত ল'বলৈ অসংলগ্ন ব্যৱসায়ৰ পৰা ওলাই আহিছিল।<ref>{{cite news |date=3 March 2011 |title=The Tata group: Out of India |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/node/18285497 |url-status=live |access-date=30 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605100103/http://www.economist.com/node/18285497 |archive-date=5 June 2016}}</ref> টাটাই টাটা গ্ৰুপৰ নেতৃত্ব দিয়া ২১ বছৰত ৰাজহ ৪০ গুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি পায়, আৰু লাভ ৫০ গুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name="BS"/> যেতিয়া তেওঁ কোম্পানীৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল, তেতিয়া বিক্ৰীয়ে প্ৰচুৰ পৰিমাণে পণ্য বিক্ৰীক সামৰি লৈছিল, যদিও তেওঁৰ কাৰ্যকালৰ শেষত বিক্ৰীৰ সৰহভাগেই ব্ৰেণ্ডৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|last1=Aiyar|first1=Shankkar|title=Ratan's Tata|url=http://indiatoday.intoday.in/story/tata-group-grows-fourfold-under-ratan-tata-accounts-for-2.4percent-of-gdp/1/206727.html|access-date=30 April 2016|work=India Today|date=24 February 2003|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531235635/http://indiatoday.intoday.in/story/tata-group-grows-fourfold-under-ratan-tata-accounts-for-2.4percent-of-gdp/1/206727.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Goldstein|first1=Andrea|title=The Internationalization of Indian Companies: The Case of Tata|url=https://www.ciaonet.org/attachments/830/uploads#page=36|publisher=Center for the Advanced Study of India, University of Pennsylvania|page=36|date=January 2008|access-date=30 April 2016|archive-date=2 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602122428/https://www.ciaonet.org/attachments/830/uploads#page=36|url-status=live}}</ref> তেওঁ [[টাটা গ্ল'বেল বেভাৰেজ|টাটা টি]] [[টেটলি]], [[টাটা মটৰছ]] [[জাগুয়াৰ লেণ্ড ৰভাৰ]], [[টাটা ষ্টীল]] আৰু [[কোৰাছ গ্ৰুপ পিএলচি|কোৰাছ] অধিগ্ৰহণ কৰিছিল। এই অধিগ্ৰহণসমূহে টাটাক বহুলাংশে ভাৰতকেন্দ্ৰিক গোটৰ পৰা বিশ্বব্যাপী ব্যৱসায়ত পুনৰ স্থান দিছিল, য’ত ৬৫%তকৈ অধিক ৰাজহ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত পৰিচালনা আৰু বিক্ৰীৰ পৰা আহিছিল।<ref name="BS"/> তেওঁ [[টাটা নেনো]] গাড়ীৰ বিকাশৰ ধাৰণা আৰু নেতৃত্ব দিছিল, যিয়ে গড় ভাৰতীয় গ্ৰাহকৰ হাতৰ মুঠিত থকা ক্ৰয়-ক্ষমতাত গাড়ী ৰখাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hbs.edu/creating-emerging-markets/interviews/Pages/profile.aspx?profile=rntata |title=Interview with Ratan Naval Tata |website=Creating Emerging Markets |publisher=Harvard Business School |access-date=10 December 2017 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126124853/https://www.hbs.edu/creating-emerging-markets/interviews/Pages/profile.aspx?profile=rntata |url-status=live }}</ref><ref name="ChrisDeresky" /> [[টাটা মটৰ্ছে]] তাৰ পিছত গুজৰাটৰ [[চানন্দ প্লাণ্ট (টাটা মটৰছ)|চানন্দ প্লাণ্ট]]ৰ পৰা টিগ'ৰ ইলেক্ট্ৰিক বাহনৰ প্ৰথমটো বেচ মুকলি কৰিছে, যাক টাটাই "ভাৰতৰ বৈদ্যুতিক সপোনক দ্ৰুতগতিত আগুৱাই নিয়াৰ" উপায় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=9 December 2017 |title=Why Ratan Tata's Tigor rollout is a revolutionary statement |language=en-IN |newspaper=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/auto/news/why-ratan-tatas-tigor-rollout-is-a-revolutionary-statement/articleshow/61995852.cms |url-status=live |access-date=10 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211063603/https://economictimes.indiatimes.com/industry/auto/news/why-ratan-tatas-tigor-rollout-is-a-revolutionary-statement/articleshow/61995852.cms |archive-date=11 December 2017}}</ref> ৭৫ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ লগে লগে ২০১২ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত ৰতন টাটাই টাটা গোটৰ কাৰ্যবাহী ক্ষমতাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীত্বক লৈ পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা নেতৃত্বৰ সংকটে সংবাদ মাধ্যমৰ তীব্ৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web |last=Goswami |first=Ranjit |date=1 November 2016 |title=Can India's mega-conglomerate Tata Sons survive its leadership crisis? |url=https://theconversation.com/can-indias-mega-conglomerate-tata-sons-survive-its-leadership-crisis-67965 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210350/https://theconversation.com/can-indias-mega-conglomerate-tata-sons-survive-its-leadership-crisis-67965 |archive-date=10 January 2022 |access-date=25 January 2017 |work=The Conversation}}</ref> কোম্পানীটোৰ পৰিচালনা সমিতি আৰু আইনী বিভাগে তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চাইৰাছ মিষ্ট্ৰী]]ক নিযুক্তি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁ আছিল টাটাৰ আত্মীয় আৰু টাটা গোটৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ব্যক্তিগত শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ আছিল শ্বাপুৰজী পল্লোঞ্জী গ্ৰুপৰ পল্লনজী মিষ্ট্ৰীৰ পুত্ৰ।<ref>{{cite news|title=Cyrus P Mistry to succeed Ratan Tata|url=http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms|access-date=23 November 2011|archive-date=25 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725235226/http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms|url-status=live|archivedate=25 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725235226/http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-01-03/ratan-tata-india-s-corporate-czar-retires-with-a-500-billion-vision.html|title=Ratan Tata, India's Corporate Czar, Retires With a $500 Billion Vision|publisher=Bloomberg|access-date=27 March 2013|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120055557/http://www.bloomberg.com/news/2013-01-03/ratan-tata-india-s-corporate-czar-retires-with-a-500-billion-vision.html|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত চাইৰাছ মিষ্ট্ৰীক টাটা চন্সৰ অধ্যক্ষৰ পৰা অপসাৰণ কৰা হয়, আৰু ৰতন টাটাক অন্তৱৰ্তীকালীন অধ্যক্ষ নিযুক্তি দিয়া হয়। উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰিবলৈ টাটাক সদস্য হিচাপে লৈ এখন বাছনি সমিতি গঠন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/big-rejig-ratan-tata-to-replace-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/55031245.cms|title=Cyrus Mistry Replaced by Ratan Tata as Tata Sons chairman – The Economic Times|newspaper=The Economic Times|access-date=24 October 2016|archive-date=26 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026020828/http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/big-rejig-ratan-tata-to-replace-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/55031245.cms|url-status=live}}</ref> ২০১৭ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত নটৰাজন চন্দ্ৰশেক্ৰনক টাটা চন্সৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যি ভূমিকা তেওঁ ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত গ্ৰহণ কৰে। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মিষ্ট্ৰীক টাটা চন্সৰ পৰিচালক পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰা হয়।<ref name=":0">{{cite web |title=Cyrus Mistry back in the waiting line as Supreme Court stays order allowing him to be reinstated as Tata Sons Chairman |url=https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/sc-stays-nclat-order-reinstating-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/73184404.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126225230/https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/sc-stays-nclat-order-reinstating-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/73184404.cms |archive-date=26 January 2020 |access-date=24 January 2020 |website=Business Insider |archivedate=26 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126225230/https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/sc-stays-nclat-order-reinstating-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/73184404.cms |deadurl=yes }}</ref> পিছত [[ৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী আইন আপীল ন্যায়াধিকৰণ]]ৰ ৰায়ত ২০১৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত চাইৰাছ মিষ্ট্ৰীক টাটা চন্সৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অপসাৰণ কৰাটো অবৈধ বুলি জনা গৈছিল, আৰু তেওঁক পুনৰ নিযুক্তি দিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref name=":0" />আপীলত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে [[চাইৰাছ মিষ্ট্ৰী]]ৰ চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰাটো সমৰ্থন কৰে।<ref>{{cite news |title=Tatas making Cyrus chairman wrong decision of lifetime:Supreme Court |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tatas-making-cyrus-chairman-wrong-decision-of-lifetime-sc/articleshow/81715818.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331033439/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tatas-making-cyrus-chairman-wrong-decision-of-lifetime-sc/articleshow/81715818.cms |archive-date=31 March 2021 |access-date=31 March 2021 |website=[[The Times of India]]|date=27 March 2021 }}</ref> টাটাই নিজৰ ধনেৰে একাধিক কোম্পানীত বিনিয়োগ কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ ই-কমাৰ্চ ৱেবছাইটত [[স্নেপডিল]]ত বিনিয়োগ কৰিছিল। ২০১৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ অনলাইন প্ৰিমিয়াম ইণ্ডিয়ান টি বিক্ৰেতা টিবক্সত বিনিয়োগ কৰে,<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-teabox-comes-on-board-as-advisor-116012700186_1.html|title=Ratan Tata invests in TeaBox, comes on board as advisor|work=Business Standard|date=27 January 2016|access-date=27 January 2016|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210329/https://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-teabox-is-on-board-as-advisor-116012700186_1.html|url-status=live}}</ref>আৰু এটা ডিছকাউন্ট কুপন আৰু কেছ-বেক ৱেবছাইট CashKaro.com ত বিনিয়োগ কৰে।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-01-19/news/69900289_1_kalaari-capital-urban-ladder-venture|title=Ratan Tata invests undisclosed amount in online cashback venture CashKaro.com|work=Economic Times|date=19 January 2016|access-date=7 June 2016|archive-date=25 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525105959/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-01-19/news/69900289_1_kalaari-capital-urban-ladder-venture|url-status=live|archivedate=25 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160525105959/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-01-19/news/69900289_1_kalaari-capital-urban-ladder-venture|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক আৰু শেষ পৰ্যায়ৰ দুয়োটা কোম্পানীতে সৰু সৰু বিনিয়োগ কৰিছিল, যেনে ওলা কেবত ০.৯৫ কোটি টকা।<ref>{{cite web |url=http://www.livemint.com/Companies/H2QDrDQP5E3UF94wYzz0gM/Decoding-Ratan-Tatas-startup-investments.html |title=Decoding Ratan Tata's start-up investments |publisher=Livemint |date=2 October 2015 |access-date=2 December 2015 |archive-date=7 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207171328/http://www.livemint.com/Companies/H2QDrDQP5E3UF94wYzz0gM/Decoding-Ratan-Tatas-startup-investments.html |url-status=live }}</ref>২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত টাটাই চীনৰ স্মাৰ্টফোন ষ্টাৰ্টআপ [[Xiaomi]] ত অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰা বুলি খবৰ ওলাইছিল।<ref>{{cite web|last1=Flannery|first1=Russell|title=Ratan Tata Investment Underscores How Xiaomi Defies Odds|url=https://www.forbes.com/sites/russellflannery/2015/05/02/ratan-tata-investment-underscores-how-xiaomi-defies-odds/|website=Forbes|access-date=4 May 2015|date=2 May 2015|archive-date=5 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505220936/http://www.forbes.com/sites/russellflannery/2015/05/02/ratan-tata-investment-underscores-how-xiaomi-defies-odds/|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনত তেওঁ এক অনলাইন ৰিয়েল-এষ্টেট পৰ্টেল নেষ্টাৱেত বিনিয়োগ কৰে, যিয়ে পিছলৈ অনলাইন ৰিয়েল-এষ্টেট আৰু pet-care portal, [[ডগস্পট]] আৰম্ভ কৰিবলৈ জেনিফাইক অধিগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal/article8064365.ece|title=Ratan Tata invests in pet care portal|date=4 January 2016|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=28 July 2016|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210330/https://www.thehindu.com/business/Industry/Ratan-Tata-invests-in-pet-care-portal/article13980760.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/YwlbW7z2551ciSauCZ4XMP/DogSpot-raises-funding-from-Ratan-Tata-others.html|title=DogSpot raises funds from Ratan Tata, others|last=Sahay|first=Priyanka|date=4 January 2016|access-date=28 July 2016|archive-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812013030/http://www.livemint.com/Companies/YwlbW7z2551ciSauCZ4XMP/DogSpot-raises-funding-from-Ratan-Tata-others.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businesstoday.in/current/corporate/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal-dogspot.in/story/227715.html|title=Ratan Tata invests in pet care portal DogSpot.in- Business News|website=www.businesstoday.in|date=4 January 2016 |access-date=28 July 2016|archive-date=7 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807233111/http://www.businesstoday.in/current/corporate/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal-dogspot.in/story/227715.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=28 February 2016 |title=Ratan Tata invests in home rental start-up NestAway |work=<nowiki>Business Standard</nowiki> |agency=Press Trust of India |url=http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-home-rental-start-up-nestaway-116022800085_1.html |url-status=live |access-date=28 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229095832/http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-home-rental-start-up-nestaway-116022800085_1.html |archive-date=29 February 2016}}</ref> টাটাই সম-বয়সীয়া বন্ধুত্বক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ বাবে ভাৰতৰ কম্পেনিয়নশ্বিপ ষ্টাৰ্টআপ ''গুডফেলোছ''ও আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/ratan-tata-launches-indias-1st-companionship-startup-for-senior-citizens-3259672|title=Ratan Tata Launches India's 1st Companionship Startup For Senior Citizens|date=16 August 2022|newspaper=NDTV|language=en-IN|access-date=16 August 2022|archive-date=16 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816143103/https://www.ndtv.com/india-news/ratan-tata-launches-indias-1st-companionship-startup-for-senior-citizens-3259672|url-status=live}}</ref> ==দানশীলতা== টাটা শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু [[গ্ৰাম্য উন্নয়ন]]ৰ সমৰ্থক আছিল আৰু ভাৰতৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ দানবীৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.scoopwhoop.com/inothernews/charitable-indians/#.4gfi7ecfz|title=You'll Respect These Indians More After You Find Out How Much They Donate To Charity |work=ScoopWhoop|date=13 May 2015|access-date=13 November 2017|archive-date=13 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113165550/https://www.scoopwhoop.com/inothernews/charitable-indians/#.4gfi7ecfz|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tatatrusts.org/|title=Tata Trusts|website=www.tatatrusts.org|access-date=13 February 2020|archive-date=16 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116051450/https://www.tatatrusts.org/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Tata Trusts: A role model for philanthropy|url=https://www.theweek.in/theweek/cover/2018/10/05/tata-trusts-a-role-model-for-philanthropy.html|access-date=15 October 2020|website=The Week|language=en|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026153342/https://www.theweek.in/theweek/cover/2018/10/05/tata-trusts-a-role-model-for-philanthropy.html|url-status=live}}</ref> টাটাই ইউনিভাৰ্চিটি অৱ নিউ চাউথ ৱেলছৰ অভিযান্ত্ৰিক অনুষদক প্ৰত্যাহ্বানমূলক অঞ্চলৰ বাবে উন্নত পানী প্ৰদান কৰিবলৈ কেপাচিটিভ ডিআইয়নাইজেচন বিকশিত কৰিবলৈ সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=UNSW looks to solar-powered desalination to help bust droughts josh |url=https://reneweconomy.com.au/unsw-looks-to-solar-powered-desalination-to-help-bust-droughts-josh-39604/ |website=RenewEconomy |language=en-AU |date=18 April 2019 |access-date=18 April 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418103758/https://reneweconomy.com.au/unsw-looks-to-solar-powered-desalination-to-help-bust-droughts-josh-39604/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Duong |first1=Cecilia |title=Solar powered desalination offers hope of a global shift in agriculture |url=https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/solar-powered-desalination-offers-hope-global-shift-agriculture |website=UNSW Newsroom |date=17 April 2019 |access-date=18 April 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418015502/https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/solar-powered-desalination-offers-hope-global-shift-agriculture |url-status=live }}</ref> ইউনিভাৰ্চিটি অৱ কেলিফৰ্নিয়া, ছান ডিয়েগোৰ টাটা হল (ইউ চি ছান ডিয়েগো) হৈছে ২০১৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুকলি কৰা এক অত্যাধুনিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ ২০১৬ চনত ইউ চি ছান ডিয়েগোলৈ গৈছিল আৰু টাটা ইনষ্টিটিউট ফৰ জেনেটিক্স এণ্ড ছ’চাইটি (টি আই জি এছ) স্থাপন কৰিছিল, যিটো অট্টালিকাৰ ভিতৰতে ৰখা হৈছে। টাটা হল হৈছে ১ লাখ ২৮ হাজাৰ বৰ্গফুটতকৈও অধিক বিস্তৃত ৪ মহলীয়া অট্টালিকা আৰু ইয়াত জৈৱ আৰু ভৌতিক বিজ্ঞানৰ গৱেষণাৰ সুবিধা আছে। এই ভৱনটোত পৰীক্ষাগাৰ, কাৰ্যালয়, আৰু সভাৰ স্থান আছে যিবোৰ গৱেষকৰ মাজত সহযোগিতা আৰু উদ্ভাৱনক লাভান্বিত কৰিবলৈ ডিজাইন কৰা হৈছে। ই এটা LEED-প্ৰমাণিত অট্টালিকা; পৰিৱেশৰ বাবে বহনক্ষম আৰু শক্তি-দক্ষ হ'বলৈ ডিজাইন কৰা হৈছে।<ref name=":1" /> ইউ চি ছান ডিয়েগোৰ টাটা হল জৈৱ প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা গৱেষণা কেন্দ্ৰ আৰু ইয়াত জেনেটিক্স আৰু ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত গৱেষণা কৰা টাটা ইনষ্টিটিউট ফৰ জেনেটিক্স এণ্ড ছ’চাইটি আছে। ২০১৬ চনত ইউ চি ছান ডিয়েগোলৈ ৭ কোটি ডলাৰ উপহাৰ দি টাটা ইনষ্টিটিউট ফৰ জেনেটিক্স এণ্ড ছ’চাইটি স্থাপন কৰা টাটা ট্ৰাষ্টৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। ইউ চি ছান ডিয়েগোৰ টাটা ইনষ্টিটিউট ফৰ জেনেটিক্স এণ্ড ছ’চাইটি টাটা ট্ৰাষ্ট আৰু ইউ চি ছান ডিয়েগোৰ যৌথ পদক্ষেপ। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে বিশ্বৰ কিছুমান অতি জৰুৰী সমস্যা, যেনে সংক্ৰামক ৰোগৰ বিস্তাৰ আৰু বহনক্ষম খাদ্যৰ উৎসৰ প্ৰয়োজনীয়তা। প্ৰতিষ্ঠানটোত কৰা এই গৱেষণাত জিন সম্পাদনা, ষ্টেম চেল থেৰাপী, ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ আদি বিভিন্ন বিষয়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে।<ref name=":1">{{Cite web |author1=Bradley J. Fikes |author2=Gary Robbins |date=2016-10-23 |title=India's Tata gives UCSD $70M in hot area of genetics |url=https://www.sandiegouniontribune.com/2016/10/23/indias-tata-gives-ucsd-70m-in-hot-area-of-genetics/ |access-date=2024-10-09 |website=San Diego Union-Tribune |language=en-US}}</ref> ''টাটা এডুকেচন এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট ট্ৰাষ্ট'', টাটা গ্ৰুপৰ এটা দাতব্য সংযুক্ত প্ৰতিষ্ঠান, যিয়ে ২৮ মিলিয়নৰ টাটা বৃত্তি পুঁজি, যিয়ে ভাৰতৰ পৰা যোৱা স্নাতক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক [[কৰ্নেল বিশ্ববিদ্যালয়]] পঢ়িবলৈ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰিব। এই বৃত্তি পুঁজিয়ে যিকোনো সময়তে প্ৰায় ২০ জন পণ্ডিতক সহায় কৰিব আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হ’ব যে অতি উত্তম ভাৰতীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে তেওঁলোকৰ আৰ্থিক পৰিস্থিতি যিয়েই নহওক কিয়, কৰ্নেলত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব। বছৰি এই বৃত্তি প্ৰদান কৰা হ’ব; গ্ৰহণকাৰীসকলে কৰ্নেলত স্নাতক অধ্যয়নৰ সময়ছোৱাত ইয়াক লাভ কৰিব।<ref>{{cite web|url=https://admissions.cornell.edu/apply/international-students/tata-scholarship|title=Tata Scholarship &#124; Undergraduate Admissions|website=admissions.cornell.edu|access-date=16 May 2019|archive-date=4 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604102457/https://admissions.cornell.edu/apply/international-students/tata-scholarship|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত টাটা গ্ৰুপৰ কোম্পানী আৰু টাটা চেৰিটিয়ে [[হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুল]] (এইচবিএছ)ত এটা কাৰ্যবাহী কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণৰ বাবে ৫০ মিলিয়ন ডলাৰ অনুদান আগবঢ়ায়।<ref name="HBS TH">{{cite web|title=Harvard Business School Receives $50 Million Gift from the Tata Trusts and Companies|date=14 October 2010 |url=http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|access-date=14 January 2017|archive-date=13 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113230938/http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|url-status=live}}</ref>কাৰ্যবাহী কেন্দ্ৰটোৰ নাম [[টাটা হল]] ৰখা হৈছে, টাটা চন্সৰ অধ্যক্ষ ''এমেৰিটাছ'' ৰতন টাটা (এম পি '৭৫)ৰ নামেৰে।<ref name="Tata Hall HBS Named">{{cite news|title=Tata Hall Dedicated at HBS|newspaper=Harvard Magazine |url=http://harvardmagazine.com/2013/12/tata-hall-at-hbs-dedicated|access-date=6 November 2018|date=10 December 2013|archive-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813113828/https://harvardmagazine.com/2013/12/tata-hall-at-hbs-dedicated|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ মুঠ নিৰ্মাণ ব্যয় ১০০ মিলিয়ন ডলাৰ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="HBS 100M">{{cite web|title=HBS Tops Off Tata Hall|url=http://www.thecrimson.com/article/2012/9/25/HBS-Tops-Tata-Hall/|access-date=14 January 2017|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033238/http://www.thecrimson.com/article/2012/9/25/HBS-Tops-Tata-Hall/|url-status=live}}</ref> টাটা হল এইচ বি এছ কেম্পাছৰ উত্তৰ-পূব কোণত অৱস্থিত, আৰু হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰ মিড-কেৰিয়াৰ কাৰ্যবাহী শিক্ষা কাৰ্যসূচীৰ বাবে নিবেদিত। ই সাত মহলীয়া, আৰু প্ৰায় ১৫৫,০০০ স্থূল বৰ্গফুট। ইয়াত শৈক্ষিক আৰু বহুমুখী স্থানৰ উপৰিও প্ৰায় ১৮০টা শোৱা কোঠা আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx|title=A campus built on philanthropy – Tata Hall|website=Harvard Business School -About us|access-date=19 June 2016|archive-date=22 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622202327/http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx|url-status=live}}</ref> [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Shri Ratan Naval Tata at Civil Investiture-II Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 10, 2008.jpg|thumb|২০০৮ চনত ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰতিভা পাটিল]]-এ ৰতন টাটাক [[পদ্ম বিভূষণ]] উপহাৰ দিয়া সময়ত]] কৰ্নেল টেকৰ টাটা ইনোভেচন চেণ্টাৰৰ নামকৰণ কৰা হৈছে ৰতন টাটাৰ নামেৰে আৰু ইয়াত ৰুজভেল্ট দ্বীপ চৌহদৰ এটা অট্টালিকাত শৈক্ষিক আৰু উদ্যোগৰ মিশ্ৰণ ঘটিছে। সাত মহলীয়া গঠনটো মূলতঃ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, অধ্যাপক আৰু কৰ্মচাৰীৰ বাবে ব্যৱসায়িক ইনকিউবেটৰ হিচাপে বুজোৱা হৈছে, য'ত ভৱনটোৰ ৭০% বাণিজ্যিকভাৱে লিজত দিয়া হৈছে আৰু ৩০% শৈক্ষিক স্থানৰ বাবে নিবেদিত। টাটা কনছালটেন্সি চাৰ্ভিচেছ (টিচিএছ) এই স্থানৰ বিষয়ববীয়া।<ref>{{cite web | url=https://news.cornell.edu/stories/2017/12/cornell-tech-inaugurates-tata-innovation-center | title=Cornell Tech inaugurates Tata Innovation Center }}</ref> টিচিএছে জ্ঞানমূলক ব্যৱস্থা আৰু স্বায়ত্তশাসিত বাহনৰ ওপৰত গৱেষণাৰ সুবিধাৰ বাবে [[কাৰ্নেগী মেলন বিশ্ববিদ্যালয়]] (চিএমইউ)ক এটা কোম্পানীয়ে এতিয়ালৈকে সৰ্বাধিক অনুদান দিছে। টিচিএছ হল বুলি কোৱা এই ৪৮,০০০ বৰ্গফুটৰ ভৱনটোৰ বাবে টিচিএছে ৩৫ মিলিয়ন ডলাৰ অনুদান আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite news |url=https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html |title=Carnegie Mellon and Tata Consultancy Services Break Ground on Global Research Facility in the U.S. – News |work=Carnegie Mellon University |date=1 April 2017 |access-date=29 November 2018 |language=en |archive-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130030253/https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html |url-status=live }}</ref>২০১৪ চনত টাটা গ্ৰুপে [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, বম্বে]]ক দান কৰি টাটা চেণ্টাৰ ফৰ টেকন’লজি এণ্ড ডিজাইন (টিচিটিডি) গঠন কৰি সীমিত সম্পদ থকা লোক আৰু সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি ডিজাইন আৰু অভিযান্ত্ৰিক নীতি প্ৰস্তুত কৰে। তেওঁলোকে প্ৰতিষ্ঠানটোক ৯৫০ মিলিয়ন টকা দিছিল, যিটো ইয়াৰ ইতিহাসত এতিয়ালৈকে লাভ কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ অনুদান আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.tatacentre.iitb.ac.in/|title=Tata Centre for Technology and Design|website=www.datacentre.iitb.ac.in|access-date=2 May 2019|archive-date=13 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513101331/http://www.tatacentre.iitb.ac.in/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190513101331/http://www.tatacentre.iitb.ac.in/|archivedate=13 May 2019|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/IIT-Bombay-receives-largest-ever-donation-for-research-and-development/articleshow/40467119.cms|title=IIT-Bombay receives largest ever donation for research and development |work=The Times of India|date=22 August 2014 |access-date=2 May 2019|archive-date=3 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190303175812/https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/IIT-Bombay-receives-largest-ever-donation-for-research-and-development/articleshow/40467119.cms|url-status=live}}</ref> ৰতন টাটাৰ অধ্যক্ষতাত টাটা ট্ৰাষ্টে এলঝেইমাৰ ৰোগৰ কাৰণৰ অন্তৰ্নিহিত ব্যৱস্থাসমূহ অধ্যয়ন আৰু ইয়াৰ আগতীয়া নিদান আৰু চিকিৎসাৰ বাবে পদ্ধতিৰ বিকাশ কৰিবলৈ চেণ্টাৰ ফৰ নিউৰ’ছায়েন্স, [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ক ৭৫ কোটি অনুদান প্ৰদান কৰে। এই অনুদান ২০১৪ চনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৫ বছৰ জুৰি চলিছিল।<ref>{{cite web|url=https://iisc.ac.in/major-benefactors|title=Indian Institute of Science, Major benefactors|website=iisc.ac.in|access-date=30 September 2021|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930122236/https://iisc.ac.in/major-benefactors/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/422235/tata-grant-iisc-materialises-five.html|title=Tata grant to IISc materialises five years after promise|date=28 July 2014|access-date=30 September 2021|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930122225/https://www.deccanherald.com/content/422235/tata-grant-iisc-materialises-five.html|url-status=live}}</ref> টাটা গ্ৰুপে ৰতন টাটাৰ নেতৃত্বত [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) ত সম্পদ-সংকট সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰাৰ লক্ষ্যৰে, প্ৰাৰম্ভিকভাৱে ভাৰতৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি। ''MIT টাটা চেণ্টাৰ অৱ টেকন’লজি এণ্ড ডিজাইন'' গঠন কৰে।<ref>{{cite web|url=https://innovation.mit.edu/resource/tata-center/|title=Tata Center for Technology + Design|website=MIT Innovation Initiative|date=28 March 2016 |access-date=26 January 2019|archive-date=6 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206120708/https://innovation.mit.edu/resource/tata-center/|url-status=live}}</ref> ==ব’ৰ্ডৰ সদস্যপদ আৰু সংযোগ== ৰতন টাটা টাটা চন্সৰ অন্তৱৰ্তীকালীন অধ্যক্ষ আছিল। তেওঁ ভাৰত আৰু বিদেশৰ সংস্থাসমূহত বিভিন্ন পদবীত সেৱা আগবঢ়াই আহিছে। টাটা প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ‘বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ পৰিষদ’ আৰু ‘ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন প্ৰতিযোগিতা পৰিষদ’ৰ সদস্য। তদুপৰি তেওঁ প্ৰিট্জকাৰ আৰ্কিটেকচাৰ প্ৰাইজৰ জুৰী পেনেলত আছে<ref>{{cite web |url=http://www.pritzkerprize.com/sites/default/files/file_fields/field_files_inline/2013_juror_news-release.pdf |title=The Pritzker Architecture Prize Adds Two New Jurors: Kristin Feireiss of Germany and Ratan N. Tata of India |website=Pritzkerprize.com |access-date=2 December 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924110139/http://www.pritzkerprize.com/sites/default/files/file_fields/field_files_inline/2013_juror_news-release.pdf |url-status=live }}</ref> যিটো বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰিমিয়াৰ আৰ্কিটেকচাৰ প্ৰাইজ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ এলকোয়া ইনকৰ্পৰেশ্যন, মণ্ডেলেজ ইণ্টাৰনেশ্যনেল<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-nominated-to-the-board-of-Mondelez-International/articleshow/19363357.cms |title=Ratan Tata nominated to the board of Mondelez International |work=The Times of India |date=3 April 2013 |access-date=23 March 2014 |archive-date=3 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003232254/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-nominated-to-the-board-of-Mondelez-International/articleshow/19363357.cms |url-status=live }}</ref> আৰু ইষ্ট–ৱেষ্ট চেণ্টাৰৰ ব’ৰ্ড অৱ গৱৰ্ণৰছৰ ব’ৰ্ডৰ সঞ্চালক। ইয়াৰ উপৰিও ৰতন টাটা ইউনিভাৰ্চিটি অৱ চাউথাৰ্ণ কেলিফৰ্ণিয়া, হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুল ব’ৰ্ড অৱ ডিনছ এডভাইজাৰ্ছ, এক্স প্ৰাইজ<ref>{{cite web |author=Ray |url=http://spaceprizes.blogspot.in/2008/06/ratan-tata-and-michael-boustridge-join.html |title=Space Prizes: Ratan Tata and Michael Boustridge Join X PRIZE Foundation Board of Directors |website=Spaceprizes.blogspot.in |date=1 June 2008 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208060610/http://spaceprizes.blogspot.in/2008/06/ratan-tata-and-michael-boustridge-join.html |url-status=live }}</ref> আৰু কৰ্নেল ইউনিভাৰ্চিটিৰ ব’ৰ্ড অৱ ট্ৰাষ্টীৰ সদস্য। টাটা ২০০৬ চনৰ পৰা হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুল ইণ্ডিয়াৰ পৰামৰ্শদাতা ব'ৰ্ডৰ (আইএবি) সদস্য আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে ২০০১–২০০৬ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুল এছিয়া-পেচিফিক এডভাইজাৰী ব'ৰ্ডৰ (এপিএবি) সদস্যও আছিল।[citation needed] ২০১৩ চনত ৰতন টাটাএ Carnegie Endowment for International Peaceত নিযুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=Ratan N. Tata Joins Carnegie Board of Trustees |url=https://carnegieendowment.org/2013/09/18/ratan-n.-tata-joins-carnegie-board-of-trustees-pub-53028 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |access-date=28 November 2018 |location=Washington, DC |date=13 September 2013 |archive-date=29 November 2018 |archive url=https://web.archive.org/web/20181129012824/https://carnegieendowment.org/2013/09/18/ratan-n.-tata-joins-carnegie-board-of-trustees-pub-53028 |url-status=live }}</ref> ২০১৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৰতন টাটা-এ ভানি কোলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভেঞ্চাৰ কেপিটেল ফাৰ্ম কালাৰী কেপিটেলত পৰামৰ্শদাতাৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Samidha |title=Ratan Tata Turns Advisor to VC Fund |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-turns-adviser-to-VC-fund/articleshow/46181587.cms |access-date=28 November 2018 |newspaper=The Times of India |date=10 February 2015 |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816131553/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-turns-adviser-to-VC-fund/articleshow/46181587.cms |url-status=live }}</ref> ==সন্মান, বঁটা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি== {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 90%; " ! বৰ্ষ!! নাম!! বঁটা প্ৰদান কৰা সংস্থান!! তথ্য সূত্ৰ |- style="background:#efefef; " |- | ২০২১ | অসম বৈভৱ | অসম চৰকাৰ | https://assam.news18.com/news/nation/ratan-tata-had-close-ties-with-assam-kd-414954.html# |- | 2011 | Hospitality Hall Of Honor Recognizing Taj Hotels. |- style="background:#efefef; " |- | 2011 | ABLF Lifetime Achievement Award (India) | [http://www.ablfawards.com/ Asian Business Leadership Forum Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912015312/http://ablfawards.com/ |date=2017-09-12 }} |<ref>{{cite web|title=ABLF Awards|url=http://www.ablfawards.com/|publisher=Asian Business Leadership Forum Awards|accessdate=1 March 2012|archivedate=12 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170912015312/http://ablfawards.com/|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2010 | Business Leader of the Year | The Asian Awards |<ref>{{cite news|work=Times of India|title=Winners of the Asian Awards 2010|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/top-stories/28220308_1_asian-awards-lifetime-achievement-award-sunil-mittal|date=October 2010|access-date=2012-07-08|archivedate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104051214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/top-stories/28220308_1_asian-awards-lifetime-achievement-award-sunil-mittal|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2010 | Honorary Doctor of Laws | Pepperdine University |<ref>{{cite news|work=Pepperdine University|title=Pepperdine Confers Honorary Doctor of Laws Degree on Ratan N. Tata|url=http://www.pepperdine.edu/pr/releases/2010/september/pepperdine-confers-honorary-degree.htm|date=September 2010|access-date=2012-07-08|archivedate=2011-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927100927/http://www.pepperdine.edu/pr/releases/2010/september/pepperdine-confers-honorary-degree.htm|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2010 | Legend in Leadership Award | Yale University |<ref>{{cite news|work=Yale University|title=Yale Chief Executive Leadership Institute to Honor Tata Sons Chairman Ratan Tata with "Legend in Leadership Award"|url=http://celi.som.yale.edu/news-events/in-the-news/10/10/271|date=September 2010|access-date=2012-07-08|archivedate=2011-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110925173758/http://celi.som.yale.edu/news-events/in-the-news/10/10/271|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2010 | Businessman of the Decade | Federation of Indo-Israel Chambers of Commerce. |<ref>{{cite news|work=The Hindu|title=Ratan Tata selected 'Businessman of the decade'|url=http://www.thehindu.com/business/article559242.ece|date=September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725190616/http://www.thehindu.com/business/article559242.ece|archivedate=2013-07-25|access-date=2012-07-08|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2008 | Honorary Doctor of Science | Indian Institute of Technology Kharagpur |<ref>{{cite news|work=Economic Times|title=IIT Kharagpur confers doctorate on Ratan Tata|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-03-19/news/28415749_1_doctorate-iit-kharagpur-honorary-degree|date=March 2008|access-date=2012-07-08|archivedate=2012-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120715234919/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-03-19/news/28415749_1_doctorate-iit-kharagpur-honorary-degree|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2008 | Honorary Doctor of Law | University of Cambridge |<ref>{{cite news|work=University of Cambridge|title=University of Cambridge confers doctorate on Ratan Tata|url=http://www.cam.ac.uk/research/about/awards-announcements-and-prizes/honorary-degrees/|date=March 2008}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2007 | Honorary Fellow | London School of Economics |<ref>{{cite news|work=London School of Economics|title=London School of Economics confers Honorary Fellowship on Ratan Tata|url=http://www2.lse.ac.uk/newsAndMedia/news/archives/2007/RatanTataHonoraryFellow.aspx|date=March 2007|access-date=2012-07-08|archivedate=2011-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113123019/http://www2.lse.ac.uk/newsAndMedia/news/archives/2007/RatanTataHonoraryFellow.aspx|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2007 | Honorary Citizen of Singapore | Singapore government | |- style="background:#efefef; " |- | 2007 | Carnegie Medal of Philanthropy | Carnegie Endowment for International Peace. |<ref>{{cite news|work=Carnegie Endowment for International Peace|title=Carnegie Medal for Philanthropy on Ratan Tata|url=http://www.carnegiemedals.org/pastbios/2007medalist.html|date=March 2007|access-date=2012-07-08|archivedate=2011-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008004356/http://www.carnegiemedals.org/pastbios/2007medalist.html|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2005 | Honorary Doctor of Science | University of Warwick |<ref>{{cite news|work=London School of Economics|title=University of Warwick confers Honorary Doctor of Science on Ratan Tata|url=http://www2.warwick.ac.uk/newsandevents/pressreleases/ne1000000109101/|date=March 2005}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2004 | Honorary Degree of Doctor of Technology | Asian Institute of Technology |<ref name="asdu.ait.ac.th">{{cite news|work=Asian Institute of Technology|title=Asian Institute of Technology confers doctorate on Ratan Tata|url=http://www.asdu.ait.ac.th/NewsAndEvents/newsletterData/HTMLFormat/iss3no7/cover.htm|date=March 2008|access-date=2012-07-08|archivedate=2012-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120530150231/http://www.asdu.ait.ac.th/NewsAndEvents/newsletterData/HTMLFormat/iss3no7/cover.htm|deadurl=yes}}</ref> |- style="background:#efefef; " |- | 2004 | Honorary Economic Advisor | Hangzhou, China. |<ref name="asdu.ait.ac.th"/> |- style="background:#efefef; " |- | 2001 | Honorary Doctor of Business Administration | Ohio State University |<ref>{{cite news|work=Ohio University|title=Ohio State University confers doctorate of business administration on Ratan Tata|url=http://www.osu.edu/universityawards/dsa/honorary.html|date=March 2004}}</ref> |- style="background:#efefef; " |} ==মৃত্যু== ৰতন টাটাক সংকটজনক অৱস্থাত মুম্বাইৰ ব্ৰীচ কেণ্ডি হাস্পতালত ভৰ্তি কৰা হৈছিল আৰু ২০২৪ চনৰ ৭ অক্টোবৰৰ পৰা চিকিৎসকৰ তীক্ষ্ণ চিকিৎসাৰ অধীনত আছিল।<ref>{{cite news |title=Ratan Tata in critical condition at Mumbai Hospital, says report |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/ratan-tata-in-critical-condition-at-mumbai-hospital-says-report/articleshow/114086264.cms |work=[[The Times of India]] |date=9 October 2024}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৯ অক্টোবৰৰ নিশা ১১.৩০ বজাত বাৰ্ধক্যজনিত সমস্যাৰ বাবে ৮৬ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |title=Ratan Tata, Whose Indian Business Empire Went Global, Dies at 86 |url=https://www.nytimes.com/2024/10/09/business/ratan-tata-dead.html |work=[[The New York Times]] |date=9 October 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ratan Tata no more; Business Titan dead at 86 |url=https://www.deccanherald.com/business/ratan-tata-no-more-business-titan-dead-at-86-3226473 |access-date=9 October 2024 |publisher=[[Deccan Herald]] |date=9 October 2024}}</ref> ভাৰতলৈ তেওঁ আগবঢ়োৱা অৱদানক সন্মান জনাই টাটাৰ শেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত ৱৰ্লি শ্মশানত ২১টা টোপধ্বনিৰে চেলুট দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=Ratan Tata Death News LIVE Updates: Tata Group Chairman's Last Rites |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/ratan-tata-death-news-live-updates-tata-group-chairman-last-rights-funeral-liveblog-12839261.html |website=Moneycontrol |access-date=10 October 2024}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Ratan Naval Tata|ৰটন টাটা}} {{Wikiquote}} * [http://www.tata.com/aboutus/articles/inside.aspx?artid=uBZjT+/ooH8= Ratan Naval Tata's chairman profile at Tata Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517153905/http://www.tata.com/aboutus/articles/inside.aspx?artid=uBZjT+/ooH8= |date=2012-05-17 }} * [http://www.guardian.co.uk/business/2008/mar/28/automotive.mergersandacquisitions?INTCMP=SRCH Profile] at ''[[The Guardian]]'' * {{WSJtopic|person/T/ratan-naval-tata/506}} * [http://investing.businessweek.com/businessweek/research/stocks/people/person.asp?personId=3734075&ticker=TTM:US Ratan Naval Tata] collected news and commentary at ''The [[Bloomberg Businessweek]]'' * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Ratan-Tata Ratan Naval Tata] collected news and commentary at ''[[The Times of India]]'' * [http://www.youtube.com/watch?v=qxnHEM0hQrk"Ratan Tata '59: The Cornell Story" YouTube video] *[https://assamintro.com/ratan-tata-biography-in-assamese/ Ratan Tata Biography in Assamese। ৰতন টাটাৰ জীৱনী]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যৱসায়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মবিভূষণ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অসম বৈভৱ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উদ্যোগপতি]] [[শ্ৰেণী:টাটা পৰিয়াল]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] jzlnin8obe7a7kic46y8bq0rbgs0mzw 0 26517 647013 638576 2026-10-24T03:25:59Z Ananya Taye 28065 /* উল্লেখযোগ্য স্থান */ 647013 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | name = ইটানগৰ | native_name = ইটানগৰ |former_name = | nickname= | other_name = |type = চহৰ | skyline =|thumb| | skyline_caption = এক উচ্চ স্থানৰ পৰা ইটানগৰক দেখা গৈছে | locator_map={{Location map|India|float=none|label=ইটানগৰ|lat=|long=|position=left}} | latd = 27 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = N | longd = 93 | longm = 37 | longs = 12 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | state_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ | district = [[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] | region = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = উপায়ুক্ত | leader_name_2 = | altitude = 750 | climate = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = 91 - (0) 360 - XX XX XXX | postal_code = | vehicle_code_range = AR-01 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | unlocode = | website = | website_caption = | inset_map_marker = yes }} '''ইটানগৰ''' ({{Lang-en|Itanagar}} {{audio|Itanagar.ogg|শুনক}}) হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী। ই হিমালয়ৰ নামনি অংশত অৱস্থিত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী হিচাপে সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগত বিমান আৰু পথৰ দ্বাৰা ইটানগৰলৈ পৰিবহণৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। গুৱাহাটীৰপৰা নাহৰলগুন (ইটানগৰ)লৈ নিয়মীয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা ইয়ালৈ নিয়মিতভাৱে বাছ চলাচল কৰে। ইটানগৰৰ নিকটতম ৰেল ষ্টেচন [[নাহৰলগুন]]ত অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ১৪ শ অথবা ১৫শ শতিকাত ইটাৰ দ্বাৰা এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই দুৰ্গটোৰ নামৰপৰাই চহৰখনৰ নাম "ইটানগৰ" হ'ল বুলি জনা যায়। ==ভৌগোলিক অৱস্থান== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণ অংশত "ইটানগৰ" অৱস্থিত। ইটানগৰৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.1|N|93.62|E|}}।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Itanagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103074717/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৪৪০ মিটাৰ (১৪৪৩ ফুট)। <!--অনুবাদ কৰক ==জলবায়ু== Itanagar features an oceanic climate ([[Köppen climate classification]] ''Cwb''), with dry, mild (however, cold for Indian standards) winters and cool, wet summers. {{Weather box |location= Itanagar |metric first= yes |single line= yes |temperature colour = pastel |Jan high C= 15 |Feb high C= 15 |Mar high C= 17 |Apr high C= 20 |May high C= 20 |Jun high C= 23 |Jul high C= 22 |Aug high C= 24 |Sep high C= 23 |Oct high C= 22 |Nov high C= 19 |Dec high C= 16 |Jan low C= 8 |Feb low C= 9 |Mar low C= 13 |Apr low C= 15 |May low C= 16 |Jun low C= 20 |Jul low C= 18 |Aug low C= 19 |Sep low C= 18 |Oct low C= 17 |Nov low C= 12 |Dec low C= 8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 54 |Mar precipitation mm= 57 |Apr precipitation mm= 96 |May precipitation mm= 210 |Jun precipitation mm= 405 |Jul precipitation mm= 510 |Aug precipitation mm= 360 |Sep precipitation mm= 411 |Oct precipitation mm= 114 |Nov precipitation mm= 15 |Dec precipitation mm= 27 |source= [http://www.worldweatheronline.com/Itanagar-weather-averages/Goa/IN.aspx World Weather Online] |date= May 2012 }} --> ==উল্লেখযোগ্য স্থান== === ইটা দুৰ্গ === {{Main|ইটা দুৰ্গ}} [[Image:Ita Fort 02.JPG|thumb|200px|left|ইটা দুৰ্গ]] "ইটা দুৰ্গ" হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক স্থান। "ইটা দুৰ্গ"ৰ অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ" ([[অসমীয়া ভাষা]]পৰা আহিছে)। এই দুৰ্গটো ১৪শ অথবা ১৫শ শতিকাৰ আগভাগতেই নিৰ্মিত কৰা হৈছিল<ref>http://arunachalpradesh.nic.in/tourism.htm</ref>। এটুকুৰা ওপৰত আন এটুকুৰা ইটা জাপি দি এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৬,২০০ ঘন মিটাৰৰ এই বিশাল দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ দিনতে নিৰ্মিত।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.arunachaltourism.com/destination.php |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405211841/http://arunachaltourism.com/destination.php |deadurl=yes }}</ref>। এই দুৰ্গটোত তিনিটা দিশ - পশ্চিম দিশ, পূব দিশ আৰু দক্ষিণ দিশত তিনিখন দুৱাৰ আছে। === জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰাহলয় === [[File:Entrance - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|right|250px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ইটানগৰৰ প্ৰায় মাজ-মজিয়াতে অৱস্থিত এই সংগ্ৰাহলয়টোত ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন জনজাতিৰ সংস্কৃতিৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বস্তুৰ প্ৰদৰ্শন কৰা আছে। ===গংগা হ্ৰদ=== গংগা হ্ৰদৰ স্থানীয় নাম হৈছে "গেকৰ ছিনয়ি"। নিছি জনজাতিৰ উপভাষাত "গেকৰ ছিনয়ি"ৰ অৰ্থ হৈছে "আৱদ্ধ হৈ থকা পানী"। বহুতো বৃহাদাকাৰ শিলে এই হ্ৰদটো আৱৰি ৰাখিছে। বৰ্তমান এই হ্ৰদটো এটা বনভোজৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছে। ইয়াত সাঁতোৰা আৰু নৌকাৰ সুবিধাও আছে। আদিম উদ্ভিদ, [[অৰ্কিড]] আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ হ্ৰদটোৰ আশে-পাশে পোৱা যায়। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে,<ref>{{GR|India}}</ref> ইটানগৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৪,৯৭০ জন। ইয়াৰে শতকৰা ৫৩% ভাগ পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৫% শতাংশই হৈছে ৬ বছৰ বয়সৰ তলৰ শিশু। এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য জনজাতিসমূহ হৈছে "নিছি", "আদি", "গালো", "আপাতানি" আৰু "মিৰি"। ==পৰিবহণ== ৫২ এ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে ইটানগৰক [[অসম]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ লগত সংযোগ কৰিছে। ===বিমান পথ=== ইটানগৰত কোনো বিমান বন্দৰ নাই যদিও নাহৰলগুনত এটা হেলিপেড আছে। ইয়ালৈ [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। ===ৰেলপথ=== ২০১৪ চনত ইটানগৰৰ ওচৰৰ [[নাহৰলগুন]]লৈ ব্ৰডগ'জ ৰেলসেৱা সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছে। ৭ এপ্ৰিল ২০১৪ৰ দিনা ডেকাৰগাঁৱৰ (তেজপুৰ) পৰা নাহৰলগুনলৈ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰেল চলে। ===পথ=== [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিত ভাৱে ইটানগৰলৈ বাছত অহা-যোৱা কৰাৰ সুবিধা আছে। ==শিক্ষা== ইটানগৰৰ সাক্ষৰতা হাৰ হৈছে ৬৬.৯৫%। এই পৰিসংখ্যা ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা হাৰ (৭৪.৪%) তকৈও কম। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৩.৬৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৫৯.৫৭%। ইটানগৰত চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ লগতে বহুতো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আছে। ইটানগৰৰ নাহৰলগুনত এখন হোমিওপেথিক মহাবিদ্যালয় আৰু নিৰজুলিত [[অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা|অভিযান্ত্ৰিক]] আৰু [[প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান]] (Applied Science) শিক্ষাৰ বাবে"নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজ'নেল ইনষ্টিটিউট অফ চায়েঞ্চ এণ্ড টেকন'লজি" ([[:en:NERIST|NERIST]]) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Ita Fort 01.JPG|thumb|left|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] [[File:Folland Gnat - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|centre|300px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ বাহিৰত]] <br/> [[File:Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|left|300px|<center>জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়াম<center>]] [[File:Ita Fort 03.JPG|thumb|centre|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] {{-}} ==তথ্য সূত্ৰ== <references/> == বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ ITANAGAR by India travel portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122010022/http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ |date=2013-01-22 }} *[http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm 1962 Border War between India and China(Henderson brook report)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822215146/http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm |date=2008-08-22 }} * [http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm Contact List for all Important Government Officials in Itanagar Includes Police, Telephone, Electricity and more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217113109/http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm |date=2012-02-17 }} {{Geographic location |Northwest = [[ব'মডিলা]] |North = শাক্সী |Northeast = [[লখিমপুৰ|উত্তৰ লখিমপুৰ]] |West = [[ভূটান]] |Centre = ইটানগৰ |East = হাৰমতি |Southwest = [[গুৱাহাটী]], [[কলকাতা]] |South = [[গহপুৰ]] |Southeast = [[যোৰহাট]] }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নগৰ-মহানগৰ]] 2unbi08rwlnwlo8y0cx9l6ef66tvs2k 647014 647013 2026-10-24T03:30:53Z Ananya Taye 28065 647014 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | name = ইটানগৰ | native_name = ইটানগৰ |former_name = | nickname= | other_name = |type = চহৰ | skyline =|thumb| | skyline_caption = এক উচ্চ স্থানৰ পৰা ইটানগৰক দেখা গৈছে | locator_map={{Location map|India|float=none|label=ইটানগৰ|lat=|long=|position=left}} | latd = 27 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = N | longd = 93 | longm = 37 | longs = 12 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | state_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ | district = [[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] | region = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = উপায়ুক্ত | leader_name_2 = | altitude = 750 | climate = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = 91 - (0) 360 - XX XX XXX | postal_code = | vehicle_code_range = AR-01 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | unlocode = | website = | website_caption = | inset_map_marker = yes }} '''ইটানগৰ''' ({{Lang-en|Itanagar}} {{audio|Itanagar.ogg|শুনক}}) হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী। ই হিমালয়ৰ নামনি অংশত অৱস্থিত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী হিচাপে সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগত বিমান আৰু পথৰ দ্বাৰা ইটানগৰলৈ পৰিবহণৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। গুৱাহাটীৰপৰা নাহৰলগুন (ইটানগৰ)লৈ নিয়মীয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা ইয়ালৈ নিয়মিতভাৱে বাছ চলাচল কৰে। ইটানগৰৰ নিকটতম ৰেল ষ্টেচন [[নাহৰলগুন]]ত অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== '''ইটানগৰ''' নামটো চহৰখনৰ কেন্দ্ৰভাগত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]ৰ নামৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইটা দুৰ্গৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ'। অনিয়মিত আকৃতিৰ এই দুৰ্গটো মূলতঃ ইটাৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff.}}</ref> এই দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ ইটানগৰ অঞ্চলটো মধ্যযুগত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মাজৰ এক বৃহত্তৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ পুনৰ্গঠনত ইটানগৰ অঞ্চলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান ৰজাৰ শাসনকালত বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশও ৰাজ্যখনৰ অধীনত আছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ৰাজধানী ইটানগৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="NityanandaGogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> গগৈয়ে এই বিস্তৃত ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনৰ সমৰ্থনত [[শদিয়া]], বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ [[ৰামঘাট-তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ|বুৰৈ অঞ্চল]] আৰু বৰগাং আৰু ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ [[নক্সাপৰ্বত]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। লগতে তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনসমূহক এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="NityanandaGogoi1994"/> ইটানগৰৰ প্ৰধান মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন হৈছে [[ইটা দুৰ্গ]]। ইটাৰে নিৰ্মিত এই দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ অথবা পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ জিলা প্ৰশাসনৰ মতে, দুৰ্গটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Ita Fort |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |website=Itanagar Capital Complex |publisher=Government of Arunachal Pradesh |access-date=26 September 2026}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণ অংশত "ইটানগৰ" অৱস্থিত। ইটানগৰৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.1|N|93.62|E|}}।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Itanagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103074717/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৪৪০ মিটাৰ (১৪৪৩ ফুট)। <!--অনুবাদ কৰক ==জলবায়ু== Itanagar features an oceanic climate ([[Köppen climate classification]] ''Cwb''), with dry, mild (however, cold for Indian standards) winters and cool, wet summers. {{Weather box |location= Itanagar |metric first= yes |single line= yes |temperature colour = pastel |Jan high C= 15 |Feb high C= 15 |Mar high C= 17 |Apr high C= 20 |May high C= 20 |Jun high C= 23 |Jul high C= 22 |Aug high C= 24 |Sep high C= 23 |Oct high C= 22 |Nov high C= 19 |Dec high C= 16 |Jan low C= 8 |Feb low C= 9 |Mar low C= 13 |Apr low C= 15 |May low C= 16 |Jun low C= 20 |Jul low C= 18 |Aug low C= 19 |Sep low C= 18 |Oct low C= 17 |Nov low C= 12 |Dec low C= 8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 54 |Mar precipitation mm= 57 |Apr precipitation mm= 96 |May precipitation mm= 210 |Jun precipitation mm= 405 |Jul precipitation mm= 510 |Aug precipitation mm= 360 |Sep precipitation mm= 411 |Oct precipitation mm= 114 |Nov precipitation mm= 15 |Dec precipitation mm= 27 |source= [http://www.worldweatheronline.com/Itanagar-weather-averages/Goa/IN.aspx World Weather Online] |date= May 2012 }} --> ==উল্লেখযোগ্য স্থান== === ইটা দুৰ্গ === {{Main|ইটা দুৰ্গ}} [[Image:Ita Fort 02.JPG|thumb|200px|left|ইটা দুৰ্গ]] "ইটা দুৰ্গ" হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক স্থান। "ইটা দুৰ্গ"ৰ অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ" ([[অসমীয়া ভাষা]]পৰা আহিছে)। এই দুৰ্গটো ১৪শ অথবা ১৫শ শতিকাৰ আগভাগতেই নিৰ্মিত কৰা হৈছিল<ref>http://arunachalpradesh.nic.in/tourism.htm</ref>। এটুকুৰা ওপৰত আন এটুকুৰা ইটা জাপি দি এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৬,২০০ ঘন মিটাৰৰ এই বিশাল দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ দিনতে নিৰ্মিত।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.arunachaltourism.com/destination.php |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405211841/http://arunachaltourism.com/destination.php |deadurl=yes }}</ref>। এই দুৰ্গটোত তিনিটা দিশ - পশ্চিম দিশ, পূব দিশ আৰু দক্ষিণ দিশত তিনিখন দুৱাৰ আছে। === জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰাহলয় === [[File:Entrance - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|right|250px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ইটানগৰৰ প্ৰায় মাজ-মজিয়াতে অৱস্থিত এই সংগ্ৰাহলয়টোত ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন জনজাতিৰ সংস্কৃতিৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বস্তুৰ প্ৰদৰ্শন কৰা আছে। ===গংগা হ্ৰদ=== গংগা হ্ৰদৰ স্থানীয় নাম হৈছে "গেকৰ ছিনয়ি"। নিছি জনজাতিৰ উপভাষাত "গেকৰ ছিনয়ি"ৰ অৰ্থ হৈছে "আৱদ্ধ হৈ থকা পানী"। বহুতো বৃহাদাকাৰ শিলে এই হ্ৰদটো আৱৰি ৰাখিছে। বৰ্তমান এই হ্ৰদটো এটা বনভোজৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছে। ইয়াত সাঁতোৰা আৰু নৌকাৰ সুবিধাও আছে। আদিম উদ্ভিদ, [[অৰ্কিড]] আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ হ্ৰদটোৰ আশে-পাশে পোৱা যায়। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে,<ref>{{GR|India}}</ref> ইটানগৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৪,৯৭০ জন। ইয়াৰে শতকৰা ৫৩% ভাগ পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৫% শতাংশই হৈছে ৬ বছৰ বয়সৰ তলৰ শিশু। এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য জনজাতিসমূহ হৈছে "নিছি", "আদি", "গালো", "আপাতানি" আৰু "মিৰি"। ==পৰিবহণ== ৫২ এ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে ইটানগৰক [[অসম]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ লগত সংযোগ কৰিছে। ===বিমান পথ=== ইটানগৰত কোনো বিমান বন্দৰ নাই যদিও নাহৰলগুনত এটা হেলিপেড আছে। ইয়ালৈ [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। ===ৰেলপথ=== ২০১৪ চনত ইটানগৰৰ ওচৰৰ [[নাহৰলগুন]]লৈ ব্ৰডগ'জ ৰেলসেৱা সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছে। ৭ এপ্ৰিল ২০১৪ৰ দিনা ডেকাৰগাঁৱৰ (তেজপুৰ) পৰা নাহৰলগুনলৈ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰেল চলে। ===পথ=== [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিত ভাৱে ইটানগৰলৈ বাছত অহা-যোৱা কৰাৰ সুবিধা আছে। ==শিক্ষা== ইটানগৰৰ সাক্ষৰতা হাৰ হৈছে ৬৬.৯৫%। এই পৰিসংখ্যা ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা হাৰ (৭৪.৪%) তকৈও কম। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৩.৬৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৫৯.৫৭%। ইটানগৰত চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ লগতে বহুতো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আছে। ইটানগৰৰ নাহৰলগুনত এখন হোমিওপেথিক মহাবিদ্যালয় আৰু নিৰজুলিত [[অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা|অভিযান্ত্ৰিক]] আৰু [[প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান]] (Applied Science) শিক্ষাৰ বাবে"নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজ'নেল ইনষ্টিটিউট অফ চায়েঞ্চ এণ্ড টেকন'লজি" ([[:en:NERIST|NERIST]]) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Ita Fort 01.JPG|thumb|left|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] [[File:Folland Gnat - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|centre|300px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ বাহিৰত]] <br/> [[File:Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|left|300px|<center>জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়াম<center>]] [[File:Ita Fort 03.JPG|thumb|centre|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] {{-}} ==তথ্য সূত্ৰ== <references/> == বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ ITANAGAR by India travel portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122010022/http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ |date=2013-01-22 }} *[http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm 1962 Border War between India and China(Henderson brook report)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822215146/http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm |date=2008-08-22 }} * [http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm Contact List for all Important Government Officials in Itanagar Includes Police, Telephone, Electricity and more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217113109/http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm |date=2012-02-17 }} {{Geographic location |Northwest = [[ব'মডিলা]] |North = শাক্সী |Northeast = [[লখিমপুৰ|উত্তৰ লখিমপুৰ]] |West = [[ভূটান]] |Centre = ইটানগৰ |East = হাৰমতি |Southwest = [[গুৱাহাটী]], [[কলকাতা]] |South = [[গহপুৰ]] |Southeast = [[যোৰহাট]] }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নগৰ-মহানগৰ]] 1zodfg6nmio4zhanywo437pnmlzdke3 647015 647014 2026-10-24T03:31:23Z Ananya Taye 28065 647015 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | name = ইটানগৰ | native_name = ইটানগৰ |former_name = | nickname= | other_name = |type = চহৰ | skyline =|thumb| | skyline_caption = এক উচ্চ স্থানৰ পৰা ইটানগৰক দেখা গৈছে | locator_map={{Location map|India|float=none|label=ইটানগৰ|lat=|long=|position=left}} | latd = 27 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = N | longd = 93 | longm = 37 | longs = 12 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | state_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ | district = [[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] | region = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = উপায়ুক্ত | leader_name_2 = | altitude = 750 | climate = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = 91 - (0) 360 - XX XX XXX | postal_code = | vehicle_code_range = AR-01 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | unlocode = | website = | website_caption = | inset_map_marker = yes }} '''ইটানগৰ''' ({{Lang-en|Itanagar}} {{audio|Itanagar.ogg|শুনক}}) হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী। ই হিমালয়ৰ নামনি অংশত অৱস্থিত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী হিচাপে সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগত বিমান আৰু পথৰ দ্বাৰা ইটানগৰলৈ পৰিবহণৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। গুৱাহাটীৰপৰা নাহৰলগুন (ইটানগৰ)লৈ নিয়মীয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা ইয়ালৈ নিয়মিতভাৱে বাছ চলাচল কৰে। ইটানগৰৰ নিকটতম ৰেল ষ্টেচন [[নাহৰলগুন]]ত অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== '''ইটানগৰ''' নামটো চহৰখনৰ কেন্দ্ৰভাগত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]ৰ নামৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইটা দুৰ্গৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ'। অনিয়মিত আকৃতিৰ এই দুৰ্গটো মূলতঃ ইটাৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff.}}</ref> এই দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ ইটানগৰ অঞ্চলটো মধ্যযুগত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মাজৰ এক বৃহত্তৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ পুনৰ্গঠনত ইটানগৰ অঞ্চলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান ৰজাৰ শাসনকালত বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশও ৰাজ্যখনৰ অধীনত আছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ৰাজধানী ইটানগৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="NityanandaGogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> গগৈয়ে এই বিস্তৃত ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনৰ সমৰ্থনত [[শদিয়া]], বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ বুৰৈ অঞ্চল]] আৰু বৰগাং আৰু ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। লগতে তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনসমূহক এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="NityanandaGogoi1994"/> ইটানগৰৰ প্ৰধান মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন হৈছে [[ইটা দুৰ্গ]]। ইটাৰে নিৰ্মিত এই দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ অথবা পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ জিলা প্ৰশাসনৰ মতে, দুৰ্গটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Ita Fort |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |website=Itanagar Capital Complex |publisher=Government of Arunachal Pradesh |access-date=26 September 2026}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণ অংশত "ইটানগৰ" অৱস্থিত। ইটানগৰৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.1|N|93.62|E|}}।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Itanagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103074717/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৪৪০ মিটাৰ (১৪৪৩ ফুট)। <!--অনুবাদ কৰক ==জলবায়ু== Itanagar features an oceanic climate ([[Köppen climate classification]] ''Cwb''), with dry, mild (however, cold for Indian standards) winters and cool, wet summers. {{Weather box |location= Itanagar |metric first= yes |single line= yes |temperature colour = pastel |Jan high C= 15 |Feb high C= 15 |Mar high C= 17 |Apr high C= 20 |May high C= 20 |Jun high C= 23 |Jul high C= 22 |Aug high C= 24 |Sep high C= 23 |Oct high C= 22 |Nov high C= 19 |Dec high C= 16 |Jan low C= 8 |Feb low C= 9 |Mar low C= 13 |Apr low C= 15 |May low C= 16 |Jun low C= 20 |Jul low C= 18 |Aug low C= 19 |Sep low C= 18 |Oct low C= 17 |Nov low C= 12 |Dec low C= 8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 54 |Mar precipitation mm= 57 |Apr precipitation mm= 96 |May precipitation mm= 210 |Jun precipitation mm= 405 |Jul precipitation mm= 510 |Aug precipitation mm= 360 |Sep precipitation mm= 411 |Oct precipitation mm= 114 |Nov precipitation mm= 15 |Dec precipitation mm= 27 |source= [http://www.worldweatheronline.com/Itanagar-weather-averages/Goa/IN.aspx World Weather Online] |date= May 2012 }} --> ==উল্লেখযোগ্য স্থান== === ইটা দুৰ্গ === {{Main|ইটা দুৰ্গ}} [[Image:Ita Fort 02.JPG|thumb|200px|left|ইটা দুৰ্গ]] "ইটা দুৰ্গ" হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক স্থান। "ইটা দুৰ্গ"ৰ অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ" ([[অসমীয়া ভাষা]]পৰা আহিছে)। এই দুৰ্গটো ১৪শ অথবা ১৫শ শতিকাৰ আগভাগতেই নিৰ্মিত কৰা হৈছিল<ref>http://arunachalpradesh.nic.in/tourism.htm</ref>। এটুকুৰা ওপৰত আন এটুকুৰা ইটা জাপি দি এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৬,২০০ ঘন মিটাৰৰ এই বিশাল দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ দিনতে নিৰ্মিত।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.arunachaltourism.com/destination.php |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405211841/http://arunachaltourism.com/destination.php |deadurl=yes }}</ref>। এই দুৰ্গটোত তিনিটা দিশ - পশ্চিম দিশ, পূব দিশ আৰু দক্ষিণ দিশত তিনিখন দুৱাৰ আছে। === জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰাহলয় === [[File:Entrance - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|right|250px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ইটানগৰৰ প্ৰায় মাজ-মজিয়াতে অৱস্থিত এই সংগ্ৰাহলয়টোত ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন জনজাতিৰ সংস্কৃতিৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বস্তুৰ প্ৰদৰ্শন কৰা আছে। ===গংগা হ্ৰদ=== গংগা হ্ৰদৰ স্থানীয় নাম হৈছে "গেকৰ ছিনয়ি"। নিছি জনজাতিৰ উপভাষাত "গেকৰ ছিনয়ি"ৰ অৰ্থ হৈছে "আৱদ্ধ হৈ থকা পানী"। বহুতো বৃহাদাকাৰ শিলে এই হ্ৰদটো আৱৰি ৰাখিছে। বৰ্তমান এই হ্ৰদটো এটা বনভোজৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছে। ইয়াত সাঁতোৰা আৰু নৌকাৰ সুবিধাও আছে। আদিম উদ্ভিদ, [[অৰ্কিড]] আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ হ্ৰদটোৰ আশে-পাশে পোৱা যায়। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে,<ref>{{GR|India}}</ref> ইটানগৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৪,৯৭০ জন। ইয়াৰে শতকৰা ৫৩% ভাগ পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৫% শতাংশই হৈছে ৬ বছৰ বয়সৰ তলৰ শিশু। এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য জনজাতিসমূহ হৈছে "নিছি", "আদি", "গালো", "আপাতানি" আৰু "মিৰি"। ==পৰিবহণ== ৫২ এ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে ইটানগৰক [[অসম]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ লগত সংযোগ কৰিছে। ===বিমান পথ=== ইটানগৰত কোনো বিমান বন্দৰ নাই যদিও নাহৰলগুনত এটা হেলিপেড আছে। ইয়ালৈ [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। ===ৰেলপথ=== ২০১৪ চনত ইটানগৰৰ ওচৰৰ [[নাহৰলগুন]]লৈ ব্ৰডগ'জ ৰেলসেৱা সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছে। ৭ এপ্ৰিল ২০১৪ৰ দিনা ডেকাৰগাঁৱৰ (তেজপুৰ) পৰা নাহৰলগুনলৈ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰেল চলে। ===পথ=== [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিত ভাৱে ইটানগৰলৈ বাছত অহা-যোৱা কৰাৰ সুবিধা আছে। ==শিক্ষা== ইটানগৰৰ সাক্ষৰতা হাৰ হৈছে ৬৬.৯৫%। এই পৰিসংখ্যা ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা হাৰ (৭৪.৪%) তকৈও কম। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৩.৬৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৫৯.৫৭%। ইটানগৰত চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ লগতে বহুতো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আছে। ইটানগৰৰ নাহৰলগুনত এখন হোমিওপেথিক মহাবিদ্যালয় আৰু নিৰজুলিত [[অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা|অভিযান্ত্ৰিক]] আৰু [[প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান]] (Applied Science) শিক্ষাৰ বাবে"নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজ'নেল ইনষ্টিটিউট অফ চায়েঞ্চ এণ্ড টেকন'লজি" ([[:en:NERIST|NERIST]]) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Ita Fort 01.JPG|thumb|left|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] [[File:Folland Gnat - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|centre|300px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ বাহিৰত]] <br/> [[File:Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|left|300px|<center>জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়াম<center>]] [[File:Ita Fort 03.JPG|thumb|centre|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] {{-}} ==তথ্য সূত্ৰ== <references/> == বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ ITANAGAR by India travel portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122010022/http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ |date=2013-01-22 }} *[http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm 1962 Border War between India and China(Henderson brook report)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822215146/http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm |date=2008-08-22 }} * [http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm Contact List for all Important Government Officials in Itanagar Includes Police, Telephone, Electricity and more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217113109/http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm |date=2012-02-17 }} {{Geographic location |Northwest = [[ব'মডিলা]] |North = শাক্সী |Northeast = [[লখিমপুৰ|উত্তৰ লখিমপুৰ]] |West = [[ভূটান]] |Centre = ইটানগৰ |East = হাৰমতি |Southwest = [[গুৱাহাটী]], [[কলকাতা]] |South = [[গহপুৰ]] |Southeast = [[যোৰহাট]] }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নগৰ-মহানগৰ]] eb881mkq28qzo2owvca01x2o2lsenu3 647016 647015 2026-10-24T03:32:39Z Ananya Taye 28065 /* ভৌগোলিক অৱস্থান */ 647016 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | name = ইটানগৰ | native_name = ইটানগৰ |former_name = | nickname= | other_name = |type = চহৰ | skyline =|thumb| | skyline_caption = এক উচ্চ স্থানৰ পৰা ইটানগৰক দেখা গৈছে | locator_map={{Location map|India|float=none|label=ইটানগৰ|lat=|long=|position=left}} | latd = 27 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = N | longd = 93 | longm = 37 | longs = 12 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | state_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ | district = [[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] | region = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = উপায়ুক্ত | leader_name_2 = | altitude = 750 | climate = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = 91 - (0) 360 - XX XX XXX | postal_code = | vehicle_code_range = AR-01 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | unlocode = | website = | website_caption = | inset_map_marker = yes }} '''ইটানগৰ''' ({{Lang-en|Itanagar}} {{audio|Itanagar.ogg|শুনক}}) হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী। ই হিমালয়ৰ নামনি অংশত অৱস্থিত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী হিচাপে সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগত বিমান আৰু পথৰ দ্বাৰা ইটানগৰলৈ পৰিবহণৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। গুৱাহাটীৰপৰা নাহৰলগুন (ইটানগৰ)লৈ নিয়মীয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা ইয়ালৈ নিয়মিতভাৱে বাছ চলাচল কৰে। ইটানগৰৰ নিকটতম ৰেল ষ্টেচন [[নাহৰলগুন]]ত অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== '''ইটানগৰ''' নামটো চহৰখনৰ কেন্দ্ৰভাগত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]ৰ নামৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইটা দুৰ্গৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ'। অনিয়মিত আকৃতিৰ এই দুৰ্গটো মূলতঃ ইটাৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff.}}</ref> এই দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ ইটানগৰ অঞ্চলটো মধ্যযুগত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মাজৰ এক বৃহত্তৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ পুনৰ্গঠনত ইটানগৰ অঞ্চলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান ৰজাৰ শাসনকালত বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশও ৰাজ্যখনৰ অধীনত আছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ৰাজধানী ইটানগৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="NityanandaGogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> গগৈয়ে এই বিস্তৃত ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনৰ সমৰ্থনত [[শদিয়া]], বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ বুৰৈ অঞ্চল]] আৰু বৰগাং আৰু ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। লগতে তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনসমূহক এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="NityanandaGogoi1994"/> ইটানগৰৰ প্ৰধান মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন হৈছে [[ইটা দুৰ্গ]]। ইটাৰে নিৰ্মিত এই দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ অথবা পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ জিলা প্ৰশাসনৰ মতে, দুৰ্গটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Ita Fort |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |website=Itanagar Capital Complex |publisher=Government of Arunachal Pradesh |access-date=26 September 2026}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণ অংশত "ইটানগৰ" অৱস্থিত। ইটানগৰৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.1|N|93.62|E|}}।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Itanagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103074717/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৪৪০ মিটাৰ (১৪৪৩ ফুট)। ==জলবায়ু== ইটানগৰত মহাসাগৰীয় জলবায়ু ([[কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন]] অনুসৰি ''Cwb'') দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শুকান আৰু মৃদু (অৱশ্যে ভাৰতীয় মানদণ্ড অনুসৰি ঠাণ্ডা) হয়, আনহাতে গ্ৰীষ্মকাল শীতল আৰু বৰষুণযুক্ত হয়। {{Weather box |location= ইটানগৰ |metric first= yes |single line= yes |temperature colour = pastel |Jan high C= 15 |Feb high C= 15 |Mar high C= 17 |Apr high C= 20 |May high C= 20 |Jun high C= 23 |Jul high C= 22 |Aug high C= 24 |Sep high C= 23 |Oct high C= 22 |Nov high C= 19 |Dec high C= 16 |Jan low C= 8 |Feb low C= 9 |Mar low C= 13 |Apr low C= 15 |May low C= 16 |Jun low C= 20 |Jul low C= 18 |Aug low C= 19 |Sep low C= 18 |Oct low C= 17 |Nov low C= 12 |Dec low C= 8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 54 |Mar precipitation mm= 57 |Apr precipitation mm= 96 |May precipitation mm= 210 |Jun precipitation mm= 405 |Jul precipitation mm= 510 |Aug precipitation mm= 360 |Sep precipitation mm= 411 |Oct precipitation mm= 114 |Nov precipitation mm= 15 |Dec precipitation mm= 27 |source= [http://www.worldweatheronline.com/Itanagar-weather-averages/Goa/IN.aspx World Weather Online] |date= May 2012 }} ==উল্লেখযোগ্য স্থান== === ইটা দুৰ্গ === {{Main|ইটা দুৰ্গ}} [[Image:Ita Fort 02.JPG|thumb|200px|left|ইটা দুৰ্গ]] "ইটা দুৰ্গ" হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক স্থান। "ইটা দুৰ্গ"ৰ অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ" ([[অসমীয়া ভাষা]]পৰা আহিছে)। এই দুৰ্গটো ১৪শ অথবা ১৫শ শতিকাৰ আগভাগতেই নিৰ্মিত কৰা হৈছিল<ref>http://arunachalpradesh.nic.in/tourism.htm</ref>। এটুকুৰা ওপৰত আন এটুকুৰা ইটা জাপি দি এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৬,২০০ ঘন মিটাৰৰ এই বিশাল দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ দিনতে নিৰ্মিত।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.arunachaltourism.com/destination.php |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405211841/http://arunachaltourism.com/destination.php |deadurl=yes }}</ref>। এই দুৰ্গটোত তিনিটা দিশ - পশ্চিম দিশ, পূব দিশ আৰু দক্ষিণ দিশত তিনিখন দুৱাৰ আছে। === জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰাহলয় === [[File:Entrance - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|right|250px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ইটানগৰৰ প্ৰায় মাজ-মজিয়াতে অৱস্থিত এই সংগ্ৰাহলয়টোত ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন জনজাতিৰ সংস্কৃতিৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বস্তুৰ প্ৰদৰ্শন কৰা আছে। ===গংগা হ্ৰদ=== গংগা হ্ৰদৰ স্থানীয় নাম হৈছে "গেকৰ ছিনয়ি"। নিছি জনজাতিৰ উপভাষাত "গেকৰ ছিনয়ি"ৰ অৰ্থ হৈছে "আৱদ্ধ হৈ থকা পানী"। বহুতো বৃহাদাকাৰ শিলে এই হ্ৰদটো আৱৰি ৰাখিছে। বৰ্তমান এই হ্ৰদটো এটা বনভোজৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছে। ইয়াত সাঁতোৰা আৰু নৌকাৰ সুবিধাও আছে। আদিম উদ্ভিদ, [[অৰ্কিড]] আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ হ্ৰদটোৰ আশে-পাশে পোৱা যায়। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে,<ref>{{GR|India}}</ref> ইটানগৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৪,৯৭০ জন। ইয়াৰে শতকৰা ৫৩% ভাগ পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৫% শতাংশই হৈছে ৬ বছৰ বয়সৰ তলৰ শিশু। এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য জনজাতিসমূহ হৈছে "নিছি", "আদি", "গালো", "আপাতানি" আৰু "মিৰি"। ==পৰিবহণ== ৫২ এ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে ইটানগৰক [[অসম]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ লগত সংযোগ কৰিছে। ===বিমান পথ=== ইটানগৰত কোনো বিমান বন্দৰ নাই যদিও নাহৰলগুনত এটা হেলিপেড আছে। ইয়ালৈ [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। ===ৰেলপথ=== ২০১৪ চনত ইটানগৰৰ ওচৰৰ [[নাহৰলগুন]]লৈ ব্ৰডগ'জ ৰেলসেৱা সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছে। ৭ এপ্ৰিল ২০১৪ৰ দিনা ডেকাৰগাঁৱৰ (তেজপুৰ) পৰা নাহৰলগুনলৈ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰেল চলে। ===পথ=== [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিত ভাৱে ইটানগৰলৈ বাছত অহা-যোৱা কৰাৰ সুবিধা আছে। ==শিক্ষা== ইটানগৰৰ সাক্ষৰতা হাৰ হৈছে ৬৬.৯৫%। এই পৰিসংখ্যা ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা হাৰ (৭৪.৪%) তকৈও কম। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৩.৬৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৫৯.৫৭%। ইটানগৰত চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ লগতে বহুতো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আছে। ইটানগৰৰ নাহৰলগুনত এখন হোমিওপেথিক মহাবিদ্যালয় আৰু নিৰজুলিত [[অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা|অভিযান্ত্ৰিক]] আৰু [[প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান]] (Applied Science) শিক্ষাৰ বাবে"নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজ'নেল ইনষ্টিটিউট অফ চায়েঞ্চ এণ্ড টেকন'লজি" ([[:en:NERIST|NERIST]]) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Ita Fort 01.JPG|thumb|left|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] [[File:Folland Gnat - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|centre|300px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ বাহিৰত]] <br/> [[File:Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|left|300px|<center>জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়াম<center>]] [[File:Ita Fort 03.JPG|thumb|centre|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] {{-}} ==তথ্য সূত্ৰ== <references/> == বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ ITANAGAR by India travel portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122010022/http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ |date=2013-01-22 }} *[http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm 1962 Border War between India and China(Henderson brook report)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822215146/http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm |date=2008-08-22 }} * [http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm Contact List for all Important Government Officials in Itanagar Includes Police, Telephone, Electricity and more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217113109/http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm |date=2012-02-17 }} {{Geographic location |Northwest = [[ব'মডিলা]] |North = শাক্সী |Northeast = [[লখিমপুৰ|উত্তৰ লখিমপুৰ]] |West = [[ভূটান]] |Centre = ইটানগৰ |East = হাৰমতি |Southwest = [[গুৱাহাটী]], [[কলকাতা]] |South = [[গহপুৰ]] |Southeast = [[যোৰহাট]] }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নগৰ-মহানগৰ]] rx21kv67gh6u19hq2u1ddcwp9zemk7y 647017 647016 2026-10-24T03:32:51Z Ananya Taye 28065 /* জলবায়ু */ 647017 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | name = ইটানগৰ | native_name = ইটানগৰ |former_name = | nickname= | other_name = |type = চহৰ | skyline =|thumb| | skyline_caption = এক উচ্চ স্থানৰ পৰা ইটানগৰক দেখা গৈছে | locator_map={{Location map|India|float=none|label=ইটানগৰ|lat=|long=|position=left}} | latd = 27 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = N | longd = 93 | longm = 37 | longs = 12 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | state_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ | district = [[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] | region = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = উপায়ুক্ত | leader_name_2 = | altitude = 750 | climate = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = 91 - (0) 360 - XX XX XXX | postal_code = | vehicle_code_range = AR-01 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | unlocode = | website = | website_caption = | inset_map_marker = yes }} '''ইটানগৰ''' ({{Lang-en|Itanagar}} {{audio|Itanagar.ogg|শুনক}}) হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী। ই হিমালয়ৰ নামনি অংশত অৱস্থিত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী হিচাপে সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগত বিমান আৰু পথৰ দ্বাৰা ইটানগৰলৈ পৰিবহণৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। গুৱাহাটীৰপৰা নাহৰলগুন (ইটানগৰ)লৈ নিয়মীয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা ইয়ালৈ নিয়মিতভাৱে বাছ চলাচল কৰে। ইটানগৰৰ নিকটতম ৰেল ষ্টেচন [[নাহৰলগুন]]ত অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== '''ইটানগৰ''' নামটো চহৰখনৰ কেন্দ্ৰভাগত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]ৰ নামৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইটা দুৰ্গৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ'। অনিয়মিত আকৃতিৰ এই দুৰ্গটো মূলতঃ ইটাৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff.}}</ref> এই দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ ইটানগৰ অঞ্চলটো মধ্যযুগত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মাজৰ এক বৃহত্তৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ পুনৰ্গঠনত ইটানগৰ অঞ্চলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান ৰজাৰ শাসনকালত বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশও ৰাজ্যখনৰ অধীনত আছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ৰাজধানী ইটানগৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="NityanandaGogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> গগৈয়ে এই বিস্তৃত ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনৰ সমৰ্থনত [[শদিয়া]], বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ বুৰৈ অঞ্চল]] আৰু বৰগাং আৰু ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। লগতে তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনসমূহক এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="NityanandaGogoi1994"/> ইটানগৰৰ প্ৰধান মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন হৈছে [[ইটা দুৰ্গ]]। ইটাৰে নিৰ্মিত এই দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ অথবা পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ জিলা প্ৰশাসনৰ মতে, দুৰ্গটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Ita Fort |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |website=Itanagar Capital Complex |publisher=Government of Arunachal Pradesh |access-date=26 September 2026}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণ অংশত "ইটানগৰ" অৱস্থিত। ইটানগৰৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.1|N|93.62|E|}}।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Itanagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103074717/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৪৪০ মিটাৰ (১৪৪৩ ফুট)। ==জলবায়ু== ইটানগৰত মহাসাগৰীয় জলবায়ু (কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি ''Cwb'') দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শুকান আৰু মৃদু (অৱশ্যে ভাৰতীয় মানদণ্ড অনুসৰি ঠাণ্ডা) হয়, আনহাতে গ্ৰীষ্মকাল শীতল আৰু বৰষুণযুক্ত হয়। {{Weather box |location= ইটানগৰ |metric first= yes |single line= yes |temperature colour = pastel |Jan high C= 15 |Feb high C= 15 |Mar high C= 17 |Apr high C= 20 |May high C= 20 |Jun high C= 23 |Jul high C= 22 |Aug high C= 24 |Sep high C= 23 |Oct high C= 22 |Nov high C= 19 |Dec high C= 16 |Jan low C= 8 |Feb low C= 9 |Mar low C= 13 |Apr low C= 15 |May low C= 16 |Jun low C= 20 |Jul low C= 18 |Aug low C= 19 |Sep low C= 18 |Oct low C= 17 |Nov low C= 12 |Dec low C= 8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 54 |Mar precipitation mm= 57 |Apr precipitation mm= 96 |May precipitation mm= 210 |Jun precipitation mm= 405 |Jul precipitation mm= 510 |Aug precipitation mm= 360 |Sep precipitation mm= 411 |Oct precipitation mm= 114 |Nov precipitation mm= 15 |Dec precipitation mm= 27 |source= [http://www.worldweatheronline.com/Itanagar-weather-averages/Goa/IN.aspx World Weather Online] |date= May 2012 }} ==উল্লেখযোগ্য স্থান== === ইটা দুৰ্গ === {{Main|ইটা দুৰ্গ}} [[Image:Ita Fort 02.JPG|thumb|200px|left|ইটা দুৰ্গ]] "ইটা দুৰ্গ" হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক স্থান। "ইটা দুৰ্গ"ৰ অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ" ([[অসমীয়া ভাষা]]পৰা আহিছে)। এই দুৰ্গটো ১৪শ অথবা ১৫শ শতিকাৰ আগভাগতেই নিৰ্মিত কৰা হৈছিল<ref>http://arunachalpradesh.nic.in/tourism.htm</ref>। এটুকুৰা ওপৰত আন এটুকুৰা ইটা জাপি দি এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৬,২০০ ঘন মিটাৰৰ এই বিশাল দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ দিনতে নিৰ্মিত।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.arunachaltourism.com/destination.php |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405211841/http://arunachaltourism.com/destination.php |deadurl=yes }}</ref>। এই দুৰ্গটোত তিনিটা দিশ - পশ্চিম দিশ, পূব দিশ আৰু দক্ষিণ দিশত তিনিখন দুৱাৰ আছে। === জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰাহলয় === [[File:Entrance - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|right|250px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ইটানগৰৰ প্ৰায় মাজ-মজিয়াতে অৱস্থিত এই সংগ্ৰাহলয়টোত ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন জনজাতিৰ সংস্কৃতিৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বস্তুৰ প্ৰদৰ্শন কৰা আছে। ===গংগা হ্ৰদ=== গংগা হ্ৰদৰ স্থানীয় নাম হৈছে "গেকৰ ছিনয়ি"। নিছি জনজাতিৰ উপভাষাত "গেকৰ ছিনয়ি"ৰ অৰ্থ হৈছে "আৱদ্ধ হৈ থকা পানী"। বহুতো বৃহাদাকাৰ শিলে এই হ্ৰদটো আৱৰি ৰাখিছে। বৰ্তমান এই হ্ৰদটো এটা বনভোজৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছে। ইয়াত সাঁতোৰা আৰু নৌকাৰ সুবিধাও আছে। আদিম উদ্ভিদ, [[অৰ্কিড]] আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ হ্ৰদটোৰ আশে-পাশে পোৱা যায়। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে,<ref>{{GR|India}}</ref> ইটানগৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৪,৯৭০ জন। ইয়াৰে শতকৰা ৫৩% ভাগ পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৫% শতাংশই হৈছে ৬ বছৰ বয়সৰ তলৰ শিশু। এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য জনজাতিসমূহ হৈছে "নিছি", "আদি", "গালো", "আপাতানি" আৰু "মিৰি"। ==পৰিবহণ== ৫২ এ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে ইটানগৰক [[অসম]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ লগত সংযোগ কৰিছে। ===বিমান পথ=== ইটানগৰত কোনো বিমান বন্দৰ নাই যদিও নাহৰলগুনত এটা হেলিপেড আছে। ইয়ালৈ [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। ===ৰেলপথ=== ২০১৪ চনত ইটানগৰৰ ওচৰৰ [[নাহৰলগুন]]লৈ ব্ৰডগ'জ ৰেলসেৱা সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছে। ৭ এপ্ৰিল ২০১৪ৰ দিনা ডেকাৰগাঁৱৰ (তেজপুৰ) পৰা নাহৰলগুনলৈ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰেল চলে। ===পথ=== [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিত ভাৱে ইটানগৰলৈ বাছত অহা-যোৱা কৰাৰ সুবিধা আছে। ==শিক্ষা== ইটানগৰৰ সাক্ষৰতা হাৰ হৈছে ৬৬.৯৫%। এই পৰিসংখ্যা ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা হাৰ (৭৪.৪%) তকৈও কম। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৩.৬৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৫৯.৫৭%। ইটানগৰত চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ লগতে বহুতো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আছে। ইটানগৰৰ নাহৰলগুনত এখন হোমিওপেথিক মহাবিদ্যালয় আৰু নিৰজুলিত [[অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা|অভিযান্ত্ৰিক]] আৰু [[প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান]] (Applied Science) শিক্ষাৰ বাবে"নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজ'নেল ইনষ্টিটিউট অফ চায়েঞ্চ এণ্ড টেকন'লজি" ([[:en:NERIST|NERIST]]) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Ita Fort 01.JPG|thumb|left|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] [[File:Folland Gnat - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|centre|300px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ বাহিৰত]] <br/> [[File:Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|left|300px|<center>জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়াম<center>]] [[File:Ita Fort 03.JPG|thumb|centre|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] {{-}} ==তথ্য সূত্ৰ== <references/> == বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ ITANAGAR by India travel portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122010022/http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ |date=2013-01-22 }} *[http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm 1962 Border War between India and China(Henderson brook report)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822215146/http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm |date=2008-08-22 }} * [http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm Contact List for all Important Government Officials in Itanagar Includes Police, Telephone, Electricity and more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217113109/http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm |date=2012-02-17 }} {{Geographic location |Northwest = [[ব'মডিলা]] |North = শাক্সী |Northeast = [[লখিমপুৰ|উত্তৰ লখিমপুৰ]] |West = [[ভূটান]] |Centre = ইটানগৰ |East = হাৰমতি |Southwest = [[গুৱাহাটী]], [[কলকাতা]] |South = [[গহপুৰ]] |Southeast = [[যোৰহাট]] }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নগৰ-মহানগৰ]] 22dd33iendk8123sc2345cgtfdydxgu 647018 647017 2026-10-24T03:33:07Z Ananya Taye 28065 /* শিক্ষা */ 647018 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | name = ইটানগৰ | native_name = ইটানগৰ |former_name = | nickname= | other_name = |type = চহৰ | skyline =|thumb| | skyline_caption = এক উচ্চ স্থানৰ পৰা ইটানগৰক দেখা গৈছে | locator_map={{Location map|India|float=none|label=ইটানগৰ|lat=|long=|position=left}} | latd = 27 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = N | longd = 93 | longm = 37 | longs = 12 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | state_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ | district = [[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] | region = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = উপায়ুক্ত | leader_name_2 = | altitude = 750 | climate = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = 91 - (0) 360 - XX XX XXX | postal_code = | vehicle_code_range = AR-01 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | unlocode = | website = | website_caption = | inset_map_marker = yes }} '''ইটানগৰ''' ({{Lang-en|Itanagar}} {{audio|Itanagar.ogg|শুনক}}) হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী। ই হিমালয়ৰ নামনি অংশত অৱস্থিত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী হিচাপে সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগত বিমান আৰু পথৰ দ্বাৰা ইটানগৰলৈ পৰিবহণৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। গুৱাহাটীৰপৰা নাহৰলগুন (ইটানগৰ)লৈ নিয়মীয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা ইয়ালৈ নিয়মিতভাৱে বাছ চলাচল কৰে। ইটানগৰৰ নিকটতম ৰেল ষ্টেচন [[নাহৰলগুন]]ত অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== '''ইটানগৰ''' নামটো চহৰখনৰ কেন্দ্ৰভাগত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]ৰ নামৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইটা দুৰ্গৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ'। অনিয়মিত আকৃতিৰ এই দুৰ্গটো মূলতঃ ইটাৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff.}}</ref> এই দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ ইটানগৰ অঞ্চলটো মধ্যযুগত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মাজৰ এক বৃহত্তৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ পুনৰ্গঠনত ইটানগৰ অঞ্চলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান ৰজাৰ শাসনকালত বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশও ৰাজ্যখনৰ অধীনত আছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ৰাজধানী ইটানগৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="NityanandaGogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> গগৈয়ে এই বিস্তৃত ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনৰ সমৰ্থনত [[শদিয়া]], বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ বুৰৈ অঞ্চল]] আৰু বৰগাং আৰু ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। লগতে তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনসমূহক এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="NityanandaGogoi1994"/> ইটানগৰৰ প্ৰধান মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন হৈছে [[ইটা দুৰ্গ]]। ইটাৰে নিৰ্মিত এই দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ অথবা পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ জিলা প্ৰশাসনৰ মতে, দুৰ্গটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Ita Fort |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |website=Itanagar Capital Complex |publisher=Government of Arunachal Pradesh |access-date=26 September 2026}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণ অংশত "ইটানগৰ" অৱস্থিত। ইটানগৰৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.1|N|93.62|E|}}।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Itanagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103074717/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৪৪০ মিটাৰ (১৪৪৩ ফুট)। ==জলবায়ু== ইটানগৰত মহাসাগৰীয় জলবায়ু (কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি ''Cwb'') দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শুকান আৰু মৃদু (অৱশ্যে ভাৰতীয় মানদণ্ড অনুসৰি ঠাণ্ডা) হয়, আনহাতে গ্ৰীষ্মকাল শীতল আৰু বৰষুণযুক্ত হয়। {{Weather box |location= ইটানগৰ |metric first= yes |single line= yes |temperature colour = pastel |Jan high C= 15 |Feb high C= 15 |Mar high C= 17 |Apr high C= 20 |May high C= 20 |Jun high C= 23 |Jul high C= 22 |Aug high C= 24 |Sep high C= 23 |Oct high C= 22 |Nov high C= 19 |Dec high C= 16 |Jan low C= 8 |Feb low C= 9 |Mar low C= 13 |Apr low C= 15 |May low C= 16 |Jun low C= 20 |Jul low C= 18 |Aug low C= 19 |Sep low C= 18 |Oct low C= 17 |Nov low C= 12 |Dec low C= 8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 54 |Mar precipitation mm= 57 |Apr precipitation mm= 96 |May precipitation mm= 210 |Jun precipitation mm= 405 |Jul precipitation mm= 510 |Aug precipitation mm= 360 |Sep precipitation mm= 411 |Oct precipitation mm= 114 |Nov precipitation mm= 15 |Dec precipitation mm= 27 |source= [http://www.worldweatheronline.com/Itanagar-weather-averages/Goa/IN.aspx World Weather Online] |date= May 2012 }} ==উল্লেখযোগ্য স্থান== === ইটা দুৰ্গ === {{Main|ইটা দুৰ্গ}} [[Image:Ita Fort 02.JPG|thumb|200px|left|ইটা দুৰ্গ]] "ইটা দুৰ্গ" হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক স্থান। "ইটা দুৰ্গ"ৰ অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ" ([[অসমীয়া ভাষা]]পৰা আহিছে)। এই দুৰ্গটো ১৪শ অথবা ১৫শ শতিকাৰ আগভাগতেই নিৰ্মিত কৰা হৈছিল<ref>http://arunachalpradesh.nic.in/tourism.htm</ref>। এটুকুৰা ওপৰত আন এটুকুৰা ইটা জাপি দি এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৬,২০০ ঘন মিটাৰৰ এই বিশাল দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ দিনতে নিৰ্মিত।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.arunachaltourism.com/destination.php |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405211841/http://arunachaltourism.com/destination.php |deadurl=yes }}</ref>। এই দুৰ্গটোত তিনিটা দিশ - পশ্চিম দিশ, পূব দিশ আৰু দক্ষিণ দিশত তিনিখন দুৱাৰ আছে। === জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰাহলয় === [[File:Entrance - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|right|250px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ইটানগৰৰ প্ৰায় মাজ-মজিয়াতে অৱস্থিত এই সংগ্ৰাহলয়টোত ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন জনজাতিৰ সংস্কৃতিৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বস্তুৰ প্ৰদৰ্শন কৰা আছে। ===গংগা হ্ৰদ=== গংগা হ্ৰদৰ স্থানীয় নাম হৈছে "গেকৰ ছিনয়ি"। নিছি জনজাতিৰ উপভাষাত "গেকৰ ছিনয়ি"ৰ অৰ্থ হৈছে "আৱদ্ধ হৈ থকা পানী"। বহুতো বৃহাদাকাৰ শিলে এই হ্ৰদটো আৱৰি ৰাখিছে। বৰ্তমান এই হ্ৰদটো এটা বনভোজৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছে। ইয়াত সাঁতোৰা আৰু নৌকাৰ সুবিধাও আছে। আদিম উদ্ভিদ, [[অৰ্কিড]] আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ হ্ৰদটোৰ আশে-পাশে পোৱা যায়। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে,<ref>{{GR|India}}</ref> ইটানগৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৪,৯৭০ জন। ইয়াৰে শতকৰা ৫৩% ভাগ পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৫% শতাংশই হৈছে ৬ বছৰ বয়সৰ তলৰ শিশু। এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য জনজাতিসমূহ হৈছে "নিছি", "আদি", "গালো", "আপাতানি" আৰু "মিৰি"। ==পৰিবহণ== ৫২ এ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে ইটানগৰক [[অসম]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ লগত সংযোগ কৰিছে। ===বিমান পথ=== ইটানগৰত কোনো বিমান বন্দৰ নাই যদিও নাহৰলগুনত এটা হেলিপেড আছে। ইয়ালৈ [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। ===ৰেলপথ=== ২০১৪ চনত ইটানগৰৰ ওচৰৰ [[নাহৰলগুন]]লৈ ব্ৰডগ'জ ৰেলসেৱা সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছে। ৭ এপ্ৰিল ২০১৪ৰ দিনা ডেকাৰগাঁৱৰ (তেজপুৰ) পৰা নাহৰলগুনলৈ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰেল চলে। ===পথ=== [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিত ভাৱে ইটানগৰলৈ বাছত অহা-যোৱা কৰাৰ সুবিধা আছে। ==শিক্ষা== ইটানগৰৰ সাক্ষৰতা হাৰ হৈছে ৬৬.৯৫%। এই পৰিসংখ্যা ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা হাৰ (৭৪.৪%) তকৈও কম। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৩.৬৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৫৯.৫৭%। ইটানগৰত চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ লগতে বহুতো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আছে। ইটানগৰৰ নাহৰলগুনত এখন হোমিওপেথিক মহাবিদ্যালয় আৰু নিৰজুলিত [[অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা|অভিযান্ত্ৰিক]] আৰু প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান (Applied Science) শিক্ষাৰ বাবে"নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজ'নেল ইনষ্টিটিউট অফ চায়েঞ্চ এণ্ড টেকন'লজি" ([[:en:NERIST|NERIST]]) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Ita Fort 01.JPG|thumb|left|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] [[File:Folland Gnat - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|centre|300px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ বাহিৰত]] <br/> [[File:Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|left|300px|<center>জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়াম<center>]] [[File:Ita Fort 03.JPG|thumb|centre|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] {{-}} ==তথ্য সূত্ৰ== <references/> == বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ ITANAGAR by India travel portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122010022/http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ |date=2013-01-22 }} *[http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm 1962 Border War between India and China(Henderson brook report)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822215146/http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm |date=2008-08-22 }} * [http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm Contact List for all Important Government Officials in Itanagar Includes Police, Telephone, Electricity and more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217113109/http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm |date=2012-02-17 }} {{Geographic location |Northwest = [[ব'মডিলা]] |North = শাক্সী |Northeast = [[লখিমপুৰ|উত্তৰ লখিমপুৰ]] |West = [[ভূটান]] |Centre = ইটানগৰ |East = হাৰমতি |Southwest = [[গুৱাহাটী]], [[কলকাতা]] |South = [[গহপুৰ]] |Southeast = [[যোৰহাট]] }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নগৰ-মহানগৰ]] fyux7uvomwevssjj86wi93tvl4spys7 10 29058 646949 646298 2026-10-24T00:43:53Z Ananya Taye 28065 646949 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = অৰুণাচল প্ৰদেশ |state = autocollapse |bodyclass = hlist |title = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] |above = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানীৰ তালিকা|ৰাজধানী]]: '''[[ইটানগৰ]]''' |image = [[Image:Arunachal Pradesh Seal.svg|100px|link=|alt=]] |group1 = [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ|বিষয়]] |list1 = * ইতিহাস ([[নেফা]]) * ৰাজনীতি * খাদ্য শৈলী * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ|জনগোষ্ঠী]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ উৎসৱসমূহ|উৎসৱ]] * [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান|শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] * [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]] |group2 = প্ৰশাসন |list2 = * চৰকাৰ * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ বিধানসভা|বিধানসভা]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰীসকল]] * ৰাজ্যপালসকল * আৰক্ষী * ৰাজনৈতিক দলসমূহ * বিধানসভা সমষ্টিসমূহ * লোকসভা সমষ্টি ([[অৰুণাচল পূব (লোকসভা সমষ্টি)|পূব]] * [[অৰুণাচল পশ্চিম (লোকসভা সমষ্টি)|পশ্চিম]]) |group3 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জিলাসমূহ|জিলা]] |list3 = *[[অনজৌ জিলা|অনজৌ]] *[[উজনি ছিয়াং জিলা|উজনি ছিয়াং]] *[[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা|উজনি দিবাং উপত্যকা]] *[[উজনি সোৱণশিৰি জিলা|উজনি সোৱণশিৰি]] *[[কামলে জিলা|কামলে]] *[[কুৰুং কুমেই জিলা|কুৰুং কুমেই]] *[[ক্ৰা দাদি জিলা|ক্ৰা দাদি]] *[[চাংলাং জিলা|চাংলাং]] *[[ছিয়াং জিলা|ছিয়াং]] *[[টাৱাং জিলা|টাৱাং]] *[[টিৰাপ জিলা|টিৰাপ]] *[[নামচাই জিলা|নামচাই]] *[[নামনি ছিয়াং জিলা|নামনি ছিয়াং]] *[[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা|নামনি দিবাং উপত্যকা]] *[[নামনি সোৱণশিৰি জিলা|নামনি সোৱণশিৰি]] *[[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] *[[পূব কামেং জিলা|পূব কামেং]] *[[পূব ছিয়াং জিলা|পূব ছিয়াং]] *[[পশ্চিম কামেং জিলা|পশ্চিম কামেং]] *[[পশ্চিম ছিয়াং জিলা|পশ্চিম ছিয়াং]] *[[লংডিং জিলা|লংডিং]] *[[লোহিত জিলা|লোহিত]] |group4 = মুখ্য চহৰ |list4 = * [[ইটানগৰ]] * [[জিৰ']] * [[বমডিলা]] * [[টাৱাং]] * [[দাপ'ৰিজ']] * [[পাছিঘাট]] * [[তেজু]] * [[আলং]] * [[চেপ্পা]] * [[নাহৰলগুন]] * [[ভালুকপুং]] |group5 = ঐতিহাসিক স্থান |list5 = * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[মালিনী থান]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * নক্সাপৰ্বত * [[গোম্চি]] * [[পৰশুৰাম কুণ্ড]] * গমচি }}<noinclude> [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যৰ সাঁচ]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ|⌀]] </noinclude> kw0bo6u5cvl8taguj15parmi9bjxdwx 647012 646949 2026-10-24T03:24:59Z Ananya Taye 28065 647012 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = অৰুণাচল প্ৰদেশ |state = autocollapse |bodyclass = hlist |title = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] |above = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানীৰ তালিকা|ৰাজধানী]]: '''[[ইটানগৰ]]''' |image = [[Image:Arunachal Pradesh Seal.svg|100px|link=|alt=]] |group1 = [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ|বিষয়]] |list1 = * ইতিহাস ([[নেফা]]) * ৰাজনীতি * খাদ্য শৈলী * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ|জনগোষ্ঠী]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ উৎসৱসমূহ|উৎসৱ]] * [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান|শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] * [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]] |group2 = প্ৰশাসন |list2 = * চৰকাৰ * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ বিধানসভা|বিধানসভা]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰীসকল]] * ৰাজ্যপালসকল * আৰক্ষী * ৰাজনৈতিক দলসমূহ * বিধানসভা সমষ্টিসমূহ * লোকসভা সমষ্টি ([[অৰুণাচল পূব (লোকসভা সমষ্টি)|পূব]] * [[অৰুণাচল পশ্চিম (লোকসভা সমষ্টি)|পশ্চিম]]) |group3 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জিলাসমূহ|জিলা]] |list3 = *[[অনজৌ জিলা|অনজৌ]] *[[উজনি ছিয়াং জিলা|উজনি ছিয়াং]] *[[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা|উজনি দিবাং উপত্যকা]] *[[উজনি সোৱণশিৰি জিলা|উজনি সোৱণশিৰি]] *[[কামলে জিলা|কামলে]] *[[কুৰুং কুমেই জিলা|কুৰুং কুমেই]] *[[ক্ৰা দাদি জিলা|ক্ৰা দাদি]] *[[চাংলাং জিলা|চাংলাং]] *[[ছিয়াং জিলা|ছিয়াং]] *[[টাৱাং জিলা|টাৱাং]] *[[টিৰাপ জিলা|টিৰাপ]] *[[নামচাই জিলা|নামচাই]] *[[নামনি ছিয়াং জিলা|নামনি ছিয়াং]] *[[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা|নামনি দিবাং উপত্যকা]] *[[নামনি সোৱণশিৰি জিলা|নামনি সোৱণশিৰি]] *[[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] *[[পূব কামেং জিলা|পূব কামেং]] *[[পূব ছিয়াং জিলা|পূব ছিয়াং]] *[[পশ্চিম কামেং জিলা|পশ্চিম কামেং]] *[[পশ্চিম ছিয়াং জিলা|পশ্চিম ছিয়াং]] *[[লংডিং জিলা|লংডিং]] *[[লোহিত জিলা|লোহিত]] |group4 = মুখ্য চহৰ |list4 = * [[ইটানগৰ]] * [[জিৰ']] * [[বমডিলা]] * [[টাৱাং]] * [[দাপ'ৰিজ']] * [[পাছিঘাট]] * [[তেজু]] * [[আলং]] * [[চেপ্পা]] * [[নাহৰলগুন]] * [[ভালুকপুং]] |group5 = ঐতিহাসিক স্থান |list5 = * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[মালিনী থান]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * নক্সাপৰ্বত * [[গোম্চি]] * [[পৰশুৰাম কুণ্ড]] }}<noinclude> [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যৰ সাঁচ]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ|⌀]] </noinclude> 96nohf5vfxz2bz7k15nab18s2fg6w6r 0 30177 646993 562381 2026-10-24T02:38:50Z ~2026-56995-88 52466 /* প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ আৰু শপত গ্ৰহণ */ 646993 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox Officeholder |name = ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ |image = Rajendra Prasad (Indian President), signed image for Walter Nash (NZ Prime Minister), 1958 (16017609534).jpg |office = [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|প্ৰথম]] [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] |primeminister = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |vicepresident = [[সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণ]] |term_start = ২৬ জানুৱাৰী, ১৯৫০ |term_end = ১৩ মে', ১৯৬২ |predecessor = পদ স্থাপন কৰা হৈছে |successor = [[সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণ]] |birth_date = {{birth date|1884|12|3|df=y}} |birth_place = [[:en:Ziradei (Community development block)|জীৰাদেঈ গাওঁ]], সাৰণ জিলা, [[বিহাৰ]] |death_date = {{death date and age|1963|2|28|1884|12|3|df=y}} |death_place = [[পাটনা]], [[বিহাৰ]] |citizenship = {{flag|ভাৰত}} |nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] |party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |spouse = ৰাজবংশী দেৱী |alma_mater = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] |nickname = দেশ ৰত্ন, অজাতশত্ৰু |partner = |children = |relations = |residence = |occupation = ৰাষ্ট্ৰপতি, উকীল, আষ্ঠীকল কেৰাণী, মন্ত্ৰী, খাদ্য আৰু কৃষি দপ্তৰৰ মন্ত্ৰী, সাংবাদিক, সাহিত্যিক |profession = |cabinet = |committees = |portfolio = |religion = |signature = |signature_alt = |website = |footnotes = }} '''ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ''' ({{lang-en|Rajendra Prasad}}; জন্ম:১৮৮৪ – মৃত্যু:১৯৬৩) ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত সাৰ্বভৌম ভাৰত গণৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে কাৰ্য্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ১৯২১ চনৰ [[অসহযোগ আন্দোলন]], ১৯৩২ চনৰ [[আইন অমান্য আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ সক্ৰিয় অংশ গ্ৰহণকাৰী আছিল। তেওঁৰ নিষ্ঠা আৰু চৰম ত্যাগৰ দেশ সেৱাৰ বাবে ১৯৬২ চনত [[ভাৰত]] চৰকাৰে তেওঁক [[ভাৰত-ৰত্ন]] উপাধিৰে বিভূষিত কৰি সন্মানিত কৰিছিল। দেশৰ কোটি কোটি জনতাৰ মাজত ৰাজেন্দ্ৰ বাবু বুলি জনাজাত ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ এজন বহুমুখী প্ৰতিভাসম্পন্ন ব্যক্তি আছিল। তেওঁ সাতোটা ভাষা ভাল দৰে জানিছিল। তেওঁ সাহিত্যিক আৰু সাংবাদিক হিচাপেও প্ৰখ্যাতি আছিল প্ৰচুৰ, সাংবাদিক জীৱনত তেওঁ ''চাৰ্চলাইট'' নামৰ এখন ইংৰাজী কাকত আৰু ''দেশ'' নামৰ এখন হিন্দী কাকত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ"/> ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ জন্ম হোৱা এবছৰ আগেয়ে, ১৮৮৪ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ তাৰিখে [[বিহাৰ]]ৰ সাৰণ জিলাৰ জীৰাদেঈ গাঁৱত ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতাকৰ নাম আছিল মুঞ্চি মহাদেউ সহায়। তেওঁলোক আছিল কায়স্থ পৰিয়ালৰ লোক। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ আছিল। বিহাৰলৈ আহি তেওঁলোকে হাথুৱা ৰাজ জমিদাৰীত সাধাৰণ ৰায়ত হিচাপে কিছুদিন বসবাস কৰাৰ পিছত সেই পৰিয়ালৰ লোকে লাহে লাহে এখন দুখনকৈ কেবাখনো গাওঁ কিনি লৈছিল। মাত্ৰ ১৩ বছৰ বয়সতে তেওঁ ৰাজবংশী দেৱীৰ সৈতে বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ পৰিয়ালে পৰ্দা প্ৰথা বৰকৈ মানি চলিছিল। তেওঁৰ ২৩ বছৰ বয়সত পিতাকৰ মৃত্যু হয়।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ"/> ==শিক্ষা== ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ ছাত্ৰ হিছাপে প্ৰখৰ বুদ্ধিৰ অধিকাৰী আছিল। কোনো পৰীক্ষাতে তেওঁৰ প্ৰথমৰ বাহিৰে দ্বিতীয় স্থান পোৱাৰ দৃষ্টান্ত নাছিল। তেওঁ প্ৰাথমিক শিক্ষা এজন মৌলবীৰ তত্ত্বাবধানত ঘৰতে লাভ কৰিছিল। তেওঁ [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] ভাষা ঘৰতে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিছিল। সৰ্ম্পূন ৯ বছৰ বয়সতহে তেওঁক বিদ্যালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হৈছিল। ১৯০২ চনত সুখ্যাতিৰে এণ্ট্ৰেস পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত কলিকতাৰ প্ৰেছিডেন্সী কলেজত ভৰ্তি হয়। প্ৰেছিডেন্সী কলেজৰ পৰা তেওঁ স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগৰ প্ৰথম স্থান অধিকৰা কৰি উত্তীৰ্ণ হয়। তেওঁক এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ে এল-এল-ডি উপাধিৰে সন্মানীত কৰিছিল আৰু ডক্টৰেট উপাধি প্ৰদান কৰিছিল পাটনা, কাশী আৰু আগ্ৰা বিশ্ববিদ্যালয়ে।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ">{{cite book |title=ভাৰত-ৰত্ন |publisher=অজয় কুমাৰ দত্ত, ষ্টুডেণ্টচ্ ষ্ট'ৰচ্|author=সমীন কলিতা |pages=৩৮, ৩৯,৪০,৪১,৪২}}</ref> ==কৰ্মজীৱন আৰু আন্দোলনত ভূমিকা== ১৯৪৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহ তেওঁ [[জৱাহৰলাল নেহেৰু]]ৰ অন্তৰ্বৰ্তী কালিন চৰকাৰৰ খাদ্য আৰু কৃষি দপ্তৰৰ মন্ত্ৰী ৰূপে নিযুক্ত হৈয়েই কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলিছিল। ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত তেওঁ সাৰ্বভৌম ভাৰত গনৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত হয় আৰু যথাক্ৰমে ১৯৫২ আৰু ১৯৫৭ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ পিছতো তেৱেঁ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত হৈছিল। ১৯৬২ চনৰ ১২ মে তাৰিখলৈ তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতি পদত অধিষ্ঠিত আছিল। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতি পদত থকা কালচোৱাত ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে ১০,০০০ হাজাৰ টকা বেতনৰ প্ৰথম তিনি বছৰৰ সম্পূৰ্ণ দৰমহা লৈ, পিছত ১৯৫৩ চনৰ পৰা পাঁচ হাজাৰকৈ আৰু ১৯৫৭ চনৰ পৰা আঢ়ৈ হাজাকৈ দৰমহা গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯১৭ চনত গান্ধীজীয়ে বিহাৰৰ ''নীল'' খেতিয়কসকলক চাহাবৰ অত্যাচাৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বিহাৰৰ [[চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ]]ৰ সময়ৰ পৰা গান্ধীৰ লগত তেওঁৰ সমন্ধ গঢ়ি উঠে আৰু সত্যাগ্ৰহ আন্দোলনেই তেওঁৰ জীৱনলৈ বৈপ্লৱিক পৰিবৰ্তনো আনি দিয়ে। তেতিয়াই তেওঁ স্বদেশী ব্যৱহাৰ ধ্বনিলৈ সঁহাৰি দিছিল। ছাত্ৰ অৱস্থাতে তেওঁ ৰাজনৈতিক দল এটাৰ দ্বাৰা স্থাপিত ''ডন'' নাম সংঘ এটাৰ লগত জড়িত হৈছিল। ১৯০৫ চনত তেওঁ বংগ বিভাজন ৰদ কৰিবলৈ চলা আন্দোলনত অংশ লোৱাৰ উপৰিও তেওঁ বিহাৰৰ এখন ছাত্ৰ-সন্মিলন সংগঠন কৰিছিল। ১৯১১ চনত তেওঁ [[কলিকতা]]ত বহা কংগ্ৰেছ অধিবেশনত আনুষ্ঠানিকভাবে যোগদান কৰে আৰু নিখিল ''ভাৰতীয় কংগ্ৰেছ কমিটী''লৈ তেওঁ নিৰ্বাচিত হয়। ১৯১১ চনতে তেওঁ আইনজীৱী ''খান বাহাদুৰ হুদা''ৰ তলত "আষ্ঠীকল ক্লাৰ্ক" হিচাপে আইন ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে আৰু আদালতত প্ৰথমবাৰ উপস্থিত হৈয়ে ন্যায়াধীশ চাৰ [[আশুতোষ মুখাৰ্জী]]ক অভিভূত কৰি আইন কলেজত প্ৰবক্তাৰ পদত নিযুক্তি পায়। ১৯১১ চনৰ পা ১৯১৬ চনলৈ কলিকতা উচ্ছ ন্যায়ালয়ত আৰু ১৯১৬ চনৰ পৰা ১৯২০ চনলৈ [[পাটনা]] উচ্চ ন্যায়ালয়ত তেওঁ ওকালতি কৰিছিল। কলিকতাত ওকালতি কৰি থকা কালছোৱাতে তেওঁ [[গোপালকৃষ্ণ গোখলে]]ৰ সম্পৰ্কলৈ অহাৰ সুযোগ পাইছিল। ১৯২০ চনত শেষলৈ তেওঁ তিনিহাজাৰ টকা উপাৰ্জন কৰা ওকালতি ব্যৱসায় বাদ দি তেওঁ স্বাধীনতা আন্দোলনত যোগদান কৰিবলৈ ওলাই আহিছিল। তেওঁ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ১৯২১ চনৰ [[অসহযোগ আন্দোলন]], ১৯৩২ চনৰ [[আইন অমান্য আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ত সক্ৰিয় অংশ গ্ৰহণ কৰাৰ কাৰণে কেইবাবাৰো কাৰাবৰণো খাটিছিল। তেওঁ ভাৰতীয় কংগ্ৰছৰ সাধাৰণ সম্পাদক পদত নিযুক্ত হোৱাৰ উপৰিও কাৰ্যকৰী কমিটীৰ সদস্য মনোনীত হৈছিল, তদুপৰি কিছুদিন বিহাৰ প্ৰাদেশিক কংগ্ৰছ কমিটীৰো সভাপতি আছিল। ১৯৩২,১৯৩৫, ১৯৩৮, আৰু ১৯৪৭ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ তেওঁ সভাপতি নিৰ্বাচিত হৈছিল। ১৯১৪ চনত বিহাৰৰ বান-পীড়িত ৰাইজ আৰু ১৯৩৪ চনত প্ৰলয়ংকাৰী ভূমিকম্পই বিহাৰৰ ৰাইজৰ ক্ষতিসাধন কৰা সময়ত তেওঁ ৰুগীয়া শৰীৰেৰে ৰাইজৰ মাজত উপস্থিত হৈ ধান, চাউল, আটা আদিৰ উপৰিও টকা-পইচা সংগ্ৰহ কৰি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ নিজে সেইবোৰ বিতৰণ কৰি ঘূৰি ফুৰিছিল। ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদৰ জীৱনৰ শান্তিৰ আলয় আছিল সত্যৰ ভূমি সদাকত আশ্ৰম। ইয়াতেই তেওঁ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ "খাদ্য মন্ত্ৰী" আৰু গণ-পৰিষদৰ সভাপতি হোৱাৰ আগৰ সময়ছোৱালৈ অতিবাহিত কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ পৰা অৱসৰ লৈ জীৱনৰ বাকীছোৱা কালো তেওঁ এই আশ্ৰমতে পৰম শান্তিৰে যোগীৰ জীৱন অতিবাহিত কৰিছিল। ১৯২৯ চনত তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]লৈ যাত্ৰা কৰে আৰু [[ইউৰোপ]] মহাদেশৰ নানা ঠাই ভ্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁ [[বাৰ্লিন]]লৈ গৈ তাৰ এখন সভাত নাত্সী দৰ্শন ৰ বিষয়ে এটি পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ ভাষণ দিছিল, যিটো ভাষণৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত তাৰ ডেকা নাত্সী দলে সভাকক্ষত এক বিৰাট হুলস্থূলৰ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ"/> ==প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ আৰু শপত গ্ৰহণ== ১৯৫০ চনৰ জানুৱাৰীৰ দিনা পুৱা ১০ বাজি ১৮ মিনিট যোৱাত ভূতপূৰ্ব গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল [[চক্ৰৱৰ্তী ৰাজাগোপালাচাৰী]]য়ে [[ভাৰত]]ত নতুন শাসনতন্ত্ৰ প্ৰৱৰ্তনৰ কথা ঘোষনা কৰে আৰু সেই লোকতান্ত্ৰিক গণৰাজ্যৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচন কৰে ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদক। "কামানৰ গৰ্জন", "ভেৰীৰ নিনাদ", ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতৰ সুৰ [[বন্দে মাতৰম]], মহাত্মা গান্ধী কী জয় ধ্বনিৰ এক আড়ম্বৰ পূৰ্ণ অনুষ্ঠানত, সংবিধান সভাৰ সদস্যবৃন্দ, কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাৰ মন্ত্ৰীসকল, বিদেশী ৰাষ্ট্ৰনায়ক প্ৰতিনিধিসকল আৰু নিমন্ত্ৰিত বিশিষ্ট অতিথিবৃন্দৰ সন্মুখত দৰবাৰ হলত পুৱা ১০ বাজি ২১ মিনিট যোৱাত তেওঁ নিষ্ঠা আৰু পবিত্ৰতা ৰক্ষাৰ শপত বাক্য পাঠ কৰে। তেওঁক শপত বাক্য পাঠ কৰোৱায় উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়ধিপতি ''হৰিলাল কানায়া''ই।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ"/> ==পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান সমূহ== * [[ভাৰত-ৰত্ন বঁটা]] (১৯৬২)<ref name="Padma Awards Directory 1954-2007">{{cite web|title=ভাৰত-ৰত্ন বঁটা বিজয়ীৰ তালিকা (১৯৫৪ - ২০০৭|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|publisher=[[:en:Ministry of Home Affairs (India)|ভাৰতৰ গৃহ মন্ত্ৰালয়]]|accessdate=৭ ডিচেম্বৰ, ২০১০|archivedate=2009-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410024701/http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|deadurl=yes}}</ref> * এল-এল-ডি উপাধি * ডক্টৰেট উপাধি ==গ্ৰন্থ-সংকলন== * আত্মকথা * বাপুকে কদমোঁ মেঁ * ভাৰতীয় শিক্ষা * পাকিস্থান সত্যাগ্ৰহ ইন চম্পাৰাণ * কনষ্ট্ৰাকটিভ প্ৰগ্ৰাম * খণ্ডিত ভাৰত * শিক্ষা আৰু সংস্কৃতি ==মৃত্যু== ভাৰতৰ প্ৰথম গৰাকী ৰাষ্ট্ৰপতি ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদৰ সদাকত আশ্ৰমত ১৯৬৩ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে মৃত্যু হয়। তেওঁৰ সমাধিস্থলক "মহাপৰায়ন ঘাট" বুলি জনা যায় । ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Rajendra Prasad|ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ}} * [http://jaibihar.com/nation-remembers-rajendra-prasad-on-125th-birth-anniversary/14960/ Nation remembers Rajendra Prasad on 125th birth anniversary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103112421/http://jaibihar.com/nation-remembers-rajendra-prasad-on-125th-birth-anniversary/14960/ |date=2010-01-03 }} * [http://jaibihar.com/tributes-to-first-president-on-124th-birth-anniversary/1098/ Tributes to first president on 124th birth anniversary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103143721/http://jaibihar.com/tributes-to-first-president-on-124th-birth-anniversary/1098/ |date=2010-01-03 }} * [http://www.collectindianstamps.com/2011/02/philatelic-tribute-to-drrajendra-prasad.html Stamp Of Dr.Rajendra Prasad Released By India Post] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316154701/http://www.collectindianstamps.com/2011/02/philatelic-tribute-to-drrajendra-prasad.html |date=2011-03-16 }} *{{worldcat id|id=lccn-n50-22518}} *[http://www.searchforlight.org/lotushall/towardsfreedom/towardsfreedom_kittu_13.htm Opposition to Partition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717072009/http://www.searchforlight.org/lotushall/towardsfreedom/towardsfreedom_kittu_13.htm |date=2012-07-17 }} *[http://www.cpiml.org/liberation/year_2005/August05/path_to_partition.htm Path to Partition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008100523/http://www.cpiml.org/liberation/year_2005/August05/path_to_partition.htm |date=2012-10-08 }} *[http://www.premshankarjha.com/articles/articles_o_112.html A snippet on the relation between Nehru and Rajendra Prashad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715112124/http://www.premshankarjha.com/articles/articles_o_112.html |date=2011-07-15 }} *[http://www.cpsindia.org/manas_part2.html Article saying that Rajendra Prashad shifted to Rubber Chappals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928005251/http://www.cpsindia.org/manas_part2.html |date=2007-09-28 }} *[http://www.gandhi-manibhavan.org/main/quiz.htm Arrest of Nehru and Rajendra Prashad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116022847/http://www.gandhi-manibhavan.org/MAIN/QUIZ.HTM |date=2013-11-16 }} {{ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|state=expanded}} {{ভাৰত ৰত্ন}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত ৰত্ন বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] 4eumn9vfc9tim33iw5w1zudjdzwgvwi 646994 646993 2026-10-24T02:40:49Z ~2026-56995-88 52466 646994 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox Officeholder |name = ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ |image = Rajendra Prasad (Indian President), signed image for Walter Nash (NZ Prime Minister), 1958 (16017609534).jpg |office = [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|প্ৰথম]] [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] |primeminister = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] |vicepresident = [[সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণ]] |term_start = ১৯৫০ |term_end = ১৯৬২ |predecessor = পদ স্থাপন কৰা হৈছে |successor = [[সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণ]] |birth_date = {{birth date|1884|12|3|df=y}} |birth_place = [[:en:Ziradei (Community development block)|জীৰাদেঈ গাওঁ]], সাৰণ জিলা, [[বিহাৰ]] |death_date = {{death date and age|1963|2|28|1884|12|3|df=y}} |death_place = [[পাটনা]], [[বিহাৰ]] |citizenship = {{flag|ভাৰত}} |nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] |party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |spouse = ৰাজবংশী দেৱী |alma_mater = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] |nickname = দেশ ৰত্ন, অজাতশত্ৰু |partner = |children = |relations = |residence = |occupation = ৰাষ্ট্ৰপতি, উকীল, আষ্ঠীকল কেৰাণী, মন্ত্ৰী, খাদ্য আৰু কৃষি দপ্তৰৰ মন্ত্ৰী, সাংবাদিক, সাহিত্যিক |profession = |cabinet = |committees = |portfolio = |religion = |signature = |signature_alt = |website = |footnotes = }} '''ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ''' ({{lang-en|Rajendra Prasad}}; জন্ম:১৮৮৪ – মৃত্যু:১৯৬৩) ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত সাৰ্বভৌম ভাৰত গণৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে কাৰ্য্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ১৯২১ চনৰ [[অসহযোগ আন্দোলন]], ১৯৩২ চনৰ [[আইন অমান্য আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ সক্ৰিয় অংশ গ্ৰহণকাৰী আছিল। তেওঁৰ নিষ্ঠা আৰু চৰম ত্যাগৰ দেশ সেৱাৰ বাবে ১৯৬২ চনত [[ভাৰত]] চৰকাৰে তেওঁক [[ভাৰত-ৰত্ন]] উপাধিৰে বিভূষিত কৰি সন্মানিত কৰিছিল। দেশৰ কোটি কোটি জনতাৰ মাজত ৰাজেন্দ্ৰ বাবু বুলি জনাজাত ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ এজন বহুমুখী প্ৰতিভাসম্পন্ন ব্যক্তি আছিল। তেওঁ সাতোটা ভাষা ভাল দৰে জানিছিল। তেওঁ সাহিত্যিক আৰু সাংবাদিক হিচাপেও প্ৰখ্যাতি আছিল প্ৰচুৰ, সাংবাদিক জীৱনত তেওঁ ''চাৰ্চলাইট'' নামৰ এখন ইংৰাজী কাকত আৰু ''দেশ'' নামৰ এখন হিন্দী কাকত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ"/> ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ জন্ম হোৱা এবছৰ আগেয়ে, ১৮৮৪ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ তাৰিখে [[বিহাৰ]]ৰ সাৰণ জিলাৰ জীৰাদেঈ গাঁৱত ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতাকৰ নাম আছিল মুঞ্চি মহাদেউ সহায়। তেওঁলোক আছিল কায়স্থ পৰিয়ালৰ লোক। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ আছিল। বিহাৰলৈ আহি তেওঁলোকে হাথুৱা ৰাজ জমিদাৰীত সাধাৰণ ৰায়ত হিচাপে কিছুদিন বসবাস কৰাৰ পিছত সেই পৰিয়ালৰ লোকে লাহে লাহে এখন দুখনকৈ কেবাখনো গাওঁ কিনি লৈছিল। মাত্ৰ ১৩ বছৰ বয়সতে তেওঁ ৰাজবংশী দেৱীৰ সৈতে বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ পৰিয়ালে পৰ্দা প্ৰথা বৰকৈ মানি চলিছিল। তেওঁৰ ২৩ বছৰ বয়সত পিতাকৰ মৃত্যু হয়।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ"/> ==শিক্ষা== ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ ছাত্ৰ হিছাপে প্ৰখৰ বুদ্ধিৰ অধিকাৰী আছিল। কোনো পৰীক্ষাতে তেওঁৰ প্ৰথমৰ বাহিৰে দ্বিতীয় স্থান পোৱাৰ দৃষ্টান্ত নাছিল। তেওঁ প্ৰাথমিক শিক্ষা এজন মৌলবীৰ তত্ত্বাবধানত ঘৰতে লাভ কৰিছিল। তেওঁ [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] ভাষা ঘৰতে পঢ়ি আয়ত্ত কৰিছিল। সৰ্ম্পূন ৯ বছৰ বয়সতহে তেওঁক বিদ্যালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হৈছিল। ১৯০২ চনত সুখ্যাতিৰে এণ্ট্ৰেস পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত কলিকতাৰ প্ৰেছিডেন্সী কলেজত ভৰ্তি হয়। প্ৰেছিডেন্সী কলেজৰ পৰা তেওঁ স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগৰ প্ৰথম স্থান অধিকৰা কৰি উত্তীৰ্ণ হয়। তেওঁক এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ে এল-এল-ডি উপাধিৰে সন্মানীত কৰিছিল আৰু ডক্টৰেট উপাধি প্ৰদান কৰিছিল পাটনা, কাশী আৰু আগ্ৰা বিশ্ববিদ্যালয়ে।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ">{{cite book |title=ভাৰত-ৰত্ন |publisher=অজয় কুমাৰ দত্ত, ষ্টুডেণ্টচ্ ষ্ট'ৰচ্|author=সমীন কলিতা |pages=৩৮, ৩৯,৪০,৪১,৪২}}</ref> ==কৰ্মজীৱন আৰু আন্দোলনত ভূমিকা== ১৯৪৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহ তেওঁ [[জৱাহৰলাল নেহেৰু]]ৰ অন্তৰ্বৰ্তী কালিন চৰকাৰৰ খাদ্য আৰু কৃষি দপ্তৰৰ মন্ত্ৰী ৰূপে নিযুক্ত হৈয়েই কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলিছিল। ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত তেওঁ সাৰ্বভৌম ভাৰত গনৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত হয় আৰু যথাক্ৰমে ১৯৫২ আৰু ১৯৫৭ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ পিছতো তেৱেঁ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত হৈছিল। ১৯৬২ চনৰ ১২ মে তাৰিখলৈ তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতি পদত অধিষ্ঠিত আছিল। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতি পদত থকা কালচোৱাত ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে ১০,০০০ হাজাৰ টকা বেতনৰ প্ৰথম তিনি বছৰৰ সম্পূৰ্ণ দৰমহা লৈ, পিছত ১৯৫৩ চনৰ পৰা পাঁচ হাজাৰকৈ আৰু ১৯৫৭ চনৰ পৰা আঢ়ৈ হাজাকৈ দৰমহা গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯১৭ চনত গান্ধীজীয়ে বিহাৰৰ ''নীল'' খেতিয়কসকলক চাহাবৰ অত্যাচাৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বিহাৰৰ [[চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ]]ৰ সময়ৰ পৰা গান্ধীৰ লগত তেওঁৰ সমন্ধ গঢ়ি উঠে আৰু সত্যাগ্ৰহ আন্দোলনেই তেওঁৰ জীৱনলৈ বৈপ্লৱিক পৰিবৰ্তনো আনি দিয়ে। তেতিয়াই তেওঁ স্বদেশী ব্যৱহাৰ ধ্বনিলৈ সঁহাৰি দিছিল। ছাত্ৰ অৱস্থাতে তেওঁ ৰাজনৈতিক দল এটাৰ দ্বাৰা স্থাপিত ''ডন'' নাম সংঘ এটাৰ লগত জড়িত হৈছিল। ১৯০৫ চনত তেওঁ বংগ বিভাজন ৰদ কৰিবলৈ চলা আন্দোলনত অংশ লোৱাৰ উপৰিও তেওঁ বিহাৰৰ এখন ছাত্ৰ-সন্মিলন সংগঠন কৰিছিল। ১৯১১ চনত তেওঁ [[কলিকতা]]ত বহা কংগ্ৰেছ অধিবেশনত আনুষ্ঠানিকভাবে যোগদান কৰে আৰু নিখিল ''ভাৰতীয় কংগ্ৰেছ কমিটী''লৈ তেওঁ নিৰ্বাচিত হয়। ১৯১১ চনতে তেওঁ আইনজীৱী ''খান বাহাদুৰ হুদা''ৰ তলত "আষ্ঠীকল ক্লাৰ্ক" হিচাপে আইন ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে আৰু আদালতত প্ৰথমবাৰ উপস্থিত হৈয়ে ন্যায়াধীশ চাৰ [[আশুতোষ মুখাৰ্জী]]ক অভিভূত কৰি আইন কলেজত প্ৰবক্তাৰ পদত নিযুক্তি পায়। ১৯১১ চনৰ পা ১৯১৬ চনলৈ কলিকতা উচ্ছ ন্যায়ালয়ত আৰু ১৯১৬ চনৰ পৰা ১৯২০ চনলৈ [[পাটনা]] উচ্চ ন্যায়ালয়ত তেওঁ ওকালতি কৰিছিল। কলিকতাত ওকালতি কৰি থকা কালছোৱাতে তেওঁ [[গোপালকৃষ্ণ গোখলে]]ৰ সম্পৰ্কলৈ অহাৰ সুযোগ পাইছিল। ১৯২০ চনত শেষলৈ তেওঁ তিনিহাজাৰ টকা উপাৰ্জন কৰা ওকালতি ব্যৱসায় বাদ দি তেওঁ স্বাধীনতা আন্দোলনত যোগদান কৰিবলৈ ওলাই আহিছিল। তেওঁ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ১৯২১ চনৰ [[অসহযোগ আন্দোলন]], ১৯৩২ চনৰ [[আইন অমান্য আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ত সক্ৰিয় অংশ গ্ৰহণ কৰাৰ কাৰণে কেইবাবাৰো কাৰাবৰণো খাটিছিল। তেওঁ ভাৰতীয় কংগ্ৰছৰ সাধাৰণ সম্পাদক পদত নিযুক্ত হোৱাৰ উপৰিও কাৰ্যকৰী কমিটীৰ সদস্য মনোনীত হৈছিল, তদুপৰি কিছুদিন বিহাৰ প্ৰাদেশিক কংগ্ৰছ কমিটীৰো সভাপতি আছিল। ১৯৩২,১৯৩৫, ১৯৩৮, আৰু ১৯৪৭ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ তেওঁ সভাপতি নিৰ্বাচিত হৈছিল। ১৯১৪ চনত বিহাৰৰ বান-পীড়িত ৰাইজ আৰু ১৯৩৪ চনত প্ৰলয়ংকাৰী ভূমিকম্পই বিহাৰৰ ৰাইজৰ ক্ষতিসাধন কৰা সময়ত তেওঁ ৰুগীয়া শৰীৰেৰে ৰাইজৰ মাজত উপস্থিত হৈ ধান, চাউল, আটা আদিৰ উপৰিও টকা-পইচা সংগ্ৰহ কৰি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ নিজে সেইবোৰ বিতৰণ কৰি ঘূৰি ফুৰিছিল। ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদৰ জীৱনৰ শান্তিৰ আলয় আছিল সত্যৰ ভূমি সদাকত আশ্ৰম। ইয়াতেই তেওঁ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ "খাদ্য মন্ত্ৰী" আৰু গণ-পৰিষদৰ সভাপতি হোৱাৰ আগৰ সময়ছোৱালৈ অতিবাহিত কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ পৰা অৱসৰ লৈ জীৱনৰ বাকীছোৱা কালো তেওঁ এই আশ্ৰমতে পৰম শান্তিৰে যোগীৰ জীৱন অতিবাহিত কৰিছিল। ১৯২৯ চনত তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]লৈ যাত্ৰা কৰে আৰু [[ইউৰোপ]] মহাদেশৰ নানা ঠাই ভ্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁ [[বাৰ্লিন]]লৈ গৈ তাৰ এখন সভাত নাত্সী দৰ্শন ৰ বিষয়ে এটি পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ ভাষণ দিছিল, যিটো ভাষণৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত তাৰ ডেকা নাত্সী দলে সভাকক্ষত এক বিৰাট হুলস্থূলৰ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ"/> ==প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ আৰু শপত গ্ৰহণ== ১৯৫০ চনৰ জানুৱাৰীৰ দিনা পুৱা ১০ বাজি ১৮ মিনিট যোৱাত ভূতপূৰ্ব গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল [[চক্ৰৱৰ্তী ৰাজাগোপালাচাৰী]]য়ে [[ভাৰত]]ত নতুন শাসনতন্ত্ৰ প্ৰৱৰ্তনৰ কথা ঘোষনা কৰে আৰু সেই লোকতান্ত্ৰিক গণৰাজ্যৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচন কৰে ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদক। "কামানৰ গৰ্জন", "ভেৰীৰ নিনাদ", ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতৰ সুৰ [[বন্দে মাতৰম]], মহাত্মা গান্ধী কী জয় ধ্বনিৰ এক আড়ম্বৰ পূৰ্ণ অনুষ্ঠানত, সংবিধান সভাৰ সদস্যবৃন্দ, কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাৰ মন্ত্ৰীসকল, বিদেশী ৰাষ্ট্ৰনায়ক প্ৰতিনিধিসকল আৰু নিমন্ত্ৰিত বিশিষ্ট অতিথিবৃন্দৰ সন্মুখত দৰবাৰ হলত পুৱা ১০ বাজি ২১ মিনিট যোৱাত তেওঁ নিষ্ঠা আৰু পবিত্ৰতা ৰক্ষাৰ শপত বাক্য পাঠ কৰে। তেওঁক শপত বাক্য পাঠ কৰোৱায় উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়ধিপতি ''হৰিলাল কানায়া''ই।<ref name="ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ"/> ==পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান সমূহ== * [[ভাৰত-ৰত্ন বঁটা]] (১৯৬২)<ref name="Padma Awards Directory 1954-2007">{{cite web|title=ভাৰত-ৰত্ন বঁটা বিজয়ীৰ তালিকা (১৯৫৪ - ২০০৭|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|publisher=[[:en:Ministry of Home Affairs (India)|ভাৰতৰ গৃহ মন্ত্ৰালয়]]|accessdate=৭ ডিচেম্বৰ, ২০১০|archivedate=2009-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410024701/http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|deadurl=yes}}</ref> * এল-এল-ডি উপাধি * ডক্টৰেট উপাধি ==গ্ৰন্থ-সংকলন== * আত্মকথা * বাপুকে কদমোঁ মেঁ * ভাৰতীয় শিক্ষা * পাকিস্থান সত্যাগ্ৰহ ইন চম্পাৰাণ * কনষ্ট্ৰাকটিভ প্ৰগ্ৰাম * খণ্ডিত ভাৰত * শিক্ষা আৰু সংস্কৃতি ==মৃত্যু== ভাৰতৰ প্ৰথম গৰাকী ৰাষ্ট্ৰপতি ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদৰ সদাকত আশ্ৰমত ১৯৬৩ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে মৃত্যু হয়। তেওঁৰ সমাধিস্থলক "মহাপৰায়ন ঘাট" বুলি জনা যায় । ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Rajendra Prasad|ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ}} * [http://jaibihar.com/nation-remembers-rajendra-prasad-on-125th-birth-anniversary/14960/ Nation remembers Rajendra Prasad on 125th birth anniversary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103112421/http://jaibihar.com/nation-remembers-rajendra-prasad-on-125th-birth-anniversary/14960/ |date=2010-01-03 }} * [http://jaibihar.com/tributes-to-first-president-on-124th-birth-anniversary/1098/ Tributes to first president on 124th birth anniversary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103143721/http://jaibihar.com/tributes-to-first-president-on-124th-birth-anniversary/1098/ |date=2010-01-03 }} * [http://www.collectindianstamps.com/2011/02/philatelic-tribute-to-drrajendra-prasad.html Stamp Of Dr.Rajendra Prasad Released By India Post] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316154701/http://www.collectindianstamps.com/2011/02/philatelic-tribute-to-drrajendra-prasad.html |date=2011-03-16 }} *{{worldcat id|id=lccn-n50-22518}} *[http://www.searchforlight.org/lotushall/towardsfreedom/towardsfreedom_kittu_13.htm Opposition to Partition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717072009/http://www.searchforlight.org/lotushall/towardsfreedom/towardsfreedom_kittu_13.htm |date=2012-07-17 }} *[http://www.cpiml.org/liberation/year_2005/August05/path_to_partition.htm Path to Partition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008100523/http://www.cpiml.org/liberation/year_2005/August05/path_to_partition.htm |date=2012-10-08 }} *[http://www.premshankarjha.com/articles/articles_o_112.html A snippet on the relation between Nehru and Rajendra Prashad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715112124/http://www.premshankarjha.com/articles/articles_o_112.html |date=2011-07-15 }} *[http://www.cpsindia.org/manas_part2.html Article saying that Rajendra Prashad shifted to Rubber Chappals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928005251/http://www.cpsindia.org/manas_part2.html |date=2007-09-28 }} *[http://www.gandhi-manibhavan.org/main/quiz.htm Arrest of Nehru and Rajendra Prashad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116022847/http://www.gandhi-manibhavan.org/MAIN/QUIZ.HTM |date=2013-11-16 }} {{ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|state=expanded}} {{ভাৰত ৰত্ন}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত ৰত্ন বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] j1y0lhi7ny4s9xi2pax25frgjrcypkt 0 31951 646979 646500 2026-10-24T02:17:43Z Ananya Taye 28065 646979 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|400px|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া বা ''সাধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী বৰনগৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ বৰনগৰ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''ককালি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই ককালি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 6ao2e7x0ey95uml4angcb59jb90qpun 646983 646979 2026-10-24T02:19:14Z Ananya Taye 28065 646983 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|400px|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া বা ''সাধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী বৰনগৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ বৰনগৰ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''ককালি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই ককালি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 02lrecj72dq3r9fqyx5lke38hd84m1z 647038 646983 2026-10-24T05:18:29Z Ananya Taye 28065 647038 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলীত ও নীতিপালক চন্দ্ৰনাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|400px|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[শদিয়া]] বা ''সাধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰত]] হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''ককালি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই ককালি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 1b5ia7ocenfxchcmpdn27y1y0kw181p 647044 647038 2026-10-24T05:28:51Z Ananya Taye 28065 647044 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলীত ও নীতিপালক চন্দ্ৰনাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|400px|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[শদিয়া]] বা ''সধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰত]] হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''ককালি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই ককালি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] k9o54hnzrg8ckd8icf5aekcellgclnd 647052 647044 2026-10-24T05:42:05Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 647052 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলীত ও নীতিপালক চন্দ্ৰনাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|400px|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[শদিয়া]] বা ''সধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰত]] হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''ককালি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই ককালি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] n43xgnm12yglgmbzgisafcgbx3pd2fr 0 32054 646976 583516 2026-10-24T02:16:53Z Ananya Taye 28065 646976 wikitext text/x-wiki {{Assam bio stub}} {{Infobox royalty|Monarch | name = ৰত্নধ্বজপাল | full name = ৰত্নধ্বজপাল / গৌৰীনাৰায়ন | image = | caption = চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰজা | succession = | reign = | coronation = | successor = | issue = | house = | father = বীৰপাল / গয়াপাল | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = |}} '''ৰত্নধ্বজপাল''' চুতীয়া ৰজাসকলৰ মাজত এজন উল্লেখযোগ্য ৰজা আছিল। তেওঁ ৰজা হোৱাৰ সময় প্ৰায় ১২৪৪ খ্ৰীষ্টাব্দ।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher=খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা, লয়াৰ্ছ বুক স্টল | author=ভূপেন্দ্ৰ নাথ চৌধুৰী | authorlink= চুতীয়া, কছাৰী আৰু জয়ন্তীয়া ৰাজ্য | year=১৯৯৫ | pages=২৯}}</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[বীৰপাল]]ৰ ৰাণীয়ে ৰূপৱতীয়ে হেনো কুবেৰৰ পূজা কৰি এটি পুত্ৰ সন্তান লাভ কৰে। তেওঁৰ নাম গৌৰনাৰায়ণ আছিল।<ref name="সোণৰ অসম" /> তেওঁ নিজ বাহু বলেৰে ওচৰৰ ঠাইবোৰ জয় কৰি নিজ ৰাজ্য বহলায় আৰু ৰত্নধ্বজপাল নাম লয়। এওঁ ৰত্নপুৰ নামে নতুন ৰাজধানী পাতি ৰাজ্য শাসন কৰিছিল।<ref name="সোণৰ অসম" /> তেওঁ কমতাৰ ৰজা সন্ধ্যাৰ কুঁৱৰী এগৰাকীক নিজৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া কৰাইছিল। এওঁ গৌড় ৰজাৰ বিশ্বৰূপ সেন/কেশৱ সেনৰ লগত মিত্ৰতা কৰি নিজৰ ল’ৰা এটি পঢ়াবলৈকে গৌড়েশ্বৰৰ তাত থৈ আহিছিল। কিন্তু, দুৰ্ভাগ্যবশতঃ ৰত্নধ্বজ কমতাৰ পৰা উলটি অহাৰ কিছুদিনৰ পিছতেই এই কোঁৱৰজনৰ মৃত্যু ঘটে। গৌড়েশ্বৰে কোঁৱৰৰ মৃতদেহটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ পঠিয়াই দিয়ে। সেই সময়ত ৰত্নধ্বজে এটি মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্য চাবলৈ সিন্ধুক্ষেত্ৰ নামৰ ঠাইলৈ গৈছিল। তেওঁ পুতেকৰ শটি পাই সিন্ধুক্ষেত্ৰতে সৎকাৰ কৰে। তেতিয়াৰ পৰাই তাৰ নাম শ-দিয়াপাত হয়। বহুতে কয় যে, এই শ-দিয়াপাতেই বৰ্তমানৰ [[শদিয়া]]।<ref name="সোণৰ অসম" /> ইয়াৰ কিছুদিন পাছতে ৰত্নধ্বজৰো মৃত্যু হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজবংশ]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] may7n2zxi6lps3jmwkyne83r0a03ep6 0 32073 646978 253965 2026-10-24T02:17:22Z Ananya Taye 28065 646978 wikitext text/x-wiki {{Assam bio stub}} <!-- {{Infobox royalty|Monarch | name = নীতিপাল | full name = | image = | caption = | succession = | reign = | coronation = | successor = | issue = | house = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = |}} --> '''নীতিপাল''' চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষৰজন ৰজা আছিল।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher=খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা, লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল | author=ভূপেন্দ্ৰ নাথ চৌধুৰী | chapter= চুতীয়া, কছাৰী আৰু জয়ন্তীয়া ৰাজ্য | year=১৯৯৫ | pages=২৯}}</ref> পূৰ্বতে তেওঁৰ নাম নিতাই আছিল। নিতাই এটা সাধাৰণ ঘৰৰ চুতীয়া ল’ৰা আছিল।<ref name="সোণৰ অসম" /> অষ্টমজন চুতীয়া ৰজা ধৰ্মধ্বজপালে [[সতী সাধনী|সাধনী]]ক বিয়া দিবৰ বাবে উপযুক্ত পাত্ৰ বিচাৰি নাপাই চিন্তিত হৈ পৰিছিল। এদিন ৰজা ফুৰিবলৈ যাওঁতে ‘পাল শৱদিয়া মৈদাম’ৰ ওপৰত এটা কেৰ্কেটুৱা বগাই ফুৰা দেখা পালে। ৰজাই থিৰাং কৰিলে যে, যিয়ে কেৰ্কেটুৱাটো একেপাত কাঁড়তে বিদ্ধ কৰিব পাৰিব তেওঁলৈকে সাধনীক বিয়া দিব।<ref name="সোণৰ অসম" /> ৰজাই পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কম দিনৰ ভিতৰতে সয়ম্বৰৰ দিন ঘোষণা কৰিলে। ৰজাৰ কথামতে এটা সাধাৰণ ঘৰৰ চুতীয়া ল’ৰা নিতায়ে কেৰ্কেটুৱাটো বধ কৰি সাধনীক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে।<ref name="সোণৰ অসম" /> পুত্ৰ সৰু হৈ থকাত নাবালক পুত্ৰ সাধকনাৰায়ণৰো দায়িত্ব দি ৰাণীৰ সৈতে ৰজাই সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ পিছতে নিতাই ৰাজ সিংহাসনত আৰোহণ কৰে। ==শাসনকাল== ৰাজ সিংহাসনত আৰোহণ কৰি নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। তেওঁৰ কোনো শিক্ষা আৰু ৰাজনীতিৰ জ্ঞান সমূলি নাছিল। পুৰণা ৰাজ-বিষয়াসকলক খেদি দি তেওঁৰ নিজৰ লগৰীয়াবিলাকক ৰাজপদ দিয়ে। ফলত ৰাজ্যত নানা বিশৃংখলে দেখা দিয়ে।<ref name="সোণৰ অসম" /> গতিকে, ৰাজ্যত নানা তৰহৰ অন্যায় উপদ্ৰৱ আদি বাঢ়ি চাৰিওফালে হাহাকাৰ লাগি উঠিল। প্ৰজাবিলাকে পাচলৈ তেওঁক নীতিপালৰ সলনি অনীতিপাল নাম দি গৰিহণা দিবলৈ ধৰিলে। তেওঁৰ নীতিহীন শাসনত চুটিয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ সীমা নোহোৱাত পৰিল নীতিপালৰ শাসনভাৰৰ দুৰ্বলতাৰ সুযোগ লৈ আহোম ৰজা [[দিহিঙীয়া ৰজা]]ই চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। খ্ৰীঃ ১৬১৯ চনত চুটিয়া ৰজাক আহোম ৰজাই যুদ্ধত ঘটাই তেওঁৰ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ চামিল কৰি লয়; আৰু শদিয়াত শদিয়াখোৱা গোহাঞি’ খিতাপেৰে শাসনকৰ্তা এজন নিগাজীকৈ পাতি থৈ, চুটিয়াবিলাকক অসমৰ চাৰিওফলে সিঁচৰতিকৈ থিতাপিত কৰি সিবিলাকৰ পুনৰুত্থানৰ শক্তি নাশ কৰা হয়। এই ৰণত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। ফলত চুতীয়া ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যায়। এই যুদ্ধত নীতিপালৰ পত্নী [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু নাৰী সৈন্যসকলে লগত ধনু, কাঁড়, যাঠিলৈ যুদ্ধত নামি পৰিছিল। তেওঁলোকে পৰ্বতৰ পৰা শিল বগৰাই বহুত শত্ৰু বধ কৰিছিল।<ref name="সোণৰ অসম" /> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ৰত্নধ্বজপাল]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজবংশ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] jqbqjll6sibdec6nxkoouxqc9t84yng 0 32341 646948 646493 2026-10-24T00:41:52Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 646948 wikitext text/x-wiki {{Short description|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ইটা দুৰ্গ | native_name = | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | image = Itafort South gate.png | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | type = দুৰ্গ | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff. }}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> | height = | used = | demolished = | open_to_public = | ownership = | garrison = | current_commander = | commanders = | occupants = | battles = | events = }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[ইটানগৰ]] চহৰত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থান। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ"। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]] চহৰৰ নামো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত ইটা দুৰ্গটো<ref name="Raikar"/> সেই সময়ত অঞ্চলটোত শাসন কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> দুৰ্গটোৰ মুঠ ইটাৰ গাঁথনিৰ পৰিমাণ ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |website=Incredible India |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026 |quote=A floor filled with archaeological finds also takes your breath away with age-old pottery shards and stone tools that show the reform of tools and pottery over time. There are findings from Ita Fort as well, and from Noksparbat and Malinithan in the West Siang district, which include tools, pots, religious objects, clothes and much more. Thereby making it one of the best and the oldest museums in the north-east.}}</ref><ref>{{cite book |title=History, Religion and Culture of North East India |author=T. Raatan |publisher=Gyan Books |year=2006 |isbn=8182051789 |page=29 |url=https://books.google.co.in/books?id=L8x0ZLkFdFkC&pg=PA29}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোত ব্যৱহৃত ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বৃহত্তম বিস্তৃতিৰ সময়ত [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ ভূখণ্ডই বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডসমূহ সামৰি লৈছিল। পশ্চিম দিশত এই ভূখণ্ড [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ নদী]]ৰ পাৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শাসনলিপিসমূহৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশৰ অধীনত [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এক "বিস্তৃত দেশ" আছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> ইটা দুৰ্গক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্নসমূহ শদিয়াৰ ওচৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাবেৰৰ শিলত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>K. L. Barua, ''An Early History of Kamrupa'', 1933, p. 271.</ref> বুৰৈৰ যথেষ্ট পূব দিশত ইটা দুৰ্গ অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এনে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ এটা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, in the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব দিশৰ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]]–[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাৰ সমভূমি,<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor-last1=Bhattacharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |pages=24–49 |isbn=978-81-89233-86-0 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]<ref name="gogoi-main">{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |pages=20–21 |quote=Thus, the Chutiya territory extended over almost the entire region of the present districts of Lakhimpur, Dhemaji, Tinsukia, and parts of Dibrugarh.}}</ref> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]],<ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Neog|1977|p=820}}</ref> লগতে ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল<ref name="Guha1983">{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |quote=Suhungmung followed an expansionist policy and annexed Panbari of Habung in 1512, which was until then a Chutiya dependency.}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অঞ্চলটোত চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানৰ শাসনলিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=818–820}}</ref>{{efn|১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহৰ এখন ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰী নামৰ স্থানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। ধৱলী নদীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>"He (Satyanarayana) donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district." {{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 |quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref> সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই ধৱলীক উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত ঢল নদীৰ সৈতে আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰীক নৰোৱা সত্ৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূব-দক্ষিণে জলভাৰীৰ ওচৰৰ বাঘমাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানত [[সোৱণশিৰি নদী]]ক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |author=Government of Assam |year=1976 |publisher=Government of Assam |location=Shillong |page=2 |language=English |quote=There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur.}}</ref> ১৯৭৬ চনৰ ''Lakhimpur District Gazetteer'' অনুসৰি, শক ১৩২৩ বা ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এই ভূমিদান সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম পাৰত অৱস্থিত বাখনা গাঁৱত প্ৰদান কৰা হৈছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী আছিল শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা সাধয়াপুৰী। এক ধাৰণা অনুসৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যত এখন নগৰ স্থাপন কৰি নিজৰ নামৰ সৈতে মিলাই তাৰ নামকৰণ কৰিছিল। আনহাতে, উত্তৰ লখিমপুৰৰ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতে, ১৮৩৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লখিমপুৰ জিলা গঠন কৰোঁতে প্ৰথম সদৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত লখিমপুৰ নগৰৰ পৰাই জিলাখনৰ নাম উদ্ভৱ হৈছিল। ১৮৩৯ চনত মহেশ্বৰ শৰ্মা বাপু বৰুৱাক প্ৰদান কৰা এখন চনদত থকা জিলাৰ মূল মোহৰ আৰু তাৰ তলত প্ৰধান সহকাৰী আয়ুক্তই ইংৰাজীত লিখা টোকাৰ ভিত্তিত তেওঁ এই মত আগবঢ়াইছিল। চনদখন উত্তৰ লখিমপুৰৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল।}} [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত গঢ় লৈ উঠা চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰায়ে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আৰু সেই সময়ত অঞ্চলটো শাসন কৰা চুতীয়া ৰজাসকলে দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in |access-date=3 June 2026}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰত শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি দেখা যায়। এই নিৰ্মাণ-পদ্ধতি শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ প্ৰাচীৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য।]] স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত পৰম্পৰাগতভাৱে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। দুৰ্গটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰি গঢ়া হৈছে।<ref>"Eastern gate, the highest point of the fort, is heavily damaged one. Built on stone masonry, this gate overlooks Doimukh in the Dikrong valley." {{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–470}}</ref> [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলসমূহৰ দৰে<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–471}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহো চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থ অবিহনে মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল। কিছুমান স্থানত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> ইমান বৃহৎ পৰিসৰত ইটাৰ ব্যৱহাৰে ইটা দুৰ্গক চুতীয়া যুগৰ বৃহত্তৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ সৈতেও সংযুক্ত কৰে। শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় স্থাপত্যসমূহত ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ অৱশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰিকল্পনাও<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=xii}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=460–461}}</ref> আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=437}}</ref> সৈতে তুলনাযোগ্য। এই স্থানসমূহৰ প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলাই অহা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা ইটাৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰাচীৰৰ মাজেৰে সৰল পোন প্ৰৱেশপথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ গঠন কৰা হোৱা যেন দেখা যায়। [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইবাটাও মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো অতিৰিক্ত সাদৃশ্য দেখা যায়। ইটা দুৰ্গত পোৱা শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা ভগ্নাংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্যত দেখা সিংহৰ চিত্ৰ [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ চুতীয়া যুগৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। এই সাদৃশ্যই প্ৰত্নস্থলসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা অংশ। ৰয়িঙৰ ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত এফালে দুটা সিংহ আৰু আনফালে দুটা হাতীৰ চিত্ৰ দেখা যায়।]] ইটা দুৰ্গৰ ভৌগোলিক অৱস্থানটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পূৰ্বৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা শিলমিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ আছিল। শদিয়াৰ এই অৱশেষসমূহক ভীষ্মক আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল।<ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ আৰু তাৰ পশ্চিমৰ বুৰৈ দুৰ্গৰ দৰে প্ৰত্নস্থলৰ মাজত স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা স্বীকাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰজুৰি বিস্তৃত এক বৃহত্তৰ চুতীয়া সাংস্কৃতিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ পায়।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গ বুৰৈৰ পূব দিশত আৰু একে পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই বৃহত্তৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। [[File:Ita Fort Lion Base relief.png|thumb|ইটা দুৰ্গৰ সিংহৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্য। ৰুক্মিণীনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ভীষ্মকনগৰৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ প্ৰতীকক চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।]] সামগ্ৰিকভাৱে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণ আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইটা দুৰ্গ শদিয়া, ৰুক্মিণীনগৰ, ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু আন সংশ্লিষ্ট চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যসমূহৰ সৈতে একে স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়। ===ঐতিহাসিক দাবী আৰু ব্যাখ্যা=== ১৯৪১ চনত পূৰ্বৰ বালিপাৰা সীমান্ত অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক বিষয়া ডি. এন. দাসে ''Journal of the Assam Research Society''ত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত দাবী কৰিছিল যে ইটা দুৰ্গ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত নামেৰে চিনাক্ত কৰা এজন কিংবদন্তিমূলক শাসকৰ মায়াপুৰ নামৰ ৰাজধানী হ'ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Neog|2008|p=57}}</ref> অৱশ্যে পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী সন্দেহৰ চকুৰে চাইছে। এন. এন. অচিকে ৰায়কাৰৰ ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত ব্যৱহৃত বিভিন্ন পৰম্পৰা পৰীক্ষা কৰি ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় কাহিনীসমূহ পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিৰ অন্যতম উৎস অসমীয়া বুৰঞ্জীমূলক গ্ৰন্থ ''আদি চৰিত''ৰ ৰচনাকাল ১৫৮৬ শক বা ১৬৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>"It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD)" {{harvcol|Neog|1980|p=29}}</ref> অৱশ্যে এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰামাণিকতা সম্পৰ্কেও সন্দেহ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref>মহেশ্বৰ নেওগে উল্লেখ কৰিছে যে মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত ''আদি চৰিত'' গ্ৰন্থখনে অসমৰ বৈষ্ণৱ সমাজত যথেষ্ট অসন্তোষৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু অধিক বিচক্ষণ সত্ৰাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিকসকলে ইয়াক অস্বীকাৰ কৰিছে।</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva; Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis. |doi-access=free}}</ref> ''আদি চৰিত''ত ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী প্ৰতাপপুৰত আছিল বুলি কোৱা হৈছে আৰু সেই স্থানৰ নাম অনুসৰি তেওঁ প্ৰতাপপুৰীয়া উপাধি লাভ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিছুমান গৱেষকে প্ৰতাপপুৰক বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ এটা স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>[https://archive.org/details/JournalOfTheAsiaticSocietyOfBengalVolIv1835/page/n237/mode/1up?q=Jitari Journal of the Asiatic Society of Bengal, pp. 190–191: Pratappura, capital city of Ramachandra, was located near Biswanath, in the vicinity of Agnigarh.]</ref> বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ উমাতুমণি শিলালিপিত এজন শাসকক ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এই তথ্যক উক্ত চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>[http://dspace.nehu.ac.in/bitstream/1/9357/1/A%20new%20reading%20(N%20Gogoi).pdf উমাতুমণি শিলালিপিত ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' শব্দৰ উল্লেখ আছে, যাৰ ভিত্তিত প্ৰতাপপুৰ ওচৰৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।]</ref> আন এটা উৎসত অৱশ্যে কিংবদন্তিৰ প্ৰতাপপুৰক ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Neog, Maheswar, ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times'', pp. 51–52.</ref> ৰত্নপীঠক সাধাৰণতে [[কৰতোৱা নদী]] আৰু সংকোশ নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি ধৰা হয়, যি ঐতিহাসিক [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে মোটামুটিভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই চিনাক্তকৰণ অনুসৰি কিংবদন্তিৰ স্থান বিশ্বনাথৰ পৰা বহু পশ্চিমত অৱস্থিত হ'ব। ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত কিংবদন্তিসমূহতো ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কাহিনী বৃহত্তৰ কামৰূপ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা, ফেংগুৱাক কমতাপুৰৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে নীলাচল, বৈদ্যগড় আৰু প্ৰতাপপুৰৰ দৰে স্থানসমূহক এই পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji: Or an Account of Ancient Kamarupa and a History of the Mogul Conflicts with Assam and Cooch Behar, up to A.D. 1682 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465 |access-date=22 June 2026}}</ref> ৰামচন্দ্ৰৰ পুত্ৰ অৰিমত্তৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন পৰম্পৰাসমূহত—যাক শশাংক বুলিও চিনাক্ত কৰা হৈছে—তেওঁৰ ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰ ৰাজধানী বেতনাৰ(কামৰূপ জিলা) বৈদ্যগড়ত আছিল আৰু তেওঁ [[কমতা ৰাজ্য]] জয় কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="Gait">{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=18 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465/page/n38/mode/1up?q=Arimatta |quote=It is not certain where Arimatta ruled but most accounts place his kingdom in Lower Assam. His capital is said to have been at the Baidargarh, near Betna in Kamrup, where a high embankment forming a square, each side of which is about four miles long, is still in existence. He was attacked by a king named Phengua, of the house of Kamatapur, who advanced with an army of Meches and Koches, armed with bows and arrows, and threw up an embankment ten miles west of the Baidargarh; this embankment is in the Dhumdhuma Mauza and is still known as Phenguagarh.}}</ref> ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে গৱেষকসকলে ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক বিশ্বাসযোগ্যতা সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, গ্ৰন্থখনৰ বৰ্ণনাসমূহ মূলতঃ কিংবদন্তি আৰু জনপ্ৰচলিত কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ডিম্বেশ্বৰ নেওগে অৰিমত্তক সৰ্বাধিক এজন কিংবদন্তিমূলক চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74 |quote=Like the authorship, the historicity of Adi Charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> নেওগে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিসমূহ ইমান পৰস্পৰবিৰোধী যে সেইবোৰৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ চেষ্টা নিষ্ফল হ'ব। তেওঁ অৰিমত্তৰ বংশধৰ আৰু পৰিয়াল সম্পৰ্কীয় পৰস্পৰবিৰোধী পৰম্পৰাসমূহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |page=72 |quote=The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.}}</ref> এই মূল্যায়ন বৃহত্তৰ সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সেইবোৰত ৰামচন্দ্ৰ বা অৰিমত্তক বিভিন্নভাৱে প্ৰতাপপুৰ, ৰত্নপুৰ, কমতা, কামৰূপ বা দৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ইটানগৰত আছিল বুলি নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাই।<ref name="Gait"/> এই দুয়োজন শাসকৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্ব আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ অনিশ্চিত, কিয়নো কোনো সমসাময়িক উৎসত তেওঁলোকৰ নিৰ্ভৰযোগ্য উল্লেখ পোৱা নাযায়। বৰ্তি থকা কাহিনীসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ, পৰস্পৰবিৰোধী আৰু কিংবদন্তিমূলক। অচিকে সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় এই ভিন্ন বৰ্ণনাসমূহৰ মাজত সন্তোষজনক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰি আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয়।<ref name="Osik1996">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ==স্থাপত্য== ইটা দুৰ্গ বৰ্তমানৰ ইটানগৰৰ পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য-সমষ্টি। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কৃত্ৰিম ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ লগতে প্ৰাকৃতিক পাহাৰৰ শিৰা, থিয় গৰা আৰু ঢাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ফলত কৃত্ৰিম আৰু প্ৰাকৃতিক উভয় প্ৰকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা থকা এক সুৰক্ষিত পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তি থকা অৱশেষসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীৰ, তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, সিঁচৰতি স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰৰ পৰা দুৰ্গটো কেৱল এটা পৃথক সামৰিক চকী নহয়, বৰং এখন সুৰক্ষিত বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰ=== ইটা দুৰ্গ অনিয়মিত পৰিকল্পনাৰ এক বৃহৎ ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ-সমষ্টি। ইয়াৰ পৰিসৰৰ এটা অংশ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰে আৰু আন এটা অংশ পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক ভূ-প্ৰকৃতিয়ে গঠন কৰিছে। প্ৰাচীৰসমূহ ইটা আৰু মাটিৰ গাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাচীৰৰ দুয়োকাষে সমান্তৰাল ইটাৰ বেৰ তুলি মাজৰ খালী অংশ মাটি আৰু ভঙা ইটাৰে পূৰণ কৰিছিল। বৰ্তি থকা কিছুমান অংশত মূল ভেটিৰ স্তৰসমূহ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে। এই স্তৰসমূহৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.০৬–২.০৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা প্ৰায় ১.৪০ মিটাৰ। দুৰ্গটোৱে এক বৰ্গকিলোমিটাৰতকৈও অধিক অঞ্চল সামৰি লৈছে আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ ঢাল খাই গৈছে। পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ সীমা ইটাৰ প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছে, আনহাতে উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ থিয় প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া শিৰা আৰু গৰাসমূহে প্ৰতিৰক্ষাৰ কাম কৰিছে। পশ্চিমৰ প্ৰাচীৰ প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াত দুটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে পূবৰ প্ৰাচীৰত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ অনিয়মিত থিয় পাহাৰীয়া শিৰাসমূহৰ প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য এক কিলোমিটাৰতকৈ অধিক। প্ৰাচীৰৰ গড় প্ৰস্থ প্ৰায় ১১.৫ মিটাৰ আৰু ইয়াৰ মূল উচ্চতা প্ৰায় ৫ মিটাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=118}}</ref> সেইবাবে দুৰ্গটোক দীঘলীয়া অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পৰিকল্পনাৰ এক অৰণ্য বা পাহাৰীয়া দুৰ্গ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=118–120}}</ref> [[File:Itafort Brick rampart.png|thumb|অবলম্বনৰ বাবে সহায়ক গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰ।]] ===দুৰ্গৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ=== দুৰ্গটোৰ পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশত তিনিটা মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ অংশত অৱস্থিত আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত। ই শিলৰ গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্মিত আৰু তাৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো গহপুৰ আৰু ৰামঘাট অঞ্চলৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াক প্ৰধানকৈ ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সীমিত পৰিমাণৰ শিল আৰু শিলৰ ফলকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মুখ্য প্ৰৱেশপথ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু আন প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা অধিক শক্তিশালী আছিল। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰফালে দুয়োকাষে থকা দুটা কোঠা প্ৰহৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। প্ৰৱেশপথত দুৱাৰৰ প্ৰাচীৰৰ সমান্তৰালকৈ যোৱা এটা কৰিডৰো আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত সম্ভৱতঃ ওখ কাঠৰ দুৱাৰ লগোৱা আছিল, যদিও সেইবোৰ এতিয়া বৰ্তি থকা নাই।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Itafort West gate.png|thumb|ইটা আৰু শিলৰ খণ্ড তথা ফলকেৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৰে প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা পোৱা নাযায়। সেইবাবে এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো প্ৰয়োজন হ'লেহে খোলা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো চেঁকী নদীৰ ফালে মুখ কৰি আছে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল যেন দেখা যায়। পূব আৰু পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ এনেদৰে অৱস্থিত আছিল যাতে তাৰ পৰা তলৰ অসমৰ সমভূমি নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা গহপুৰ, ৰামঘাট আৰু পিছোকাৰ দিশত নজৰ ৰাখি সেইফালৰ পৰা হ'ব পৰা আক্ৰমণ চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰ পৰা প্ৰায় ৪৮০ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ সংলগ্ন প্ৰাচীৰ প্ৰায় ৩৪০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ১৫,১০৫ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ৩.৭ একৰ। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো বৰ্তমানৰ ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ মধ্যভাগত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৭৯.১৭ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,৬৪৩ বৰ্গমিটাৰ। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো ইটানগৰৰ ৰাজভৱনৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,২৮৩ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ০.৫৬৪ একৰ। [[File:Itafort East gate.png|thumb|শিল আৰু ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===নিৰ্মাণ সামগ্ৰী=== দুৰ্গটো প্ৰধানকৈ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত শিলসমূহ মূলতঃ বালিশিলৰ আৰু ইটাবোৰ বিভিন্ন আকাৰৰ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত অলংকৃত ইটাও পোৱা যায়। দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত থকা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত। ইয়াৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। তলৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু ওপৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ এই সংমিশ্ৰণক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশৰ আন মধ্যযুগীয় দুৰ্গসমূহৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। পশ্চিম আৰু পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহতো শিলৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰৱেশপথসমূহত প্ৰাণী আৰু ফুলৰ অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল আৰু চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। দুৰ্গ নিৰ্মাণত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Archival photo of Western gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ=== দুৰ্গটোৰ ভিতৰত এতিয়ালৈ কোনো অক্ষত অৱস্থাত থিয় হৈ থকা স্থাপত্য চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে ইটা দুৰ্গৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ভঙা ইটাৰ টুকুৰাসমূহে সুৰক্ষিত দুৰ্গ-পৰিসৰৰ ভিতৰত মধ্যযুগীয় বসতিৰ অৱশেষ থকাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। দুৰ্গটোত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভিতৰত মোটা আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত টুকুৰা আছে, যিবোৰক বাটি, পাত্ৰ আৰু নলীযুক্ত পাত্ৰৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। নলীযুক্ত এটা মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰাত অধিক পৰিমাণে কাওলিন পোৱা গৈছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যযুগীয় মৃৎশিল্পৰ এটা বৈশিষ্ট্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯০৫ চনৰ ''Darrang District Gazetteer''ত অঞ্চলটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অৰণ্যৰে আৱৰি থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যবেক্ষণসমূহতো অঞ্চলটোক অৰণ্যময় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=119–120}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Ita Fort 01.JPG|ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Ita Fort 02.JPG|দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ইটাৰ গাঁথনি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * নক্সাপৰ্বত * বুৰৈ দুৰ্গ * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[গোম্চি]] * [[শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ইটানগৰ]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Pavitra Assam |edition=4th |year=2008}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |jstor=41691751 |url=https://www.jstor.org/stable/41691751}} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |publisher=The Author |place=Gauhati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=198 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commonscat}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] mnbkdlzi8ggqt02kuoloi02ykabizl4 646971 646948 2026-10-24T02:15:24Z Ananya Taye 28065 646971 wikitext text/x-wiki {{Short description|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ইটা দুৰ্গ | native_name = | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | image = Itafort South gate.png | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | type = দুৰ্গ | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff. }}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> | height = | used = | demolished = | open_to_public = | ownership = | garrison = | current_commander = | commanders = | occupants = | battles = | events = }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[ইটানগৰ]] চহৰত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থান। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ"। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]] চহৰৰ নামো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত ইটা দুৰ্গটো<ref name="Raikar"/> সেই সময়ত অঞ্চলটোত শাসন কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> দুৰ্গটোৰ মুঠ ইটাৰ গাঁথনিৰ পৰিমাণ ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |website=Incredible India |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026 |quote=A floor filled with archaeological finds also takes your breath away with age-old pottery shards and stone tools that show the reform of tools and pottery over time. There are findings from Ita Fort as well, and from Noksparbat and Malinithan in the West Siang district, which include tools, pots, religious objects, clothes and much more. Thereby making it one of the best and the oldest museums in the north-east.}}</ref><ref>{{cite book |title=History, Religion and Culture of North East India |author=T. Raatan |publisher=Gyan Books |year=2006 |isbn=8182051789 |page=29 |url=https://books.google.co.in/books?id=L8x0ZLkFdFkC&pg=PA29}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোত ব্যৱহৃত ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বৃহত্তম বিস্তৃতিৰ সময়ত [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ ভূখণ্ডই বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডসমূহ সামৰি লৈছিল। পশ্চিম দিশত এই ভূখণ্ড [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ নদী]]ৰ পাৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শাসনলিপিসমূহৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশৰ অধীনত [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এক "বিস্তৃত দেশ" আছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> ইটা দুৰ্গক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্নসমূহ শদিয়াৰ ওচৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাবেৰৰ শিলত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>K. L. Barua, ''An Early History of Kamrupa'', 1933, p. 271.</ref> বুৰৈৰ যথেষ্ট পূব দিশত ইটা দুৰ্গ অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এনে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ এটা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, in the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব দিশৰ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]]–[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাৰ সমভূমি,<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor-last1=Bhattacharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |pages=24–49 |isbn=978-81-89233-86-0 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]<ref name="gogoi-main">{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |pages=20–21 |quote=Thus, the Chutiya territory extended over almost the entire region of the present districts of Lakhimpur, Dhemaji, Tinsukia, and parts of Dibrugarh.}}</ref> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]],<ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Neog|1977|p=820}}</ref> লগতে ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল<ref name="Guha1983">{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |quote=Suhungmung followed an expansionist policy and annexed Panbari of Habung in 1512, which was until then a Chutiya dependency.}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অঞ্চলটোত চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানৰ শাসনলিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=818–820}}</ref>{{efn|১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহৰ এখন ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰী নামৰ স্থানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। ধৱলী নদীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>"He (Satyanarayana) donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district." {{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 |quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref> সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই ধৱলীক উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত ঢল নদীৰ সৈতে আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰীক নৰোৱা সত্ৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূব-দক্ষিণে জলভাৰীৰ ওচৰৰ বাঘমাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানত [[সোৱণশিৰি নদী]]ক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |author=Government of Assam |year=1976 |publisher=Government of Assam |location=Shillong |page=2 |language=English |quote=There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur.}}</ref> ১৯৭৬ চনৰ ''Lakhimpur District Gazetteer'' অনুসৰি, শক ১৩২৩ বা ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এই ভূমিদান সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম পাৰত অৱস্থিত বাখনা গাঁৱত প্ৰদান কৰা হৈছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী আছিল শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা সাধয়াপুৰী। এক ধাৰণা অনুসৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যত এখন নগৰ স্থাপন কৰি নিজৰ নামৰ সৈতে মিলাই তাৰ নামকৰণ কৰিছিল। আনহাতে, উত্তৰ লখিমপুৰৰ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতে, ১৮৩৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লখিমপুৰ জিলা গঠন কৰোঁতে প্ৰথম সদৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত লখিমপুৰ নগৰৰ পৰাই জিলাখনৰ নাম উদ্ভৱ হৈছিল। ১৮৩৯ চনত মহেশ্বৰ শৰ্মা বাপু বৰুৱাক প্ৰদান কৰা এখন চনদত থকা জিলাৰ মূল মোহৰ আৰু তাৰ তলত প্ৰধান সহকাৰী আয়ুক্তই ইংৰাজীত লিখা টোকাৰ ভিত্তিত তেওঁ এই মত আগবঢ়াইছিল। চনদখন উত্তৰ লখিমপুৰৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল।}} [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত গঢ় লৈ উঠা চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰায়ে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আৰু সেই সময়ত অঞ্চলটো শাসন কৰা চুতীয়া ৰজাসকলে দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in |access-date=3 June 2026}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰত শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি দেখা যায়। এই নিৰ্মাণ-পদ্ধতি শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ প্ৰাচীৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য।]] স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত পৰম্পৰাগতভাৱে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। দুৰ্গটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰি গঢ়া হৈছে।<ref>"Eastern gate, the highest point of the fort, is heavily damaged one. Built on stone masonry, this gate overlooks Doimukh in the Dikrong valley." {{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–470}}</ref> [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলসমূহৰ দৰে<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–471}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহো চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থ অবিহনে মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল। কিছুমান স্থানত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> ইমান বৃহৎ পৰিসৰত ইটাৰ ব্যৱহাৰে ইটা দুৰ্গক চুতীয়া যুগৰ বৃহত্তৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ সৈতেও সংযুক্ত কৰে। শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় স্থাপত্যসমূহত ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ অৱশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰিকল্পনাও<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=xii}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=460–461}}</ref> আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=437}}</ref> সৈতে তুলনাযোগ্য। এই স্থানসমূহৰ প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলাই অহা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা ইটাৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰাচীৰৰ মাজেৰে সৰল পোন প্ৰৱেশপথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ গঠন কৰা হোৱা যেন দেখা যায়। [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইবাটাও মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো অতিৰিক্ত সাদৃশ্য দেখা যায়। ইটা দুৰ্গত পোৱা শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা ভগ্নাংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্যত দেখা সিংহৰ চিত্ৰ [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ চুতীয়া যুগৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। এই সাদৃশ্যই প্ৰত্নস্থলসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা অংশ। ৰয়িঙৰ ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত এফালে দুটা সিংহ আৰু আনফালে দুটা হাতীৰ চিত্ৰ দেখা যায়।]] ইটা দুৰ্গৰ ভৌগোলিক অৱস্থানটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পূৰ্বৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা শিলমিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ আছিল। শদিয়াৰ এই অৱশেষসমূহক ভীষ্মক আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল।<ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ আৰু তাৰ পশ্চিমৰ বুৰৈ দুৰ্গৰ দৰে প্ৰত্নস্থলৰ মাজত স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা স্বীকাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰজুৰি বিস্তৃত এক বৃহত্তৰ চুতীয়া সাংস্কৃতিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ পায়।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গ বুৰৈৰ পূব দিশত আৰু একে পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই বৃহত্তৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। [[File:Ita Fort Lion Base relief.png|thumb|ইটা দুৰ্গৰ সিংহৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্য। ৰুক্মিণীনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ভীষ্মকনগৰৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ প্ৰতীকক চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।]] সামগ্ৰিকভাৱে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণ আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইটা দুৰ্গ শদিয়া, ৰুক্মিণীনগৰ, ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু আন সংশ্লিষ্ট চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যসমূহৰ সৈতে একে স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়। ===ঐতিহাসিক দাবী আৰু ব্যাখ্যা=== ১৯৪১ চনত পূৰ্বৰ বালিপাৰা সীমান্ত অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক বিষয়া ডি. এন. দাসে ''Journal of the Assam Research Society''ত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত দাবী কৰিছিল যে ইটা দুৰ্গ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত নামেৰে চিনাক্ত কৰা এজন কিংবদন্তিমূলক শাসকৰ মায়াপুৰ নামৰ ৰাজধানী হ'ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Neog|2008|p=57}}</ref> অৱশ্যে পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী সন্দেহৰ চকুৰে চাইছে। এন. এন. অচিকে ৰায়কাৰৰ ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত ব্যৱহৃত বিভিন্ন পৰম্পৰা পৰীক্ষা কৰি ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় কাহিনীসমূহ পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিৰ অন্যতম উৎস অসমীয়া বুৰঞ্জীমূলক গ্ৰন্থ ''আদি চৰিত''ৰ ৰচনাকাল ১৫৮৬ শক বা ১৬৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>"It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD)" {{harvcol|Neog|1980|p=29}}</ref> অৱশ্যে এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰামাণিকতা সম্পৰ্কেও সন্দেহ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref>মহেশ্বৰ নেওগে উল্লেখ কৰিছে যে মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত ''আদি চৰিত'' গ্ৰন্থখনে অসমৰ বৈষ্ণৱ সমাজত যথেষ্ট অসন্তোষৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু অধিক বিচক্ষণ সত্ৰাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিকসকলে ইয়াক অস্বীকাৰ কৰিছে।</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva; Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis. |doi-access=free}}</ref> ''আদি চৰিত''ত ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী প্ৰতাপপুৰত আছিল বুলি কোৱা হৈছে আৰু সেই স্থানৰ নাম অনুসৰি তেওঁ প্ৰতাপপুৰীয়া উপাধি লাভ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিছুমান গৱেষকে প্ৰতাপপুৰক বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ এটা স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>[https://archive.org/details/JournalOfTheAsiaticSocietyOfBengalVolIv1835/page/n237/mode/1up?q=Jitari Journal of the Asiatic Society of Bengal, pp. 190–191: Pratappura, capital city of Ramachandra, was located near Biswanath, in the vicinity of Agnigarh.]</ref> বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ উমাতুমণি শিলালিপিত এজন শাসকক ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এই তথ্যক উক্ত চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>[http://dspace.nehu.ac.in/bitstream/1/9357/1/A%20new%20reading%20(N%20Gogoi).pdf উমাতুমণি শিলালিপিত ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' শব্দৰ উল্লেখ আছে, যাৰ ভিত্তিত প্ৰতাপপুৰ ওচৰৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।]</ref> আন এটা উৎসত অৱশ্যে কিংবদন্তিৰ প্ৰতাপপুৰক ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Neog, Maheswar, ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times'', pp. 51–52.</ref> ৰত্নপীঠক সাধাৰণতে [[কৰতোৱা নদী]] আৰু সংকোশ নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি ধৰা হয়, যি ঐতিহাসিক [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে মোটামুটিভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই চিনাক্তকৰণ অনুসৰি কিংবদন্তিৰ স্থান বিশ্বনাথৰ পৰা বহু পশ্চিমত অৱস্থিত হ'ব। ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত কিংবদন্তিসমূহতো ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কাহিনী বৃহত্তৰ কামৰূপ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা, ফেংগুৱাক কমতাপুৰৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে নীলাচল, বৈদ্যগড় আৰু প্ৰতাপপুৰৰ দৰে স্থানসমূহক এই পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji: Or an Account of Ancient Kamarupa and a History of the Mogul Conflicts with Assam and Cooch Behar, up to A.D. 1682 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465 |access-date=22 June 2026}}</ref> ৰামচন্দ্ৰৰ পুত্ৰ অৰিমত্তৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন পৰম্পৰাসমূহত—যাক শশাংক বুলিও চিনাক্ত কৰা হৈছে—তেওঁৰ ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰ ৰাজধানী বেতনাৰ(কামৰূপ জিলা) বৈদ্যগড়ত আছিল আৰু তেওঁ [[কমতা ৰাজ্য]] জয় কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="Gait">{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=18 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465/page/n38/mode/1up?q=Arimatta |quote=It is not certain where Arimatta ruled but most accounts place his kingdom in Lower Assam. His capital is said to have been at the Baidargarh, near Betna in Kamrup, where a high embankment forming a square, each side of which is about four miles long, is still in existence. He was attacked by a king named Phengua, of the house of Kamatapur, who advanced with an army of Meches and Koches, armed with bows and arrows, and threw up an embankment ten miles west of the Baidargarh; this embankment is in the Dhumdhuma Mauza and is still known as Phenguagarh.}}</ref> ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে গৱেষকসকলে ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক বিশ্বাসযোগ্যতা সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, গ্ৰন্থখনৰ বৰ্ণনাসমূহ মূলতঃ কিংবদন্তি আৰু জনপ্ৰচলিত কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ডিম্বেশ্বৰ নেওগে অৰিমত্তক সৰ্বাধিক এজন কিংবদন্তিমূলক চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74 |quote=Like the authorship, the historicity of Adi Charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> নেওগে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিসমূহ ইমান পৰস্পৰবিৰোধী যে সেইবোৰৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ চেষ্টা নিষ্ফল হ'ব। তেওঁ অৰিমত্তৰ বংশধৰ আৰু পৰিয়াল সম্পৰ্কীয় পৰস্পৰবিৰোধী পৰম্পৰাসমূহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |page=72 |quote=The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.}}</ref> এই মূল্যায়ন বৃহত্তৰ সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সেইবোৰত ৰামচন্দ্ৰ বা অৰিমত্তক বিভিন্নভাৱে প্ৰতাপপুৰ, ৰত্নপুৰ, কমতা, কামৰূপ বা দৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ইটানগৰত আছিল বুলি নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাই।<ref name="Gait"/> এই দুয়োজন শাসকৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্ব আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ অনিশ্চিত, কিয়নো কোনো সমসাময়িক উৎসত তেওঁলোকৰ নিৰ্ভৰযোগ্য উল্লেখ পোৱা নাযায়। বৰ্তি থকা কাহিনীসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ, পৰস্পৰবিৰোধী আৰু কিংবদন্তিমূলক। অচিকে সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় এই ভিন্ন বৰ্ণনাসমূহৰ মাজত সন্তোষজনক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰি আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয়।<ref name="Osik1996">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ==স্থাপত্য== ইটা দুৰ্গ বৰ্তমানৰ ইটানগৰৰ পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য-সমষ্টি। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কৃত্ৰিম ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ লগতে প্ৰাকৃতিক পাহাৰৰ শিৰা, থিয় গৰা আৰু ঢাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ফলত কৃত্ৰিম আৰু প্ৰাকৃতিক উভয় প্ৰকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা থকা এক সুৰক্ষিত পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তি থকা অৱশেষসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীৰ, তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, সিঁচৰতি স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰৰ পৰা দুৰ্গটো কেৱল এটা পৃথক সামৰিক চকী নহয়, বৰং এখন সুৰক্ষিত বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰ=== ইটা দুৰ্গ অনিয়মিত পৰিকল্পনাৰ এক বৃহৎ ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ-সমষ্টি। ইয়াৰ পৰিসৰৰ এটা অংশ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰে আৰু আন এটা অংশ পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক ভূ-প্ৰকৃতিয়ে গঠন কৰিছে। প্ৰাচীৰসমূহ ইটা আৰু মাটিৰ গাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাচীৰৰ দুয়োকাষে সমান্তৰাল ইটাৰ বেৰ তুলি মাজৰ খালী অংশ মাটি আৰু ভঙা ইটাৰে পূৰণ কৰিছিল। বৰ্তি থকা কিছুমান অংশত মূল ভেটিৰ স্তৰসমূহ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে। এই স্তৰসমূহৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.০৬–২.০৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা প্ৰায় ১.৪০ মিটাৰ। দুৰ্গটোৱে এক বৰ্গকিলোমিটাৰতকৈও অধিক অঞ্চল সামৰি লৈছে আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ ঢাল খাই গৈছে। পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ সীমা ইটাৰ প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছে, আনহাতে উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ থিয় প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া শিৰা আৰু গৰাসমূহে প্ৰতিৰক্ষাৰ কাম কৰিছে। পশ্চিমৰ প্ৰাচীৰ প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াত দুটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে পূবৰ প্ৰাচীৰত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ অনিয়মিত থিয় পাহাৰীয়া শিৰাসমূহৰ প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য এক কিলোমিটাৰতকৈ অধিক। প্ৰাচীৰৰ গড় প্ৰস্থ প্ৰায় ১১.৫ মিটাৰ আৰু ইয়াৰ মূল উচ্চতা প্ৰায় ৫ মিটাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=118}}</ref> সেইবাবে দুৰ্গটোক দীঘলীয়া অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পৰিকল্পনাৰ এক অৰণ্য বা পাহাৰীয়া দুৰ্গ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=118–120}}</ref> [[File:Itafort Brick rampart.png|thumb|অবলম্বনৰ বাবে সহায়ক গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰ।]] ===দুৰ্গৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ=== দুৰ্গটোৰ পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশত তিনিটা মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ অংশত অৱস্থিত আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত। ই শিলৰ গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্মিত আৰু তাৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো গহপুৰ আৰু ৰামঘাট অঞ্চলৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াক প্ৰধানকৈ ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সীমিত পৰিমাণৰ শিল আৰু শিলৰ ফলকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মুখ্য প্ৰৱেশপথ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু আন প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা অধিক শক্তিশালী আছিল। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰফালে দুয়োকাষে থকা দুটা কোঠা প্ৰহৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। প্ৰৱেশপথত দুৱাৰৰ প্ৰাচীৰৰ সমান্তৰালকৈ যোৱা এটা কৰিডৰো আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত সম্ভৱতঃ ওখ কাঠৰ দুৱাৰ লগোৱা আছিল, যদিও সেইবোৰ এতিয়া বৰ্তি থকা নাই।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Itafort West gate.png|thumb|ইটা আৰু শিলৰ খণ্ড তথা ফলকেৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৰে প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা পোৱা নাযায়। সেইবাবে এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো প্ৰয়োজন হ'লেহে খোলা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো চেঁকী নদীৰ ফালে মুখ কৰি আছে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল যেন দেখা যায়। পূব আৰু পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ এনেদৰে অৱস্থিত আছিল যাতে তাৰ পৰা তলৰ অসমৰ সমভূমি নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা গহপুৰ, ৰামঘাট আৰু পিছোকাৰ দিশত নজৰ ৰাখি সেইফালৰ পৰা হ'ব পৰা আক্ৰমণ চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰ পৰা প্ৰায় ৪৮০ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ সংলগ্ন প্ৰাচীৰ প্ৰায় ৩৪০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ১৫,১০৫ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ৩.৭ একৰ। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো বৰ্তমানৰ ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ মধ্যভাগত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৭৯.১৭ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,৬৪৩ বৰ্গমিটাৰ। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো ইটানগৰৰ ৰাজভৱনৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,২৮৩ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ০.৫৬৪ একৰ। [[File:Itafort East gate.png|thumb|শিল আৰু ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===নিৰ্মাণ সামগ্ৰী=== দুৰ্গটো প্ৰধানকৈ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত শিলসমূহ মূলতঃ বালিশিলৰ আৰু ইটাবোৰ বিভিন্ন আকাৰৰ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত অলংকৃত ইটাও পোৱা যায়। দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত থকা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত। ইয়াৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। তলৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু ওপৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ এই সংমিশ্ৰণক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশৰ আন মধ্যযুগীয় দুৰ্গসমূহৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। পশ্চিম আৰু পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহতো শিলৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰৱেশপথসমূহত প্ৰাণী আৰু ফুলৰ অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল আৰু চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। দুৰ্গ নিৰ্মাণত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Archival photo of Western gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ=== দুৰ্গটোৰ ভিতৰত এতিয়ালৈ কোনো অক্ষত অৱস্থাত থিয় হৈ থকা স্থাপত্য চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে ইটা দুৰ্গৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ভঙা ইটাৰ টুকুৰাসমূহে সুৰক্ষিত দুৰ্গ-পৰিসৰৰ ভিতৰত মধ্যযুগীয় বসতিৰ অৱশেষ থকাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। দুৰ্গটোত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভিতৰত মোটা আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত টুকুৰা আছে, যিবোৰক বাটি, পাত্ৰ আৰু নলীযুক্ত পাত্ৰৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। নলীযুক্ত এটা মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰাত অধিক পৰিমাণে কাওলিন পোৱা গৈছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যযুগীয় মৃৎশিল্পৰ এটা বৈশিষ্ট্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯০৫ চনৰ ''Darrang District Gazetteer''ত অঞ্চলটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অৰণ্যৰে আৱৰি থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যবেক্ষণসমূহতো অঞ্চলটোক অৰণ্যময় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=119–120}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Ita Fort 01.JPG|ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Ita Fort 02.JPG|দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ইটাৰ গাঁথনি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * নক্সাপৰ্বত * বুৰৈ দুৰ্গ * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[গোম্চি]] * [[শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ইটানগৰ]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Pavitra Assam |edition=4th |year=2008}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |jstor=41691751 |url=https://www.jstor.org/stable/41691751}} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |publisher=The Author |place=Gauhati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=198 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commonscat}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 35y2zo1b7l2049v5oathxy6dwhdo9k8 0 32742 646760 469897 2026-10-23T13:12:38Z তৰুণ কাকতি 49385 /* অভিনয় শিল্পী */ 646760 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বৰলাৰ ঘৰ | image = বৰলাৰ ঘৰ চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg | alt = <!-- see WP:ALT --> | caption = "বৰলাৰ ঘৰ" চলচ্চিত্ৰৰ প'ষ্টাৰ | director = মানি চি. কাপেন | producer = মানি চি. কাপেন | writer = | starring = [[উৎপল দাস]]<br> দেৱস্মিতা বেনাৰ্জী | music = কে. আৰ. শ্ৰীজিত | cinematography = এম. ডি. সুকুমাৰণ | editing = সৌৰভ দাস | studio = অ'কে প্ৰডাক্‌চনচ<!--Don't Remove the studio, if you want show reason on the talk page--> | distributor = | released = {{film date|df=yes|2012|11|2}} ২নৱেম্বৰ, ২০১২ | runtime = | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]<br>[[বঙালী ভাষা|বঙালী]] | budget = ৮০ লাখ<ref name="sevensis">{{cite news | url=http://sevensisterspost.com/now-a-film-for-assam-from-gods-own-country/ | title=Now, a film for Assam from God’s Own Country | work=[[Seven Sisters Post]] | date=August 10, 2012 | accessdate=January 12, 2013 | location=[[Guwahati]] | archivedate=October 23, 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023065102/https://sevensisterspost.com/ | deadurl=yes }}</ref> | gross = }} '''বৰলাৰ ঘৰ''' ({{Lang-en| Bachelor’s House}}) হৈছে ২০১২ চনৰ ২ নৱেম্বৰ তাৰিখে মুক্তি লাভ কৰা এখন [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]-[[বঙালী ভাষা|বঙালী]] দ্বিভাষিক ৰোমাণ্টিক হাস্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ। এইখন ১৯৯৩ চনৰ ছুপাৰহিট [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] বোলছবি [[:en:Meleparambil Aanveedu|মেলেপাৰামবিল আনভিড়ু]]ৰ ৰিমে'ক। অ'কে প্ৰডাক্‌চনচৰ বেনাৰত মানি চি. কাপেনে প্ৰযোজনা আৰু পৰিচালনা কৰা চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে [[উৎপল দাস]] আৰু দেৱস্মিতা বেনাৰ্জীয়ে। মালয়ালম ছবিখনো একে প্ৰযোজনা সংস্থাৰ বেনাৰতে কাপেনেই প্ৰযোজনা কৰিছিল।<ref name="humpty">{{cite web | url=http://humtydumty.in/entertainment/borolar-ghor-assamese-cinema-film-movie-remake-super-hit-malayalam-film-meleparambil-a | title=Borolar Ghor, remake of super hit Malayalam film "Meleparambil Aanveedu" | date=November 01, 2012 | accessdate=January 12, 2013 | archivedate=May 20, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520061250/http://humtydumty.in/entertainment/borolar-ghor-assamese-cinema-film-movie-remake-super-hit-malayalam-film-meleparambil-a | deadurl=yes }}</ref> অসমীয়া বোলছবি পৰিচালিকা [[মঞ্জু বৰা]] এইখন ছবি নিৰ্মাণৰ কামত উপদেষ্টা হিচাপে থাকে।<ref name="sevensis"/> ==কাহিনী== হৰিপ্ৰসন্নৰ ([[নিপন গোস্বামী]]) কনিষ্ঠ পুত্ৰ মধুকৃষ্ণ ([[উৎপল দাস]])। মধুকৃষ্ণ আৰু তেওঁৰ দুয়োজন ককায়েক জয়কৃষ্ণ (জুলেন ভূঞা) আৰু গোপীকৃষ্ণ (বিকি ৰাজখোৱা) অবিবাহিত। মধুকৃষ্ণই এম. বি. এ. ডিগ্ৰী লৈ চাকৰিৰ কাৰণে [[পশ্চিম বংগ]]লৈ যায় আৰু তাতে এজন বঙালী ধনী লোকৰ (মানি চি. কাপেন) জীয়ৰী মুক্তাৰ (দেৱস্মিতা বেনাৰ্জী) প্ৰেমত পৰে আৰু দুয়ো পলাই যায়। মধুৱে তেওঁৰ গোপন বিয়াৰ কথা মাক-দেউতাকক ক'বলৈ ভয় কৰে আৰু সেয়ে মুক্তাক তেওঁলোকৰ ঘৰতে বন কৰা মহিলাৰ ছদ্মৰূপ দিয়াই ৰাখে। কিন্তু মধু যেতিয়া এবাৰ কামত ওলাই যায়, তেতিয়া মাক-দেউতাকে মুক্তা গৰ্ভৱতী বুলি গম পাই তাইক কামৰ পৰা অব্যাহতি দিব বিচাৰে। তাৰ পাছত যেতিয়া মধু ঘৰলৈ আহে, তেতিয়া মুক্তাক তেওঁৰ পত্নী বুলি চিনাকি দিয়াবলৈ বাধ্য হয়। মধুৰ মাকৰ মুক্তাক ইতিমধ্যে ভাল লাগিছিল আৰু তাইক ঘৰৰ বন কৰা মানুহ হিচাপে ৰখোৱাৰ কাৰণে মধুক টান কথা শুনায়। শেষত মধুৰ মাক-দেউতাকে মুক্তাক বোৱাৰী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। ==অভিনয় শিল্পী== * [[উৎপল দাস]] (মধুকৃষ্ণ) * দেৱস্মিতা বেনাৰ্জী (মুক্তা) * [[নিপন গোস্বামী]] (হৰিপ্ৰসন্ন, মধুকৃষ্ণৰ দেউতাক) * [[পূৰ্ণিমা পাঠক শইকীয়া]] (ভানুমতী, মধুকৃষ্ণৰ মাক) * মানি চি. কাপেন (বংকিমচন্দ্ৰ, মুক্তাৰ দেউতাক) * [[শ্ৰীলেখা মুখাৰ্জী]] (মুক্তাৰ মাক) * [[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]] (কুলেন শইকীয়া, পশ্চিমবংগত থকা অসমীয়া ব্যৱসায়ী) * জুলেন ভূঞা (জয়কৃষ্ণ, মধুকৃষ্ণৰ ডাঙৰ ককায়েক) * বিকি ৰাজখোৱা (গোপীকৃষ্ণ, মধুকৃষ্ণৰ সৰু ককায়েক) * শিবু (পূৰ্ণেন্দু) * সিদ্ধাৰ্থ মুখাৰ্জী ==নিৰ্মাণ== [[দাক্ষিণাত্য]]ৰ বোলছবি প্ৰযোজনা সংস্থাৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত এইখন প্ৰথম অসমীয়া বোলছবি। কাপেনৰ মতে [[কেৰালা]] আৰু [[অসম]]ৰ সংস্কৃতিৰ মিল আছে আৰু সেইবাবে তেওঁ বোলছবিখন অসমীয়াত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। দ্বিভাষিক চলচ্চিত্ৰখনৰ ৬০% সংলাপ অসমীয়া আৰু ৪০% বঙালী।<ref name="sevensis"/> অসমীয়া সংলাপখিনিত বঙালী ছাব্‌টাইটল আৰু বঙালী সংলাপখিনিত অসমীয়া ছাব্‌টাইটল দিয়া হয়।<ref name="DainikAsom">{{cite news | title=Borolar Ghor is releasing today (Assamese) | work=Dainik Asom, Joonaki Baat | date=November 2, 2012 | agency=Limelight | accessdate=January 12, 2013 | location=[[Guwahati]] | pages=1}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ নামত উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="press">{{cite press_release | title=Borolar Ghor | publisher=Okay Productions, Kerala-Assam | date=30 October, 2012 | accessdate=January 12, 2013}}</ref> ==সংগীত== {{Infobox album| | Name = বৰলাৰ ঘৰ | Type = ছাউণ্ডট্ৰেক | Artist = কে. আৰ. শ্ৰীজিত | Cover = বৰলাৰ ঘৰ শ্ৰাব্য এলবাম আৰ্ট.jpg | Released = ৩০ অক্টোবৰ, ২০১২ | Recorded = | Genres = ছাউণ্ডট্ৰেক | Length = ২৯:৪৪ | Label = ইউনিভাৰ্ছেল মিউজিক | Producer = | Reviews = | Last album = | This album = | Next album = | name = বৰলাৰ ঘৰ | type = বোলছবি | artist = মানি চি. কাপেন | released = ২০১২ | genre = বোলছবি সংগীত | label = [[Universal Music India]] | producer = [[K.R. Srijit]] }} ২০১২ চনৰ ৩০ অক্টোবৰ তাৰিখে প্ৰীমিয়াৰ দৰ্শনীৰ দিনা [[গুৱাহাটী]]ত চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতৰ শ্ৰাব্য এলবামটো ইউনিভাৰ্ছেল মিউজিকৰ বেনাৰত মুক্তি দিয়া হয়।<ref name="ADB">{{cite news | title=From today on theatres: Borolar Ghor (Assamese) | work=Ajir Dainik Batori | date=November 2, 2012 | accessdate=January 12, 2013 | location=[[Guwahati]] | pages=10}}</ref> সংগীত পৰিচালনা কৰে দাক্ষিণাত্যৰ সংগীত পৰিচালক কে. আৰ. শ্ৰীজিতে।<ref name="flipkart">{{cite web | url=http://www.flipkart.com/borolar-ghar/p/itmdfpzygtxy7mhs?pid=AVMDFPVT24AM4ZJ4&ref=7e9bbd34-718a-4776-b0f4-15dd145a8dee&srno=s_20&otracker=from-search&query=assamese | title=Borolar Ghar (Music, Audio CD) | publisher=[[Flipkart]] | accessdate=January 12, 2013 | archivedate=August 8, 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808041739/http://www.flipkart.com/borolar-ghar/p/itmdfpzygtxy7mhs?pid=AVMDFPVT24AM4ZJ4&ref=7e9bbd34-718a-4776-b0f4-15dd145a8dee&srno=s_20&otracker=from-search&query=assamese | deadurl=yes }}</ref> গীতৰ কথা দিলীপ কুমাৰ বৰাৰ। {{tracklist | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = গায়ক/গায়িকা | total_length = ২৯:৪৪ | title1 = এইখন দেশ মোৰ | extra1 = দেৱজিৎ সাহা | length1 = ৪:৪২ | title2 = অ' মোৰ লাহৰী | extra2 = [[দেৱজিৎ সাহা]], [[তৰালী শৰ্মা]] | length2 = ৫:১২ | title3 = আজকেৰ দিন শুভ দিন | extra3 = [[তৰালী শৰ্মা]] | length3 = ৬:৫১ | title4 = জোনটি ওলাল | extra4 = দেৱজিৎ সাহা, [[তৰালী শৰ্মা]] | length4 = ৪:১২ | title5 = এইখন দেশ মোৰ (মহিলা) | extra5 = [[তৰালী শৰ্মা]] | length5 = ৪:৪২ | title6 = শেৱালি ফুলে আজি | extra6 = দেৱজিৎ সাহা, [[তৰালী শৰ্মা]] | length6 = ৪:০৫ }} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১২ বৰ্ষৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০১০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] jeqs7562l04th15ily13triejosmxp1 0 32876 647071 607528 2026-10-24T06:50:16Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647071 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Great Auk | status = EX | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106003305 |title=''Pinguinus impennis'' | assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> |extinct = 1852 |image = Great Auk (Pinguinis impennis) specimen, Kelvingrove, Glasgow - geograph.org.uk - 1108249.jpg |image_width = 250px |image_caption = Specimen no. 8 and replica egg in [[Kelvingrove Art Gallery and Museum|Kelvingrove]], [[Glasgow]] |image_alt = A large, stuffed bird with a black back, white belly, heavy bill, and white eye patch stands, amongst display cases and an orange wall. |regnum = [[Animal]]ia |phylum = [[chordate|Chordata]] |classis = [[bird|Aves]] |ordo = [[Charadriiformes]] |familia = [[Auk|Alcidae]] |genus = {{extinct}}'''''Pinguinus''''' |genus_authority = [[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]], 1791 |species = {{extinct}}'''''P. impennis''''' |binomial = ''Pinguinus impennis'' |binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |range_map = GreatAukMap.svg |range_map_width = 250px |range_map_alt =A map showing the range of the Great Auk, with the coasts of North America and Europe forming two boundaries, a line stretching from New England to northern Portugal the southern boundary, and the northern boundary wrapping around the southern shore of Greenland. |range_map_caption =Approximate range (in blue) with known breeding sites indicated by yellow marks<ref name=grieve>{{cite book|title=The Great Auk, or Garefowl: Its history, archaeology, and remains|author=Grieve, Symington|year=1885|publisher=Thomas C. Jack, London|url=http://www.archive.org/details/cihm_06624}}</ref><ref name=parkin>{{cite book|title=The Great Auk, or Garefowl|author=Parkin, Thomas|year=1894|publisher=J.E. Budd, Printer|url=http://www.archive.org/details/cu31924000574222| accessdate =2010-05-14}}</ref> |synonyms = *''Alca impennis'' {{Taxobox_authority | author = Linnaeus | date = 1758}} *''Plautus impennis'' {{Taxobox_authority | author = Brünnich | date = 1772}} *''Pingouin impennis'' {{Taxobox_authority | author = Buffon | date = 1817}} *''Alca borealis'' {{Taxobox_authority | author = Forster | date = 1817}} *''Chenalopex impennis'' {{Taxobox_authority | author = Vieillot | date = 1818}} *''Alca major'' {{Taxobox_authority | author = Boie | date = 1822}} *''Mataeoptera impennis'' {{Taxobox_authority | author = Gloger | date = 1842}} }} '''অ'ক চৰাই''' বা great auk (Pinguinus impennis) এবিধ বিলুপ্ত সামুদ্ৰিক [[চৰাই]]। [[স্কাণ্ডিনেভিয়া]], [[স্পেইন]], [[গ্ৰীণলেণ্ড]] আদি ঠাইক সামৰি উত্তৰ আটলাণ্টিক আৰু [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰ]]ৰ উপকুল অঞ্চলত এসময়ত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে অ'ক চৰাই আছিল। কিন্তু সুস্বাদু মাংস আৰু কণীৰ অধিকাৰী হোৱা বাবে মানুহৰ নৃশংসতাৰ ফলত এইবিধ চৰাই কমি আহিবলৈ ধৰিলে। জোঙা বহল ঠোঁট থকা অ'ক চৰাইৰ পাখি দুখন আপেক্ষিকভাৱে সৰু আছিল। [[হাঁহ]]ৰ দৰে লগখোৱা ভৰিৰ পতা থকা অ'ক চৰাই দেখাত [[পেংগুইন]]ৰ দৰে। ইহঁতে ঠেং দুটাৰ ওপৰতে থিয় হৈ খোজ কাঢ়িব পাৰে| ১৮৫২ চনত [[কানাডা]]ৰ ওচৰৰ নিউফাউণ্ডলেণ্ড দ্বীপত পোৱা অকলশৰীয়া অ'ক চৰাইটোকে [[পৃথিৱী]]ৰ শেষ অ'ক চৰাই বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। এইবিধ চৰাই ৬০ হাজাৰতকৈ অধিক বছৰ পৃথিৱীত জীয়াই আছিল<ref>সংক্ষিপ্ত অসমীয়া বিশ্বকোষ, প্ৰকাশক:?, পৃষ্ঠা নং:?, আহৰণ কৰা তাৰিখ:?</ref>। == বিৱৰণ == [[চিত্ৰ:Keulemans-GreatAuk.jpg|upright|left|alt=এডাল ডাঙৰ চৰাই, যাৰ পিঠি ক’লা, পেট বুকা আৰু চকুত সেউজীয়া পেটাৰ আছে, এটি শিলত থিয় হৈ আছে; তাৰ কাষতে সেউজীয়া পেটাৰৰ ঠাইত ক’লা ধাৰ থকা আন এটি চৰাই সাঁতুৰি আছে। |thumb|গ্ৰীষ্ম (উভতি থকা) আৰু শীতকাল (সাঁতুৰি থকা)ৰ পাল-পোৰ, [[John Gerrard Keulemans]]ৰ দ্বাৰা অংকিত]] পূৰ্ণবয়স্ক অ'ক চৰাইৰ উচ্চতা প্ৰায় {{convert|75|to|85|cm|abbr=on}} আৰু ওজন প্ৰায় {{convert|5|kg|abbr=on}} আছিল।<ref name="Livezey">{{cite journal |last=Livezey |first=Bradley C. |author-link=Bradley C. Livezey | title = Morphometrics of flightlessness in the Alcidae| journal = [[The Auk]] | volume = 105 | issue = 4 | pages = 681–698 | publisher = University of California Press | location = Berkeley| year = 1988 |doi=10.1093/auk/105.4.681 | url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v105n04/p0681-p0698.pdf | access-date =8 May 2009 }}</ref> এই উৰণঅক্ষম চৰাইটো ইয়াৰ পৰিয়াল আৰু সমগ্ৰ [[Charadriiformes]] ক্ৰমৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ সদস্য আছিল, কেৱল [[Mancallinae|ম্যানকেলাইন]] ''[[Miomancalla]]''-ৰ দ্বাৰা অতিক্ৰম হৈছিল। যি হ’লেও, ই আধুনিক যুগলৈকে বাচি থকাৰ ভিতৰত সৰ্ববৃহৎ প্ৰজাতি আছিল। উত্তৰ দিশত থকা অ'কবোৰ, দক্ষিণৰ তুলনাত, আকাৰত ডাঙৰ আছিল।<ref name=BNASystematics>{{cite web |last1=Montevecchi |first1=William A. |first2=David A. |last2=Kirk |title=Systematics |series=Great Auk (''Pinguinus impennis'') |website=The Birds of North America Online |publisher=Cornell University |place=Ithaca, NY |department=Cornell Laboratory of Ornithology |year=1996 |url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/260/articles/systematics |access-date=29 April 2010 |url-access=subscription |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415142331/http://bna.birds.cornell.edu/bna/acl_users/credentials_cookie_auth/require_login?came_from=http%3A%2F%2Fbna.birds.cornell.edu%2Fbna%2Fspecies%2F260%2Farticles%2Fsystematics%2Fspecies_article_view |archivedate=15 April 2012 |deadurl=yes}}</ref> পুৰুষ আৰু মাৰাৰ পাল-পোৰ সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল, যদিও ঠোঁট আৰু [[জাং|জাঁঘ]]ৰ দৈৰ্ঘ্যত কিছু পৰিমাণে লিংগভেদ দেখা গৈছিল।<ref name=BNACharacteristics>{{cite web |last1=Montevecchi |first1=William A. |first2=David A. |last2=Kirk |title=Characteristics |series=Great Auk (''Pinguinus impennis'') |website=The Birds of North America Online |department=Cornell Laboratory of Ornithology |publisher=Cornell University |place=Ithaca, NY |year=1996 |url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/260/articles/characteristics |access-date=29 April 2010 |url-access=subscription |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415142258/http://bna.birds.cornell.edu/bna/acl_users/credentials_cookie_auth/require_login?came_from=http%3A%2F%2Fbna.birds.cornell.edu%2Fbna%2Fspecies%2F260%2Farticles%2Fcharacteristics%2Fspecies_article_view |archivedate=15 April 2012 |deadurl=yes}}</ref><ref name=BNAMeasurements>{{cite web |last1=Montevecchi |first1=William A. |first2=David A. |last2=Kirk |title=Measurements |series=Great Auk (''Pinguinus impennis'') |website=The Birds of North America Online |department=Cornell Lab of Ornithology |publisher=Cornell University |place=Ithaca, NY |year=1996 |url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/260/articles/measurements |access-date=29 April 2010 |url-access=subscription |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415142306/http://bna.birds.cornell.edu/bna/acl_users/credentials_cookie_auth/require_login?came_from=http%3A%2F%2Fbna.birds.cornell.edu%2Fbna%2Fspecies%2F260%2Farticles%2Fmeasurements%2Fspecies_article_view |archivedate=15 April 2012 |deadurl=yes}}</ref><ref name=Crofford_1989/>{{rp|page=8}} এই চৰাইৰ পিঠি চকচকীয়া ক’লা আৰু পেট বগা আছিল। ইয়াৰ গুৰি আৰু গলা চুটি আছিল, আৰু মূৰ আৰু পাখি সৰু। গ্ৰীষ্মকালত ইয়াৰ চকুত সেউজীয়া পেটাৰ থকা চওড়া ধলা ফোঁট দেখা যাইছিল, আৰু চকুৰ ৰঙ চেষ্টনাট বা হেজেল আছিল।<ref name=Crofford_1989/>{{rp|pages=9, 15, 28}}<ref name=Cokinos2000/>{{rp|page=310}} অ'ক চৰাই পেংগুইনৰ সৈতে ধেমেলীয়া সাদৃশ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ [[Webbed foot|জালযুক্ত ভৰিতলি]] আৰু [[countershading]]-ৰ দৰে বৈশিষ্ট্যসমূহ [[convergent evolution]]-ৰ ফল।<ref>{{cite web | url=https://www.esc.cam.ac.uk/aukward-truth-about-penguins-and-their-flightless-doppelgangers | title=The "aukward" truth about penguins and their flightless doppelgangers | date=25 August 2021 | access-date=30 May 2025 | archivedate=11 July 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250711014249/https://www.esc.cam.ac.uk/aukward-truth-about-penguins-and-their-flightless-doppelgangers | deadurl=yes }}</ref> "শীতকালত ই [[moult|পাল পৰিবৰ্তন]] কৰি চকুৰ ফোঁট আঁতৰাই লয়, যাৰ ঠাইত এটা চওড়া ধলা বেড় আৰু চকুৰ পৰা কাণলৈকে দীঘল ধূসৰ ৰেখা দেখা যায়।" == বিতৰণ আৰু বাসস্থান == [[File:Stac an Armin - geograph.org.uk - 5831655.jpg|left|alt=এটা ডাঙৰ, ত্ৰিভুজাকৃতি শিলৰ গাঁথনি কুহাসাযুক্ত পানীৰ পৰা ওলাই আছে, যাৰ পিছফালে আৰু কিছুমান দ্বীপ আৰু উত্তৰ গেনেট চৰাই উৰি ফুৰিছে। |thumb|[[Stac an Armin]], [[St. Kilda, Scotland]], গ্ৰেট অকৰ প্ৰজননৰ স্থানসমূহৰ ভিতৰত এটা]] গ্ৰেট অক ঠাণ্ডা [[উত্তৰ আটলাণ্টিক]]ৰ উপকূলীয় পানীত দেখা গৈছিল — [[কানাডা]], উত্তৰ-পূৰ্ব [[সংযুক্ত ৰাজ্য]], [[নৰৱে]], [[গ্ৰীণলেণ্ড]], [[আইচলেণ্ড]], [[ফাৰো দ্বীপপুঞ্জ]], [[আয়াৰলেণ্ড]], [[ব্ৰিটেইন]], [[ফ্ৰান্স]] আৰু [[আইবেৰীয় উপদ্বীপ]]ৰ উপকূলত।<ref>{{cite journal|title=Novo registo de Pinguim (''Pinguinus impennis'') no Plistocénico de Portugal |last1=Pimenta|first1= Carlos M.|last2=Figueiredo|first2= Silvério|last3= Moreno García|first3= Marta |journal=Revista portuguesa de arqueologia |volume= 11 |issue= 2 |year=2008|pages= 361–370|url=http://www.patrimoniocultural.gov.pt/media/uploads/revistaportuguesadearqueologia/11.2/17_18/18_p.361-370.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411135554/http://www.patrimoniocultural.gov.pt/media/uploads/revistaportuguesadearqueologia/11.2/17_18/18_p.361-370.pdf |archive-date=2017-04-11 |url-status=live}}</ref><ref name=Crofford_1989/>{{rp|page=5}} প্লাইষ্ট’চীন যুগৰ অৱশেষে দেখুৱাই যে ই [[দক্ষিণ ফ্ৰান্স]], [[ইটালি]] আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চলৰ আন উপকূলতো বাস কৰিছিল।<ref name="Pinguinus impennis great auk">{{cite web |url=http://animaldiversity.org/accounts/Pinguinus_impennis/ |title=Pinguinus impennis (great auk) |website=Animal Diversity Web |language=en |access-date=2017-03-03}}</ref><ref name=Cokinos2000/>{{rp|page=314}} ই [[নিউফাউণ্ডলেণ্ড]]ৰ [[গ্ৰেণ্ড বেংক]]ত সাধাৰণভাৱে পোৱা গৈছিল।<ref name="BNAHabitat" /> লিখিত ইতিহাস অনুসৰি, শীতকালত এই চৰাই সচৰাচৰ [[Massachusetts Bay|মাছাচুছেট্‌ছ উপসাগৰ]]ৰ পৰা দক্ষিণলৈ নাযাইছিল।<ref name="BNAMigration" /> তথাপিও, ইয়াৰ অস্থি [[ফ্ল’ৰিডা]] পৰ্যন্ত পোৱা গৈছে, সম্ভৱত ১০০০ খ্ৰীঃ পূৰ্ব, ১০০০ খ্ৰীঃ, ১৫শ শতিকাত আৰু ১৭শ শতিকাত ফ্ল’ৰিডাত এই চৰাই আছিল।<ref>{{cite journal | last = Weigel | first = Penelope Hermes| title = Great Auk Remains from a Florida Shell Midden | journal = [[Auk (journal)|Auk]] | volume = 75 | issue = 2 | pages = 215–216 | publisher = [[University of California Press]] | location = Berkeley| year = 1958 | url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v075n02/p0215-p0216.pdf| access-date =8 May 2009 | doi = 10.2307/4081895 | jstor = 4081895}}</ref><ref>{{cite journal | last = Brodkorb| first = Pierce| title = Great Auk and Common Murre from a Florida Midden| journal = [[Auk (journal)|Auk]] | volume = 77 | issue = 3 | pages = 342–343 | publisher = University of California Press | location = Berkeley | year = 1960 | url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v077n03/p0342-p0343.pdf | access-date =8 May 2009 | doi = 10.2307/4082490 | jstor = 4082490}}</ref> কিছুমান গৱেষকে কয় যে এই হাড়বোৰ আদিবাসীয় ব্যৱসায়ৰ ফল হ’ব পাৰে।<ref name="BNAMigration" /> [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ|পূব আটলাণ্টিক]]ত এই প্ৰজাতিৰ আটাইতকৈ দক্ষিণত পোৱা ৰেকৰ্ড হৈছে এটা [[Madeira|মাডেইৰা]] আৰু আনটো [[El Harhoura 2|মোৰোক্কোৰ এল হাৰহৌৰা ২]] নামৰ নতুন প্ৰস্তৰ যুগৰ গুহাৰ পৰা পোৱা দুটা অস্থি।<ref>Pieper, H. (1985). The fossil land birds of Madeira and Porto Santo. ''Bocagiana. Museu de História Natural do Funchal'', Nº88.</ref><ref>[https://www.researchgate.net/publication/266741511_A_Great_Auk_Pinguinus_impennis_in_North_Africa_Discovery_of_a_bone_remain_in_Neolithic_layer_of_El_Harhoura_2_Cave_Temara_Morocco Campmas, E., et al. (2010). A Great Auk (Pinguinus impennis) in North Africa. In Birds in Archaeology (Vol. 12, p. 233). Barkhuis.]</ref> গ্ৰেট অক মাটিলৈ মাত্ৰ প্ৰজননৰ বাবে আহিছিল; ন-প্ৰজননকালত ই সাধাৰণতে সাগৰতেই থাকিছিল।<ref name=BNABehavior/><ref name=Crofford_1989/>{{rp|page=29}} ইয়াৰ [[Rookery|প্ৰজনন উপনিবেশ]]সমূহ [[Baffin Bay|বাফিন উপসাগৰ]]ৰ পৰা [[Gulf of St. Lawrence|চেণ্ট লৰেন্স উপসাগৰ]] পৰ্যন্ত বিস্তৃত আছিল, [[আইচলেণ্ড]], [[নৰৱে]] আৰু [[ব্ৰিটেইন]]ৰ উত্তৰ উপকূলৰ লগতে।<ref name=Crofford_1989/>{{rp|pages=29–30}}<ref name="Meldegaard">{{cite journal |last=Meldegaard |first=Morten |year=1988 |title=The Great Auk, ''Pinguinus impennis'' (L.) in Greenland |url=https://avibirds.com/wp-content/uploads/pdf/reuzenalk1.pdf |url-status=live |journal=Historical Biology |volume=1 |issue=2 |pages=145–178 |doi=10.1080/08912968809386472 |access-date=11 May 2010}}</ref> এই চৰাই প্ৰজননৰ বাবে পাথৰযুক্ত দ্বীপ বিচাৰিছিল য’ত সাগৰৰ ফালে তিৰ্যক অৱতৰণ আছিল — এনে দ্বীপ অতি কম আছিল আৰু অনুমান কৰা হয় যে ইয়াৰ প্ৰজনন উপনিবেশ ২০টাতকৈ অধিক নাছিল।<ref name=Cokinos2000/>{{rp|page=312}} স্থানবোৰ খাদ্য সমৃদ্ধ অঞ্চলৰ ওচৰতে হ’ব লাগিছিল আৰু মানুহ বা [[ধ্ৰুৱীয় ভালুক]]ৰ দৰে শিকাৰীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মূলভূমিৰ পৰা যথেষ্ট আঁতৰত হ’ব লাগিছিল।<ref name="BNAHabitat">{{Cite web | last = Montevecchi | first = William A. | author2 = David A. Kirk | title = Habitat-Great Auk (''Pinguinus impennis'') | work = The Birds of North America Online | publisher = Cornell Lab of Ornithology | year = 1996 | url = http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/260/articles/habitat | access-date = 29 April 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120415142345/http://bna.birds.cornell.edu/bna/acl_users/credentials_cookie_auth/require_login?came_from=http%3A%2F%2Fbna.birds.cornell.edu%2Fbna%2Fspecies%2F260%2Farticles%2Fhabitat%2Fspecies_article_view | archivedate = 15 April 2012 | deadurl = yes }}</ref> ইয়াৰ কেৱল ৭টা প্ৰাক্তন প্ৰজনন স্থান জানিব পৰা গৈছে: [[Papa Westray|পাপা ৱেষ্ট্ৰে]] ([[Orkney Islands|অৰ্কনি দ্বীপপুঞ্জ]]), [[St Kilda, Scotland|ষ্ট. কিল্ডা]] (স্কটলেণ্ড), [[Grímsey|গ্ৰিমচি দ্বীপ]], [[Eldey Island|এল্ডে দ্বীপ]], [[Geirfuglasker|গেইৰফুগ্লাস্কেৰ]] (আইচলেণ্ডৰ ওচৰত), [[Funk Island|ফাঙ্ক দ্বীপ]] (নিউফাউণ্ডলেণ্ডৰ ওচৰত)<ref>Milne, John. "Relics of the Great Auk on Funk Island", ''The Field'', 27 March – 3 April 1875.</ref> আৰু [[Magdalen Islands|মেগডালেন দ্বীপপুঞ্জ]]ৰ [[Bird Rocks|বাৰ্ড ৰক্স]]। ৰেকৰ্ড অনুসৰি, ই [[Cape Cod|কেপ কড]]ত প্ৰজনন কৰিছিল বুলিও অনুমান কৰা হয়।<ref name=Cokinos2000/>{{rp|page=312}} অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষত ইয়াৰ প্ৰজনন এলাকা কেৱল ফাঙ্ক দ্বীপ, গ্ৰিমচি দ্বীপ, এল্ডে দ্বীপ, চেণ্ট লৰেন্স উপসাগৰ আৰু ষ্ট. কিল্ডা দ্বীপত সীমাবদ্ধ হৈছিল।<ref name=Crofford_1989/>{{rp|page=30}} ফাঙ্ক দ্বীপ আছিল ইয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰজনন উপনিবেশ।<ref name="BNA">{{Cite web | last = Montevecchi | first = William A. | author2 = David A. Kirk | title = Great Auk (''Pinguinus impennis'') | work = The Birds of North America Online | publisher = Cornell Lab of Ornithology | year = 1996 | url = http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/260/articles/introduction | access-date = 28 April 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120615030156/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/260/articles/introduction | archivedate = 15 June 2012 | deadurl = yes }}</ref> চাল-পঁজাত ওলাই অহাৰ পাছত ই উত্তৰ বা দক্ষিণমুখী অভিবাসন কৰিছিল আৰু সাধাৰণতে শীতকালত দক্ষিণ অভিমুখে গৈছিল।<ref name="BNAMigration">{{Cite web | last = Montevecchi | first = William A. | author2 = David A. Kirk | title = Migration – Great Auk (''Pinguinus impennis'') | work = The Birds of North America Online | publisher = Cornell Lab of Ornithology | year = 1996 | url = http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/260/articles/migration | access-date = 29 April 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120415142339/http://bna.birds.cornell.edu/bna/acl_users/credentials_cookie_auth/require_login?came_from=http%3A%2F%2Fbna.birds.cornell.edu%2Fbna%2Fspecies%2F260%2Farticles%2Fmigration%2Fspecies_article_view | archivedate = 15 April 2012 | deadurl = yes }}</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:চৰাই]] 4yj4mjk00xaqcd8ekqgf4xrm5qz6q5d 0 33860 647160 632841 2026-10-24T10:38:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647160 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = আমৰ'লীয়া হাঁহ (Mallard) | image = Пара уток крякв (Anas platyrhynchos), Коломенское.jpg | image_caption = মাইকী আৰু মতা আমৰ'লীয়া হাঁহ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=100600435 |title=''Anas platyrhynchos'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | genus = Anas | species = platyrhynchos | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = ''A. p. platyrhynchos'' <small>Linnaeus, 1758</small><br /> ''[[Domesticated duck|A. p. domesticus]]'' <small>Linnaeus, 1758</small><br /> ''A. p. conboschas'' <small>[[Christian Ludwig Brehm|C. L. Brehm]], 1831</small> (disputed) | synonyms = ''Anas boschas'' <small>Linnaeus, 1758</small> | range_map = Anas platyrhynchos distribution map.png | range_map_caption = আমৰ'লীয়া হাঁহৰ গোলকীয় বিতৰণ }} '''আমৰ'লীয়া হাঁহ''' বা '''পাতিহাঁহ''' ({{Lang-en|Mallard বা Wild Duck}}, ''Anas platyrhynchos'') এবিধ মজলীয়া আকাৰৰ হাঁহৰ প্ৰজাতি৷ ই নাতিশীতোষ্ণ তথা ক্ৰান্তীয় অঞ্চল যেনে [[আমেৰিকা]], [[ইউৰোপ]], [[এছিয়া]], [[উত্তৰ আমেৰিকা]] আদিত প্ৰজনন কৰে৷ তাৰোপৰি এই প্ৰজাতিবিধক [[নিউজিলেণ্ড]] তথা [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আদিত নতুনকৈ সংস্থাপন কৰা হৈছে৷ মতা আমৰ'লীয়া হাঁহৰ মূৰ অংশ চমকনি থকা সেউজীয়া, পেট আৰু ডেউকা মুগা বৰণৰ৷ মাইকী আমৰ'লীয়া হাঁহৰ দেহৰ বৰণ মটিয়া৷ ইহঁতে জলাশয় সমূহত জাক পাতি বাস কৰে৷ <ref>[http://digimorph.org/specimens/anas_platyrhynchos/skull/ '&#39;Anas platyrhynchos'&#39;, Domestic Duck; DigiMorph Staff – The University of Texas at Austin]. Digimorph.org. Retrieved on 2012-08-23.</ref> == টেক্স'নমি == আমৰ'লীয়া হাঁহৰ উল্লেখ পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে কেৰ'লাছ লিনিয়াছৰ চিষ্টেমা নেচুৰীৰ দশম সংস্কৰণত পোৱা যায়৷ <ref>{{cite book | last= Linnaeus | first =Carl | authorlink=Carl Linnaeus | title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata | publisher=Laurentius Salvius |location=Stockholm | language = Latin | year=1758|page=125}}</ref> ইয়াৰ ইংৰাজী নাম "Mallard" ফৰাচী ভাষাৰ ''malart'' বা ''mallart'' ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়৷ অৱশ্যে ইয়াৰ নামৰ উৎস সম্পৰ্কে কোনো প্ৰমাণিত তথ্য পোৱা নাযায়৷ কোনো কোনোৰ মতে ই জাৰ্মান শব্দ ''Madelhart'' ৰ পৰাও ই উদ্ভৱ হ'ব পাৰে৷ <ref>{{Cite encyclopedia| title=Mallard|encyclopedia=Oxford English Dictionary|editor=Simpson, John; Weiner, Edmund | year=1989 |edition= 2nd| location=Oxford |publisher=Clarendon Press|isbn= 0-19-861186-2}}</ref> ==বিৱৰণ== [[File:Mallard speculum.jpg|thumb|left|মতা আমৰ'লীয়া হাঁহৰ ডেউকাৰ সজ্জা]] আমৰ'লীয়া হাঁহৰ দেহৰ আকাৰ মজলীয়া৷ ইয়াৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য ৫০-৬৫ ছে:মি:৷<ref name=BWP505>Cramp 1977, p. 505.</ref> and weighs {{convert|0.72|–|1.58|kg|lb|abbr=on}}.<ref>[http://www.allaboutbirds.org/guide/mallard/lifehistory Mallard, Life History, All About Birds – Cornell Lab of Ornithology]. Allaboutbirds.org. Retrieved on 2012-08-23.</ref><ref name = "CRC">{{cite book |title=CRC Handbook of Avian Body Masses |url=https://archive.org/details/crchandbookofavi0000dunn |editor=John B. Dunning Jr. |publisher=CRC Press |year=1992 |isbn=978-0-8493-4258-5}}</ref> প্ৰজনন কালত মতা আমৰ'লীয়া হাঁহৰ দেহৰ বৰণ অধিক স্পষ্ট হৈ পৰে৷ ইয়াৰ মূৰ চমকনি থকা সেউজ বৰণৰ আৰু ডিঙিৰ কলাৰ, বেঙুনীয়া বুকু তথা মুগা-মটিয়া ডেউকাৰ বাবে সহজে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়৷ <ref name=BWP506/> মতা হাঁহটোৰ ঠোঁট হালধীয়া আৰু আগটো কমলা ৰঙৰ হৈ পৰে৷ মাইকী আমৰ'লীয়া হাঁহৰো পাখিবোৰ মাখন ৰঙৰ পৰা ডাঠ মটিয়া যেনে হয়৷ <ref name=BWP506>Cramp 1977, p. 506.</ref> আমৰ'লীয়া হাঁহৰ সদ্যজন্মা পোৱালিৰ বৰণ হালধীয়া আৰু ঠেং আৰু ঠোঁট কলা বৰণৰ হয়৷ এমহীয়া হোৱাৰ পৰা ইয়াৰ গাৰ ৰং মাইকী হাঁহৰ দৰে হৈ পৰে<ref name=BWP506/> তিনিৰ পৰা চাৰিমাহৰ ভিতৰত ই পূৰ্ণবয়স্কৰ ৰূপ পায়৷{{Citation needed|date=June 2011}} [[File:Mallard Duck.JPG|thumb|এটা মতা আমৰ'লীয়া হাঁহৰ মূৰ অংশ]] [[File:Anas Rubripes and Anas Platyrhynchos August 2008.JPG|thumb|এটা American Black Duck (ওপৰৰ পৰা বাওঁফালে) আৰু এটা মতা আমৰ'লীয়া হাঁহ (তলত সোঁফালে)]] ==বিতৰণ তথা বাসস্থান== উত্তৰ গোলাৰ্ধত আমৰ'লীয়া হাঁহ বহুলভাৱে বিস্তৃত হৈ আছে৷ উত্তৰ [[আমেৰিকা]]ৰ পৰা [[আলাস্কা]], [[মেস্কিকো]], [[হাৱাই দ্বীপপূঞ্জ]], [[ছাইবেৰিয়া]], [[জাপান]] আদিলৈকে ই বিস্তৃত৷ T<ref name=BWP505/><!-- need some more refs for more precise limits --> ইয়াৰ গোলকীয় বিতৰণৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহত ই পৰিভ্ৰমণকাৰী হিচাপে বসবাস কৰে আৰু উত্তৰৰ অঞ্চল সমূ্হত প্ৰজনন কৰে৷ <ref name=Herrera/> আমৰ'লীয়া হাঁহে বিভিন্ন ধৰণৰ বাসস্থান তথা বতৰত বসবাস কৰাত সক্ষম৷ সেয়েহে ইয়াক বৰফাবৃত অঞ্চলৰ পৰা নাতিশীতোষ্ণ আৰু বিষুৱীয় অঞ্চল সমূহতো দেখা পোৱা যায়৷ ই নদী আৰু সাগৰ দুয়োধৰণৰ পানীতে বাস কৰে৷ তাৰোপৰি ইয়াক বিভিন্ন জলাশয় যেনে বিল, হ্ৰদ, পুখুৰী আদিতো পোৱা যায়৷ ই সাধাৰণতে অগভীৰ পানীত চৰিবলৈ ভাল পায়৷ আমৰ'লীয়া হাঁহে জলজ উদ্ভিদেৰে পৰিপূৰ্ণ জলাশয়ত চৰিবলৈ পছন্দ কৰে৷ <ref name=BWP507>Cramp 1977, p. 507.</ref> ==আচৰণ== ===খাদ্য=== আমৰ'লীয়া হাঁহ সাধাৰণতে সৰ্বভক্ষী হয়৷ ই প্ৰধানকৈ খাদ্যৰ উপলব্ধতা, প্ৰজননৰ সময় আৰু অন্ত: আৰু আন্ত: প্ৰজাতি প্ৰতিযোগিতাৰ ভিত্তিত খাদ্য নিৰ্বাচন কৰে৷<ref name=Krapu/> সাধাৰণতে ই বিভিন্ন অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী, কেকোঁৰা, জলজ উদ্ভিদৰ বিভিন্ন অংশ খাই জীয়াই থাকে৷ গৱেষণাৰ পৰা পোৱা তথ্য অনুসৰি প্ৰজননৰ সময়ত মতা আমৰ'লীয়া হাঁহে ৩৭.৬% প্ৰাণী, ৬২.৪% উদ্ভিদ খায়৷ অন্যহাতে মাইকী আমৰ'লীয়া হাঁহে প্ৰজননৰ সময়ত ৩৭.০% প্ৰাণী, ৬৩.০% উদ্ভিদ আৰু কণী পৰাৰ সময়ত ৭১.০% প্ৰাণী, ২৮.১% উদ্ভিদ খায়৷ <ref name=Swanson/> পৰিভ্ৰমণ কালত আৰু প্ৰজননৰ সময়ত এই প্ৰজাতিৰ খাদ্যৰ সৰহ অংশই উদ্ভিদ হোৱা দেখা যায়৷ <ref name=Gruenhagen/><ref name=Combs/> ===প্ৰজনন=== [[File:Mallard eggs and nest.jpg|thumb|right|আমৰ'লীয়া হাঁহৰ বাহ আৰু কণী]] [[File:Female Mallard and ducklings in Golden Gate Park.jpg|thumb|এসপ্তাহ ডাঙৰ পোৱালীৰ স'তে মাইকী আমৰ'লীয়া হাঁহ চৰি থকা অৱস্থাত]] শৰতকালত অৰ্থাৎ অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত আমৰ'লীয়া হাঁহে যোৰ পাতিবলৈ আৰম্ভ কৰে৷ বসন্তৰ আৰম্ভণিৰ লগে লগে মাইকী হাঁহজনীয়ে কণী পাৰিবলৈ লয়৷ এইসময়ত মতা হাঁহটোৱে মাইকী জনীক এৰি জাকৰ আন মতা হাঁহৰ লগ লয়৷ আমৰ'লীয়া হাঁহে সাধাৰণতে পানীৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত বাহ সাজে৷ এবাৰত ই ৮-১৩ টাকৈ কণী পাৰে৷ মাইকী হাঁহে ২৭-২৮ দিন ধৰি কণী উমনি দিয়ে৷ পোৱালী পৈণত ৰুপত জন্ম লয় আৰু ইহঁতে জন্মাৰ পিছতে সাঁতুৰিব পৰা হয়৷ == স্থিতি তথা সংৰক্ষণ == অন্য হাঁহৰ প্ৰজাতিৰ ব্যতিক্ৰম হিচাপে আমৰ'লীয়া হাঁহে মানুহৰ পৰা লাভান্বিত হে হোৱা দেখা গৈছে৷ ইয়াৰ কাৰণ হ'ল এই প্ৰজাতিটৌ অভিযোজনত পাকৈত আৰু সেইবাবে মানুহৰ বসতি থকা অঞ্চলতো ইহঁতে বসবাস কৰিব পাৰে৷ তাৰোপৰি ইহঁতে স্থানীয় হাঁহৰ প্ৰজাতিৰ সৈতে প্ৰজনন কৰিও বংশবৃদ্ধি কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে৷ ইয়াক পোহনীয়া হাঁহৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিও আখ্যা দিয়া হয়৷<ref>[http://myfwc.com/duck/mottled/theproblem.htm Mottled Ducks : The Problem : Hybridization; Florida Fish and Wildlife Conservation Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420042916/http://www.myfwc.com/duck/mottled/theproblem.htm |date=2006-04-20 }}. Myfwc.com. Retrieved on 2012-08-23.</ref><ref>[http://www.fws.gov/southeast/news/2002/Mallards/ Environmental assessment for control of free-ranging resident Mallards in Florida, May 2002, Contact: Frank Bowers, U.S. Fish and Wildlife Service]. Fws.gov. Retrieved on 2012-08-23.</ref><ref name="krugerpark.co.za">[http://www.krugerpark.co.za/krugerpark-times-3-6-bird-threat-22588.html Invasive Alien Bird Species Pose A Threat, Kruger National Park, Siyabona Africa Travel (Pty) Ltd – South Africa Safari Travel Specialist]. Krugerpark.co.za. Retrieved on 2012-08-23.</ref> [[নিউজিলেণ্ড]]ত ইয়াক বহিৰাগত (invasive species) প্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হয়৷ এই অঞ্চল সমূহত অভিযোজন কৰি আৰু স্থানীয় হাঁহৰ লগত আন্ত: প্ৰজাতি প্ৰজনন কৰি আমৰ'লীয়া হাঁহৰ দ্ৰুত বংশবৃদ্ধি ঘটিছে৷ <ref name=Rhymer96/> ইয়াৰ এনে হাইব্ৰিড প্ৰজাতিয়ে স্বাভাৱিক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰতে বিঘিনি ঘটোৱা বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে৷ <ref name = Rhymer06/> ফলত আমৰ'লীয়া হাঁহৰ ওচৰ সম্পৰ্কীয় প্ৰজাতিসমূহৰ বাবে অস্তিত্ব সংকট আহি পৰিছে৷ এনে প্ৰজাতিসমূহ হ'ল, Hawaiian Duck<ref name=Rhymer96/><ref name=Griffin/>, Pacific Black Duck,<ref name=Rhymer96/><ref name=Gillespie/><ref name=Rhymer94/><ref name=Williams/> American Black Duck,<ref name=Rhymer96/><ref name=Johnsgard/><ref name=Avise/><ref name=Mank/> Mottled Duck,<ref name=Rhymer96/><ref name=Mazourek/><ref name=McCracken/> Meller's Duck,<ref name=Young/> Yellow-billed Duck,<ref name = Rhymer06 /> আৰু Mexican Duck<ref name=Rhymer96/><ref name=McCracken/>৷ ==আলোকচিত্ৰৰ ভঁৰাল== <gallery widths="200px" heights="150px" > Image:Mallard in flight.jpg|alt=Bird with wings forward. Yellow bill, green head with white collar, brown body with blue wing feathers and orange feet.jpg|উৰন্ত অৱস্থাত আমৰ'লীয়া হাঁহ Image:Flying mallard duck - female.jpg|মাইকী আমৰ'লীয়া হাঁহ </gallery> == তথ্য সূত্ৰ == {{reflist|colwidth=35em|refs= <ref name=Avise>{{cite journal |author=Avise, John C.; Ankney, C. Davison; Nelson, William S. |year=1990 |title=Mitochondrial gene trees and the evolutionary relationship of Mallard and Black Ducks |journal=[[Evolution (journal)|Evolution]] |volume=44 |issue=4 |pages=1109–1119 |doi=10.2307/2409570 |url=http://faculty.sites.uci.edu/johncavise/files/2011/03/105-mallard-black-ducks.pdf |format=PDF}}</ref> <ref name=Combs>{{cite journal |author=Combs, Daniel L. & Leigh H. Fredrickson |year=1990 |title=Foods used by male mallards wintering in southeastern Missouri |journal=[[Journal of Wildlife Management]] |volume=60 |issue=3 |pages=603–610 |jstor=3802078 |doi=10.2307/3802078}}</ref> <ref name=Krapu>{{cite book |author=Krapu, Gary L.; Reinecke, Kenneth J. |year=1992 |title=Ecology and Management of Breeding Waterfowl |publisher=[[University of Minnesota Press]] |location=Minneapolis |isbn=978-0-8166-2001-2 |editor= Batt, Bruce D. J.; Afton, Alan D.; Anderson, Michael G.; Ankney, C. Davison; Johnson, Douglas H.; Kadlec, John A.; Krapu, Gary L. |chapter=Foraging ecology and nutrition |pages=1–30 (10)}}</ref> <ref name=Gillespie>{{cite journal |author=Gillespie, Grant D. |year=1985 |title=Hybridization, introgression, and morphometric differentiation between Mallard (''Anas platyrhynchos'') and Grey Duck (''Anas superciliosa'') in Otago, New Zealand |journal=[[The Auk]] |volume=102 |issue=3 |pages=459–469 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v102n03/p0459-p0469.pdf |format=PDF}}</ref> <ref name=Griffin>{{cite book |author=Griffin, C. R.; Shallenberger, F. J.; Fefer, S. I. |year=1989 |chapter=Hawaii's endangered waterbirds: a resource management challenge |editor=R. R. Sharitz & I. W. Gibbons |title=Proceedings of Freshwater Wetlands and Wildlife Symposium |pages=155–169 |publisher=Savannah River Ecology Lab |location=Aiken, South Carolina}}</ref> <ref name=Gruenhagen>{{cite journal |author=Gruenhagen, Ned M.; Fredrickson, Leigh H. |year=1990 |title=Food use by migratory female mallards in northwest Missouri |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-wildlife-management_1990-10_54_4/page/622 |journal=[[Journal of Wildlife Management]] |volume=54 |issue=4 |pages=622–626 |jstor=3809359 |doi=10.2307/3809359}}</ref> <ref name=Herrera>{{cite journal |author=Herrera, Néstor; Rivera, Roberto; Ibarra Portillo, Ricardo; Rodríguez, Wilfredo |year=2006 |title=Nuevos registros para la avifauna de El Salvador |trans_title=New records for the avifauna of El Salvador |language=Spanish |journal=Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología |volume=16 |issue=2 |pages=1–19 |url=http://www.sao.org.co/publicaciones/boletinsao/01-Herrera.etal.RecordsSalvador.pdf |format=PDF}}</ref> <ref name=Johnsgard>{{cite journal |author=Johnsgard, Paul A. |year=1967 |title=Sympatry changes and hybridization incidence in Mallards and Black Ducks |url=https://archive.org/details/sim_american-midland-naturalist_1967-01_77_1/page/51 |journal=American Midland Naturalist |volume=77 |issue=1 |pages=51–63 |doi=10.2307/2423425 }}</ref> <ref name=Mank>{{cite journal |author=Mank, Judith E.; Carlson, John E.; Brittingham, Margaret C. |year=2004 |title=A century of hybridization: decreasing genetic distance between American black ducks and mallards |journal=Conservation Genetics |volume=5 |issue=3 |pages=395–403 |doi=10.1023/B:COGE.0000031139.55389.b1}}</ref> <ref name=Mazourek>{{cite journal |author=Mazourek, J. C.; Gray, P. N. |year=1994 |title=The Florida duck or the mallard? |journal=Florida Wildlife |volume=48 |issue=3 |pages=29–31 |url=http://www.floridaconservation.org/duck/mottled/documents/WeCantHaveBothArtcle.doc |format=[[DOC (computing)|DOC]] |access-date=2013-03-28 |archivedate=2007-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070810190700/http://www.floridaconservation.org/duck/mottled/documents/WeCantHaveBothArtcle.doc |deadurl=yes }}</ref> <ref name=McCracken>{{cite journal |author=McCracken, Kevin G.; Johnson, William P.; [[Fred Sheldon (ornithologist)|Sheldon, Frederick H.]] |year=2001 |title=Molecular population genetics, phylogeography, and conservation biology of the mottled duck (''Anas fulvigula'') |journal=Conservation Genetics |volume=2 |issue=2 |pages=87–102 |doi=10.1023/A:1011858312115 |url=http://mercury.bio.uaf.edu/~kevin_mccracken/reprints/cons-gen-2-87.pdf |format=PDF}}</ref> <ref name=Rhymer94>{{cite journal |author=Rhymer, Judith M.; Williams, Murray J.; Braun, Michael J. |year=1994 |title=Mitochondrial analysis of gene flow between New Zealand Mallards (''Anas platyrhynchos'') and Grey Ducks (''A. superciliosa'') |journal=[[The Auk]] |volume=111 |issue=4 |pages=970–978 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v111n04/p0970-p0978.pdf |format=PDF |doi=10.2307/4088829}}</ref> <ref name=Rhymer96>{{cite journal |author=Rhymer, Judith M.; Simberloff, Daniel |year=1996 |title=Extinction by hybridization and introgression |journal=[[Annual Review of Ecology and Systematics]] |volume=27 |pages=83–109 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.27.1.83}}</ref> <ref name=Rhymer06>{{cite journal |author=Rhymer, Judith M. |year=2006 |title=Extinction by hybridization and introgression in anatine ducks |journal=Acta Zoologica Sinica |volume=52 |issue=Supplement |pages=583–585 |url=http://www.actazool.org/downloadpdf.asp?id=5145 |format=PDF |access-date=2013-03-28 |archivedate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203045456/http://www.actazool.org/downloadpdf.asp?id=5145 |deadurl=yes }}</ref> <ref name=Swanson>{{cite journal |author=Swanson, George A.; Meyer, Mavis I.; Adomaitis, Vyto A. |year=1985 |title=Foods consumed by breeding mallards on wetlands of south-central North Dakota |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-wildlife-management_1985-01_49_1/page/197 |journal=[[Journal of Wildlife Management]] |volume=49 |issue=1 |pages=197–203 |jstor=3801871 |doi=10.2307/3801871}}</ref> <ref name=Williams>{{cite journal |author=Williams, Murray; Basse, Britta |year=2006 |title=Indigenous gray ducks, ''Anas superciliosa'', and introduced mallards, ''A. platyrhynchos'', in New Zealand: processes and outcome of a deliberate encounter |journal=Acta Zoologica Sinica |volume=52 |issue=Supplement |pages=579–582 |url=http://www.actazool.org/downloadpdf.asp?id=5144 |format=PDF |access-date=2013-03-28 |archivedate=2014-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219040712/http://www.actazool.org/downloadpdf.asp?id=5144 |deadurl=yes }}</ref> <ref name=Young>{{cite journal |last1 = Young | first1 = H. Glyn | last2 = Rhymer | first2 = Judith M. | year = 1998 | title = Meller's duck: A threatened species receives recognition at last | url = | journal =Biodiversity and Conservation | volume = 7 | issue = 10| pages = 1313–1323 | doi = 10.1023/A:1008843815676}}</ref> }} == লগতে চাওক == {{Refbegin|colwidth=60em}} *{{cite book |author=Bagemihl, Bruce |year=1999 |title=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity |url=https://archive.org/details/biologicalexuber00bage |pages=[https://archive.org/details/biologicalexuber00bage/page/479 479]–481 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-19239-6}} *{{cite book |editor-first=Stanley |editor-last=Cramp |title=Handbook of the Birds of Europe the Middle East and North Africa, the Birds of the Western Palearctic, Volume 1: Ostrich to Ducks |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=1977 |isbn=978-0-19-857358-6}} *{{cite journal |author=Johnson, Kevin P.; Sorenson, M. D. |year=1999 |title=Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus ''Anas''): a comparison of molecular and morphological evidence |journal=[[The Auk]] |volume=116 |issue=3 |pages=792–805 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v116n03/p0792-p0805.pdf |format=PDF |doi=10.2307/4089339 |access-date=2013-03-28 |archivedate=2017-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170812215659/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v116n03/p0792-p0805.pdf |deadurl=yes }} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons|Anas platyrhynchos}} {{wikispecies|Anas platyrhynchos}} * [http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/m/mallard/index.aspx A to Z of UK Birds] [[RSPB]] * [http://birdsinbackyards.net/finder/display.cfm?id=184 Birds in Backyards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070406143432/http://www.birdsinbackyards.net/finder/display.cfm?id=184 |date=2007-04-06 }} * [http://www.birdguides.com/species/species.asp?sp=027083 BirdGuides Mallard Page] * [http://ibc.lynxeds.com/species/mallard-anas-platyrhynchos Media related to the Mallard] on the Internet Bird Collection * [https://web.archive.org/web/20071012033133/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Mallard.html Mallard Information] – All About Birds * [http://www.ibercajalav.net/img/78_MallardAplatyrhynchos.pdf Ageing and sexing by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] (PDF; 5.7 MB) * [http://ducks.jamrent.org/ Ducks.Jamrent.org Mallards]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * View [http://pre.ensembl.org/Anas_platyrhynchos/ the duck genome] on [[Ensembl]] [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:হাঁহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] syzr56arc4hp21vpnr07w9rvms0vacn 0 33948 646932 632783 2026-10-24T00:19:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646932 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = সৰুমূগী হাঁহ (Gadwall) | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name= "IUCN">{{IUCN|IUCN_Year=2009.2|ID=141496|author=BirdLife International|year=2009|title=Anas strepera}}</ref> | image = Anas-strepera-001.jpg | image_width = | image_caption = মতা সৰুমূগী হাঁহ | image2 = Gadwall female RWD6.jpg | image2_width = | image2_caption = মাইকী সৰুমূগী হাঁহ | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[Anseriformes]] | familia = [[Anatidae]] | subfamilia = [[Anatinae]] | genus = ''[[Anas]]'' | species = '''''A. strepera''''' | binomial = ''Anas strepera'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = * ''A. s. strepera'' <small>(Linnaeus, 1758)</small><br /><small>(Common Gadwall)</small> * †''A. s. couesi'' <small>([[Thomas Hale Streets|Streets]], 1876)</small><br /><small>([[Coues' Gadwall]] – [[extinct]])</small> }} [[File:30.3.09 Canard chipeau (Anas strepera, Gadwall).webm|thumb|সৰুমূগী হাঁহ]] সৰুমূগী হাঁহ ({{Lang-en|Gadwall}}, বৈজ্ঞানিক নাম-''Anas strepera''), 'Anatidae' গোটৰ অন্তৰ্গত বহুলভাৱে বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ হাঁহৰ প্ৰজাতি৷ == বিৱৰণ== [[File:Mallard, female, Quetico.jpg|thumb|left|upright|[[অন্টাৰিঅ']]ত পোৱালি সৰুমূগী হাঁহ]] [[File:Gadwall drake.jpg|thumb|left|upright|মতা সৰুমূগী হাঁহ]] সৰুমূগী হাঁহ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৬-৫৬ ছে:মি: আৰু ডেউকাৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮-৯০ ছে:মি: হয়৷ <ref name="Floyd">Floyd, 2008{{Page needed|date=September 2010}}</ref> মতা সৰুমূগী হাঁহ মাইকীতকৈ আকাৰত কিছু ডাঙৰ হয় আৰু ইয়াৰ ওজনো তুলনামূলকভাৱে অধিক হয়৷ <ref name= Madge/> প্ৰজননৰ সময়ত মতা সৰুমূগী হাঁহ দেহৰ বৰণ মুগা, ডেউকা বাদামী হয় ৷ <ref name="Dunn">Dunn and Alderfer, 2006{{Page needed|date=September 2010}}</ref> অন্য সময়ত ই মাইকীৰ দৰে প্ৰায় একে হয়, কেৱল ঠোঁটৰ বৰণ পাতল কমলা হোৱা দেখা যায় ৷ <ref name= Madge/> মাইকী খন্তীয়া হাঁহৰ দেহ পাতল মটিয়া হয়৷ ইয়াৰ ঠৌঁট গাঢ় কমলা আৰু বুকু বগা বৰণৰ হোৱা দেখা যায়৷<ref name="Dunn"/> ই সাধাৰণতে নীৰৱ হৈ থাকে৷ কেৱল প্ৰজননৰ সময়ত মতা খন্তীয়া হাঁহে 'nheck' ধৰণে হুইছেলৰ দৰে মাত মাতে আৰু মাইকী জনীয়ে 'কোৱেক' ধৰণে মাত উলিয়ায়৷ <ref name= Madge/> == টেক্স'নমি == কেৰ'লাছ লিনিয়াছে ১৭৫৮ চনত প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ 'চিষ্টেমা নেচুৰী' ত সৰুমূগী হাঁহৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল৷<ref name=Linnaeus/> ''Anas'' গোত্ৰৰ ভিতৰত সৰুমূগী হাঁহৰ আটাইতকৈ ওচৰসম্পৰ্কীয় হাঁহৰ প্ৰজাতি হ'ল 'Falcated Duck ৷ <ref name= Johnson/> সৰুমূগী হাঁহৰ দুটা উপ-প্ৰজাতি পোৱা যায়, অৱশ্যে ইয়াৰে এটা ইতিমধ্যে লুপ্ত হৈ পৰিছে: * ''A. strepera strepera'', '''Common Gadwall''' <ref name=Clements>Clements, 2007{{Page needed|date=September 2010}}</ref> * ''A. strepera couesi'', '''Coues' Gadwall''',লুপ্ত<ref name=Clements/> == বিতৰণ== সৰুমূগী হাঁহে প্ৰধানকৈ [[ইউৰোপ]], [[এছিয়া]] আৰু উত্তৰ [[আমেৰিকা]]ত প্ৰজনন কৰে৷ উত্তৰ আমেৰিকাত ই [[ছেইন্ট ল'ৰেঞ্চ নদী]], আলবাৰ্টা, ড'কোটাৰ পৰা [[কেলিফ'ৰ্ণিয়া]], [[আলাস্কা]]লৈকে বিস্তৃত৷ <ref name="Floyd"/><ref name="Dunn"/> ইয়াৰ বিস্তৃতি পৰ্য্যায়ক্ৰমে বৃদ্ধি পোৱা বুলি তথ্য পোৱা যায়৷ ই সাধাৰণতে পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ প্ৰজাতি ৷ সৰুমূগী হাঁহে [[আলাস্কা]]. আমেৰিকা, অহায়', ভাৰ্জিনিয়া আদিত শীটকালত পৰিভ্ৰমণ কৰে৷<ref name="Floyd"/><ref name="Dunn"/> বৰ্তমান ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰেড ডাটা বুকত 'Least Concern' প্ৰজাতিৰ স্থানত ৰকা হৈছে৷ <ref name="IUCN"/> == আচৰণ == [[Image:Gadwalls I IMG 1087.jpg|thumb|কলকাতাত এহাল সৰুমূগী হাঁহ]] [[File:Mareca strepera MHNT.ZOO.2010.11.18.4.jpg|thumb| ''Mareca strepera'']] সৰুমূগী হাঁহে প্ৰধানকৈ জলজ উদ্ভিদেৰে পৰিপূৰ্ণ কিন্তু মুকলি জলাশয়ত চৰে৷ ই পানীৰ পৰা আঁতৰত মাটিত বাহ সাজে৷ প্ৰজননৰ সময়ৰ বাহিৰে অন্য সময়ত ই সৰু গোটত বাস কৰে৷ সৰুমূগী হাঁহ সাধাৰণতে নীৰৱে থাকে৷ মতা হাঁহৰ হুইছেলৰ দৰে এটা মাত আছে৷ ==তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|refs= <ref name= Johnson>{{Cite journal | last= Johnson | first= Kevin P. | coauthors= Sorenson, Michael D. | year= 1999 | title= Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus: ''Anas''): A comparison of molecular and morphological evidence | journal= The Auk | volume= 116 | issue= 3 | pages= 792–805 | url= http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v116n03/p0792-p0805.pdf | format= PDF | doi= 10.2307/4089339 | access-date= 2013-04-04 | archivedate= 2017-08-12 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20170812215659/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v116n03/p0792-p0805.pdf | deadurl= yes }}</ref> <ref name=Linnaeus>{{Cite book| last=Linnaeus | first=C.| authorlink=Carolus Linnaeus | title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. | publisher=Holmiae. (Laurentii Salvii) | year=1758| quote = A. macula alarum rufa nigra alba.|language=Latin|page=125}}</ref> <ref name=Madge>{{Cite book| last =Madge | first =Steve | coauthors= Burn, Hilary |title = Wildfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese and Swans of the World | url =https://archive.org/details/wildfowl0000stev | year = 1988| publisher = Christopher Helm|pages= [https://archive.org/details/wildfowl0000stev/page/200 200]–202| isbn = 0-7470-2201-1}}</ref> }} == লগতে চাওক == * {{cite journal|journal=Forktail|volume=15|page=87}} * {{Cite book|last=Clements|first=James|year=2007|url=http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566|title=The Clements Checklist of the Birds of the World''|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923210713/http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566|archivedate=2015-09-23|access-date=2013-04-04}} * {{Cite book|author=Floyd, T.|year=2008|title=Smithsonian Field Guide to the Birds of North America|url=https://archive.org/details/smithsonianfield0000floy|publisher=HarperCollins|location= New York}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons|Anas strepera|Gadwall}} {{Wikisource1911Enc|Gadwall}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=427&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/g/gadwall/index.asp RSPB A to Z of UK Birds Page] * [http://www.blevinsphoto.com/gadwall.htm An article and photograph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105220744/http://www.blevinsphoto.com/gadwall.htm |date=2009-01-05 }} * [https://web.archive.org/web/20090327014047/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Gadwall.html Gadwall Information - Cornell Lab of Ornithology] * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1350id.html Gadwall - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916062958/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1350id.html |date=2008-09-16 }} * [http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&id=46 Massachusetts Breeding Bird Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211013501/http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&id=46 |date=2008-12-11 }} * [http://ibc.lynxeds.com/species/gadwall-anas-strepera Gadwall videos, photos & sounds] on the Internet Bird Collection [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:হাঁহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 3cwqonv00odib8td7dzg3fnmhy32vr0 0 35124 647079 501654 2026-10-24T07:14:24Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 647079 wikitext text/x-wiki [[File:Will-o-the-wisp and snake by Hermann Hendrich 1823.jpg|thumb|হাৰ্মান হেণ্ড্ৰিচ (১৮৫৪–১৯৩১)ৰ উইল অ' দ্য উইচপ এণ্ড দ্য স্নেক চিত্ৰত ধনগুলৈৰ চিত্ৰ ]] '''ধনগুলৈ''' ({{lang-en| jack-o’-lantern, friar’s lantern, will-o’-the-wisp}})<ref name="xobdo">[http://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%A7%E0%A6%A8%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A7%88 xobdo.org]</ref> পচা বস্তু আদি থকা জেকা ঠাইৰ পৰা ওলোৱা এবিধ [[বায়ু ]]বাষ্পৰ সংস্পৰ্শত জ্বলি উঠাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা [[জুই]]। পতিত বা পৰিত্যক্ত জলাহভূমিত মাজে মাজে ৰাতি এনে অস্থায়ী অগ্নিশিখা দেখা যায়। ইয়াক অন্যান্য নাম যেনে- উকধনগুলৈ, গুলৈ, আধামূৰী, আধা-মূৰীয়া, আধামুণ্ডী আদিৰেও জনা যায়।<ref name="xobdo"/> ==সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়া == জৈৱ পদাৰ্থৰ, বিশেষকৈ, [[প্ৰাণী]]দেহৰ পচনৰ ফলত ফছফিন বা [[মিথেন]] বা মাৰ্ছ গেছ উৎপন্ন হয় (শুকান ঠাইত সাধাৰণতে ফছফিন আৰু জলাহ অঞ্চল হ'লে মিথেন গেছ উৎপন্ন হয়)। এই দুয়োবিধ গেছ স্বাভাৱিকভাৱেই [[অক্সিজেন]]ৰ সংস্পৰ্শলৈ আহি এটা বিস্ফোৰক মিশ্ৰণৰ সৃষ্টি কৰে। এই বিস্ফোৰক মিশ্ৰণ উৎপন্ন হোৱা ঠাইত যদি [[ফচফৰাছ-ডাই-অক্সাইড]] উৎপন্ন হৈ [[বায়ু]]ৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে,তেতিয়া তৎক্ষণাৎ আপোনা-আপুনি জুই জ্বলি উঠে। ইয়াকে ধনগুলৈ বুলি কোৱা হয়। এই [[জুই]]ৰ আঁচ পোৱা মাত্ৰে ফছফিন আৰু মাৰ্চ গেছৰ বিস্ফোৰক মিশ্ৰণটোও মুহূৰ্তৰ ভিতৰত জ্বলি উঠে। ৰাতিৰ অন্ধকাৰত অ'ত-ত'ত এই জুই বহুদূৰৰ পৰা দেখা যায়। প্ৰবল বৰষুণতো ধনগুলৈৰ শিখা কমি বা নুমাই নাযায়। অৱশ্যে গেছ মিশ্ৰণটো এসময়ত জ্বলি-পুৰি শেষ হৈ যায়। তেতিয়াই হঠাৎ দপকৈ ধনগুলৈ নুমাই যায়। ==লোকবিশ্বাস== অতীজৰেপৰাই ধনগুলৈয়ে সাধাৰণ মানুহৰ মনত ভয়ৰ সঞ্চাৰ কৰি আহিছে। আগেয়ে মানুহে বিশ্বাস কৰিছিল যে কোনো কৃপণ মানুহে মাটিত পুতি থোৱা ধন-সোণবোৰ এনেদৰে জুই হৈ জ্বলে। সেয়ে ইয়াৰ নাম ধনগুলৈ।<ref>"জ্ঞানাঞ্জন, ৩২শ বছৰ (১৬শ সংখ্যা),২০১৩ ( ১৬-৩১ জুলাই) [[প্ৰান্তিক]] পৃষ্ঠা নং ৪৪"</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:লোককথাৰ জীৱ]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] ntd6jnb270u2piilfh7mzc94s0gds96 0 35460 647166 635746 2026-10-24T11:51:56Z Ananya Taye 28065 647166 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ'দ-বৰষুণত খেতিপথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিক ৰাজকীয় সামগ্ৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি লিপিবদ্ধ প্ৰমাণ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বুৰঞ্জীসমূহত পোৱা যায়। ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে সন্ধিৰ আলোচনা চলোৱাৰ সময়ত চুতীয়া ৰজাই উপহাৰ হিচাপে দিবলৈ আগবঢ়োৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত টাই-আহোম পাঠত ''kup ngiun chon kham'' নামেৰে উল্লেখিত এটা বস্তু আছিল। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই এই বস্তুটোক ''silver lipped umbrella (Japi)'' অৰ্থাৎ ৰূপৰ অলংকৰণযুক্ত ছাতিসদৃশ জাপি বুলি অনুবাদ কৰিছিল।<ref name="Chutia-Japi">"Then the Sutiyâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi (''Kup-ngiun-kham''), gold bracelets (''Mao-kham''), gold basket (''Liu-kham''), gold box (''Khup-kham''), gold foot bangles (''Khu-tin-kham''), gold pirâ (''Kham-ku''), horse (''Ma''), elephant (''Chang-pai''), and two Âroans (''Phra-nun'') and Xorais (''Phun'') to the Ahom king." {{harvcol|Jacquesson|p=12}}; {{harvcol|Barua|1939|p=56}}; [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra, ''Purani Asam Buranji'', "সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি এটা", p. 41]; [https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta, S., ''Assam Buranji'', D.H.A.S., 1945, p. 9]; Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', "সোণৰ পাত বন্ধা জাপি ১ টা", p. 17; {{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}.</ref> গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ''Ahom-Assamese-English Dictionary'' অভিধানতো টাই-আহোম ভাষাৰ ''kup'' শব্দৰ অৰ্থ ''A wicker hat serving as an umbrella'', অৰ্থাৎ ছাতিৰ কাম কৰা বেতেৰে বোৱা টুপী বুলি দিয়া হৈছে।<ref> {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1920 |page=17 |url=https://archive.org/details/ahom-assamese-english_dictionary |quote=A wicker hat serving as an umbrella.}}</ref>{{efn|টাই ভাষাভাষী অঞ্চলসমূহত সাধাৰণভাৱে বোৱা শংকু আকৃতিৰ টুপীৰ বাবেও একেধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। থাইলেণ্ডত ''ngop'' (งอบ) হৈছে বাঁহৰ ফলা চাঁচি বোৱা, কৃষিকাৰ্যত ৰ'দ আৰু বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা টুপী। উত্তৰ থাইলেণ্ডৰ কিছুমান অঞ্চলত এইধৰণৰ টুপীক ''kub'' বা ''kup'' (กุบ/กุ๊บ) নামেৰেও জনা যায়।<ref>{{cite web |title=งอบ: ภูมิปัญญาไม่ร้อนหัวของชาวนาไทย ที่หมวกอื่นทำไม่ได้ |website=Ramkhamhaeng University Library |date=25 November 2025 |url=https://www.lib.ru.ac.th/onlineexhibition/?p=18925 |language=th}}</ref> লাওছৰ পৰম্পৰাগত ''koup'' হৈছে বাঁহৰ কাঠামোৰ ওপৰত নিৰ্মিত শংকু আকৃতিৰ টুপী, যি বিশেষকৈ কৃষিকাৰ্য আৰু বতৰৰ পৰা সুৰক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Traditional Conical Hat of Laos |website=Phoenix Voyages |url=https://phoenixvoyages.com/the-traditional-conical-hat-of-laos/}}</ref> থাই উৎসসমূহত এই টুপীসমূহক ৰাজকীয় প্ৰতীক নহয়, কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত বা সুৰক্ষামূলক শিৰস্ত্ৰাণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় শিৰস্ত্ৰাণৰ পৃথক পৰম্পৰা আছে, যাৰ অন্যতম হৈছে ৰজাৰ ৰাজকীয় প্ৰতীকসমূহৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত ''ফ্ৰা মহা ফিচাই মংকুট'' (''Phra Maha Phichai Mongkut'') বা বিজয়ৰ মহান মুকুট।<ref>{{cite web |title=Wan Chatra Mongkol: Thai Coronation Day |website=Thailand Foundation |date=4 May 2024 |url=https://thailandfoundation.or.th/th/wan-chatra-mongkol-thai-coronation-day-%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%89%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A5/}}</ref>}} সমসাময়িক ঘটনাৰ বিৱৰণ থকা অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো এই বস্তুটোক স্পষ্টভাৱে ''জাপি'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ইয়াক ''সোণৰ পাত বন্ধা জাপি'' আৰু ''সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Chutia-Japi"/> এই দুয়োটা বিৱৰণতে বস্তুটো জাপি হিচাপেই চিনাক্ত কৰা হৈছে আৰু সোণৰ উল্লেখে ইয়াৰ অলংকৰণ বা আৱৰণকহে বুজাইছে। ''পাত বন্ধা'' শব্দযুগলে সোণৰ পাত বা চাদৰেৰে বন্ধা অথবা আৱৰণ দিয়াক বুজায়। আনহাতে ''খাপ'' শব্দই কোনো বস্তুৰ আৱৰণ, খোলা বা তৰপক বুজাব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Bronson |first=Miles |title=A Dictionary in Assamese and English |publisher=American Baptist Mission Press |location=Sibsagar |year=1867 |page=139 |url=https://archive.org/details/adictionaryinas00brongoog |quote=খাপ ... খলপা ...a layer or division of things placed one above another.}}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া]] অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজাই আন বহুতো ৰাজকীয় সম্পদ আৰু যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ লগতে জাপিও লাভ কৰিছিল।{{sfn|Mahanta|1945|p=10}} ১৫২৪–২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা [[মোংকাওং]]ৰ নৰা সেনাপতি ফুক্লৈমুঙৰ সৈতে সন্ধিৰ আলোচনাৰ সময়ত আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা লাভ কৰা ৰূপৰ জাপিসমূহৰ কিছুমান আন উপহাৰৰ সৈতে তেওঁক প্ৰদান কৰিছিল।{{efn|মোংকাওং (''Mongkawng'') আছিল বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ [[কাচিন ৰাজ্য]]ত অৱস্থিত এখন [[শান জনগোষ্ঠী|শান]] ৰাজ্য। অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত এই ৰাজ্যক ''নৰা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদত ফুক্লৈমুঙক ''ৰূপৰ চূড়াযুক্ত বিশখন জাপি'' (''twenty Japis (hats) with silver tips'') প্ৰদান কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Barua|1939|p=58}}</ref> আনহাতে ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই উপহাৰৰ আন এটা বিৱৰণত ''ৰূপৰ চূলাৰে জাপি দুটা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে—{{blockquote|পাছে আমাৰ ৰজাদেৱে দিলে ফুক্লইমুং নৰাৰজালৈ নাংখামপই নামে কন্যা এজনী, ধন্যবাদ হাতী এটা, ৰূপৰ চূলাৰে জাপি দুটা।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji''.</ref>}}}} অৰ্থাৎ এই বিৱৰণ অনুসৰি আহোম ৰজাই নৰা ৰজালৈ নাংখামপই নামৰ এগৰাকী কন্যা, এটা হাতী আৰু ৰূপৰ চূলাযুক্ত দুখন জাপি উপহাৰ হিচাপে প্ৰদান কৰিছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=62}} পৰৱৰ্তী আহোম বুৰঞ্জীসমূহতো জাপি হিচাপে স্পষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰা সামগ্ৰীসমূহত মূল্যৱান ধাতুৰ অলংকৰণৰ উল্লেখ পোৱা যায়। আহোম ৰাজদৰবাৰৰ পোছাক-পৰিচ্ছদ সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ অনুসৰি, বুঢ়াগোহাঁই, বৰগোহাঁই আৰু বৰপাত্ৰগোহাঁয়ে সোণৰ ''চূলা''যুক্ত পানীজাপি আৰু টুপীজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আনহাতে বৰফুকনে ৰূপৰ চূলাযুক্ত জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 199.</ref> মূল অসমীয়া বিৱৰণত বৰফুকনসকলে উকা বৰজাপিও ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে। ৰাজকীয় সামগ্ৰী এটাৰ বিৱৰণত সোণ বা ৰূপৰ উল্লেখ থাকিলেই সামগ্ৰীটোৰ প্ৰকাৰ সলনি হোৱা নুবুজায়। জাপিৰ ক্ষেত্ৰত এই ধাতুসমূহ ইয়াৰ অলংকৰণ, আৱৰণ বা সংলগ্ন অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। একেবোৰ আহোম উৎসতে চুতীয়া ৰজাই প্ৰদান কৰা ৰাজকীয় ছাতিৰ বাবে ''chong-kham'' (সোণৰ ছাতি) আৰু ''chong-ngiun'' (ৰূপৰ ছাতি) শব্দও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Jacquesson|p=9}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম ৰজা [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন ৰাজকীয় ''সোণৰ ছাতি'' [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটী সত্ৰত সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite web |title=Satras of Assam |publisher=Department of Tourism, Government of Assam |url=https://tourismcorporation.assam.gov.in/portlet-sub-innerpage/satras-of-assam-0 |quote=Bengena-ati also preserves the royal gold umbrella and gilded robe belonging to the Ahom king Swargadeo Gadadhar Singha.}}</ref> এই ছাতিখন মূলতঃ সোণৰ আৱৰণযুক্ত, ভাঁজ কৰিব পৰা কাঠৰ ছাতি। সোণ বা ৰূপৰ চূলাযুক্ত জাপিৰ স্পষ্ট উল্লেখৰ সৈতে এই উদাহৰণসমূহ তুলনা কৰিলে দেখা যায় যে ৰাজদৰবাৰৰ সামগ্ৰীসমূহৰ বিৱৰণত মূল্যৱান ধাতুৰ আৱৰণ, সংলগ্ন অংশ বা অলংকৰণৰ উল্লেখ কৰাৰ এক বিস্তৃত পৰম্পৰা আছিল। আহোম ৰাজত্বকালত জাপি নিৰ্মাণৰ দায়িত্বত থকা বৃত্তিভিত্তিক ''জাপি-হাজীয়া খেল'' বা ''জাপিসজীয়া খেল''ত [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] একচেটীয়া প্ৰাধান্য আছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন কাৰিকৰী কামত চুতীয়াসকল নিয়োজিত আছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, অভিযন্তা বা নিৰ্মাণকাৰীৰ ''খনিকৰ খেল''ত সদায় চুতীয়া লোক নিয়োজিত আছিল আৰু জাপি নিৰ্মাণৰ ''জাপি-হাজীয়া খেল''তো তেওঁলোকৰ একচেটীয়া অধিকাৰ আছিল।<ref>"The Chutias were engaged in all kind of technical jobs of the Ahom kingdom. For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manneed by the Sutiyas. The Jaapi-Hajiya Khel (guild for making Jaapis) was also monopolished by them." {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ইয়াৰ উপৰি মধ্য অসমৰ [[বাৰভূঞা]]সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, আহোম ৰজাসকলে ''তঙালি'', ''হাঁচতি'' আৰু ''টকৌ-পতীয়া জাপি'' বাৰভূঞাসকলৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=135}} == আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপট == ''জাপি'' পূব আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ কৃষিজীৱী সম্প্ৰদায়সমূহে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহ আৰু পাতেৰে বোৱা শিৰস্ত্ৰাণৰ এক প্ৰচলিত পৰম্পৰাৰ অংশ। [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] মাজত বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়া একেধৰণৰ জাপিক ''খোফ্ৰি'' বুলি জনা যায়।<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1700 Bodo tribe Khofri hat from Udalguri district]</ref> ইয়াক ফলা বাঁহেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু মাজত শুকান টকৌ পাত ভৰাই দিয়া হয়। ইয়াৰ কাষ সমূহ বেত বা বাঁহেৰে অধিক মজবুত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ে ইয়াক পৰিধান কৰে। বিশেষকৈ বাৰিষাকালত হাল বোৱা, ধান ৰোৱা আৰু ধাননি পথাৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৰে কামৰ সৈতে ইয়াৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite thesis |last=Narzary |first=Sibisan |title=Material Culture of the Boros: With Special Reference to Cultivation |type=M.Phil. dissertation |publisher=Bodoland University |location=Kokrajhar |year=2019 |pages=37–39 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74194/1/IIPA_2019_dissertaion_0028.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref> বড়োসকলৰ মাজত ''খোফ্ৰি ছিবনাই'' নামেৰে পৰিচিত খেৰাই ধাৰ্মিক অনুষ্ঠানৰ এক আচাৰমূলক নৃত্যত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত খোফ্ৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয়; নৃত্যশিল্পী গৰাকীয়ে লগতে এখন ঢাল আৰু এখন তৰোৱালো বহন কৰে।<ref>{{cite journal |last=Hajowary |first=Tapasi |title=The Dance Forms of a Doudini in Kherai Festival of the Bodos of Assam: An Analytical Study from Religious Perspective |journal=ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts |year=2022 |volume=3 |issue=2 |page=24 |doi=10.29121/shodhkosh.v3.i2.2022.148 |quote=This dance is also known as Khopri Sibnai dance. Khopri is a large head gear made of bamboo strips and dried leaves. }}</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলতো জাপিৰ লেখীয়া বিভিন্ন শিৰস্ত্ৰাণ দেখা যায়। [[মনপা জনগোষ্ঠী|মনপাসকলে]] [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশত]] ব্যৱহাৰ কৰা শংকু (conical) আকৃতিৰ টুপী দুটা বোৱা তৰপেৰে নিৰ্মিত। পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপ দুটাৰ মাজত কলগছৰ শুকান কাণ্ডৰ সামগ্ৰী ভৰাই দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Meghalaya |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/bamboo-and-cane-culture-of-meghalaya/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Arunachal Pradesh |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/introduction-bamboo-and-cane-culture-of-arunachal-pradesh/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=19 July 2026 }}</ref> গালো বা পূৰ্বতে আদি-গালং নামেৰে পৰিচিত গোটসমূহকে ধৰি আদি জনগোষ্ঠীৰ লোক সকলেও পাক খুৱাই বোৱা বেতেৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শিৰস্ত্ৰাণ নিৰ্মাণ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ''বলুপ'' এক মজবুত অৰ্ধ-উপবৃত্তাকাৰ পাত্ৰসদৃশ অংশেৰে গঠিত, যাৰ চাৰিওফালে অনুভূমিক আৰু নাও-আকৃতিৰ এটা কাণি থাকে। পূব অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিচমিসকলৰো বেত আৰু বাঁহেৰে বোৱা টুপীৰ এক পৰম্পৰা আছে। নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত মিচমি আৰু ইদু মিচমি সম্প্ৰদায়ৰ টুপী সংৰক্ষিত হৈ আছে। আনহাতে, অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটন বিভাগৰ সহযোগত প্ৰস্তুত কৰা তথ্যত বেতৰ টুপী নিৰ্মাণক ইদু মিচমিসকলৰ বাঁহ বোৱাৰ বহল পৰম্পৰাৰ এক অংশ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Traditional Cane Hats of the Idu Mishmis |url=https://artsandculture.google.com/asset/traditional-cane-hats-of-the-idu-mishmis/NQEyU29kMygBzA |website=Google Arts & Culture |publisher=Banglanatak |year=2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ খুমৰি বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী]] পূব ভাৰতৰ অধিক পশ্চিম আৰু দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ লগতে নেপালৰ তৰাই অঞ্চলতো একেধৰণৰ কৃষিজাত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী দেখা যায়। দক্ষিণ নেপালৰ তৰাই (Terai) অঞ্চল থাৰুসকলৰ মাজত ধান খেতি কৰাৰ সময়ত ''ছত্ৰী'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত বহল পথাৰ-টুপী বা ছাতিসদৃশ সামগ্ৰী পৰিধান কৰা হয়। হাতত নধৰাকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ছাতিৰ দৰে মূৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰা এই সামগ্ৰীয়ে পৰিধানকাৰীক মৌচুমী বৰষুণ আৰু ৰ'দ—উভয়ৰে পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite web |title=7 Nepali topi types used in Nepal besides Dhaka topi |url=https://english.onlinekhabar.com/nepali-topi-types.html |website=Onlinekhabar English |date=2 January 2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tharu Essentials That Built a Culture: Inside Traditional Life in Bardiya |url=https://bardiyanaturelodge.com/tharu-essentials-that-built-a-culture-inside-traditional-life-in-bardiya/ |website=Bardiya Nature Lodge |access-date=19 July 2026 }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ থাৰু জনগোষ্ঠীৰ বস্তুগত জীৱনৰ বৰ্ণনাতো ৰ'দৰ পৰা সুৰক্ষাৰ বাবে পাতেৰে নিৰ্মিত ছাতিৰ ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Province of Oudh |volume=2 |year=1877 |publisher=Government Press |location=Lucknow }}</ref> [[File:Nepal Rain Hat.png|thumb|নেপালত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি।]] [[ওড়িশা|ওড়িশাৰ]] চুকতিয়া ভুঞ্জিয়া জনগোষ্ঠীৰ মাজত ''ছতেল'' বা ''মায়েৰ'' নামেৰে পৰিচিত বহল আৰু চেপেটা শংকু আকৃতিৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী আবৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দুটা পৰস্পৰ গাঁথি বোৱা বাঁহৰ কাঠামোৰ মাজত ছিয়ালি পাতৰ তৰপ ভৰাই ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে ধান সিঁচা আৰু ধান ৰোৱাৰ সময়ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sabar |first1=Bhubaneswar |last2=Pradhan |first2=Paramatap |title=Material Culture of Chuktia Bhunjia Tribes of Odisha: An Anthropological Interpretation |journal=Man in India |year=2025 |volume=105 |issue=1–2 |page=60 |url=https://www.arfjournals.com/image/catalog/Journals%20Papers/MII/2025/No.%201-2%20%282025%29/3-Material%20Culture%20of%20Bhunjia%20Tribe.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref>গঞ্জাম জিলাত ''পালাৰি'' আৰু‌ কালাহাণ্ডি জিলাত ''ছাতুৰ'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু পাতেৰে নিৰ্মিত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপীসমূহ একেদৰে কৃষক, শ্ৰমিক আৰু পশুপালকসকলে পৰিধান কৰে। পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলতো একেধৰণৰ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰৰ তথ্য পোৱা গৈছে।<ref>{{cite web |last=Sainath |first=P. |author-link=P. Sainath |title=Make in India – with bamboos and leaves |url=https://ruralindiaonline.org/article/make-in-india---with-bamboos-and-leaves |website=People's Archive of Rural India |date=6 July 2017 |access-date=19 July 2026 }}</ref> চুবুৰীয়া [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশত]] কৃষিকাৰ্যত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ টুপীক ''মাথাল'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |last=Banu |first=Zinat Mahrukh |title=Bamboo Craft |encyclopedia=Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bamboo_Craft |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Tribal Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ জনজাতীয় মহিলাই লোৱা জাপি।]] বৰ্তমানৰ [[ছত্তীশগড়|ছত্তীশগড়ৰ]] বস্তাৰ অঞ্চলৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজতো পূৰ্বতে একেধৰণৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী সামগ্ৰী ব্যৱহৃত হৈছিল। ''চেত্ৰী'' নামৰ স্থানীয় বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী আৰু ''সোনা'' নামৰ পাতৰ বৰষুণ-কোট শুকান শালপাতৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বৰষুণৰ সময়ত গাঁৱৰ বজাৰলৈ যাওঁতে এইবোৰ পৰিধান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite report |title=Investment Opportunities in Chhattisgarh |chapter=Tribal Life |pages=18–19 |publisher=Government of Chhattisgarh }}</ref> মধ্য ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত ''খুমাৰি'' বা ''খুমৰি''ক পৰম্পৰাগত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''খুমৰি'' বা ''ছাতেলি'' নামৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী ঢাল বা বৰষুণ-কোটৰ তথ্যও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last1=Mohanta |first1=Basanta Kumar |last2=Tripathy |first2=Byomakesh |chapter=Role of Ethnographic Museum of IGNTU, Amarkantak for Conservation of the Tribal Cultural Heritage of Central India |title=Recent Researches on the Tribes of Central India |volume=2 |year=2016 |publisher=Aayu Publications |location=New Delhi |pages=484–494 |isbn=978-93-85161-18-6 }}</ref> ছত্তীশগড়ৰ স্থানীয় অঞ্চলসমূহত এতিয়াও মহুল পাত ব্যৱহাৰ কৰি অস্থায়ী টুপী নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিয়ে প্ৰবল বৰষুণৰ সময়ত গৰু-ম'হৰখীয়াসকলক সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite news |last=Niyogi |first=Deepanwita Gita |title=Forest Dweller on Growing Up With Mahul Leaves |url=https://www.thequint.com/news/india/photos-chhattisgarh-tribal-mahul-leaf-hat-man-tiger-reserve |work=The Quint |date=16 September 2023 |access-date=19 July 2026 }}</ref> এই আঞ্চলিক ৰূপসমূহৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য হ'ল স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বাঁহ, বেত আৰু পাতৰ ব্যৱহাৰ; পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপযুক্ত নিৰ্মাণপদ্ধতি; আৰু মৌচুমী বৰষুণৰ পৰিস্থিতিত কৰা কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক। অসমীয়া ''জাপি''য়ে নিজস্ব স্বকীয় ৰূপসমূহ বিকশিত কৰাৰ লগতে অসমৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত ৰাজকীয়, আনুষ্ঠানিক আৰু অলংকাৰিক ভূমিকাও লাভ কৰে। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪|archivedate=2025-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250127123642/https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|deadurl=yes}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==চিত্ৰ== <gallery mode> File:Varun Japi.jpg| ঘাৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা ধাতুৰে নিৰ্মিত জাপিৰ "চূলা" অংশ। File:Jaapi.jpg|সৰুদৈ জাপি File:Japi.JPG|গুৱাহাটী কলাক্ষেত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি‌ থোৱা জাপি। File:Jaapi,Dhemaji.jpg|ধেমাজিৰ জাপি File:Talari rain hat Orissa.jpg| উৰিষ্যাৰ টলৰি নামৰ জাপি। File:Mathal Rain hat.png|বঙ্গ দেশৰ মাথাল জাপি। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} ==টোকা== {{notelist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] 6vd1o3kmilqhz6cqx4wtnd9jd1kmqjv 647167 647166 2026-10-24T11:52:19Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 647167 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ'দ-বৰষুণত খেতিপথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিক ৰাজকীয় সামগ্ৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি লিপিবদ্ধ প্ৰমাণ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বুৰঞ্জীসমূহত পোৱা যায়। ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে সন্ধিৰ আলোচনা চলোৱাৰ সময়ত চুতীয়া ৰজাই উপহাৰ হিচাপে দিবলৈ আগবঢ়োৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত টাই-আহোম পাঠত ''kup ngiun chon kham'' নামেৰে উল্লেখিত এটা বস্তু আছিল। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই এই বস্তুটোক ''silver lipped umbrella (Japi)'' অৰ্থাৎ ৰূপৰ অলংকৰণযুক্ত ছাতিসদৃশ জাপি বুলি অনুবাদ কৰিছিল।<ref name="Chutia-Japi">"Then the Sutiyâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi (''Kup-ngiun-kham''), gold bracelets (''Mao-kham''), gold basket (''Liu-kham''), gold box (''Khup-kham''), gold foot bangles (''Khu-tin-kham''), gold pirâ (''Kham-ku''), horse (''Ma''), elephant (''Chang-pai''), and two Âroans (''Phra-nun'') and Xorais (''Phun'') to the Ahom king." {{harvcol|Jacquesson|p=12}}; {{harvcol|Barua|1939|p=56}}; [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra, ''Purani Asam Buranji'', "সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি এটা", p. 41]; [https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta, S., ''Assam Buranji'', D.H.A.S., 1945, p. 9]; Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', "সোণৰ পাত বন্ধা জাপি ১ টা", p. 17; {{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}.</ref> গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ''Ahom-Assamese-English Dictionary'' অভিধানতো টাই-আহোম ভাষাৰ ''kup'' শব্দৰ অৰ্থ ''A wicker hat serving as an umbrella'', অৰ্থাৎ ছাতিৰ কাম কৰা বেতেৰে বোৱা টুপী বুলি দিয়া হৈছে।<ref> {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1920 |page=17 |url=https://archive.org/details/ahom-assamese-english_dictionary |quote=A wicker hat serving as an umbrella.}}</ref>{{efn|টাই ভাষাভাষী অঞ্চলসমূহত সাধাৰণভাৱে বোৱা শংকু আকৃতিৰ টুপীৰ বাবেও একেধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। থাইলেণ্ডত ''ngop'' (งอบ) হৈছে বাঁহৰ ফলা চাঁচি বোৱা, কৃষিকাৰ্যত ৰ'দ আৰু বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা টুপী। উত্তৰ থাইলেণ্ডৰ কিছুমান অঞ্চলত এইধৰণৰ টুপীক ''kub'' বা ''kup'' (กุบ/กุ๊บ) নামেৰেও জনা যায়।<ref>{{cite web |title=งอบ: ภูมิปัญญาไม่ร้อนหัวของชาวนาไทย ที่หมวกอื่นทำไม่ได้ |website=Ramkhamhaeng University Library |date=25 November 2025 |url=https://www.lib.ru.ac.th/onlineexhibition/?p=18925 |language=th}}</ref> লাওছৰ পৰম্পৰাগত ''koup'' হৈছে বাঁহৰ কাঠামোৰ ওপৰত নিৰ্মিত শংকু আকৃতিৰ টুপী, যি বিশেষকৈ কৃষিকাৰ্য আৰু বতৰৰ পৰা সুৰক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Traditional Conical Hat of Laos |website=Phoenix Voyages |url=https://phoenixvoyages.com/the-traditional-conical-hat-of-laos/}}</ref> থাই উৎসসমূহত এই টুপীসমূহক ৰাজকীয় প্ৰতীক নহয়, কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত বা সুৰক্ষামূলক শিৰস্ত্ৰাণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় শিৰস্ত্ৰাণৰ পৃথক পৰম্পৰা আছে, যাৰ অন্যতম হৈছে ৰজাৰ ৰাজকীয় প্ৰতীকসমূহৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত ''ফ্ৰা মহা ফিচাই মংকুট'' (''Phra Maha Phichai Mongkut'') বা বিজয়ৰ মহান মুকুট।<ref>{{cite web |title=Wan Chatra Mongkol: Thai Coronation Day |website=Thailand Foundation |date=4 May 2024 |url=https://thailandfoundation.or.th/th/wan-chatra-mongkol-thai-coronation-day-%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%89%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A5/}}</ref>}} সমসাময়িক ঘটনাৰ বিৱৰণ থকা অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো এই বস্তুটোক স্পষ্টভাৱে ''জাপি'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ইয়াক ''সোণৰ পাত বন্ধা জাপি'' আৰু ''সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Chutia-Japi"/> এই দুয়োটা বিৱৰণতে বস্তুটো জাপি হিচাপেই চিনাক্ত কৰা হৈছে আৰু সোণৰ উল্লেখে ইয়াৰ অলংকৰণ বা আৱৰণকহে বুজাইছে। ''পাত বন্ধা'' শব্দযুগলে সোণৰ পাত বা চাদৰেৰে বন্ধা অথবা আৱৰণ দিয়াক বুজায়। আনহাতে ''খাপ'' শব্দই কোনো বস্তুৰ আৱৰণ, খোলা বা তৰপক বুজাব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Bronson |first=Miles |title=A Dictionary in Assamese and English |publisher=American Baptist Mission Press |location=Sibsagar |year=1867 |page=139 |url=https://archive.org/details/adictionaryinas00brongoog |quote=খাপ ... খলপা ...a layer or division of things placed one above another.}}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া]] অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজাই আন বহুতো ৰাজকীয় সম্পদ আৰু যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ লগতে জাপিও লাভ কৰিছিল।{{sfn|Mahanta|1945|p=10}} ১৫২৪–২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা মোংকাওংৰ নৰা সেনাপতি ফুক্লৈমুঙৰ সৈতে সন্ধিৰ আলোচনাৰ সময়ত আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা লাভ কৰা ৰূপৰ জাপিসমূহৰ কিছুমান আন উপহাৰৰ সৈতে তেওঁক প্ৰদান কৰিছিল।{{efn|মোংকাওং (''Mongkawng'') আছিল বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ [[কাচিন ৰাজ্য]]ত অৱস্থিত এখন [[শান জনগোষ্ঠী|শান]] ৰাজ্য। অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত এই ৰাজ্যক ''নৰা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদত ফুক্লৈমুঙক ''ৰূপৰ চূড়াযুক্ত বিশখন জাপি'' (''twenty Japis (hats) with silver tips'') প্ৰদান কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Barua|1939|p=58}}</ref> আনহাতে ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই উপহাৰৰ আন এটা বিৱৰণত ''ৰূপৰ চূলাৰে জাপি দুটা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে—{{blockquote|পাছে আমাৰ ৰজাদেৱে দিলে ফুক্লইমুং নৰাৰজালৈ নাংখামপই নামে কন্যা এজনী, ধন্যবাদ হাতী এটা, ৰূপৰ চূলাৰে জাপি দুটা।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji''.</ref>}}}} অৰ্থাৎ এই বিৱৰণ অনুসৰি আহোম ৰজাই নৰা ৰজালৈ নাংখামপই নামৰ এগৰাকী কন্যা, এটা হাতী আৰু ৰূপৰ চূলাযুক্ত দুখন জাপি উপহাৰ হিচাপে প্ৰদান কৰিছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=62}} পৰৱৰ্তী আহোম বুৰঞ্জীসমূহতো জাপি হিচাপে স্পষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰা সামগ্ৰীসমূহত মূল্যৱান ধাতুৰ অলংকৰণৰ উল্লেখ পোৱা যায়। আহোম ৰাজদৰবাৰৰ পোছাক-পৰিচ্ছদ সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ অনুসৰি, বুঢ়াগোহাঁই, বৰগোহাঁই আৰু বৰপাত্ৰগোহাঁয়ে সোণৰ ''চূলা''যুক্ত পানীজাপি আৰু টুপীজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আনহাতে বৰফুকনে ৰূপৰ চূলাযুক্ত জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 199.</ref> মূল অসমীয়া বিৱৰণত বৰফুকনসকলে উকা বৰজাপিও ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে। ৰাজকীয় সামগ্ৰী এটাৰ বিৱৰণত সোণ বা ৰূপৰ উল্লেখ থাকিলেই সামগ্ৰীটোৰ প্ৰকাৰ সলনি হোৱা নুবুজায়। জাপিৰ ক্ষেত্ৰত এই ধাতুসমূহ ইয়াৰ অলংকৰণ, আৱৰণ বা সংলগ্ন অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। একেবোৰ আহোম উৎসতে চুতীয়া ৰজাই প্ৰদান কৰা ৰাজকীয় ছাতিৰ বাবে ''chong-kham'' (সোণৰ ছাতি) আৰু ''chong-ngiun'' (ৰূপৰ ছাতি) শব্দও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Jacquesson|p=9}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম ৰজা [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন ৰাজকীয় ''সোণৰ ছাতি'' [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটী সত্ৰত সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite web |title=Satras of Assam |publisher=Department of Tourism, Government of Assam |url=https://tourismcorporation.assam.gov.in/portlet-sub-innerpage/satras-of-assam-0 |quote=Bengena-ati also preserves the royal gold umbrella and gilded robe belonging to the Ahom king Swargadeo Gadadhar Singha.}}</ref> এই ছাতিখন মূলতঃ সোণৰ আৱৰণযুক্ত, ভাঁজ কৰিব পৰা কাঠৰ ছাতি। সোণ বা ৰূপৰ চূলাযুক্ত জাপিৰ স্পষ্ট উল্লেখৰ সৈতে এই উদাহৰণসমূহ তুলনা কৰিলে দেখা যায় যে ৰাজদৰবাৰৰ সামগ্ৰীসমূহৰ বিৱৰণত মূল্যৱান ধাতুৰ আৱৰণ, সংলগ্ন অংশ বা অলংকৰণৰ উল্লেখ কৰাৰ এক বিস্তৃত পৰম্পৰা আছিল। আহোম ৰাজত্বকালত জাপি নিৰ্মাণৰ দায়িত্বত থকা বৃত্তিভিত্তিক ''জাপি-হাজীয়া খেল'' বা ''জাপিসজীয়া খেল''ত [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] একচেটীয়া প্ৰাধান্য আছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন কাৰিকৰী কামত চুতীয়াসকল নিয়োজিত আছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, অভিযন্তা বা নিৰ্মাণকাৰীৰ ''খনিকৰ খেল''ত সদায় চুতীয়া লোক নিয়োজিত আছিল আৰু জাপি নিৰ্মাণৰ ''জাপি-হাজীয়া খেল''তো তেওঁলোকৰ একচেটীয়া অধিকাৰ আছিল।<ref>"The Chutias were engaged in all kind of technical jobs of the Ahom kingdom. For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manneed by the Sutiyas. The Jaapi-Hajiya Khel (guild for making Jaapis) was also monopolished by them." {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ইয়াৰ উপৰি মধ্য অসমৰ [[বাৰভূঞা]]সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, আহোম ৰজাসকলে ''তঙালি'', ''হাঁচতি'' আৰু ''টকৌ-পতীয়া জাপি'' বাৰভূঞাসকলৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=135}} == আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপট == ''জাপি'' পূব আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ কৃষিজীৱী সম্প্ৰদায়সমূহে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহ আৰু পাতেৰে বোৱা শিৰস্ত্ৰাণৰ এক প্ৰচলিত পৰম্পৰাৰ অংশ। [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] মাজত বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়া একেধৰণৰ জাপিক ''খোফ্ৰি'' বুলি জনা যায়।<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1700 Bodo tribe Khofri hat from Udalguri district]</ref> ইয়াক ফলা বাঁহেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু মাজত শুকান টকৌ পাত ভৰাই দিয়া হয়। ইয়াৰ কাষ সমূহ বেত বা বাঁহেৰে অধিক মজবুত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ে ইয়াক পৰিধান কৰে। বিশেষকৈ বাৰিষাকালত হাল বোৱা, ধান ৰোৱা আৰু ধাননি পথাৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৰে কামৰ সৈতে ইয়াৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite thesis |last=Narzary |first=Sibisan |title=Material Culture of the Boros: With Special Reference to Cultivation |type=M.Phil. dissertation |publisher=Bodoland University |location=Kokrajhar |year=2019 |pages=37–39 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74194/1/IIPA_2019_dissertaion_0028.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref> বড়োসকলৰ মাজত ''খোফ্ৰি ছিবনাই'' নামেৰে পৰিচিত খেৰাই ধাৰ্মিক অনুষ্ঠানৰ এক আচাৰমূলক নৃত্যত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত খোফ্ৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয়; নৃত্যশিল্পী গৰাকীয়ে লগতে এখন ঢাল আৰু এখন তৰোৱালো বহন কৰে।<ref>{{cite journal |last=Hajowary |first=Tapasi |title=The Dance Forms of a Doudini in Kherai Festival of the Bodos of Assam: An Analytical Study from Religious Perspective |journal=ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts |year=2022 |volume=3 |issue=2 |page=24 |doi=10.29121/shodhkosh.v3.i2.2022.148 |quote=This dance is also known as Khopri Sibnai dance. Khopri is a large head gear made of bamboo strips and dried leaves. }}</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলতো জাপিৰ লেখীয়া বিভিন্ন শিৰস্ত্ৰাণ দেখা যায়। [[মনপা জনগোষ্ঠী|মনপাসকলে]] [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশত]] ব্যৱহাৰ কৰা শংকু (conical) আকৃতিৰ টুপী দুটা বোৱা তৰপেৰে নিৰ্মিত। পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপ দুটাৰ মাজত কলগছৰ শুকান কাণ্ডৰ সামগ্ৰী ভৰাই দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Meghalaya |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/bamboo-and-cane-culture-of-meghalaya/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Arunachal Pradesh |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/introduction-bamboo-and-cane-culture-of-arunachal-pradesh/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=19 July 2026 }}</ref> গালো বা পূৰ্বতে আদি-গালং নামেৰে পৰিচিত গোটসমূহকে ধৰি আদি জনগোষ্ঠীৰ লোক সকলেও পাক খুৱাই বোৱা বেতেৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শিৰস্ত্ৰাণ নিৰ্মাণ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ''বলুপ'' এক মজবুত অৰ্ধ-উপবৃত্তাকাৰ পাত্ৰসদৃশ অংশেৰে গঠিত, যাৰ চাৰিওফালে অনুভূমিক আৰু নাও-আকৃতিৰ এটা কাণি থাকে। পূব অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিচমিসকলৰো বেত আৰু বাঁহেৰে বোৱা টুপীৰ এক পৰম্পৰা আছে। নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত মিচমি আৰু ইদু মিচমি সম্প্ৰদায়ৰ টুপী সংৰক্ষিত হৈ আছে। আনহাতে, অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটন বিভাগৰ সহযোগত প্ৰস্তুত কৰা তথ্যত বেতৰ টুপী নিৰ্মাণক ইদু মিচমিসকলৰ বাঁহ বোৱাৰ বহল পৰম্পৰাৰ এক অংশ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Traditional Cane Hats of the Idu Mishmis |url=https://artsandculture.google.com/asset/traditional-cane-hats-of-the-idu-mishmis/NQEyU29kMygBzA |website=Google Arts & Culture |publisher=Banglanatak |year=2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ খুমৰি বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী]] পূব ভাৰতৰ অধিক পশ্চিম আৰু দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ লগতে নেপালৰ তৰাই অঞ্চলতো একেধৰণৰ কৃষিজাত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী দেখা যায়। দক্ষিণ নেপালৰ তৰাই (Terai) অঞ্চল থাৰুসকলৰ মাজত ধান খেতি কৰাৰ সময়ত ''ছত্ৰী'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত বহল পথাৰ-টুপী বা ছাতিসদৃশ সামগ্ৰী পৰিধান কৰা হয়। হাতত নধৰাকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ছাতিৰ দৰে মূৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰা এই সামগ্ৰীয়ে পৰিধানকাৰীক মৌচুমী বৰষুণ আৰু ৰ'দ—উভয়ৰে পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite web |title=7 Nepali topi types used in Nepal besides Dhaka topi |url=https://english.onlinekhabar.com/nepali-topi-types.html |website=Onlinekhabar English |date=2 January 2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tharu Essentials That Built a Culture: Inside Traditional Life in Bardiya |url=https://bardiyanaturelodge.com/tharu-essentials-that-built-a-culture-inside-traditional-life-in-bardiya/ |website=Bardiya Nature Lodge |access-date=19 July 2026 }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ থাৰু জনগোষ্ঠীৰ বস্তুগত জীৱনৰ বৰ্ণনাতো ৰ'দৰ পৰা সুৰক্ষাৰ বাবে পাতেৰে নিৰ্মিত ছাতিৰ ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Province of Oudh |volume=2 |year=1877 |publisher=Government Press |location=Lucknow }}</ref> [[File:Nepal Rain Hat.png|thumb|নেপালত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি।]] [[ওড়িশা|ওড়িশাৰ]] চুকতিয়া ভুঞ্জিয়া জনগোষ্ঠীৰ মাজত ''ছতেল'' বা ''মায়েৰ'' নামেৰে পৰিচিত বহল আৰু চেপেটা শংকু আকৃতিৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী আবৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দুটা পৰস্পৰ গাঁথি বোৱা বাঁহৰ কাঠামোৰ মাজত ছিয়ালি পাতৰ তৰপ ভৰাই ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে ধান সিঁচা আৰু ধান ৰোৱাৰ সময়ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sabar |first1=Bhubaneswar |last2=Pradhan |first2=Paramatap |title=Material Culture of Chuktia Bhunjia Tribes of Odisha: An Anthropological Interpretation |journal=Man in India |year=2025 |volume=105 |issue=1–2 |page=60 |url=https://www.arfjournals.com/image/catalog/Journals%20Papers/MII/2025/No.%201-2%20%282025%29/3-Material%20Culture%20of%20Bhunjia%20Tribe.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref>গঞ্জাম জিলাত ''পালাৰি'' আৰু‌ কালাহাণ্ডি জিলাত ''ছাতুৰ'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু পাতেৰে নিৰ্মিত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপীসমূহ একেদৰে কৃষক, শ্ৰমিক আৰু পশুপালকসকলে পৰিধান কৰে। পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলতো একেধৰণৰ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰৰ তথ্য পোৱা গৈছে।<ref>{{cite web |last=Sainath |first=P. |author-link=P. Sainath |title=Make in India – with bamboos and leaves |url=https://ruralindiaonline.org/article/make-in-india---with-bamboos-and-leaves |website=People's Archive of Rural India |date=6 July 2017 |access-date=19 July 2026 }}</ref> চুবুৰীয়া [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশত]] কৃষিকাৰ্যত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ টুপীক ''মাথাল'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |last=Banu |first=Zinat Mahrukh |title=Bamboo Craft |encyclopedia=Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bamboo_Craft |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Tribal Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ জনজাতীয় মহিলাই লোৱা জাপি।]] বৰ্তমানৰ [[ছত্তীশগড়|ছত্তীশগড়ৰ]] বস্তাৰ অঞ্চলৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজতো পূৰ্বতে একেধৰণৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী সামগ্ৰী ব্যৱহৃত হৈছিল। ''চেত্ৰী'' নামৰ স্থানীয় বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী আৰু ''সোনা'' নামৰ পাতৰ বৰষুণ-কোট শুকান শালপাতৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বৰষুণৰ সময়ত গাঁৱৰ বজাৰলৈ যাওঁতে এইবোৰ পৰিধান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite report |title=Investment Opportunities in Chhattisgarh |chapter=Tribal Life |pages=18–19 |publisher=Government of Chhattisgarh }}</ref> মধ্য ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত ''খুমাৰি'' বা ''খুমৰি''ক পৰম্পৰাগত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''খুমৰি'' বা ''ছাতেলি'' নামৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী ঢাল বা বৰষুণ-কোটৰ তথ্যও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last1=Mohanta |first1=Basanta Kumar |last2=Tripathy |first2=Byomakesh |chapter=Role of Ethnographic Museum of IGNTU, Amarkantak for Conservation of the Tribal Cultural Heritage of Central India |title=Recent Researches on the Tribes of Central India |volume=2 |year=2016 |publisher=Aayu Publications |location=New Delhi |pages=484–494 |isbn=978-93-85161-18-6 }}</ref> ছত্তীশগড়ৰ স্থানীয় অঞ্চলসমূহত এতিয়াও মহুল পাত ব্যৱহাৰ কৰি অস্থায়ী টুপী নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিয়ে প্ৰবল বৰষুণৰ সময়ত গৰু-ম'হৰখীয়াসকলক সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite news |last=Niyogi |first=Deepanwita Gita |title=Forest Dweller on Growing Up With Mahul Leaves |url=https://www.thequint.com/news/india/photos-chhattisgarh-tribal-mahul-leaf-hat-man-tiger-reserve |work=The Quint |date=16 September 2023 |access-date=19 July 2026 }}</ref> এই আঞ্চলিক ৰূপসমূহৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য হ'ল স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বাঁহ, বেত আৰু পাতৰ ব্যৱহাৰ; পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপযুক্ত নিৰ্মাণপদ্ধতি; আৰু মৌচুমী বৰষুণৰ পৰিস্থিতিত কৰা কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক। অসমীয়া ''জাপি''য়ে নিজস্ব স্বকীয় ৰূপসমূহ বিকশিত কৰাৰ লগতে অসমৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত ৰাজকীয়, আনুষ্ঠানিক আৰু অলংকাৰিক ভূমিকাও লাভ কৰে। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪|archivedate=2025-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250127123642/https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|deadurl=yes}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==চিত্ৰ== <gallery mode> File:Varun Japi.jpg| ঘাৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা ধাতুৰে নিৰ্মিত জাপিৰ "চূলা" অংশ। File:Jaapi.jpg|সৰুদৈ জাপি File:Japi.JPG|গুৱাহাটী কলাক্ষেত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি‌ থোৱা জাপি। File:Jaapi,Dhemaji.jpg|ধেমাজিৰ জাপি File:Talari rain hat Orissa.jpg| উৰিষ্যাৰ টলৰি নামৰ জাপি। File:Mathal Rain hat.png|বঙ্গ দেশৰ মাথাল জাপি। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} ==টোকা== {{notelist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] kb7fgge95lum4777zb8p6bqda4ajj7f 647168 647167 2026-10-24T11:52:45Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 647168 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ'দ-বৰষুণত খেতিপথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিক ৰাজকীয় সামগ্ৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি লিপিবদ্ধ প্ৰমাণ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বুৰঞ্জীসমূহত পোৱা যায়। ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে সন্ধিৰ আলোচনা চলোৱাৰ সময়ত চুতীয়া ৰজাই উপহাৰ হিচাপে দিবলৈ আগবঢ়োৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত টাই-আহোম পাঠত ''kup ngiun chon kham'' নামেৰে উল্লেখিত এটা বস্তু আছিল। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই এই বস্তুটোক ''silver lipped umbrella (Japi)'' অৰ্থাৎ ৰূপৰ অলংকৰণযুক্ত ছাতিসদৃশ জাপি বুলি অনুবাদ কৰিছিল।<ref name="Chutia-Japi">"Then the Sutiyâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi (''Kup-ngiun-kham''), gold bracelets (''Mao-kham''), gold basket (''Liu-kham''), gold box (''Khup-kham''), gold foot bangles (''Khu-tin-kham''), gold pirâ (''Kham-ku''), horse (''Ma''), elephant (''Chang-pai''), and two Âroans (''Phra-nun'') and Xorais (''Phun'') to the Ahom king." {{harvcol|Jacquesson|p=12}}; {{harvcol|Barua|1939|p=56}}; [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra, ''Purani Asam Buranji'', "সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি এটা", p. 41]; [https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta, S., ''Assam Buranji'', D.H.A.S., 1945, p. 9]; Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', "সোণৰ পাত বন্ধা জাপি ১ টা", p. 17; {{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}.</ref> গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ''Ahom-Assamese-English Dictionary'' অভিধানতো টাই-আহোম ভাষাৰ ''kup'' শব্দৰ অৰ্থ ''A wicker hat serving as an umbrella'', অৰ্থাৎ ছাতিৰ কাম কৰা বেতেৰে বোৱা টুপী বুলি দিয়া হৈছে।<ref> {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1920 |page=17 |url=https://archive.org/details/ahom-assamese-english_dictionary |quote=A wicker hat serving as an umbrella.}}</ref>{{efn|টাই ভাষাভাষী অঞ্চলসমূহত সাধাৰণভাৱে বোৱা শংকু আকৃতিৰ টুপীৰ বাবেও একেধৰণৰ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। থাইলেণ্ডত ''ngop'' (งอบ) হৈছে বাঁহৰ ফলা চাঁচি বোৱা, কৃষিকাৰ্যত ৰ'দ আৰু বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা টুপী। উত্তৰ থাইলেণ্ডৰ কিছুমান অঞ্চলত এইধৰণৰ টুপীক ''kub'' বা ''kup'' (กุบ/กุ๊บ) নামেৰেও জনা যায়।<ref>{{cite web |title=งอบ: ภูมิปัญญาไม่ร้อนหัวของชาวนาไทย ที่หมวกอื่นทำไม่ได้ |website=Ramkhamhaeng University Library |date=25 November 2025 |url=https://www.lib.ru.ac.th/onlineexhibition/?p=18925 |language=th}}</ref> লাওছৰ পৰম্পৰাগত ''koup'' হৈছে বাঁহৰ কাঠামোৰ ওপৰত নিৰ্মিত শংকু আকৃতিৰ টুপী, যি বিশেষকৈ কৃষিকাৰ্য আৰু বতৰৰ পৰা সুৰক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Traditional Conical Hat of Laos |website=Phoenix Voyages |url=https://phoenixvoyages.com/the-traditional-conical-hat-of-laos/}}</ref> থাই উৎসসমূহত এই টুপীসমূহক ৰাজকীয় প্ৰতীক নহয়, কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত বা সুৰক্ষামূলক শিৰস্ত্ৰাণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে থাইলেণ্ডৰ ৰাজকীয় শিৰস্ত্ৰাণৰ পৃথক পৰম্পৰা আছে, যাৰ অন্যতম হৈছে ৰজাৰ ৰাজকীয় প্ৰতীকসমূহৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত ''ফ্ৰা মহা ফিচাই মংকুট'' (''Phra Maha Phichai Mongkut'') বা বিজয়ৰ মহান মুকুট।<ref>{{cite web |title=Wan Chatra Mongkol: Thai Coronation Day |website=Thailand Foundation |date=4 May 2024 |url=https://thailandfoundation.or.th/th/wan-chatra-mongkol-thai-coronation-day-%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%89%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A5/}}</ref>}} সমসাময়িক ঘটনাৰ বিৱৰণ থকা অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো এই বস্তুটোক স্পষ্টভাৱে ''জাপি'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ইয়াক ''সোণৰ পাত বন্ধা জাপি'' আৰু ''সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Chutia-Japi"/> এই দুয়োটা বিৱৰণতে বস্তুটো জাপি হিচাপেই চিনাক্ত কৰা হৈছে আৰু সোণৰ উল্লেখে ইয়াৰ অলংকৰণ বা আৱৰণকহে বুজাইছে। ''পাত বন্ধা'' শব্দযুগলে সোণৰ পাত বা চাদৰেৰে বন্ধা অথবা আৱৰণ দিয়াক বুজায়। আনহাতে ''খাপ'' শব্দই কোনো বস্তুৰ আৱৰণ, খোলা বা তৰপক বুজাব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Bronson |first=Miles |title=A Dictionary in Assamese and English |publisher=American Baptist Mission Press |location=Sibsagar |year=1867 |page=139 |url=https://archive.org/details/adictionaryinas00brongoog |quote=খাপ ... খলপা ...a layer or division of things placed one above another.}}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া]] অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজাই আন বহুতো ৰাজকীয় সম্পদ আৰু যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ লগতে জাপিও লাভ কৰিছিল।{{sfn|Mahanta|1945|p=10}} ১৫২৪–২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা মোংকাওংৰ নৰা সেনাপতি ফুক্লৈমুঙৰ সৈতে সন্ধিৰ আলোচনাৰ সময়ত আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা লাভ কৰা ৰূপৰ জাপিসমূহৰ কিছুমান আন উপহাৰৰ সৈতে তেওঁক প্ৰদান কৰিছিল।{{efn|মোংকাওং (''Mongkawng'') আছিল বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ [[কাচিন ৰাজ্য]]ত অৱস্থিত এখন [[শান জনগোষ্ঠী|শান]] ৰাজ্য। অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত এই ৰাজ্যক ''নৰা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদত ফুক্লৈমুঙক ''ৰূপৰ চূড়াযুক্ত বিশখন জাপি'' (''twenty Japis (hats) with silver tips'') প্ৰদান কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Barua|1939|p=58}}</ref> আনহাতে ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই উপহাৰৰ আন এটা বিৱৰণত ''ৰূপৰ চূলাৰে জাপি দুটা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে—{{blockquote|পাছে আমাৰ ৰজাদেৱে দিলে ফুক্লইমুং নৰাৰজালৈ নাংখামপই নামে কন্যা এজনী, ধন্যবাদ হাতী এটা, ৰূপৰ চূলাৰে জাপি দুটা।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji''.</ref>}}}} অৰ্থাৎ এই বিৱৰণ অনুসৰি আহোম ৰজাই নৰা ৰজালৈ নাংখামপই নামৰ এগৰাকী কন্যা, এটা হাতী আৰু ৰূপৰ চূলাযুক্ত দুখন জাপি উপহাৰ হিচাপে প্ৰদান কৰিছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=62}} পৰৱৰ্তী আহোম বুৰঞ্জীসমূহতো জাপি হিচাপে স্পষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰা সামগ্ৰীসমূহত মূল্যৱান ধাতুৰ অলংকৰণৰ উল্লেখ পোৱা যায়। আহোম ৰাজদৰবাৰৰ পোছাক-পৰিচ্ছদ সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ অনুসৰি, বুঢ়াগোহাঁই, বৰগোহাঁই আৰু বৰপাত্ৰগোহাঁয়ে সোণৰ ''চূলা''যুক্ত পানীজাপি আৰু টুপীজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আনহাতে বৰফুকনে ৰূপৰ চূলাযুক্ত জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 199.</ref> মূল অসমীয়া বিৱৰণত বৰফুকনসকলে উকা বৰজাপিও ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে। ৰাজকীয় সামগ্ৰী এটাৰ বিৱৰণত সোণ বা ৰূপৰ উল্লেখ থাকিলেই সামগ্ৰীটোৰ প্ৰকাৰ সলনি হোৱা নুবুজায়। জাপিৰ ক্ষেত্ৰত এই ধাতুসমূহ ইয়াৰ অলংকৰণ, আৱৰণ বা সংলগ্ন অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। একেবোৰ আহোম উৎসতে চুতীয়া ৰজাই প্ৰদান কৰা ৰাজকীয় ছাতিৰ বাবে ''chong-kham'' (সোণৰ ছাতি) আৰু ''chong-ngiun'' (ৰূপৰ ছাতি) শব্দও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Jacquesson|p=9}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম ৰজা [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন ৰাজকীয় ''সোণৰ ছাতি'' [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটী সত্ৰত সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite web |title=Satras of Assam |publisher=Department of Tourism, Government of Assam |url=https://tourismcorporation.assam.gov.in/portlet-sub-innerpage/satras-of-assam-0 |quote=Bengena-ati also preserves the royal gold umbrella and gilded robe belonging to the Ahom king Swargadeo Gadadhar Singha.}}</ref> এই ছাতিখন মূলতঃ সোণৰ আৱৰণযুক্ত, ভাঁজ কৰিব পৰা কাঠৰ ছাতি। সোণ বা ৰূপৰ চূলাযুক্ত জাপিৰ স্পষ্ট উল্লেখৰ সৈতে এই উদাহৰণসমূহ তুলনা কৰিলে দেখা যায় যে ৰাজদৰবাৰৰ সামগ্ৰীসমূহৰ বিৱৰণত মূল্যৱান ধাতুৰ আৱৰণ, সংলগ্ন অংশ বা অলংকৰণৰ উল্লেখ কৰাৰ এক বিস্তৃত পৰম্পৰা আছিল। আহোম ৰাজত্বকালত জাপি নিৰ্মাণৰ দায়িত্বত থকা বৃত্তিভিত্তিক ''জাপি-হাজীয়া খেল'' বা ''জাপিসজীয়া খেল''ত [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] একচেটীয়া প্ৰাধান্য আছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন কাৰিকৰী কামত চুতীয়াসকল নিয়োজিত আছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, অভিযন্তা বা নিৰ্মাণকাৰীৰ ''খনিকৰ খেল''ত সদায় চুতীয়া লোক নিয়োজিত আছিল আৰু জাপি নিৰ্মাণৰ ''জাপি-হাজীয়া খেল''তো তেওঁলোকৰ একচেটীয়া অধিকাৰ আছিল।<ref>"The Chutias were engaged in all kind of technical jobs of the Ahom kingdom. For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manneed by the Sutiyas. The Jaapi-Hajiya Khel (guild for making Jaapis) was also monopolished by them." {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ইয়াৰ উপৰি মধ্য অসমৰ [[বাৰভূঞা]]সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, আহোম ৰজাসকলে ''তঙালি'', ''হাঁচতি'' আৰু ''টকৌ-পতীয়া জাপি'' বাৰভূঞাসকলৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=135}} == আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপট == ''জাপি'' পূব আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ কৃষিজীৱী সম্প্ৰদায়সমূহে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহ আৰু পাতেৰে বোৱা শিৰস্ত্ৰাণৰ এক প্ৰচলিত পৰম্পৰাৰ অংশ। [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] মাজত বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়া একেধৰণৰ জাপিক ''খোফ্ৰি'' বুলি জনা যায়।<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1700 Bodo tribe Khofri hat from Udalguri district]</ref> ইয়াক ফলা বাঁহেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু মাজত শুকান টকৌ পাত ভৰাই দিয়া হয়। ইয়াৰ কাষ সমূহ বেত বা বাঁহেৰে অধিক মজবুত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ে ইয়াক পৰিধান কৰে। বিশেষকৈ বাৰিষাকালত হাল বোৱা, ধান ৰোৱা আৰু ধাননি পথাৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৰে কামৰ সৈতে ইয়াৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite thesis |last=Narzary |first=Sibisan |title=Material Culture of the Boros: With Special Reference to Cultivation |type=M.Phil. dissertation |publisher=Bodoland University |location=Kokrajhar |year=2019 |pages=37–39 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74194/1/IIPA_2019_dissertaion_0028.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref> বড়োসকলৰ মাজত ''খোফ্ৰি ছিবনাই'' নামেৰে পৰিচিত খেৰাই ধাৰ্মিক অনুষ্ঠানৰ এক আচাৰমূলক নৃত্যত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত খোফ্ৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয়; নৃত্যশিল্পী গৰাকীয়ে লগতে এখন ঢাল আৰু এখন তৰোৱালো বহন কৰে।<ref>{{cite journal |last=Hajowary |first=Tapasi |title=The Dance Forms of a Doudini in Kherai Festival of the Bodos of Assam: An Analytical Study from Religious Perspective |journal=ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts |year=2022 |volume=3 |issue=2 |page=24 |doi=10.29121/shodhkosh.v3.i2.2022.148 |quote=This dance is also known as Khopri Sibnai dance. Khopri is a large head gear made of bamboo strips and dried leaves. }}</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলতো জাপিৰ লেখীয়া বিভিন্ন শিৰস্ত্ৰাণ দেখা যায়। [[মনপা জনগোষ্ঠী|মনপাসকলে]] [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশত]] ব্যৱহাৰ কৰা শংকু (conical) আকৃতিৰ টুপী দুটা বোৱা তৰপেৰে নিৰ্মিত। পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপ দুটাৰ মাজত কলগছৰ শুকান কাণ্ডৰ সামগ্ৰী ভৰাই দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Meghalaya |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/bamboo-and-cane-culture-of-meghalaya/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Arunachal Pradesh |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/introduction-bamboo-and-cane-culture-of-arunachal-pradesh/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=19 July 2026 }}</ref> গালো বা পূৰ্বতে আদি-গালং নামেৰে পৰিচিত গোটসমূহকে ধৰি আদি জনগোষ্ঠীৰ লোক সকলেও পাক খুৱাই বোৱা বেতেৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শিৰস্ত্ৰাণ নিৰ্মাণ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ''বলুপ'' এক মজবুত অৰ্ধ-উপবৃত্তাকাৰ পাত্ৰসদৃশ অংশেৰে গঠিত, যাৰ চাৰিওফালে অনুভূমিক আৰু নাও-আকৃতিৰ এটা কাণি থাকে। পূব অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিচমিসকলৰো বেত আৰু বাঁহেৰে বোৱা টুপীৰ এক পৰম্পৰা আছে। নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত মিচমি আৰু ইদু মিচমি সম্প্ৰদায়ৰ টুপী সংৰক্ষিত হৈ আছে। আনহাতে, অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটন বিভাগৰ সহযোগত প্ৰস্তুত কৰা তথ্যত বেতৰ টুপী নিৰ্মাণক ইদু মিচমিসকলৰ বাঁহ বোৱাৰ বহল পৰম্পৰাৰ এক অংশ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Traditional Cane Hats of the Idu Mishmis |url=https://artsandculture.google.com/asset/traditional-cane-hats-of-the-idu-mishmis/NQEyU29kMygBzA |website=Google Arts & Culture |publisher=Banglanatak |year=2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ খুমৰি বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী]] পূব ভাৰতৰ অধিক পশ্চিম আৰু দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ লগতে নেপালৰ তৰাই অঞ্চলতো একেধৰণৰ কৃষিজাত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী দেখা যায়। দক্ষিণ নেপালৰ তৰাই (Terai) অঞ্চল থাৰুসকলৰ মাজত ধান খেতি কৰাৰ সময়ত ''ছত্ৰী'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত বহল পথাৰ-টুপী বা ছাতিসদৃশ সামগ্ৰী পৰিধান কৰা হয়। হাতত নধৰাকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ছাতিৰ দৰে মূৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰা এই সামগ্ৰীয়ে পৰিধানকাৰীক মৌচুমী বৰষুণ আৰু ৰ'দ—উভয়ৰে পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite web |title=7 Nepali topi types used in Nepal besides Dhaka topi |url=https://english.onlinekhabar.com/nepali-topi-types.html |website=Onlinekhabar English |date=2 January 2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tharu Essentials That Built a Culture: Inside Traditional Life in Bardiya |url=https://bardiyanaturelodge.com/tharu-essentials-that-built-a-culture-inside-traditional-life-in-bardiya/ |website=Bardiya Nature Lodge |access-date=19 July 2026 }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ থাৰু জনগোষ্ঠীৰ বস্তুগত জীৱনৰ বৰ্ণনাতো ৰ'দৰ পৰা সুৰক্ষাৰ বাবে পাতেৰে নিৰ্মিত ছাতিৰ ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Province of Oudh |volume=2 |year=1877 |publisher=Government Press |location=Lucknow }}</ref> [[File:Nepal Rain Hat.png|thumb|নেপালত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি।]] [[ওড়িশা|ওড়িশাৰ]] চুকতিয়া ভুঞ্জিয়া জনগোষ্ঠীৰ মাজত ''ছতেল'' বা ''মায়েৰ'' নামেৰে পৰিচিত বহল আৰু চেপেটা শংকু আকৃতিৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী আবৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দুটা পৰস্পৰ গাঁথি বোৱা বাঁহৰ কাঠামোৰ মাজত ছিয়ালি পাতৰ তৰপ ভৰাই ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে ধান সিঁচা আৰু ধান ৰোৱাৰ সময়ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sabar |first1=Bhubaneswar |last2=Pradhan |first2=Paramatap |title=Material Culture of Chuktia Bhunjia Tribes of Odisha: An Anthropological Interpretation |journal=Man in India |year=2025 |volume=105 |issue=1–2 |page=60 |url=https://www.arfjournals.com/image/catalog/Journals%20Papers/MII/2025/No.%201-2%20%282025%29/3-Material%20Culture%20of%20Bhunjia%20Tribe.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref>গঞ্জাম জিলাত ''পালাৰি'' আৰু‌ কালাহাণ্ডি জিলাত ''ছাতুৰ'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু পাতেৰে নিৰ্মিত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপীসমূহ একেদৰে কৃষক, শ্ৰমিক আৰু পশুপালকসকলে পৰিধান কৰে। পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলতো একেধৰণৰ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰৰ তথ্য পোৱা গৈছে।<ref>{{cite web |last=Sainath |first=P. |author-link=P. Sainath |title=Make in India – with bamboos and leaves |url=https://ruralindiaonline.org/article/make-in-india---with-bamboos-and-leaves |website=People's Archive of Rural India |date=6 July 2017 |access-date=19 July 2026 }}</ref> চুবুৰীয়া [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশত]] কৃষিকাৰ্যত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ টুপীক ''মাথাল'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |last=Banu |first=Zinat Mahrukh |title=Bamboo Craft |encyclopedia=Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bamboo_Craft |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Tribal Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ জনজাতীয় মহিলাই লোৱা জাপি।]] বৰ্তমানৰ [[ছত্তীশগড়|ছত্তীশগড়ৰ]] বস্তাৰ অঞ্চলৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজতো পূৰ্বতে একেধৰণৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী সামগ্ৰী ব্যৱহৃত হৈছিল। ''চেত্ৰী'' নামৰ স্থানীয় বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী আৰু ''সোনা'' নামৰ পাতৰ বৰষুণ-কোট শুকান শালপাতৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বৰষুণৰ সময়ত গাঁৱৰ বজাৰলৈ যাওঁতে এইবোৰ পৰিধান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite report |title=Investment Opportunities in Chhattisgarh |chapter=Tribal Life |pages=18–19 |publisher=Government of Chhattisgarh }}</ref> মধ্য ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত ''খুমাৰি'' বা ''খুমৰি''ক পৰম্পৰাগত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''খুমৰি'' বা ''ছাতেলি'' নামৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী ঢাল বা বৰষুণ-কোটৰ তথ্যও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last1=Mohanta |first1=Basanta Kumar |last2=Tripathy |first2=Byomakesh |chapter=Role of Ethnographic Museum of IGNTU, Amarkantak for Conservation of the Tribal Cultural Heritage of Central India |title=Recent Researches on the Tribes of Central India |volume=2 |year=2016 |publisher=Aayu Publications |location=New Delhi |pages=484–494 |isbn=978-93-85161-18-6 }}</ref> ছত্তীশগড়ৰ স্থানীয় অঞ্চলসমূহত এতিয়াও মহুল পাত ব্যৱহাৰ কৰি অস্থায়ী টুপী নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিয়ে প্ৰবল বৰষুণৰ সময়ত গৰু-ম'হৰখীয়াসকলক সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite news |last=Niyogi |first=Deepanwita Gita |title=Forest Dweller on Growing Up With Mahul Leaves |url=https://www.thequint.com/news/india/photos-chhattisgarh-tribal-mahul-leaf-hat-man-tiger-reserve |work=The Quint |date=16 September 2023 |access-date=19 July 2026 }}</ref> এই আঞ্চলিক ৰূপসমূহৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য হ'ল স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বাঁহ, বেত আৰু পাতৰ ব্যৱহাৰ; পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপযুক্ত নিৰ্মাণপদ্ধতি; আৰু মৌচুমী বৰষুণৰ পৰিস্থিতিত কৰা কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক। অসমীয়া ''জাপি''য়ে নিজস্ব স্বকীয় ৰূপসমূহ বিকশিত কৰাৰ লগতে অসমৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত ৰাজকীয়, আনুষ্ঠানিক আৰু অলংকাৰিক ভূমিকাও লাভ কৰে। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪|archivedate=2025-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250127123642/https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|deadurl=yes}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==চিত্ৰ== <gallery mode> File:Varun Japi.jpg| ঘাৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা ধাতুৰে নিৰ্মিত জাপিৰ "চূলা" অংশ। File:Jaapi.jpg|সৰুদৈ জাপি File:Japi.JPG|গুৱাহাটী কলাক্ষেত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি‌ থোৱা জাপি। File:Jaapi,Dhemaji.jpg|ধেমাজিৰ জাপি File:Talari rain hat Orissa.jpg| উৰিষ্যাৰ টলৰি নামৰ জাপি। File:Mathal Rain hat.png|বঙ্গ দেশৰ মাথাল জাপি। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} ==টোকা== {{notelist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] q600lb8e1fhqyqwq8yw8tjep2g7c8ie 0 35826 646985 427338 2026-10-24T02:22:22Z Ananya Taye 28065 646985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir |name = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান |image = Sri Sri Basudev Than, Lakhimpur.jpg |image_size = 250 |image_alt = |caption = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান, [[ঢকুৱাখনা]], [[লখিমপুৰ]] |pushpin_map = India Assam | latd = 27.18 | longd = 94.20 |map_caption = অসম মানচিত্ৰত বাসুদেৱ থানৰ অৱস্থান |map_size = 250 |other_names = বাসুদেৱ থান |assamese = বাসুদেৱ থান |sanskrit_translit = |country = ভাৰত |state/province = [[অসম]] |district = [[লখিমপুৰ]] |locale = |primary_deity = |important_festivals = |architecture = অসমীয়া, মিচিং |number_of_temples = |number_of_monuments = |inscriptions = |date_built = |creator = |temple_board = |website = }} '''বাসুদেৱ থান''' [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[ঢকুৱাখনা]] ৰ পূৱ প্ৰান্তত অৱস্থিত এখন বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ থান। [[ঢকুৱাখনা]] চাৰিআলিৰ পৰা পশ্চিমমূৱাকৈ প্ৰায় ১০ কি:মি: গ'লে এই প্ৰসিদ্ধ থানখন পোৱা যায়॥ থানখনৰ লগতে বাসুদেৱৰ এখন নামঘৰ আছে। সত্ৰৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা। বৰ্তমান এই তীৰ্থস্থানখন বলাহী চামপৰা আৰু সৌপাৰাৰ মাজৰ সোৱণশিৰি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত।<ref>http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm</ref> ==ইতিহাস আৰু প্ৰবাদ== পূৰ্বতে সত্ৰৰ ভূমি (য'ত এইখন মূলতে অৱস্থিত আছিল) ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সদধাপুৰ/শদিয়া ৰাজ্যৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজা কৰিবলৈ নাৰায়ণ দ্বিজক দান কৰিছিল আৰু লগতে মন্দিৰ এটা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু, বানপানীৰ কাৰণে মন্দিৰভাগৰ স্থান পৰিত্যক্ত হয় আৰু ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে (সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ) এভাগ নতুন মন্দিৰৰ প্ৰতিষ্ঠিত কৰে। মন্দিৰভাগৰ ভূমি ৰবিদাস বনসপতি নামৰ এজন পুৰোহিতক দান কৰা হৈছিল। পাচৰ পৰ্য্যায়ত ৰবিদাসৰ বংশৰ বাহুদ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণে বৈষ্ণৱ সন্ত দামোদৰদেৱ আতাক সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে মন্দিৰটো দি দিছিল। চৰিত পুথিৰ মতে, ঠাকুৰৰ আগমনৰ দিনা ৰাতি স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহই ৰাতি সপোনত চতুৰ্ভূজৰূপী বিষ্ণুৰ অৱতাৰ দৰ্শন কৰি পাছদিনা ঠাকুৰৰ আগত ব্যক্ত কৰে আৰু নিজ ৰাজ্যত সত্ৰাদি পাতিবলৈ কুণ্ডিলৰ(শদিয়া) পৰা বাসুদেৱ মূৰ্ত্তি আনিবলৈ ৰাজবিষয়া প্ৰেৰণ কৰে। মূৰ্ত্তি অনাৰ পাছত সোৱণশিৰি নদীৰ কাষৰ চাৰিভাগী নামৰ ঠাইৰ বাসুদেৱ মন্দিৰৰ ভূমিত সত্ৰ স্থাপন কৰে। এই চাৰিভাগী আৰু লাউমুৰী নামে ঠাইত এই দুখন সত্ৰ দামোদৰ ঠাকুৰে<ref>www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm</ref> প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে নৰোৱাসত্ৰ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। ১৮৫৮ চনত দামোদৰ ঠাকুৰৰ মৃত্যুৰ পাচত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰমাকান্তৰ দিনত বাসুদেৱ থান নৰোৱা সত্ৰ নামেৰে জনাজাত হয়। ১৬৮৩ চনত ৰমাকান্ত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰামদেৱ আতাই দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু সোৱণশিৰিয়ে খহাই নিয়াত থানখন তাৰ পৰা তুলি আনি চামপৰা আৰু কঢ়ানৈৰ মাজত ৰমাকান্ত আতাৰ পুত্ৰ ৰামচৰণ আতাৰ দিনত স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহৰ ৰাজসাহায্যত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু বাসুদেৱ থান নামেৰে প্ৰসিদ্ধি লাভ কৰে। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকা মতে, মানৰ আক্ৰমণত সত্ৰ উজাৰ হোৱাৰ পাছত নৰোৱাৰে অচ্যুত আতাই পুনৰ সংস্কাৰ কৰি থানখন পাতে। অচ্যুত আতাৰ বিয়োগৰ পাছত তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰৰ বৰপুত্ৰ মুক্তিনাথদেৱ সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ হোৱাৰ লগতে থানৰ আভ্যন্তৰিণ বিষয়ত পুত্ৰ কুশচন্দ্ৰদেৱ আৰু মহেশচন্দ্ৰদেৱ আৰু বহিৰ্বিষয়ৰ চোৱা চিতা কৰিছিল শিৱচন্দ্ৰদেৱে। এওঁলোকৰ দিনতে ১৯৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰ্তমান বাংলাদেশৰ আৰু তেতিয়াৰ পূৰ্ববংগৰ পৰা ৰাজমিস্ত্ৰী আনি চাৰিকোণীয়া বিশিষ্ট পকী মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়<ref>* শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই সত্ৰখনৰ নাম "নৰোৱা সত্ৰ। ” এতিয়াৰ সত্ৰখনৰ নামকৰণক লৈ বহুতৰে মতবিৰোধ হোৱা দেখা যায়। বহুতেই কয় যে, দামোদৰ আতা উজনিৰ পৰা আহিছিল আৰু তেখেতেই এই লাউমূৰি সত্ৰ স্থাপন কৰিছিল। বাহুদে নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণে দামোদৰ আতাক সত্ৰখনৰ মাটিটুকুৰা উপহাৰ হিচাবে দিছিল। ১৭০৭ চনত আহোম স্বৰ্গদেউ গৌৰীনাথ সিংহই ইয়ালৈ আহিছিল, কিন্তু অগত্যা কাৰণত তেওঁ পুনৰ উভতি গুছি গৈছিল। যিখন নদীয়েদি তেওঁ নাওবাই আহিছিল হেই নদীখন চামপৰা বুলি জনা যায়। ১৭ শতিকাৰ আৰম্ভননিতে ৰামাকান্ত আতাই আচম্বিতে নামনিৰ বৰপেটালৈ গৈ তাতে থাকিবলৈ লয়। পিছলৈ সেই সত্ৰখনৰ লগতে এটা প্ৰকাণ্ড নামঘৰ সজোৱা হয়। মাঘী পূৰ্ণিমাৰ নিশা তাতে "পাল নাম”ৰ আয়োজন কৰা হয় যিটো পৰম্পৰা অজিও চলি আছে। প্ৰবাদ আছে যে ইয়াত যি প্ৰাৰ্থনা কৰে তেওঁৰ মনোকামনা পূৰ্ণ হয়। অসমৰ দূৰ-দূৰণিৰ ভক্ত ৰ লগতে [[নেপাল]] ৰ অসংখ্য ভক্তই আহি ইয়াত প্ৰাৰ্থনা কৰা দেখা যায়। থানখনৰ কথা নেপালত কেনেকৈ ইমান প্ৰসিদ্ধ হ'ল ইয়াৰ বিৱৰণ ক'তো পোৱা নাযায়। ==বিৱৰণ== এই থানৰ মাতি প্ৰায় ২০০ বিধা আৱৰা। প্ৰায়ভাগেই গছ-গছনিৰৰে ভৰা। এই থানৰ ওচৰৰ অনেক গ্ৰামতো বিভিন্ন মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছে, যি মূৰ্তি লোকে এই থানত অৰ্পণ কৰিছে।<ref>[http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm 6th para Assaminfo.com]</ref><ref>http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |date=2009-04-10 }} cic</ref> ==জন বিশ্বাস== লোকবিশ্বসানুসৰি ৰুক্মিণীয়ে বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছিল, বাসুদেৱক নিজৰ পতি হিচাপে পাবলৈ। সেয়ে এই থানত ইচ্ছা পূৰ্ণ কৰাৰ শক্ৰি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=cicwebpages, Assam, Dhakuakhana, Basudevthan1 Para 6 |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |access-date=2014-01-21 |archivedate=2009-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |deadurl=yes }}</ref> ==যোগাযোগ== লখিমপুৰ জিলাৰ নকাড়ী আৰু ধেমাজি জিলাৰ গোগামুখ সমীপতম্‌ ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু লখিমপুৰৰ লীলাবাৰী বিমানবন্দৰ হৈছে সমীপতম্‌ বিমান বন্দৰ। ===শাখা থান=== সত্ৰাধিকাৰ মুক্তিনাথদেৱ গোস্বামীৰ দিনত লখিমপুৰৰ [[বিহপুৰীয়া]] আৰু পথালি পাহাৰত দুখন শাখা থান প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>* শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> এই দুখন ক্ৰমে- * কাচি কটা বাসুদেৱ থান * তৰাজুলি বাসুদেৱ থান ==বাসুদেৱ নামৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য== "কৃষ্ণ বাসুদেৱ” নামৰ আভিধানিক ব্যুৎপত্তি আৰু অৰ্থ হৈছে- ৱসুদেৱ+ষ্ণ (অপত্যাৰ্থে) = বাসুদেৱ; অৰ্থঃ বসুদেৱৰ পুত্ৰ পূৰ্ণব্ৰহ্ম দৈৱকীনন্দন কৃষ্ণ, অৰ্থাৎ বসুদেৱ আৰু তৎপত্নী দৈৱকীৰ পুত্ৰৰূপে অৱতাৰ হোৱা পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণই হৈছে "বসুদেৱ” মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ ঘোষাৰ নামান্বয় অংশৰ ভাঙনি কৰিলেও পোৱা যায় যে, পৰমব্ৰহ্মৰ ‘কৃষ্ণ’ আৰু ‘বাসুদেৱ’ এই দুয়োটি নামেৰে ব্যহ্মাৰ একৰূপতাকেই প্ৰকাশ কৰি এটি টীকাৰ দুটি পিঠিৰূপে জগতত বিৰাজ কৰিছে। কৃষ্ণৰূপে সমস্ত পৃথিৱীকে আনন্দ সাগৰত দ্ৰৱিত কৰি, বাসুদেৱৰূপে সমস্ত জগততে বাস কৰিছে আৰু সমস্ত জগতো তেওঁতে নিবাস কৰিছে। সেই নিমিত্তে পণ্ডিতসকলে পৰম ব্ৰহ্ম কৃষ্ণক বাসুদেৱ বুলি কৈছে।<ref>* শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> ===নৰোৱা নামৰ তাৎপৰ্য=== ৱেড চাহাবৰ "অসমৰ বিৱৰণ” পুথিৰ মতে, ছাঁপৰা নৈৰ পাৰত নৰোৱা নামৰ ঠাইত এখন থান আছে বুলি উল্লেখ আছে আৰু তালৈ বছৰি সহস্ৰাধিক দৰ্শনাৰ্থী আহি বাসুদেৱ মূৰ্ত্তি দৰ্শন কৰেহি।<ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ‘পবিত্ৰ অসম’ গ্ৰন্থৰ পৃষ্ঠা নং ১৪-১৫</ref> "NAROA is much smaller district, which does not exceed eight miles in length and six in breadth. It is chiefly noted for a temple or Takoorbari. The waters of Sowpurra (Champora) river contribute to enrich the estate of the NAROA GOSAIN or GOSWAMI. --- P. Wedd" দামোদৰ ঠাকুৰে আই কনকলতাৰ সৈতে আহি বৰদোৱা থান পুনৰুদ্ধাৰ কৰি নতুনকৈ এখনি সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ নিমিত্তে সত্ৰখনিক নৰোৱা সত্ৰ বোলা হ’ল<ref> শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান- অতীত আৰু বৰ্তমান, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref>। আনহাতে বাসুদেৱৰ মূৰ্ত্তি বিৰাজ কৰা থানখনত নৰোৱা বংশৰ গোঁসাই থকাৰ কাৰণে ইয়াক নৰোৱা সত্ৰও বুলি জনা যায়<ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীয়ে লিখা প্ৰবন্ধ</ref> ==বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্ত্তি== বাসুদেব থানৰ মূৰ্ত্তিসমূহ ভালেমান কালৰ পুৰণি। পুৰণি বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তিভাগ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ন দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। বৰ্তমান থানৰ(সত্ৰৰ) বৃহৎ শিলৰ মূৰ্ত্তিখন কুণ্ডিলৰ চুতীয়া ৰজাৰ হাতত আছিল আৰু পৰ‌বৰ্তি কালত দামোদৰ দেৱৰ দিনত নৰোৱা সত্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। এনেদৰে বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰৰ সংযোগ ঘটে। ‘ঠাকুৰ চৰিত্ৰ’ নামৰ সাঁচিপতীয়া পুথি এখনৰ পৰা জয়ধ্বজ সিংহৰ দিনত বাসুদেৱ-মূৰ্ত্তি শদিয়াৰ পৰা আনি নৰোৱা থানত স্থাপন কৰা হৈছিল বুলি জনা যায়। কলীয়া শিলত খোদিত এই মূৰ্ত্তিটোৰ শিল্পকাৰ্য যথেষ্ট লেখতলগীয়া। চতুৰ্ভুজবিশিষ্ট এই মূৰ্ত্তিৰ উচ্চতা ৪ ফুট অৰ্থাৎ ১২২ চেঃমিঃ। মন্দিৰত থকা অন্যান্য মূৰ্তি আৰু কলাৰ্কীতিসমূহে ১৪ তম খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজাৰ দিনৰ বুলি ধৰিব পৰা যায়। ==সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকল== * প্ৰতিষ্ঠাতা শ্ৰী শ্ৰী দামোদৰ ঠাকুৰ * ৰমাকান্ত ঠাকুৰ * ৰামচন্দ্ৰ ঠাকুৰ * ৰামদেৱ * ভদ্ৰদেৱ * লক্ষ্মীদেৱ * বামদেৱ * অচ্যুৎ চন্দ্ৰদেৱ * মুক্তিনাথদেৱ * মহেশ চন্দ্ৰদেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ<ref>শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> * শ্ৰী শ্ৰী ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী ==অতিথিশালা== বাসুদেৱত এটা অতি সুন্দৰ অতিথিশালা আছে। দূৰণিৰ ভক্তসকলৰ বাবে ইয়াত থকা আৰু খোৱাৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। ==যোগাযোগ== বাসুদেৱলৈ আহিবলৈ দুটা ৰাস্তা আছে। এটা [[ঘিলামৰা]]ৰ বৰদৈবামৰ পৰা আৰু আনটো [[ঢকুৱাখনা]] পৰা। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| <ref>শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> <ref>শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান- অতীত আৰু বৰ্তমান, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> <ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ‘পবিত্ৰ অসম’ গ্ৰন্থৰ পৃষ্ঠা নং ১৪-১৫</ref> <ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীয়ে লিখা প্ৰবন্ধ</ref>}} ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] b7xbwxrshxbt37x2vxzlt5zdmml36k3 646989 646985 2026-10-24T02:25:23Z Ananya Taye 28065 646989 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir |name = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান |image = Sri Sri Basudev Than, Lakhimpur.jpg |image_size = 250 |image_alt = |caption = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান, [[ঢকুৱাখনা]], [[লখিমপুৰ]] |pushpin_map = India Assam | latd = 27.18 | longd = 94.20 |map_caption = অসম মানচিত্ৰত বাসুদেৱ থানৰ অৱস্থান |map_size = 250 |other_names = বাসুদেৱ থান |assamese = বাসুদেৱ থান |sanskrit_translit = |country = ভাৰত |state/province = [[অসম]] |district = [[লখিমপুৰ]] |locale = |primary_deity = |important_festivals = |architecture = অসমীয়া, মিচিং |number_of_temples = |number_of_monuments = |inscriptions = |date_built = |creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ]] |temple_board = |website = }} '''বাসুদেৱ থান''' [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[ঢকুৱাখনা]] ৰ পূৱ প্ৰান্তত অৱস্থিত এখন বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ থান। [[ঢকুৱাখনা]] চাৰিআলিৰ পৰা পশ্চিমমূৱাকৈ প্ৰায় ১০ কি:মি: গ'লে এই প্ৰসিদ্ধ থানখন পোৱা যায়॥ থানখনৰ লগতে বাসুদেৱৰ এখন নামঘৰ আছে। সত্ৰৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা। বৰ্তমান এই তীৰ্থস্থানখন বলাহী চামপৰা আৰু সৌপাৰাৰ মাজৰ সোৱণশিৰি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত।<ref>http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm</ref> ==ইতিহাস আৰু প্ৰবাদ== পূৰ্বতে সত্ৰৰ ভূমি (য'ত এইখন মূলতে অৱস্থিত আছিল) ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া|সধয়া/শদিয়া]] ৰাজ্যৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সত্যনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজা কৰিবলৈ নাৰায়ণ দ্বিজক দান কৰিছিল আৰু লগতে মন্দিৰ এটা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু, বানপানীৰ কাৰণে মন্দিৰভাগৰ স্থান পৰিত্যক্ত হয় আৰু ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে (সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ) এভাগ নতুন মন্দিৰৰ প্ৰতিষ্ঠিত কৰে। মন্দিৰভাগৰ ভূমি ৰবিদাস বনসপতি নামৰ এজন পুৰোহিতক দান কৰা হৈছিল। পাচৰ পৰ্য্যায়ত ৰবিদাসৰ বংশৰ বাহুদ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণে বৈষ্ণৱ সন্ত দামোদৰদেৱ আতাক সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে মন্দিৰটো দি দিছিল। চৰিত পুথিৰ মতে, ঠাকুৰৰ আগমনৰ দিনা ৰাতি স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহই ৰাতি সপোনত চতুৰ্ভূজৰূপী বিষ্ণুৰ অৱতাৰ দৰ্শন কৰি পাছদিনা ঠাকুৰৰ আগত ব্যক্ত কৰে আৰু নিজ ৰাজ্যত সত্ৰাদি পাতিবলৈ কুণ্ডিলৰ(শদিয়া) পৰা বাসুদেৱ মূৰ্ত্তি আনিবলৈ ৰাজবিষয়া প্ৰেৰণ কৰে। মূৰ্ত্তি অনাৰ পাছত সোৱণশিৰি নদীৰ কাষৰ চাৰিভাগী নামৰ ঠাইৰ বাসুদেৱ মন্দিৰৰ ভূমিত সত্ৰ স্থাপন কৰে। এই চাৰিভাগী আৰু লাউমুৰী নামে ঠাইত এই দুখন সত্ৰ দামোদৰ ঠাকুৰে<ref>www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm</ref> প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে নৰোৱাসত্ৰ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। ১৮৫৮ চনত দামোদৰ ঠাকুৰৰ মৃত্যুৰ পাচত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰমাকান্তৰ দিনত বাসুদেৱ থান নৰোৱা সত্ৰ নামেৰে জনাজাত হয়। ১৬৮৩ চনত ৰমাকান্ত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰামদেৱ আতাই দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু সোৱণশিৰিয়ে খহাই নিয়াত থানখন তাৰ পৰা তুলি আনি চামপৰা আৰু কঢ়ানৈৰ মাজত ৰমাকান্ত আতাৰ পুত্ৰ ৰামচৰণ আতাৰ দিনত স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহৰ ৰাজসাহায্যত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু বাসুদেৱ থান নামেৰে প্ৰসিদ্ধি লাভ কৰে। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকা মতে, মানৰ আক্ৰমণত সত্ৰ উজাৰ হোৱাৰ পাছত নৰোৱাৰে অচ্যুত আতাই পুনৰ সংস্কাৰ কৰি থানখন পাতে। অচ্যুত আতাৰ বিয়োগৰ পাছত তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰৰ বৰপুত্ৰ মুক্তিনাথদেৱ সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ হোৱাৰ লগতে থানৰ আভ্যন্তৰিণ বিষয়ত পুত্ৰ কুশচন্দ্ৰদেৱ আৰু মহেশচন্দ্ৰদেৱ আৰু বহিৰ্বিষয়ৰ চোৱা চিতা কৰিছিল শিৱচন্দ্ৰদেৱে। এওঁলোকৰ দিনতে ১৯৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত বৰ্তমান বাংলাদেশৰ আৰু তেতিয়াৰ পূৰ্ববংগৰ পৰা ৰাজমিস্ত্ৰী আনি চাৰিকোণীয়া বিশিষ্ট পকী মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়<ref>* শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই সত্ৰখনৰ নাম "নৰোৱা সত্ৰ। ” এতিয়াৰ সত্ৰখনৰ নামকৰণক লৈ বহুতৰে মতবিৰোধ হোৱা দেখা যায়। বহুতেই কয় যে, দামোদৰ আতা উজনিৰ পৰা আহিছিল আৰু তেখেতেই এই লাউমূৰি সত্ৰ স্থাপন কৰিছিল। বাহুদে নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণে দামোদৰ আতাক সত্ৰখনৰ মাটিটুকুৰা উপহাৰ হিচাবে দিছিল। ১৭০৭ চনত আহোম স্বৰ্গদেউ গৌৰীনাথ সিংহই ইয়ালৈ আহিছিল, কিন্তু অগত্যা কাৰণত তেওঁ পুনৰ উভতি গুছি গৈছিল। যিখন নদীয়েদি তেওঁ নাওবাই আহিছিল হেই নদীখন চামপৰা বুলি জনা যায়। ১৭ শতিকাৰ আৰম্ভননিতে ৰামাকান্ত আতাই আচম্বিতে নামনিৰ বৰপেটালৈ গৈ তাতে থাকিবলৈ লয়। পিছলৈ সেই সত্ৰখনৰ লগতে এটা প্ৰকাণ্ড নামঘৰ সজোৱা হয়। মাঘী পূৰ্ণিমাৰ নিশা তাতে "পাল নাম”ৰ আয়োজন কৰা হয় যিটো পৰম্পৰা অজিও চলি আছে। প্ৰবাদ আছে যে ইয়াত যি প্ৰাৰ্থনা কৰে তেওঁৰ মনোকামনা পূৰ্ণ হয়। অসমৰ দূৰ-দূৰণিৰ ভক্ত ৰ লগতে [[নেপাল]] ৰ অসংখ্য ভক্তই আহি ইয়াত প্ৰাৰ্থনা কৰা দেখা যায়। থানখনৰ কথা নেপালত কেনেকৈ ইমান প্ৰসিদ্ধ হ'ল ইয়াৰ বিৱৰণ ক'তো পোৱা নাযায়। ==বিৱৰণ== এই থানৰ মাতি প্ৰায় ২০০ বিধা আৱৰা। প্ৰায়ভাগেই গছ-গছনিৰৰে ভৰা। এই থানৰ ওচৰৰ অনেক গ্ৰামতো বিভিন্ন মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছে, যি মূৰ্তি লোকে এই থানত অৰ্পণ কৰিছে।<ref>[http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm 6th para Assaminfo.com]</ref><ref>http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |date=2009-04-10 }} cic</ref> ==জন বিশ্বাস== লোকবিশ্বসানুসৰি ৰুক্মিণীয়ে বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছিল, বাসুদেৱক নিজৰ পতি হিচাপে পাবলৈ। সেয়ে এই থানত ইচ্ছা পূৰ্ণ কৰাৰ শক্ৰি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=cicwebpages, Assam, Dhakuakhana, Basudevthan1 Para 6 |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |access-date=2014-01-21 |archivedate=2009-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |deadurl=yes }}</ref> ==যোগাযোগ== লখিমপুৰ জিলাৰ নকাড়ী আৰু ধেমাজি জিলাৰ গোগামুখ সমীপতম্‌ ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু লখিমপুৰৰ লীলাবাৰী বিমানবন্দৰ হৈছে সমীপতম্‌ বিমান বন্দৰ। ===শাখা থান=== সত্ৰাধিকাৰ মুক্তিনাথদেৱ গোস্বামীৰ দিনত লখিমপুৰৰ [[বিহপুৰীয়া]] আৰু পথালি পাহাৰত দুখন শাখা থান প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>* শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> এই দুখন ক্ৰমে- * কাচি কটা বাসুদেৱ থান * তৰাজুলি বাসুদেৱ থান ==বাসুদেৱ নামৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য== "কৃষ্ণ বাসুদেৱ” নামৰ আভিধানিক ব্যুৎপত্তি আৰু অৰ্থ হৈছে- ৱসুদেৱ+ষ্ণ (অপত্যাৰ্থে) = বাসুদেৱ; অৰ্থঃ বসুদেৱৰ পুত্ৰ পূৰ্ণব্ৰহ্ম দৈৱকীনন্দন কৃষ্ণ, অৰ্থাৎ বসুদেৱ আৰু তৎপত্নী দৈৱকীৰ পুত্ৰৰূপে অৱতাৰ হোৱা পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণই হৈছে "বসুদেৱ” মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ ঘোষাৰ নামান্বয় অংশৰ ভাঙনি কৰিলেও পোৱা যায় যে, পৰমব্ৰহ্মৰ ‘কৃষ্ণ’ আৰু ‘বাসুদেৱ’ এই দুয়োটি নামেৰে ব্যহ্মাৰ একৰূপতাকেই প্ৰকাশ কৰি এটি টীকাৰ দুটি পিঠিৰূপে জগতত বিৰাজ কৰিছে। কৃষ্ণৰূপে সমস্ত পৃথিৱীকে আনন্দ সাগৰত দ্ৰৱিত কৰি, বাসুদেৱৰূপে সমস্ত জগততে বাস কৰিছে আৰু সমস্ত জগতো তেওঁতে নিবাস কৰিছে। সেই নিমিত্তে পণ্ডিতসকলে পৰম ব্ৰহ্ম কৃষ্ণক বাসুদেৱ বুলি কৈছে।<ref>* শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> ===নৰোৱা নামৰ তাৎপৰ্য=== ৱেড চাহাবৰ "অসমৰ বিৱৰণ” পুথিৰ মতে, ছাঁপৰা নৈৰ পাৰত নৰোৱা নামৰ ঠাইত এখন থান আছে বুলি উল্লেখ আছে আৰু তালৈ বছৰি সহস্ৰাধিক দৰ্শনাৰ্থী আহি বাসুদেৱ মূৰ্ত্তি দৰ্শন কৰেহি।<ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ‘পবিত্ৰ অসম’ গ্ৰন্থৰ পৃষ্ঠা নং ১৪-১৫</ref> "NAROA is much smaller district, which does not exceed eight miles in length and six in breadth. It is chiefly noted for a temple or Takoorbari. The waters of Sowpurra (Champora) river contribute to enrich the estate of the NAROA GOSAIN or GOSWAMI. --- P. Wedd" দামোদৰ ঠাকুৰে আই কনকলতাৰ সৈতে আহি বৰদোৱা থান পুনৰুদ্ধাৰ কৰি নতুনকৈ এখনি সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ নিমিত্তে সত্ৰখনিক নৰোৱা সত্ৰ বোলা হ’ল<ref> শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান- অতীত আৰু বৰ্তমান, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref>। আনহাতে বাসুদেৱৰ মূৰ্ত্তি বিৰাজ কৰা থানখনত নৰোৱা বংশৰ গোঁসাই থকাৰ কাৰণে ইয়াক নৰোৱা সত্ৰও বুলি জনা যায়<ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীয়ে লিখা প্ৰবন্ধ</ref> ==বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্ত্তি== বাসুদেব থানৰ মূৰ্ত্তিসমূহ ভালেমান কালৰ পুৰণি। পুৰণি বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তিভাগ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ন দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। বৰ্তমান থানৰ(সত্ৰৰ) বৃহৎ শিলৰ মূৰ্ত্তিখন কুণ্ডিলৰ চুতীয়া ৰজাৰ হাতত আছিল আৰু পৰ‌বৰ্তি কালত দামোদৰ দেৱৰ দিনত নৰোৱা সত্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। এনেদৰে বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰৰ সংযোগ ঘটে। ‘ঠাকুৰ চৰিত্ৰ’ নামৰ সাঁচিপতীয়া পুথি এখনৰ পৰা জয়ধ্বজ সিংহৰ দিনত বাসুদেৱ-মূৰ্ত্তি শদিয়াৰ পৰা আনি নৰোৱা থানত স্থাপন কৰা হৈছিল বুলি জনা যায়। কলীয়া শিলত খোদিত এই মূৰ্ত্তিটোৰ শিল্পকাৰ্য যথেষ্ট লেখতলগীয়া। চতুৰ্ভুজবিশিষ্ট এই মূৰ্ত্তিৰ উচ্চতা ৪ ফুট অৰ্থাৎ ১২২ চেঃমিঃ। মন্দিৰত থকা অন্যান্য মূৰ্তি আৰু কলাৰ্কীতিসমূহে ১৪ তম খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজাৰ দিনৰ বুলি ধৰিব পৰা যায়। ==সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকল== * প্ৰতিষ্ঠাতা শ্ৰী শ্ৰী দামোদৰ ঠাকুৰ * ৰমাকান্ত ঠাকুৰ * ৰামচন্দ্ৰ ঠাকুৰ * ৰামদেৱ * ভদ্ৰদেৱ * লক্ষ্মীদেৱ * বামদেৱ * অচ্যুৎ চন্দ্ৰদেৱ * মুক্তিনাথদেৱ * মহেশ চন্দ্ৰদেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ<ref>শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> * শ্ৰী শ্ৰী ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী ==অতিথিশালা== বাসুদেৱত এটা অতি সুন্দৰ অতিথিশালা আছে। দূৰণিৰ ভক্তসকলৰ বাবে ইয়াত থকা আৰু খোৱাৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। ==যোগাযোগ== বাসুদেৱলৈ আহিবলৈ দুটা ৰাস্তা আছে। এটা [[ঘিলামৰা]]ৰ বৰদৈবামৰ পৰা আৰু আনটো [[ঢকুৱাখনা]] পৰা। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| <ref>শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> <ref>শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান- অতীত আৰু বৰ্তমান, লেখক- প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী (প্ৰকাশকঃ শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশঃ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫)</ref> <ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ‘পবিত্ৰ অসম’ গ্ৰন্থৰ পৃষ্ঠা নং ১৪-১৫</ref> <ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীয়ে লিখা প্ৰবন্ধ</ref>}} ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] apw9du7gb8b1xjxkxs0pqi5vuum0y7f 646995 646989 2026-10-24T02:46:05Z Ananya Taye 28065 646995 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | other_names = বাসুদেৱ থান, নৰোৱা সত্ৰ, লাউমুৰা সত্ৰ | assamese = বাসুদেৱ থান | image = Basudev Than.jpg | image_size = 250px | image_alt = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | caption = [[ঢকুৱাখনা]]ৰ শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | coordinates = {{coord|27.224632967864068|N|94.29833172638041|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state/province = [[অসম]] | district = [[লখিমপুৰ জিলা]] | locale = [[ঢকুৱাখনা]] | primary_deity = [[বিষ্ণু]] ([[বাসুদেৱ]]) | important_festivals = পালনাম, দৌল উৎসৱ, ৰাস মহোৎসৱ | architecture = অসমীয়া, মিচিং | number_of_temples = | number_of_monuments = | inscriptions = | date_built = ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ (প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা) | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ]] | temple_board = | website = [http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান] }} '''বাসুদেৱ থান''' বা '''নৰোৱা সত্ৰ''' হৈছে [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ [[ঢকুৱাখনা]]ত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক [[সত্ৰ]] আৰু বিষ্ণু উপাসনাস্থলী। চতুৰ্দশ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সত্যনাৰায়ণৰ সময়ত ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ''লাউমুৰা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানখন অসম তথা ভাৰতৰ আন আন অঞ্চলতো জনাজাত। থানখন ঢকুৱাখনা চাৰিআলিৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ই বলাহী চামপৰা আৰু সৌপাৰাৰ মাজৰ সোৱণশিৰি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। থানখনৰ লগতে বাসুদেৱৰ এখন নামঘৰ আছে। সত্ৰৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা।<ref name="A2">{{cite web |url=http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm |title=Shri Shri Basudev Than | Basudev Than, Dhakuakhana, Lakhimpur |website=Assaminfo |access-date=28 January 2020 }}</ref> [[File:Sri Sri Basudev Than, Lakhimpur.jpg|thumb|শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান, ঢকুৱাখনা, লখিমপুৰ।]] ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বাসুদেৱ থানৰ মূল ভূমিখণ্ড প্ৰথমে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে দান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই ভূমি বিভিন্ন লোকৰ অধীনলৈ গৈছিল। সপ্তদশ শতিকাত দামোদৰ আতাই এই স্থানত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াৰ নাম ''লাউমুৰা সত্ৰ'' ৰাখিছিল। আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই দান কৰা ভূমিও সময়ৰ লগে লগে বিভিন্ন ব্যক্তিৰ হাতলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। এই পৰম্পৰাৰ সৈতে ''নৰোৱা'' নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কিত বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''ন'' শব্দৰ অৰ্থ ''নহয়'' আৰু ''ৰোৱা'' শব্দৰ অৰ্থ ''থকা'' বা ''বাস কৰা''। অৰ্থাৎ ''নৰোৱা'' শব্দটোৱে ''স্থায়ীভাৱে থাকিব নোৱাৰা'' অৱস্থাক বুজায়।<ref name="A2"/> ===নৰোৱা নামৰ তাৎপৰ্য=== ৱেড চাহাবৰ ''অসমৰ বিৱৰণ'' পুথিত ছাঁপৰা নৈৰ পাৰত নৰোৱা নামৰ ঠাইত এখন থান থকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়ালৈ বছৰি সহস্ৰাধিক দৰ্শনাৰ্থী বাসুদেৱ মূৰ্তি দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছিল।<ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ''পবিত্ৰ অসম'', পৃষ্ঠা ১৪–১৫।</ref> ৱেডৰ বিৱৰণত উল্লেখ আছে— <blockquote> "NAROA is much smaller district, which does not exceed eight miles in length and six in breadth. It is chiefly noted for a temple or Takoorbari. The waters of Sowpurra (Champora) river contribute to enrich the estate of the NAROA GOSAIN or GOSWAMI. --- P. Wedd" </blockquote> এই বিৱৰণ অনুসৰি, নৰোৱা প্ৰায় আঠ মাইল দীঘল আৰু ছয় মাইল বহল এটা সৰু অঞ্চল আছিল। অঞ্চলটো বিশেষকৈ এটা মন্দিৰ বা ঠাকুৰবাৰীৰ বাবে জনাজাত আছিল। সোৱপুৰা বা চামপৰা নদীৰ পানীয়ে নৰোৱা গোসাঁই বা গোস্বামীৰ সম্পত্তি সমৃদ্ধ কৰাত সহায় কৰিছিল। নৰোৱা নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে আন কেইটামানো মত প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰে আই কনকলতাৰ সৈতে আহি বৰদোৱা থান পুনৰুদ্ধাৰ কৰি নতুনকৈ এখন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে সত্ৰখনক ''নৰোৱা সত্ৰ'' বোলা হৈছিল।<ref>প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান'', প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> আন এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, বাসুদেৱৰ মূৰ্তি থকা থানখনত নৰোৱা বংশৰ গোসাঁইসকল বাস কৰাৰ বাবেই ইয়াক নৰোৱা সত্ৰ বুলি জনা যায়।<ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ।</ref> এইদৰে নৰোৱা নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা আৰু ব্যাখ্যা পোৱা যায়। ==কিংবদন্তি আৰু জনবিশ্বাস== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে ৰচনা কৰা ''[[ৰুক্মিণী হৰণ]]'' কাব্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পৰৱৰ্তী পৰম্পৰা অনুসৰি, [[ৰুক্মিণী]]য়ে [[কৃষ্ণ]] বা বাসুদেৱক বিবাহ কৰাৰ আকাংক্ষাৰে তেওঁৰ এটা প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>"The prominence of Bhismaka can be attributed to the Rukmini-harana, the well-known poem composed by Sankaradeva. He interwove the two versions of story of the abduction of Rukmini by Krishna, as given in the Harivamsa II, chapters 59-60 and the Bhagavatapurana, 10, chapters 52-4, and incorporated distinct regional features in the poem. To the original tale he added scenes of common domestic life, which transformed the Puranic story into a narrative of popular experience." {{harvcol|Shin|2023|pp=74–75}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=cicwebpages, Assam, Dhakuakhana, Basudevthan1, Para 6 |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ ভিত্তিত বাসুদেৱ থানত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে ভক্তৰ মনোকামনা পূৰ্ণ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে [[নেপাল]]ৰ পৰাও বহু ভক্তই ইয়ালৈ আহি প্ৰাৰ্থনা কৰে বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। অৱশ্যে নেপালত এই থানৰ খ্যাতি কেনেদৰে বিয়পি পৰিছিল, তাৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক বিৱৰণ উপলব্ধ নহয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা=== বাসুদেৱ থানৰ প্ৰাৰম্ভিক মন্দিৰ চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ আৰু লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি বিভিন্ন বিৱৰণত উল্লেখ পোৱা যায়। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]] বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''নাৰায়ণ দ্বিজ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমি দান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986}}</ref> মূল অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়তে এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বানপানীৰ ফলত মন্দিৰটোৰ পুৰণি স্থান পৰিত্যক্ত হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''ৰবিদেৱ দ্বিজ''লৈ ভূমি দান কৰিছিল। এই বিৱৰণত তেওঁক ''সাধয়াপুৰীয়া'' বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ভূমিদানৰ সৈতে ''ৰবিদাস বনস্পতি'' নামৰ এজন পুৰোহিতৰ নামো সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। ইংৰাজী খচৰাত তেওঁক ''ৰবিদৰ বনস্পতি'' (''Ravidhar Vanaspati'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মন্দিৰৰ ভূমি উক্ত পুৰোহিতৰ বংশধৰসকলৰ অধীনলৈ যায়। সেই বংশৰ ''বাহুদে'' নামৰ এজন সদস্যই সপ্তদশ শতিকাত বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰু দামোদৰদেৱ আতাক সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ স্থানটো প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এইদৰে ১৩৯২ আৰু ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদান সম্পৰ্কে দুটা পৃথক বিৱৰণ প্ৰচলিত আছে। দুয়োটা বিৱৰণেই মন্দিৰটোৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসক চুতীয়া ৰাজবংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে। ===দামোদৰ আতা আৰু লাউমুৰা সত্ৰ=== সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নাতি দামোদৰ আতাই আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ স্থানলৈ সত্ৰখন স্থানান্তৰ কৰি ''লাউমুৰা সত্ৰ'' হিচাপে পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। দামোদৰ আতা বিজনীৰ পৰা আহিছিল নে উজনি অসমৰ পৰা আহিছিল, সেই বিষয়ে মতভেদ আছে।<ref name="A2"/> অসমীয়া চৰিত-পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰৰ আগমনৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহই সপোনত চতুৰ্ভুজৰূপী বিষ্ণুৰ দৰ্শন লাভ কৰিছিল। পিছদিনা তেওঁ এই কথা ঠাকুৰৰ আগত ব্যক্ত কৰে আৰু ৰাজ্যত সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা বাসুদেৱৰ মূৰ্তি আনিবলৈ ৰাজবিষয়া পঠিয়ায়। কুণ্ডিল তেতিয়া [[শদিয়া]]ৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ হিচাপে পৰিচিত আছিল। মূৰ্তি অনাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদীৰ কাষৰ চাৰিভাগী নামৰ ঠাইত থকা বাসুদেৱ মন্দিৰৰ ভূমিত সত্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল বুলি এই পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে। চাৰিভাগী আৰু লাউমুৰী নামৰ ঠাইসমূহত দামোদৰ ঠাকুৰে সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবেই এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানটো পৰৱৰ্তী সময়ত নৰোৱা সত্ৰ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> ===বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰৰ সংযোগ=== বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ প্ৰথম অৱস্থাত পৃথক উপাসনাস্থলী আছিল বুলি ইংগিত দিয়া এটা পুৰণি বিহুগীত পোৱা যায়।<ref>[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201976/1976%20VOL%20-3.pdf ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮।]</ref> {{blockquote| উজাই নৰোৱা ভটিয়াই বৰদোৱা<br/> মাজতে বাসুদেৱৰ থান<br/> লাগনি বিৰিখ ঐ লাগিবলৈ নাপালে<br/> মুচুকাই ভাঙিলে ডাল }} এই গীতটোৰ পৰা সেই সময়ত নৰোৱা সত্ৰ আৰু বাসুদেৱ থান দুটা পৃথক ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। দামোদৰ আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰমাকান্ত আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু তেওঁ আন দুখন সত্ৰৰো তত্ত্বাৱধান কৰিবলগীয়া হোৱাত বাসুদেৱ থান যথেষ্ট অৱহেলিত হৈ পৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চল গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰমাকান্ত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰামদেৱ আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। এই সময়ৰ পৰাই বাসুদেৱ মন্দিৰ আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''নৰোৱা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল বুলি ইংৰাজী বিৱৰণত উল্লেখ আছে। সেই সময়তে মন্দিৰটো বৰ্তমানৰ স্থানলৈ চূড়ান্তভাৱে স্থানান্তৰিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰজাসকলে সত্ৰাধিকাৰসকলৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ===আহোম ৰজাৰ আগমন সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা=== এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই এই সত্ৰ পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ বৰ্তমান ''উভতা চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত এটা ঠাইৰ পৰা উভতি যাবলগীয়া হয়। ''উভতা'' শব্দৰ অৰ্থ উভতি যোৱা।<ref>অসমীয়া শব্দ ''উভতা''ৰ অৰ্থৰ বাবে xobdo.org অভিধান।</ref> এই ঘটনাৰ কথা জানিব পাৰি সত্ৰাধিকাৰজনে দুখ প্ৰকাশ কৰি সত্ৰখন ত্যাগ কৰে আৰু [[বৰপেটা]]লৈ গৈ বসবাস কৰিবলৈ লয়। পিছত ৰজাই এই কথা জানিব পাৰি অনুতাপ প্ৰকাশ কৰে আৰু মহীধৰ ডাঙৰীয়াক সত্ৰলৈ পঠিয়াই এটা বৰকাঁহ প্ৰদান কৰে বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> {{efn|ইংৰাজী খচৰাত এই ঘটনাৰ বছৰ ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ আৰু ৰজা গৌৰীনাথ সিংহ বুলি উল্লেখ আছে। কিন্তু গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে এই বছৰটো সামঞ্জস্যপূর্ণ নহয়। সেয়েহে ঘটনাটো ইয়াত পৰম্পৰাগত বিৱৰণ হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে; তাৰিখ আৰু ৰজাৰ পৰিচয় পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।}} অসমীয়া পৰম্পৰাত ৰজাই যি নদীপথেৰে আহি উভতি গৈছিল, সেই নদীখন ''চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। ===পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰৱৰ্তী বিকাশ=== ক্ৰমে বাসুদেৱ থানৰ স্থানটো জনশূন্য আৰু পৰিত্যক্ত হৈ পৰিছিল। ৰঙাইন অলধৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আগমনলৈকে এই অৱস্থা অব্যাহত আছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত অচ্যুত আতাই অলধৰাৰ সহায়ত সেই স্থানত পুনৰ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বাসুদেৱ মন্দিৰটো ''মাঘী পূৰ্ণিমা''ৰ দিনা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ পৰাই প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাত পালনাম অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰম্পৰা অব্যাহত আছে। অচ্যুত আতাৰ ভাতৃ মহেশ আতাই সেই স্থানত এখন বৃহৎ নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সোৱণশিৰি নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত সত্ৰখন পুৰণি স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। ৰমাকান্ত আতাৰ পুত্ৰ ৰামচৰণ আতাৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজসাহায্যত চামপৰা আৰু কঢ়ানৈৰ মাজত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ই বাসুদেৱ থান হিচাপে অধিক জনাজাত হৈ পৰিছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত স্থানীয় বিৱৰণ অনুসৰি, মানৰ আক্ৰমণৰ সময়ত সত্ৰখন উজাৰ হোৱাৰ পিছত নৰোৱাৰ অচ্যুত আতাই ইয়াক পুনৰ সংস্কাৰ কৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। অচ্যুত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ মুক্তিনাথদেৱ সত্ৰাধিকাৰ হয়। থানখনৰ আভ্যন্তৰীণ কাৰ্যত কুশচন্দ্ৰদেৱ আৰু মহেশচন্দ্ৰদেৱে ভূমিকা লৈছিল, আনহাতে বহিঃবিষয়ৰ তত্ত্বাৱধান কৰিছিল শিৱচন্দ্ৰদেৱে। ১৯৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকৰ সময়ত তদানীন্তন পূব বংগ, বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]],ৰ পৰা ৰাজমিস্ত্ৰী আনি চাৰিকোণীয়া পকী মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015">প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত'', প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আৰু ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আদি পুৰোহিত তথা সত্ৰাধিকাৰসকলে মন্দিৰৰ দায়িত্ব পালন কৰিছে। ==বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তিসমূহ== বাসুদেৱ থানত থকা মূৰ্তিসমূহ বিভিন্ন ঐতিহাসিক সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ঢকুৱাখনাত উদ্ধাৰ হোৱা তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিত্তিত পুৰণি মন্দিৰত বাসুদেৱ, অম্বা আৰু গণেশৰ মূৰ্তি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, প্ৰাৰম্ভিক বাসুদেৱ মূৰ্তিটো চতুৰ্দশ শতিকাত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।বৰ্তমান থানত থকা বৃহৎ ক'লা শিলৰ বাসুদেৱ মূৰ্তিটো পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ কুণ্ডিল অঞ্চলত আছিল বুলি কোৱা হয়। দামোদৰদেৱ আতাৰ সময়ত এই মূৰ্তিটো নৰোৱা সত্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। ''ঠাকুৰ চৰিত'' নামৰ পুথি অনুসৰি, আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত শদিয়াৰ পৰা ক'লা শিলত খোদিত বাসুদেৱৰ এটা প্ৰতিমা আনি নৰোৱা সত্ৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। মূৰ্তিটো প্ৰায় চাৰি ফুট অৰ্থাৎ ১২২ চেণ্টিমিটাৰ উচ্চতাৰ। ইয়াত বাসুদেৱক চতুৰ্ভুজ ৰূপত দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Chutia2019">{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 }}</ref> ''ঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে— {{blockquote| কুণ্ডিল নগৰ হিতু অতি অনুপম<br/> বহু ভূমি বৃত্তি দিবো তাহাৰ লগত }} ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে—কুণ্ডিল নগৰত বাসুদেৱৰ এটা সুন্দৰ প্ৰতিমা আছিল। ৰজাই সেই প্ৰতিমা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে তাৰ সৈতে ভূমি আৰু সম্পত্তিও দান কৰিছিল। এই বিৱৰণৰ ভিত্তিত সপ্তদশ শতিকাত বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''বাসুদেৱ নৰোৱা সত্ৰ'' হিচাপে গঢ় লৈ উঠা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Chutia2019"/> মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন মূৰ্তি আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ কিছুমান ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত হোৱা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। ==বাসুদেৱ নামৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য== ''কৃষ্ণ বাসুদেৱ'' নামৰ আভিধানিক ব্যুৎপত্তি আৰু অৰ্থ হৈছে :ৱসুদেৱ + ষ্ণ (অপত্যাৰ্থে) = বাসুদেৱ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বসুদেৱৰ পুত্ৰ পূৰ্ণব্ৰহ্ম দৈৱকীনন্দন কৃষ্ণ। অৰ্থাৎ বসুদেৱ আৰু তেওঁৰ পত্নী দৈৱকীৰ পুত্ৰৰূপে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰা পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' বুলি জনা যায়। মহাপুৰুষ [[মাধৱদেৱ]]ৰ নামঘোষাৰ নামান্বয় অংশৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, পৰমব্ৰহ্মৰ ''কৃষ্ণ'' আৰু ''বাসুদেৱ'' এই দুয়োটা নামেই একে পৰম সত্তাক বুজায়। কৃষ্ণৰূপে তেওঁ সমগ্ৰ পৃথিৱীক আনন্দময় কৰে আৰু বাসুদেৱৰূপে সমগ্ৰ জগতত বাস কৰে। সমগ্ৰ জগতো তেওঁৰ মাজতেই অৱস্থিত বুলি ধৰ্মীয় ব্যাখ্যাত উল্লেখ আছে। সেই কাৰণে পণ্ডিতসকলে পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' নামেৰে অভিহিত কৰিছে।<ref name="Prafulla2015"/> ==উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান== বাসুদেৱ থানত পালনাম, দৌল উৎসৱ আৰু ৰাস মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মাঘী পূৰ্ণিমাৰ পালনাম বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। অচ্যুত আতাই মাঘী পূৰ্ণিমাৰ দিনা মন্দিৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই অনুষ্ঠান সম্পৰ্কিত। প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাৰ নিশা পালনাম অনুষ্ঠিত হয় আৰু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্তসকলে ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰে। ==বিৱৰণ== বাসুদেৱ থানৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা। ইয়াৰ অধিকাংশ অঞ্চল গছ-গছনিৰে আবৃত। থানখনৰ আশে-পাশে থকা কেইবাখনো গাঁৱত বিভিন্ন সময়ত মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছে। স্থানীয় লোকসকলে সেই মূৰ্তিসমূহ থানত অৰ্পণ কৰিছে।<ref name="A2"/><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead }}</ref> ==সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকল== বাসুদেৱ থান নৰোৱা সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকলৰ নাম তলত উল্লেখ কৰা হ'ল— * প্ৰতিষ্ঠাতা শ্ৰী শ্ৰী দামোদৰ ঠাকুৰ * ৰমাকান্ত ঠাকুৰ * ৰামচন্দ্ৰ ঠাকুৰ * ৰামদেৱ * ভদ্ৰদেৱ * লক্ষ্মীদেৱ * বামদেৱ * অচ্যুৎ চন্দ্ৰদেৱ * মুক্তিনাথদেৱ * মহেশ চন্দ্ৰদেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী <ref name="Prafulla2015"/> ==শাখা থান== সত্ৰাধিকাৰ মুক্তিনাথদেৱ গোস্বামীৰ সময়ত লখিমপুৰৰ [[বিহপুৰীয়া]] আৰু পথালি পাহাৰত দুখন শাখা থান প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015"/> এই দুখন হ'ল— * কাচি কটা বাসুদেৱ থান * তৰাজুলি বাসুদেৱ থান ==অতিথিশালা== বাসুদেৱ থানত ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীসকলৰ বাবে এখন অতিথিশালা আছে। দূৰদূৰণিৰ পৰা অহা ভক্তসকলৰ থকা আৰু খোৱাৰ ব্যৱস্থা ইয়াত উপলব্ধ। ==যোগাযোগ== বাসুদেৱ থান [[ঢকুৱাখনা]] নগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} থানখনলৈ যোৱাৰ দুটা প্ৰধান স্থলপথ আছে। এটা [[ঘিলামৰা]]ৰ বৰদৈবামৰ পৰা আৰু আনটো ঢকুৱাখনাৰ পৰা। ইংৰাজী খচৰাত উত্তৰ লখিমপুৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনক নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচন আৰু লীলাবাৰী বিমানবন্দৰক নিকটতম বিমানবন্দৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মূল অসমীয়া বিৱৰণত লখিমপুৰ জিলাৰ নকাড়ী আৰু ধেমাজি জিলাৰ গোগামুখৰ ওচৰৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহৰ কথাও উল্লেখ আছে। নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচনৰ পৰিচয় যাতায়াতৰ পথ আৰু বৰ্তমানৰ ৰে'লসেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰে। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কামাখ্যা মন্দিৰ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }} * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * ড॰ মহেশ্বৰ নেওগ (সম্পাদনা)। ''পবিত্ৰ অসম''। পৃষ্ঠা ১৪–১৫। * অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ, অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ, ১৯৮৫। * ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮। [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:একশৰণ নামধৰ্মৰ সত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু স্থাপত্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ ইতিহাস]] nnym3rmpl2rryciyf44owc3zd6wtxu6 646996 646995 2026-10-24T02:46:33Z Ananya Taye 28065 646996 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | other_names = বাসুদেৱ থান, নৰোৱা সত্ৰ, লাউমুৰা সত্ৰ | assamese = বাসুদেৱ থান | image = Basudev Than.jpg | image_size = 250px | image_alt = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | caption = [[ঢকুৱাখনা]]ৰ শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | coordinates = {{coord|27.224632967864068|N|94.29833172638041|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state/province = [[অসম]] | district = [[লখিমপুৰ জিলা]] | locale = [[ঢকুৱাখনা]] | primary_deity = [[বিষ্ণু]] (বাসুদেৱ) | important_festivals = পালনাম, দৌল উৎসৱ, ৰাস মহোৎসৱ | architecture = অসমীয়া, মিচিং | number_of_temples = | number_of_monuments = | inscriptions = | date_built = ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ (প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা) | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ]] | temple_board = | website = [http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান] }} '''বাসুদেৱ থান''' বা '''নৰোৱা সত্ৰ''' হৈছে [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ [[ঢকুৱাখনা]]ত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক [[সত্ৰ]] আৰু বিষ্ণু উপাসনাস্থলী। চতুৰ্দশ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সত্যনাৰায়ণৰ সময়ত ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ''লাউমুৰা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানখন অসম তথা ভাৰতৰ আন আন অঞ্চলতো জনাজাত। থানখন ঢকুৱাখনা চাৰিআলিৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ই বলাহী চামপৰা আৰু সৌপাৰাৰ মাজৰ সোৱণশিৰি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। থানখনৰ লগতে বাসুদেৱৰ এখন নামঘৰ আছে। সত্ৰৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা।<ref name="A2">{{cite web |url=http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm |title=Shri Shri Basudev Than | Basudev Than, Dhakuakhana, Lakhimpur |website=Assaminfo |access-date=28 January 2020 }}</ref> [[File:Sri Sri Basudev Than, Lakhimpur.jpg|thumb|শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান, ঢকুৱাখনা, লখিমপুৰ।]] ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বাসুদেৱ থানৰ মূল ভূমিখণ্ড প্ৰথমে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে দান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই ভূমি বিভিন্ন লোকৰ অধীনলৈ গৈছিল। সপ্তদশ শতিকাত দামোদৰ আতাই এই স্থানত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াৰ নাম ''লাউমুৰা সত্ৰ'' ৰাখিছিল। আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই দান কৰা ভূমিও সময়ৰ লগে লগে বিভিন্ন ব্যক্তিৰ হাতলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। এই পৰম্পৰাৰ সৈতে ''নৰোৱা'' নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কিত বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''ন'' শব্দৰ অৰ্থ ''নহয়'' আৰু ''ৰোৱা'' শব্দৰ অৰ্থ ''থকা'' বা ''বাস কৰা''। অৰ্থাৎ ''নৰোৱা'' শব্দটোৱে ''স্থায়ীভাৱে থাকিব নোৱাৰা'' অৱস্থাক বুজায়।<ref name="A2"/> ===নৰোৱা নামৰ তাৎপৰ্য=== ৱেড চাহাবৰ ''অসমৰ বিৱৰণ'' পুথিত ছাঁপৰা নৈৰ পাৰত নৰোৱা নামৰ ঠাইত এখন থান থকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়ালৈ বছৰি সহস্ৰাধিক দৰ্শনাৰ্থী বাসুদেৱ মূৰ্তি দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছিল।<ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ''পবিত্ৰ অসম'', পৃষ্ঠা ১৪–১৫।</ref> ৱেডৰ বিৱৰণত উল্লেখ আছে— <blockquote> "NAROA is much smaller district, which does not exceed eight miles in length and six in breadth. It is chiefly noted for a temple or Takoorbari. The waters of Sowpurra (Champora) river contribute to enrich the estate of the NAROA GOSAIN or GOSWAMI. --- P. Wedd" </blockquote> এই বিৱৰণ অনুসৰি, নৰোৱা প্ৰায় আঠ মাইল দীঘল আৰু ছয় মাইল বহল এটা সৰু অঞ্চল আছিল। অঞ্চলটো বিশেষকৈ এটা মন্দিৰ বা ঠাকুৰবাৰীৰ বাবে জনাজাত আছিল। সোৱপুৰা বা চামপৰা নদীৰ পানীয়ে নৰোৱা গোসাঁই বা গোস্বামীৰ সম্পত্তি সমৃদ্ধ কৰাত সহায় কৰিছিল। নৰোৱা নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে আন কেইটামানো মত প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰে আই কনকলতাৰ সৈতে আহি বৰদোৱা থান পুনৰুদ্ধাৰ কৰি নতুনকৈ এখন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে সত্ৰখনক ''নৰোৱা সত্ৰ'' বোলা হৈছিল।<ref>প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান'', প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> আন এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, বাসুদেৱৰ মূৰ্তি থকা থানখনত নৰোৱা বংশৰ গোসাঁইসকল বাস কৰাৰ বাবেই ইয়াক নৰোৱা সত্ৰ বুলি জনা যায়।<ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ।</ref> এইদৰে নৰোৱা নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা আৰু ব্যাখ্যা পোৱা যায়। ==কিংবদন্তি আৰু জনবিশ্বাস== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে ৰচনা কৰা ''[[ৰুক্মিণী হৰণ]]'' কাব্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পৰৱৰ্তী পৰম্পৰা অনুসৰি, [[ৰুক্মিণী]]য়ে [[কৃষ্ণ]] বা বাসুদেৱক বিবাহ কৰাৰ আকাংক্ষাৰে তেওঁৰ এটা প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>"The prominence of Bhismaka can be attributed to the Rukmini-harana, the well-known poem composed by Sankaradeva. He interwove the two versions of story of the abduction of Rukmini by Krishna, as given in the Harivamsa II, chapters 59-60 and the Bhagavatapurana, 10, chapters 52-4, and incorporated distinct regional features in the poem. To the original tale he added scenes of common domestic life, which transformed the Puranic story into a narrative of popular experience." {{harvcol|Shin|2023|pp=74–75}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=cicwebpages, Assam, Dhakuakhana, Basudevthan1, Para 6 |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ ভিত্তিত বাসুদেৱ থানত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে ভক্তৰ মনোকামনা পূৰ্ণ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে [[নেপাল]]ৰ পৰাও বহু ভক্তই ইয়ালৈ আহি প্ৰাৰ্থনা কৰে বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। অৱশ্যে নেপালত এই থানৰ খ্যাতি কেনেদৰে বিয়পি পৰিছিল, তাৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক বিৱৰণ উপলব্ধ নহয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা=== বাসুদেৱ থানৰ প্ৰাৰম্ভিক মন্দিৰ চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ আৰু লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি বিভিন্ন বিৱৰণত উল্লেখ পোৱা যায়। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]] বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''নাৰায়ণ দ্বিজ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমি দান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986}}</ref> মূল অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়তে এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বানপানীৰ ফলত মন্দিৰটোৰ পুৰণি স্থান পৰিত্যক্ত হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''ৰবিদেৱ দ্বিজ''লৈ ভূমি দান কৰিছিল। এই বিৱৰণত তেওঁক ''সাধয়াপুৰীয়া'' বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ভূমিদানৰ সৈতে ''ৰবিদাস বনস্পতি'' নামৰ এজন পুৰোহিতৰ নামো সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। ইংৰাজী খচৰাত তেওঁক ''ৰবিদৰ বনস্পতি'' (''Ravidhar Vanaspati'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মন্দিৰৰ ভূমি উক্ত পুৰোহিতৰ বংশধৰসকলৰ অধীনলৈ যায়। সেই বংশৰ ''বাহুদে'' নামৰ এজন সদস্যই সপ্তদশ শতিকাত বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰু দামোদৰদেৱ আতাক সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ স্থানটো প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এইদৰে ১৩৯২ আৰু ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদান সম্পৰ্কে দুটা পৃথক বিৱৰণ প্ৰচলিত আছে। দুয়োটা বিৱৰণেই মন্দিৰটোৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসক চুতীয়া ৰাজবংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে। ===দামোদৰ আতা আৰু লাউমুৰা সত্ৰ=== সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নাতি দামোদৰ আতাই আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ স্থানলৈ সত্ৰখন স্থানান্তৰ কৰি ''লাউমুৰা সত্ৰ'' হিচাপে পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। দামোদৰ আতা বিজনীৰ পৰা আহিছিল নে উজনি অসমৰ পৰা আহিছিল, সেই বিষয়ে মতভেদ আছে।<ref name="A2"/> অসমীয়া চৰিত-পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰৰ আগমনৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহই সপোনত চতুৰ্ভুজৰূপী বিষ্ণুৰ দৰ্শন লাভ কৰিছিল। পিছদিনা তেওঁ এই কথা ঠাকুৰৰ আগত ব্যক্ত কৰে আৰু ৰাজ্যত সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা বাসুদেৱৰ মূৰ্তি আনিবলৈ ৰাজবিষয়া পঠিয়ায়। কুণ্ডিল তেতিয়া [[শদিয়া]]ৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ হিচাপে পৰিচিত আছিল। মূৰ্তি অনাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদীৰ কাষৰ চাৰিভাগী নামৰ ঠাইত থকা বাসুদেৱ মন্দিৰৰ ভূমিত সত্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল বুলি এই পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে। চাৰিভাগী আৰু লাউমুৰী নামৰ ঠাইসমূহত দামোদৰ ঠাকুৰে সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবেই এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানটো পৰৱৰ্তী সময়ত নৰোৱা সত্ৰ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> ===বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰৰ সংযোগ=== বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ প্ৰথম অৱস্থাত পৃথক উপাসনাস্থলী আছিল বুলি ইংগিত দিয়া এটা পুৰণি বিহুগীত পোৱা যায়।<ref>[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201976/1976%20VOL%20-3.pdf ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮।]</ref> {{blockquote| উজাই নৰোৱা ভটিয়াই বৰদোৱা<br/> মাজতে বাসুদেৱৰ থান<br/> লাগনি বিৰিখ ঐ লাগিবলৈ নাপালে<br/> মুচুকাই ভাঙিলে ডাল }} এই গীতটোৰ পৰা সেই সময়ত নৰোৱা সত্ৰ আৰু বাসুদেৱ থান দুটা পৃথক ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। দামোদৰ আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰমাকান্ত আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু তেওঁ আন দুখন সত্ৰৰো তত্ত্বাৱধান কৰিবলগীয়া হোৱাত বাসুদেৱ থান যথেষ্ট অৱহেলিত হৈ পৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চল গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰমাকান্ত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰামদেৱ আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। এই সময়ৰ পৰাই বাসুদেৱ মন্দিৰ আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''নৰোৱা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল বুলি ইংৰাজী বিৱৰণত উল্লেখ আছে। সেই সময়তে মন্দিৰটো বৰ্তমানৰ স্থানলৈ চূড়ান্তভাৱে স্থানান্তৰিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰজাসকলে সত্ৰাধিকাৰসকলৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ===আহোম ৰজাৰ আগমন সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা=== এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই এই সত্ৰ পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ বৰ্তমান ''উভতা চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত এটা ঠাইৰ পৰা উভতি যাবলগীয়া হয়। ''উভতা'' শব্দৰ অৰ্থ উভতি যোৱা।<ref>অসমীয়া শব্দ ''উভতা''ৰ অৰ্থৰ বাবে xobdo.org অভিধান।</ref> এই ঘটনাৰ কথা জানিব পাৰি সত্ৰাধিকাৰজনে দুখ প্ৰকাশ কৰি সত্ৰখন ত্যাগ কৰে আৰু [[বৰপেটা]]লৈ গৈ বসবাস কৰিবলৈ লয়। পিছত ৰজাই এই কথা জানিব পাৰি অনুতাপ প্ৰকাশ কৰে আৰু মহীধৰ ডাঙৰীয়াক সত্ৰলৈ পঠিয়াই এটা বৰকাঁহ প্ৰদান কৰে বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> {{efn|ইংৰাজী খচৰাত এই ঘটনাৰ বছৰ ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ আৰু ৰজা গৌৰীনাথ সিংহ বুলি উল্লেখ আছে। কিন্তু গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে এই বছৰটো সামঞ্জস্যপূর্ণ নহয়। সেয়েহে ঘটনাটো ইয়াত পৰম্পৰাগত বিৱৰণ হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে; তাৰিখ আৰু ৰজাৰ পৰিচয় পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।}} অসমীয়া পৰম্পৰাত ৰজাই যি নদীপথেৰে আহি উভতি গৈছিল, সেই নদীখন ''চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। ===পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰৱৰ্তী বিকাশ=== ক্ৰমে বাসুদেৱ থানৰ স্থানটো জনশূন্য আৰু পৰিত্যক্ত হৈ পৰিছিল। ৰঙাইন অলধৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আগমনলৈকে এই অৱস্থা অব্যাহত আছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত অচ্যুত আতাই অলধৰাৰ সহায়ত সেই স্থানত পুনৰ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বাসুদেৱ মন্দিৰটো ''মাঘী পূৰ্ণিমা''ৰ দিনা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ পৰাই প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাত পালনাম অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰম্পৰা অব্যাহত আছে। অচ্যুত আতাৰ ভাতৃ মহেশ আতাই সেই স্থানত এখন বৃহৎ নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সোৱণশিৰি নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত সত্ৰখন পুৰণি স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। ৰমাকান্ত আতাৰ পুত্ৰ ৰামচৰণ আতাৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজসাহায্যত চামপৰা আৰু কঢ়ানৈৰ মাজত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ই বাসুদেৱ থান হিচাপে অধিক জনাজাত হৈ পৰিছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত স্থানীয় বিৱৰণ অনুসৰি, মানৰ আক্ৰমণৰ সময়ত সত্ৰখন উজাৰ হোৱাৰ পিছত নৰোৱাৰ অচ্যুত আতাই ইয়াক পুনৰ সংস্কাৰ কৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। অচ্যুত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ মুক্তিনাথদেৱ সত্ৰাধিকাৰ হয়। থানখনৰ আভ্যন্তৰীণ কাৰ্যত কুশচন্দ্ৰদেৱ আৰু মহেশচন্দ্ৰদেৱে ভূমিকা লৈছিল, আনহাতে বহিঃবিষয়ৰ তত্ত্বাৱধান কৰিছিল শিৱচন্দ্ৰদেৱে। ১৯৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকৰ সময়ত তদানীন্তন পূব বংগ, বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]],ৰ পৰা ৰাজমিস্ত্ৰী আনি চাৰিকোণীয়া পকী মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015">প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত'', প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আৰু ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আদি পুৰোহিত তথা সত্ৰাধিকাৰসকলে মন্দিৰৰ দায়িত্ব পালন কৰিছে। ==বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তিসমূহ== বাসুদেৱ থানত থকা মূৰ্তিসমূহ বিভিন্ন ঐতিহাসিক সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ঢকুৱাখনাত উদ্ধাৰ হোৱা তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিত্তিত পুৰণি মন্দিৰত বাসুদেৱ, অম্বা আৰু গণেশৰ মূৰ্তি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, প্ৰাৰম্ভিক বাসুদেৱ মূৰ্তিটো চতুৰ্দশ শতিকাত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।বৰ্তমান থানত থকা বৃহৎ ক'লা শিলৰ বাসুদেৱ মূৰ্তিটো পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ কুণ্ডিল অঞ্চলত আছিল বুলি কোৱা হয়। দামোদৰদেৱ আতাৰ সময়ত এই মূৰ্তিটো নৰোৱা সত্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। ''ঠাকুৰ চৰিত'' নামৰ পুথি অনুসৰি, আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত শদিয়াৰ পৰা ক'লা শিলত খোদিত বাসুদেৱৰ এটা প্ৰতিমা আনি নৰোৱা সত্ৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। মূৰ্তিটো প্ৰায় চাৰি ফুট অৰ্থাৎ ১২২ চেণ্টিমিটাৰ উচ্চতাৰ। ইয়াত বাসুদেৱক চতুৰ্ভুজ ৰূপত দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Chutia2019">{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 }}</ref> ''ঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে— {{blockquote| কুণ্ডিল নগৰ হিতু অতি অনুপম<br/> বহু ভূমি বৃত্তি দিবো তাহাৰ লগত }} ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে—কুণ্ডিল নগৰত বাসুদেৱৰ এটা সুন্দৰ প্ৰতিমা আছিল। ৰজাই সেই প্ৰতিমা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে তাৰ সৈতে ভূমি আৰু সম্পত্তিও দান কৰিছিল। এই বিৱৰণৰ ভিত্তিত সপ্তদশ শতিকাত বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''বাসুদেৱ নৰোৱা সত্ৰ'' হিচাপে গঢ় লৈ উঠা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Chutia2019"/> মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন মূৰ্তি আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ কিছুমান ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত হোৱা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। ==বাসুদেৱ নামৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য== ''কৃষ্ণ বাসুদেৱ'' নামৰ আভিধানিক ব্যুৎপত্তি আৰু অৰ্থ হৈছে :ৱসুদেৱ + ষ্ণ (অপত্যাৰ্থে) = বাসুদেৱ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বসুদেৱৰ পুত্ৰ পূৰ্ণব্ৰহ্ম দৈৱকীনন্দন কৃষ্ণ। অৰ্থাৎ বসুদেৱ আৰু তেওঁৰ পত্নী দৈৱকীৰ পুত্ৰৰূপে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰা পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' বুলি জনা যায়। মহাপুৰুষ [[মাধৱদেৱ]]ৰ নামঘোষাৰ নামান্বয় অংশৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, পৰমব্ৰহ্মৰ ''কৃষ্ণ'' আৰু ''বাসুদেৱ'' এই দুয়োটা নামেই একে পৰম সত্তাক বুজায়। কৃষ্ণৰূপে তেওঁ সমগ্ৰ পৃথিৱীক আনন্দময় কৰে আৰু বাসুদেৱৰূপে সমগ্ৰ জগতত বাস কৰে। সমগ্ৰ জগতো তেওঁৰ মাজতেই অৱস্থিত বুলি ধৰ্মীয় ব্যাখ্যাত উল্লেখ আছে। সেই কাৰণে পণ্ডিতসকলে পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' নামেৰে অভিহিত কৰিছে।<ref name="Prafulla2015"/> ==উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান== বাসুদেৱ থানত পালনাম, দৌল উৎসৱ আৰু ৰাস মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মাঘী পূৰ্ণিমাৰ পালনাম বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। অচ্যুত আতাই মাঘী পূৰ্ণিমাৰ দিনা মন্দিৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই অনুষ্ঠান সম্পৰ্কিত। প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাৰ নিশা পালনাম অনুষ্ঠিত হয় আৰু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্তসকলে ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰে। ==বিৱৰণ== বাসুদেৱ থানৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা। ইয়াৰ অধিকাংশ অঞ্চল গছ-গছনিৰে আবৃত। থানখনৰ আশে-পাশে থকা কেইবাখনো গাঁৱত বিভিন্ন সময়ত মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছে। স্থানীয় লোকসকলে সেই মূৰ্তিসমূহ থানত অৰ্পণ কৰিছে।<ref name="A2"/><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead }}</ref> ==সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকল== বাসুদেৱ থান নৰোৱা সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকলৰ নাম তলত উল্লেখ কৰা হ'ল— * প্ৰতিষ্ঠাতা শ্ৰী শ্ৰী দামোদৰ ঠাকুৰ * ৰমাকান্ত ঠাকুৰ * ৰামচন্দ্ৰ ঠাকুৰ * ৰামদেৱ * ভদ্ৰদেৱ * লক্ষ্মীদেৱ * বামদেৱ * অচ্যুৎ চন্দ্ৰদেৱ * মুক্তিনাথদেৱ * মহেশ চন্দ্ৰদেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী <ref name="Prafulla2015"/> ==শাখা থান== সত্ৰাধিকাৰ মুক্তিনাথদেৱ গোস্বামীৰ সময়ত লখিমপুৰৰ [[বিহপুৰীয়া]] আৰু পথালি পাহাৰত দুখন শাখা থান প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015"/> এই দুখন হ'ল— * কাচি কটা বাসুদেৱ থান * তৰাজুলি বাসুদেৱ থান ==অতিথিশালা== বাসুদেৱ থানত ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীসকলৰ বাবে এখন অতিথিশালা আছে। দূৰদূৰণিৰ পৰা অহা ভক্তসকলৰ থকা আৰু খোৱাৰ ব্যৱস্থা ইয়াত উপলব্ধ। ==যোগাযোগ== বাসুদেৱ থান [[ঢকুৱাখনা]] নগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} থানখনলৈ যোৱাৰ দুটা প্ৰধান স্থলপথ আছে। এটা [[ঘিলামৰা]]ৰ বৰদৈবামৰ পৰা আৰু আনটো ঢকুৱাখনাৰ পৰা। ইংৰাজী খচৰাত উত্তৰ লখিমপুৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনক নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচন আৰু লীলাবাৰী বিমানবন্দৰক নিকটতম বিমানবন্দৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মূল অসমীয়া বিৱৰণত লখিমপুৰ জিলাৰ নকাড়ী আৰু ধেমাজি জিলাৰ গোগামুখৰ ওচৰৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহৰ কথাও উল্লেখ আছে। নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচনৰ পৰিচয় যাতায়াতৰ পথ আৰু বৰ্তমানৰ ৰে'লসেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰে। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কামাখ্যা মন্দিৰ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }} * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * ড॰ মহেশ্বৰ নেওগ (সম্পাদনা)। ''পবিত্ৰ অসম''। পৃষ্ঠা ১৪–১৫। * অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ, অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ, ১৯৮৫। * ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮। [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:একশৰণ নামধৰ্মৰ সত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু স্থাপত্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ ইতিহাস]] djsipvxjhmy60yl2ua4gu8ghd4qvfz6 646997 646996 2026-10-24T02:47:02Z Ananya Taye 28065 /* গ্ৰন্থপঞ্জী */ 646997 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | other_names = বাসুদেৱ থান, নৰোৱা সত্ৰ, লাউমুৰা সত্ৰ | assamese = বাসুদেৱ থান | image = Basudev Than.jpg | image_size = 250px | image_alt = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | caption = [[ঢকুৱাখনা]]ৰ শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | coordinates = {{coord|27.224632967864068|N|94.29833172638041|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state/province = [[অসম]] | district = [[লখিমপুৰ জিলা]] | locale = [[ঢকুৱাখনা]] | primary_deity = [[বিষ্ণু]] (বাসুদেৱ) | important_festivals = পালনাম, দৌল উৎসৱ, ৰাস মহোৎসৱ | architecture = অসমীয়া, মিচিং | number_of_temples = | number_of_monuments = | inscriptions = | date_built = ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ (প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা) | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ]] | temple_board = | website = [http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান] }} '''বাসুদেৱ থান''' বা '''নৰোৱা সত্ৰ''' হৈছে [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ [[ঢকুৱাখনা]]ত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক [[সত্ৰ]] আৰু বিষ্ণু উপাসনাস্থলী। চতুৰ্দশ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সত্যনাৰায়ণৰ সময়ত ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ''লাউমুৰা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানখন অসম তথা ভাৰতৰ আন আন অঞ্চলতো জনাজাত। থানখন ঢকুৱাখনা চাৰিআলিৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ই বলাহী চামপৰা আৰু সৌপাৰাৰ মাজৰ সোৱণশিৰি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। থানখনৰ লগতে বাসুদেৱৰ এখন নামঘৰ আছে। সত্ৰৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা।<ref name="A2">{{cite web |url=http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm |title=Shri Shri Basudev Than | Basudev Than, Dhakuakhana, Lakhimpur |website=Assaminfo |access-date=28 January 2020 }}</ref> [[File:Sri Sri Basudev Than, Lakhimpur.jpg|thumb|শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান, ঢকুৱাখনা, লখিমপুৰ।]] ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বাসুদেৱ থানৰ মূল ভূমিখণ্ড প্ৰথমে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে দান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই ভূমি বিভিন্ন লোকৰ অধীনলৈ গৈছিল। সপ্তদশ শতিকাত দামোদৰ আতাই এই স্থানত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াৰ নাম ''লাউমুৰা সত্ৰ'' ৰাখিছিল। আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই দান কৰা ভূমিও সময়ৰ লগে লগে বিভিন্ন ব্যক্তিৰ হাতলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। এই পৰম্পৰাৰ সৈতে ''নৰোৱা'' নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কিত বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''ন'' শব্দৰ অৰ্থ ''নহয়'' আৰু ''ৰোৱা'' শব্দৰ অৰ্থ ''থকা'' বা ''বাস কৰা''। অৰ্থাৎ ''নৰোৱা'' শব্দটোৱে ''স্থায়ীভাৱে থাকিব নোৱাৰা'' অৱস্থাক বুজায়।<ref name="A2"/> ===নৰোৱা নামৰ তাৎপৰ্য=== ৱেড চাহাবৰ ''অসমৰ বিৱৰণ'' পুথিত ছাঁপৰা নৈৰ পাৰত নৰোৱা নামৰ ঠাইত এখন থান থকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়ালৈ বছৰি সহস্ৰাধিক দৰ্শনাৰ্থী বাসুদেৱ মূৰ্তি দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছিল।<ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ''পবিত্ৰ অসম'', পৃষ্ঠা ১৪–১৫।</ref> ৱেডৰ বিৱৰণত উল্লেখ আছে— <blockquote> "NAROA is much smaller district, which does not exceed eight miles in length and six in breadth. It is chiefly noted for a temple or Takoorbari. The waters of Sowpurra (Champora) river contribute to enrich the estate of the NAROA GOSAIN or GOSWAMI. --- P. Wedd" </blockquote> এই বিৱৰণ অনুসৰি, নৰোৱা প্ৰায় আঠ মাইল দীঘল আৰু ছয় মাইল বহল এটা সৰু অঞ্চল আছিল। অঞ্চলটো বিশেষকৈ এটা মন্দিৰ বা ঠাকুৰবাৰীৰ বাবে জনাজাত আছিল। সোৱপুৰা বা চামপৰা নদীৰ পানীয়ে নৰোৱা গোসাঁই বা গোস্বামীৰ সম্পত্তি সমৃদ্ধ কৰাত সহায় কৰিছিল। নৰোৱা নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে আন কেইটামানো মত প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰে আই কনকলতাৰ সৈতে আহি বৰদোৱা থান পুনৰুদ্ধাৰ কৰি নতুনকৈ এখন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে সত্ৰখনক ''নৰোৱা সত্ৰ'' বোলা হৈছিল।<ref>প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান'', প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> আন এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, বাসুদেৱৰ মূৰ্তি থকা থানখনত নৰোৱা বংশৰ গোসাঁইসকল বাস কৰাৰ বাবেই ইয়াক নৰোৱা সত্ৰ বুলি জনা যায়।<ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ।</ref> এইদৰে নৰোৱা নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা আৰু ব্যাখ্যা পোৱা যায়। ==কিংবদন্তি আৰু জনবিশ্বাস== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে ৰচনা কৰা ''[[ৰুক্মিণী হৰণ]]'' কাব্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পৰৱৰ্তী পৰম্পৰা অনুসৰি, [[ৰুক্মিণী]]য়ে [[কৃষ্ণ]] বা বাসুদেৱক বিবাহ কৰাৰ আকাংক্ষাৰে তেওঁৰ এটা প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>"The prominence of Bhismaka can be attributed to the Rukmini-harana, the well-known poem composed by Sankaradeva. He interwove the two versions of story of the abduction of Rukmini by Krishna, as given in the Harivamsa II, chapters 59-60 and the Bhagavatapurana, 10, chapters 52-4, and incorporated distinct regional features in the poem. To the original tale he added scenes of common domestic life, which transformed the Puranic story into a narrative of popular experience." {{harvcol|Shin|2023|pp=74–75}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=cicwebpages, Assam, Dhakuakhana, Basudevthan1, Para 6 |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ ভিত্তিত বাসুদেৱ থানত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে ভক্তৰ মনোকামনা পূৰ্ণ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে [[নেপাল]]ৰ পৰাও বহু ভক্তই ইয়ালৈ আহি প্ৰাৰ্থনা কৰে বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। অৱশ্যে নেপালত এই থানৰ খ্যাতি কেনেদৰে বিয়পি পৰিছিল, তাৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক বিৱৰণ উপলব্ধ নহয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা=== বাসুদেৱ থানৰ প্ৰাৰম্ভিক মন্দিৰ চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ আৰু লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি বিভিন্ন বিৱৰণত উল্লেখ পোৱা যায়। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]] বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''নাৰায়ণ দ্বিজ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমি দান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986}}</ref> মূল অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়তে এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বানপানীৰ ফলত মন্দিৰটোৰ পুৰণি স্থান পৰিত্যক্ত হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''ৰবিদেৱ দ্বিজ''লৈ ভূমি দান কৰিছিল। এই বিৱৰণত তেওঁক ''সাধয়াপুৰীয়া'' বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ভূমিদানৰ সৈতে ''ৰবিদাস বনস্পতি'' নামৰ এজন পুৰোহিতৰ নামো সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। ইংৰাজী খচৰাত তেওঁক ''ৰবিদৰ বনস্পতি'' (''Ravidhar Vanaspati'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মন্দিৰৰ ভূমি উক্ত পুৰোহিতৰ বংশধৰসকলৰ অধীনলৈ যায়। সেই বংশৰ ''বাহুদে'' নামৰ এজন সদস্যই সপ্তদশ শতিকাত বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰু দামোদৰদেৱ আতাক সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ স্থানটো প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এইদৰে ১৩৯২ আৰু ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদান সম্পৰ্কে দুটা পৃথক বিৱৰণ প্ৰচলিত আছে। দুয়োটা বিৱৰণেই মন্দিৰটোৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসক চুতীয়া ৰাজবংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে। ===দামোদৰ আতা আৰু লাউমুৰা সত্ৰ=== সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নাতি দামোদৰ আতাই আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ স্থানলৈ সত্ৰখন স্থানান্তৰ কৰি ''লাউমুৰা সত্ৰ'' হিচাপে পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। দামোদৰ আতা বিজনীৰ পৰা আহিছিল নে উজনি অসমৰ পৰা আহিছিল, সেই বিষয়ে মতভেদ আছে।<ref name="A2"/> অসমীয়া চৰিত-পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰৰ আগমনৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহই সপোনত চতুৰ্ভুজৰূপী বিষ্ণুৰ দৰ্শন লাভ কৰিছিল। পিছদিনা তেওঁ এই কথা ঠাকুৰৰ আগত ব্যক্ত কৰে আৰু ৰাজ্যত সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা বাসুদেৱৰ মূৰ্তি আনিবলৈ ৰাজবিষয়া পঠিয়ায়। কুণ্ডিল তেতিয়া [[শদিয়া]]ৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ হিচাপে পৰিচিত আছিল। মূৰ্তি অনাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদীৰ কাষৰ চাৰিভাগী নামৰ ঠাইত থকা বাসুদেৱ মন্দিৰৰ ভূমিত সত্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল বুলি এই পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে। চাৰিভাগী আৰু লাউমুৰী নামৰ ঠাইসমূহত দামোদৰ ঠাকুৰে সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবেই এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানটো পৰৱৰ্তী সময়ত নৰোৱা সত্ৰ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> ===বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰৰ সংযোগ=== বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ প্ৰথম অৱস্থাত পৃথক উপাসনাস্থলী আছিল বুলি ইংগিত দিয়া এটা পুৰণি বিহুগীত পোৱা যায়।<ref>[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201976/1976%20VOL%20-3.pdf ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮।]</ref> {{blockquote| উজাই নৰোৱা ভটিয়াই বৰদোৱা<br/> মাজতে বাসুদেৱৰ থান<br/> লাগনি বিৰিখ ঐ লাগিবলৈ নাপালে<br/> মুচুকাই ভাঙিলে ডাল }} এই গীতটোৰ পৰা সেই সময়ত নৰোৱা সত্ৰ আৰু বাসুদেৱ থান দুটা পৃথক ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। দামোদৰ আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰমাকান্ত আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু তেওঁ আন দুখন সত্ৰৰো তত্ত্বাৱধান কৰিবলগীয়া হোৱাত বাসুদেৱ থান যথেষ্ট অৱহেলিত হৈ পৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চল গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰমাকান্ত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰামদেৱ আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। এই সময়ৰ পৰাই বাসুদেৱ মন্দিৰ আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''নৰোৱা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল বুলি ইংৰাজী বিৱৰণত উল্লেখ আছে। সেই সময়তে মন্দিৰটো বৰ্তমানৰ স্থানলৈ চূড়ান্তভাৱে স্থানান্তৰিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰজাসকলে সত্ৰাধিকাৰসকলৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ===আহোম ৰজাৰ আগমন সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা=== এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই এই সত্ৰ পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ বৰ্তমান ''উভতা চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত এটা ঠাইৰ পৰা উভতি যাবলগীয়া হয়। ''উভতা'' শব্দৰ অৰ্থ উভতি যোৱা।<ref>অসমীয়া শব্দ ''উভতা''ৰ অৰ্থৰ বাবে xobdo.org অভিধান।</ref> এই ঘটনাৰ কথা জানিব পাৰি সত্ৰাধিকাৰজনে দুখ প্ৰকাশ কৰি সত্ৰখন ত্যাগ কৰে আৰু [[বৰপেটা]]লৈ গৈ বসবাস কৰিবলৈ লয়। পিছত ৰজাই এই কথা জানিব পাৰি অনুতাপ প্ৰকাশ কৰে আৰু মহীধৰ ডাঙৰীয়াক সত্ৰলৈ পঠিয়াই এটা বৰকাঁহ প্ৰদান কৰে বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> {{efn|ইংৰাজী খচৰাত এই ঘটনাৰ বছৰ ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ আৰু ৰজা গৌৰীনাথ সিংহ বুলি উল্লেখ আছে। কিন্তু গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে এই বছৰটো সামঞ্জস্যপূর্ণ নহয়। সেয়েহে ঘটনাটো ইয়াত পৰম্পৰাগত বিৱৰণ হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে; তাৰিখ আৰু ৰজাৰ পৰিচয় পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।}} অসমীয়া পৰম্পৰাত ৰজাই যি নদীপথেৰে আহি উভতি গৈছিল, সেই নদীখন ''চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। ===পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰৱৰ্তী বিকাশ=== ক্ৰমে বাসুদেৱ থানৰ স্থানটো জনশূন্য আৰু পৰিত্যক্ত হৈ পৰিছিল। ৰঙাইন অলধৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আগমনলৈকে এই অৱস্থা অব্যাহত আছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত অচ্যুত আতাই অলধৰাৰ সহায়ত সেই স্থানত পুনৰ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বাসুদেৱ মন্দিৰটো ''মাঘী পূৰ্ণিমা''ৰ দিনা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ পৰাই প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাত পালনাম অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰম্পৰা অব্যাহত আছে। অচ্যুত আতাৰ ভাতৃ মহেশ আতাই সেই স্থানত এখন বৃহৎ নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সোৱণশিৰি নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত সত্ৰখন পুৰণি স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। ৰমাকান্ত আতাৰ পুত্ৰ ৰামচৰণ আতাৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজসাহায্যত চামপৰা আৰু কঢ়ানৈৰ মাজত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ই বাসুদেৱ থান হিচাপে অধিক জনাজাত হৈ পৰিছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত স্থানীয় বিৱৰণ অনুসৰি, মানৰ আক্ৰমণৰ সময়ত সত্ৰখন উজাৰ হোৱাৰ পিছত নৰোৱাৰ অচ্যুত আতাই ইয়াক পুনৰ সংস্কাৰ কৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। অচ্যুত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ মুক্তিনাথদেৱ সত্ৰাধিকাৰ হয়। থানখনৰ আভ্যন্তৰীণ কাৰ্যত কুশচন্দ্ৰদেৱ আৰু মহেশচন্দ্ৰদেৱে ভূমিকা লৈছিল, আনহাতে বহিঃবিষয়ৰ তত্ত্বাৱধান কৰিছিল শিৱচন্দ্ৰদেৱে। ১৯৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকৰ সময়ত তদানীন্তন পূব বংগ, বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]],ৰ পৰা ৰাজমিস্ত্ৰী আনি চাৰিকোণীয়া পকী মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015">প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত'', প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আৰু ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আদি পুৰোহিত তথা সত্ৰাধিকাৰসকলে মন্দিৰৰ দায়িত্ব পালন কৰিছে। ==বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তিসমূহ== বাসুদেৱ থানত থকা মূৰ্তিসমূহ বিভিন্ন ঐতিহাসিক সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ঢকুৱাখনাত উদ্ধাৰ হোৱা তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিত্তিত পুৰণি মন্দিৰত বাসুদেৱ, অম্বা আৰু গণেশৰ মূৰ্তি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, প্ৰাৰম্ভিক বাসুদেৱ মূৰ্তিটো চতুৰ্দশ শতিকাত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।বৰ্তমান থানত থকা বৃহৎ ক'লা শিলৰ বাসুদেৱ মূৰ্তিটো পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ কুণ্ডিল অঞ্চলত আছিল বুলি কোৱা হয়। দামোদৰদেৱ আতাৰ সময়ত এই মূৰ্তিটো নৰোৱা সত্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। ''ঠাকুৰ চৰিত'' নামৰ পুথি অনুসৰি, আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত শদিয়াৰ পৰা ক'লা শিলত খোদিত বাসুদেৱৰ এটা প্ৰতিমা আনি নৰোৱা সত্ৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। মূৰ্তিটো প্ৰায় চাৰি ফুট অৰ্থাৎ ১২২ চেণ্টিমিটাৰ উচ্চতাৰ। ইয়াত বাসুদেৱক চতুৰ্ভুজ ৰূপত দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Chutia2019">{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 }}</ref> ''ঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে— {{blockquote| কুণ্ডিল নগৰ হিতু অতি অনুপম<br/> বহু ভূমি বৃত্তি দিবো তাহাৰ লগত }} ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে—কুণ্ডিল নগৰত বাসুদেৱৰ এটা সুন্দৰ প্ৰতিমা আছিল। ৰজাই সেই প্ৰতিমা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে তাৰ সৈতে ভূমি আৰু সম্পত্তিও দান কৰিছিল। এই বিৱৰণৰ ভিত্তিত সপ্তদশ শতিকাত বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''বাসুদেৱ নৰোৱা সত্ৰ'' হিচাপে গঢ় লৈ উঠা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Chutia2019"/> মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন মূৰ্তি আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ কিছুমান ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত হোৱা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। ==বাসুদেৱ নামৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য== ''কৃষ্ণ বাসুদেৱ'' নামৰ আভিধানিক ব্যুৎপত্তি আৰু অৰ্থ হৈছে :ৱসুদেৱ + ষ্ণ (অপত্যাৰ্থে) = বাসুদেৱ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বসুদেৱৰ পুত্ৰ পূৰ্ণব্ৰহ্ম দৈৱকীনন্দন কৃষ্ণ। অৰ্থাৎ বসুদেৱ আৰু তেওঁৰ পত্নী দৈৱকীৰ পুত্ৰৰূপে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰা পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' বুলি জনা যায়। মহাপুৰুষ [[মাধৱদেৱ]]ৰ নামঘোষাৰ নামান্বয় অংশৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, পৰমব্ৰহ্মৰ ''কৃষ্ণ'' আৰু ''বাসুদেৱ'' এই দুয়োটা নামেই একে পৰম সত্তাক বুজায়। কৃষ্ণৰূপে তেওঁ সমগ্ৰ পৃথিৱীক আনন্দময় কৰে আৰু বাসুদেৱৰূপে সমগ্ৰ জগতত বাস কৰে। সমগ্ৰ জগতো তেওঁৰ মাজতেই অৱস্থিত বুলি ধৰ্মীয় ব্যাখ্যাত উল্লেখ আছে। সেই কাৰণে পণ্ডিতসকলে পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' নামেৰে অভিহিত কৰিছে।<ref name="Prafulla2015"/> ==উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান== বাসুদেৱ থানত পালনাম, দৌল উৎসৱ আৰু ৰাস মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মাঘী পূৰ্ণিমাৰ পালনাম বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। অচ্যুত আতাই মাঘী পূৰ্ণিমাৰ দিনা মন্দিৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই অনুষ্ঠান সম্পৰ্কিত। প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাৰ নিশা পালনাম অনুষ্ঠিত হয় আৰু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্তসকলে ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰে। ==বিৱৰণ== বাসুদেৱ থানৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা। ইয়াৰ অধিকাংশ অঞ্চল গছ-গছনিৰে আবৃত। থানখনৰ আশে-পাশে থকা কেইবাখনো গাঁৱত বিভিন্ন সময়ত মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছে। স্থানীয় লোকসকলে সেই মূৰ্তিসমূহ থানত অৰ্পণ কৰিছে।<ref name="A2"/><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead }}</ref> ==সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকল== বাসুদেৱ থান নৰোৱা সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকলৰ নাম তলত উল্লেখ কৰা হ'ল— * প্ৰতিষ্ঠাতা শ্ৰী শ্ৰী দামোদৰ ঠাকুৰ * ৰমাকান্ত ঠাকুৰ * ৰামচন্দ্ৰ ঠাকুৰ * ৰামদেৱ * ভদ্ৰদেৱ * লক্ষ্মীদেৱ * বামদেৱ * অচ্যুৎ চন্দ্ৰদেৱ * মুক্তিনাথদেৱ * মহেশ চন্দ্ৰদেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী <ref name="Prafulla2015"/> ==শাখা থান== সত্ৰাধিকাৰ মুক্তিনাথদেৱ গোস্বামীৰ সময়ত লখিমপুৰৰ [[বিহপুৰীয়া]] আৰু পথালি পাহাৰত দুখন শাখা থান প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015"/> এই দুখন হ'ল— * কাচি কটা বাসুদেৱ থান * তৰাজুলি বাসুদেৱ থান ==অতিথিশালা== বাসুদেৱ থানত ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীসকলৰ বাবে এখন অতিথিশালা আছে। দূৰদূৰণিৰ পৰা অহা ভক্তসকলৰ থকা আৰু খোৱাৰ ব্যৱস্থা ইয়াত উপলব্ধ। ==যোগাযোগ== বাসুদেৱ থান [[ঢকুৱাখনা]] নগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} থানখনলৈ যোৱাৰ দুটা প্ৰধান স্থলপথ আছে। এটা [[ঘিলামৰা]]ৰ বৰদৈবামৰ পৰা আৰু আনটো ঢকুৱাখনাৰ পৰা। ইংৰাজী খচৰাত উত্তৰ লখিমপুৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনক নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচন আৰু লীলাবাৰী বিমানবন্দৰক নিকটতম বিমানবন্দৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মূল অসমীয়া বিৱৰণত লখিমপুৰ জিলাৰ নকাড়ী আৰু ধেমাজি জিলাৰ গোগামুখৰ ওচৰৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহৰ কথাও উল্লেখ আছে। নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচনৰ পৰিচয় যাতায়াতৰ পথ আৰু বৰ্তমানৰ ৰে'লসেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰে। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কামাখ্যা মন্দিৰ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }} * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * ড॰ মহেশ্বৰ নেওগ (সম্পাদনা)। ''পবিত্ৰ অসম''। পৃষ্ঠা ১৪–১৫। * অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ, অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ, ১৯৮৫। * ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮। [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 611bpr7nl2x57mnujahnmywcgor624u 646998 646997 2026-10-24T02:53:56Z Ananya Taye 28065 646998 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | other_names = বাসুদেৱ থান, নৰোৱা সত্ৰ, লাউমুৰা সত্ৰ | assamese = বাসুদেৱ থান | image = Basudev Than.jpg | image_size = 250px | image_alt = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | caption = [[ঢকুৱাখনা]]ৰ শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | coordinates = {{coord|27.224632967864068|N|94.29833172638041|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state/province = [[অসম]] | district = [[লখিমপুৰ জিলা]] | locale = [[ঢকুৱাখনা]] | primary_deity = [[বিষ্ণু]] (বাসুদেৱ) | important_festivals = পালনাম, দৌল উৎসৱ, ৰাস মহোৎসৱ | architecture = অসমীয়া, মিচিং | number_of_temples = | number_of_monuments = | inscriptions = | date_built = ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ (প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা) | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ]] | temple_board = | website = [http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান] }} '''বাসুদেৱ থান''' বা '''নৰোৱা সত্ৰ''' হৈছে [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ [[ঢকুৱাখনা]]ত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক [[সত্ৰ]] আৰু বিষ্ণু উপাসনাস্থলী। চতুৰ্দশ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সত্যনাৰায়ণৰ সময়ত ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ''লাউমুৰা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানখন অসম তথা ভাৰতৰ আন আন অঞ্চলতো জনাজাত। থানখন ঢকুৱাখনা চাৰিআলিৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ই বলাহী চামপৰা আৰু সৌপাৰাৰ মাজৰ সোৱণশিৰি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। থানখনৰ লগতে বাসুদেৱৰ এখন নামঘৰ আছে। সত্ৰৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা।<ref name="A2">{{cite web |url=http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm |title=Shri Shri Basudev Than | Basudev Than, Dhakuakhana, Lakhimpur |website=Assaminfo |access-date=28 January 2020 }}</ref> [[File:Sri Sri Basudev Than, Lakhimpur.jpg|thumb|শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান, ঢকুৱাখনা, লখিমপুৰ।]] ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বাসুদেৱ থানৰ মূল ভূমিখণ্ড প্ৰথমে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে দান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই ভূমি বিভিন্ন লোকৰ অধীনলৈ গৈছিল। সপ্তদশ শতিকাত দামোদৰ আতাই এই স্থানত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াৰ নাম ''লাউমুৰা সত্ৰ'' ৰাখিছিল। আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই দান কৰা ভূমিও সময়ৰ লগে লগে বিভিন্ন ব্যক্তিৰ হাতলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। এই পৰম্পৰাৰ সৈতে ''নৰোৱা'' নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কিত বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''ন'' শব্দৰ অৰ্থ ''নহয়'' আৰু ''ৰোৱা'' শব্দৰ অৰ্থ ''থকা'' বা ''বাস কৰা''। অৰ্থাৎ ''নৰোৱা'' শব্দটোৱে ''স্থায়ীভাৱে থাকিব নোৱাৰা'' অৱস্থাক বুজায়।<ref name="A2"/> ===নৰোৱা নামৰ তাৎপৰ্য=== ৱেড চাহাবৰ ''অসমৰ বিৱৰণ'' পুথিত ছাঁপৰা নৈৰ পাৰত নৰোৱা নামৰ ঠাইত এখন থান থকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়ালৈ বছৰি সহস্ৰাধিক দৰ্শনাৰ্থী বাসুদেৱ মূৰ্তি দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছিল।<ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ''পবিত্ৰ অসম'', পৃষ্ঠা ১৪–১৫।</ref> ৱেডৰ বিৱৰণত উল্লেখ আছে— <blockquote> "NAROA is much smaller district, which does not exceed eight miles in length and six in breadth. It is chiefly noted for a temple or Takoorbari. The waters of Sowpurra (Champora) river contribute to enrich the estate of the NAROA GOSAIN or GOSWAMI. --- P. Wedd" </blockquote> এই বিৱৰণ অনুসৰি, নৰোৱা প্ৰায় আঠ মাইল দীঘল আৰু ছয় মাইল বহল এটা সৰু অঞ্চল আছিল। অঞ্চলটো বিশেষকৈ এটা মন্দিৰ বা ঠাকুৰবাৰীৰ বাবে জনাজাত আছিল। সোৱপুৰা বা চামপৰা নদীৰ পানীয়ে নৰোৱা গোসাঁই বা গোস্বামীৰ সম্পত্তি সমৃদ্ধ কৰাত সহায় কৰিছিল। নৰোৱা নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে আন কেইটামানো মত প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰে আই কনকলতাৰ সৈতে আহি বৰদোৱা থান পুনৰুদ্ধাৰ কৰি নতুনকৈ এখন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে সত্ৰখনক ''নৰোৱা সত্ৰ'' বোলা হৈছিল।<ref>প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান'', প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> আন এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, বাসুদেৱৰ মূৰ্তি থকা থানখনত নৰোৱা বংশৰ গোসাঁইসকল বাস কৰাৰ বাবেই ইয়াক নৰোৱা সত্ৰ বুলি জনা যায়।<ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ।</ref> এইদৰে নৰোৱা নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা আৰু ব্যাখ্যা পোৱা যায়। ==কিংবদন্তি আৰু জনবিশ্বাস== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে ৰচনা কৰা ''[[ৰুক্মিণী হৰণ]]'' কাব্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পৰৱৰ্তী পৰম্পৰা অনুসৰি, [[ৰুক্মিণী]]য়ে [[কৃষ্ণ]] বা বাসুদেৱক বিবাহ কৰাৰ আকাংক্ষাৰে তেওঁৰ এটা প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>"The prominence of Bhismaka can be attributed to the Rukmini-harana, the well-known poem composed by Sankaradeva. He interwove the two versions of story of the abduction of Rukmini by Krishna, as given in the Harivamsa II, chapters 59-60 and the Bhagavatapurana, 10, chapters 52-4, and incorporated distinct regional features in the poem. To the original tale he added scenes of common domestic life, which transformed the Puranic story into a narrative of popular experience." {{harvcol|Shin|2023|pp=74–75}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=cicwebpages, Assam, Dhakuakhana, Basudevthan1, Para 6 |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ ভিত্তিত বাসুদেৱ থানত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে ভক্তৰ মনোকামনা পূৰ্ণ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে [[নেপাল]]ৰ পৰাও বহু ভক্তই ইয়ালৈ আহি প্ৰাৰ্থনা কৰে বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। অৱশ্যে নেপালত এই থানৰ খ্যাতি কেনেদৰে বিয়পি পৰিছিল, তাৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক বিৱৰণ উপলব্ধ নহয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা=== বাসুদেৱ থানৰ প্ৰাৰম্ভিক মন্দিৰ চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ আৰু লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি বিভিন্ন বিৱৰণত উল্লেখ পোৱা যায়। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]] বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''নাৰায়ণ দ্বিজ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমি দান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986}}</ref> মূল অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়তে এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বানপানীৰ ফলত মন্দিৰটোৰ পুৰণি স্থান পৰিত্যক্ত হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''ৰবিদেৱ দ্বিজ''লৈ ভূমি দান কৰিছিল। এই বিৱৰণত তেওঁক ''সাধয়াপুৰীয়া'' বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ভূমিদানৰ সৈতে ''ৰবিদাস বনস্পতি'' নামৰ এজন পুৰোহিতৰ নামো সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। ইংৰাজী খচৰাত তেওঁক ''ৰবিদৰ বনস্পতি'' (''Ravidhar Vanaspati'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মন্দিৰৰ ভূমি উক্ত পুৰোহিতৰ বংশধৰসকলৰ অধীনলৈ যায়। সেই বংশৰ ''বাহুদে'' নামৰ এজন সদস্যই সপ্তদশ শতিকাত বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰু দামোদৰদেৱ আতাক সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ স্থানটো প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এইদৰে ১৩৯২ আৰু ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদান সম্পৰ্কে দুটা পৃথক বিৱৰণ প্ৰচলিত আছে। দুয়োটা বিৱৰণেই মন্দিৰটোৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসক চুতীয়া ৰাজবংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে। ===দামোদৰ আতা আৰু লাউমুৰা সত্ৰ=== সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নাতি দামোদৰ আতাই আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ স্থানলৈ সত্ৰখন স্থানান্তৰ কৰি ''লাউমুৰা সত্ৰ'' হিচাপে পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। দামোদৰ আতা বিজনীৰ পৰা আহিছিল নে উজনি অসমৰ পৰা আহিছিল, সেই বিষয়ে মতভেদ আছে।<ref name="A2"/> অসমীয়া চৰিত-পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰৰ আগমনৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহই সপোনত চতুৰ্ভুজৰূপী বিষ্ণুৰ দৰ্শন লাভ কৰিছিল। পিছদিনা তেওঁ এই কথা ঠাকুৰৰ আগত ব্যক্ত কৰে আৰু ৰাজ্যত সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা বাসুদেৱৰ মূৰ্তি আনিবলৈ ৰাজবিষয়া পঠিয়ায়। কুণ্ডিল তেতিয়া [[শদিয়া]]ৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ হিচাপে পৰিচিত আছিল। মূৰ্তি অনাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদীৰ কাষৰ চাৰিভাগী নামৰ ঠাইত থকা বাসুদেৱ মন্দিৰৰ ভূমিত সত্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল বুলি এই পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে। চাৰিভাগী আৰু লাউমুৰী নামৰ ঠাইসমূহত দামোদৰ ঠাকুৰে সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবেই এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানটো পৰৱৰ্তী সময়ত নৰোৱা সত্ৰ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> ===বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰৰ সংযোগ=== বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ প্ৰথম অৱস্থাত পৃথক উপাসনাস্থলী আছিল বুলি ইংগিত দিয়া এটা পুৰণি বিহুগীত পোৱা যায়।<ref>[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201976/1976%20VOL%20-3.pdf ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮।]</ref> {{blockquote| উজাই নৰোৱা ভটিয়াই বৰদোৱা<br/> মাজতে বাসুদেৱৰ থান<br/> লাগনি বিৰিখ ঐ লাগিবলৈ নাপালে<br/> মুচুকাই ভাঙিলে ডাল }} এই গীতটোৰ পৰা সেই সময়ত নৰোৱা সত্ৰ আৰু বাসুদেৱ থান দুটা পৃথক ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। দামোদৰ আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰমাকান্ত আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু তেওঁ আন দুখন সত্ৰৰো তত্ত্বাৱধান কৰিবলগীয়া হোৱাত বাসুদেৱ থান যথেষ্ট অৱহেলিত হৈ পৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চল গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰমাকান্ত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰামদেৱ আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। এই সময়ৰ পৰাই বাসুদেৱ মন্দিৰ আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''নৰোৱা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল বুলি ইংৰাজী বিৱৰণত উল্লেখ আছে। সেই সময়তে মন্দিৰটো বৰ্তমানৰ স্থানলৈ চূড়ান্তভাৱে স্থানান্তৰিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰজাসকলে সত্ৰাধিকাৰসকলৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ===আহোম ৰজাৰ আগমন সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা=== এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই এই সত্ৰ পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ বৰ্তমান ''উভতা চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত এটা ঠাইৰ পৰা উভতি যাবলগীয়া হয়। ''উভতা'' শব্দৰ অৰ্থ উভতি যোৱা।<ref>অসমীয়া শব্দ ''উভতা''ৰ অৰ্থৰ বাবে xobdo.org অভিধান।</ref> এই ঘটনাৰ কথা জানিব পাৰি সত্ৰাধিকাৰজনে দুখ প্ৰকাশ কৰি সত্ৰখন ত্যাগ কৰে আৰু [[বৰপেটা]]লৈ গৈ বসবাস কৰিবলৈ লয়। পিছত ৰজাই এই কথা জানিব পাৰি অনুতাপ প্ৰকাশ কৰে আৰু মহীধৰ ডাঙৰীয়াক সত্ৰলৈ পঠিয়াই এটা বৰকাঁহ প্ৰদান কৰে বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> {{efn|ইংৰাজী খচৰাত এই ঘটনাৰ বছৰ ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ আৰু ৰজা গৌৰীনাথ সিংহ বুলি উল্লেখ আছে। কিন্তু গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে এই বছৰটো সামঞ্জস্যপূর্ণ নহয়। সেয়েহে ঘটনাটো ইয়াত পৰম্পৰাগত বিৱৰণ হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে; তাৰিখ আৰু ৰজাৰ পৰিচয় পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।}} অসমীয়া পৰম্পৰাত ৰজাই যি নদীপথেৰে আহি উভতি গৈছিল, সেই নদীখন ''চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। ===পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰৱৰ্তী বিকাশ=== ক্ৰমে বাসুদেৱ থানৰ স্থানটো জনশূন্য আৰু পৰিত্যক্ত হৈ পৰিছিল। ৰঙাইন অলধৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আগমনলৈকে এই অৱস্থা অব্যাহত আছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত অচ্যুত আতাই অলধৰাৰ সহায়ত সেই স্থানত পুনৰ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বাসুদেৱ মন্দিৰটো ''মাঘী পূৰ্ণিমা''ৰ দিনা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ পৰাই প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাত পালনাম অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰম্পৰা অব্যাহত আছে। অচ্যুত আতাৰ ভাতৃ মহেশ আতাই সেই স্থানত এখন বৃহৎ নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সোৱণশিৰি নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত সত্ৰখন পুৰণি স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। ৰমাকান্ত আতাৰ পুত্ৰ ৰামচৰণ আতাৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজসাহায্যত চামপৰা আৰু কঢ়ানৈৰ মাজত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ই বাসুদেৱ থান হিচাপে অধিক জনাজাত হৈ পৰিছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত স্থানীয় বিৱৰণ অনুসৰি, মানৰ আক্ৰমণৰ সময়ত সত্ৰখন উজাৰ হোৱাৰ পিছত নৰোৱাৰ অচ্যুত আতাই ইয়াক পুনৰ সংস্কাৰ কৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। অচ্যুত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ মুক্তিনাথদেৱ সত্ৰাধিকাৰ হয়। থানখনৰ আভ্যন্তৰীণ কাৰ্যত কুশচন্দ্ৰদেৱ আৰু মহেশচন্দ্ৰদেৱে ভূমিকা লৈছিল, আনহাতে বহিঃবিষয়ৰ তত্ত্বাৱধান কৰিছিল শিৱচন্দ্ৰদেৱে। ১৯৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকৰ সময়ত তদানীন্তন পূব বংগ, বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]],ৰ পৰা ৰাজমিস্ত্ৰী আনি চাৰিকোণীয়া পকী মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015">প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত'', প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আৰু ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আদি পুৰোহিত তথা সত্ৰাধিকাৰসকলে মন্দিৰৰ দায়িত্ব পালন কৰিছে। ==বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তিসমূহ== বাসুদেৱ থানত থকা মূৰ্তিসমূহ বিভিন্ন ঐতিহাসিক সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ঢকুৱাখনাত উদ্ধাৰ হোৱা তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিত্তিত পুৰণি মন্দিৰত বাসুদেৱ, অম্বা আৰু গণেশৰ মূৰ্তি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, প্ৰাৰম্ভিক বাসুদেৱ মূৰ্তিটো চতুৰ্দশ শতিকাত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।বৰ্তমান থানত থকা বৃহৎ ক'লা শিলৰ বাসুদেৱ মূৰ্তিটো পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ কুণ্ডিল অঞ্চলত আছিল বুলি কোৱা হয়। দামোদৰদেৱ আতাৰ সময়ত এই মূৰ্তিটো নৰোৱা সত্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। ''ঠাকুৰ চৰিত'' নামৰ পুথি অনুসৰি, আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত শদিয়াৰ পৰা ক'লা শিলত খোদিত বাসুদেৱৰ এটা প্ৰতিমা আনি নৰোৱা সত্ৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। মূৰ্তিটো প্ৰায় চাৰি ফুট অৰ্থাৎ ১২২ চেণ্টিমিটাৰ উচ্চতাৰ। ইয়াত বাসুদেৱক চতুৰ্ভুজ ৰূপত দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Chutia2019">{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 }}</ref> ''ঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে— {{blockquote| কুণ্ডিল নগৰ হিতু অতি অনুপম<br/> বহু ভূমি বৃত্তি দিবো তাহাৰ লগত }} ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে—কুণ্ডিল নগৰত বাসুদেৱৰ এটা সুন্দৰ প্ৰতিমা আছিল। ৰজাই সেই প্ৰতিমা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে তাৰ সৈতে ভূমি আৰু সম্পত্তিও দান কৰিছিল। এই বিৱৰণৰ ভিত্তিত সপ্তদশ শতিকাত বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''বাসুদেৱ নৰোৱা সত্ৰ'' হিচাপে গঢ় লৈ উঠা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Chutia2019"/> মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন মূৰ্তি আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ কিছুমান ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত হোৱা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। ==বাসুদেৱ নামৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য== ''কৃষ্ণ বাসুদেৱ'' নামৰ আভিধানিক ব্যুৎপত্তি আৰু অৰ্থ হৈছে :ৱসুদেৱ + ষ্ণ (অপত্যাৰ্থে) = বাসুদেৱ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বসুদেৱৰ পুত্ৰ পূৰ্ণব্ৰহ্ম দৈৱকীনন্দন কৃষ্ণ। অৰ্থাৎ বসুদেৱ আৰু তেওঁৰ পত্নী দৈৱকীৰ পুত্ৰৰূপে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰা পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' বুলি জনা যায়। মহাপুৰুষ [[মাধৱদেৱ]]ৰ নামঘোষাৰ নামান্বয় অংশৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, পৰমব্ৰহ্মৰ ''কৃষ্ণ'' আৰু ''বাসুদেৱ'' এই দুয়োটা নামেই একে পৰম সত্তাক বুজায়। কৃষ্ণৰূপে তেওঁ সমগ্ৰ পৃথিৱীক আনন্দময় কৰে আৰু বাসুদেৱৰূপে সমগ্ৰ জগতত বাস কৰে। সমগ্ৰ জগতো তেওঁৰ মাজতেই অৱস্থিত বুলি ধৰ্মীয় ব্যাখ্যাত উল্লেখ আছে। সেই কাৰণে পণ্ডিতসকলে পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' নামেৰে অভিহিত কৰিছে।<ref name="Prafulla2015"/> ==উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান== বাসুদেৱ থানত পালনাম, দৌল উৎসৱ আৰু ৰাস মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মাঘী পূৰ্ণিমাৰ পালনাম বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। অচ্যুত আতাই মাঘী পূৰ্ণিমাৰ দিনা মন্দিৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই অনুষ্ঠান সম্পৰ্কিত। প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাৰ নিশা পালনাম অনুষ্ঠিত হয় আৰু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্তসকলে ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰে। ==বিৱৰণ== বাসুদেৱ থানৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা। ইয়াৰ অধিকাংশ অঞ্চল গছ-গছনিৰে আবৃত। থানখনৰ আশে-পাশে থকা কেইবাখনো গাঁৱত বিভিন্ন সময়ত মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছে। স্থানীয় লোকসকলে সেই মূৰ্তিসমূহ থানত অৰ্পণ কৰিছে।<ref name="A2"/><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead }}</ref> ==সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকল== বাসুদেৱ থান নৰোৱা সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকলৰ নাম তলত উল্লেখ কৰা হ'ল— * প্ৰতিষ্ঠাতা শ্ৰী শ্ৰী দামোদৰ ঠাকুৰ * ৰমাকান্ত ঠাকুৰ * ৰামচন্দ্ৰ ঠাকুৰ * ৰামদেৱ * ভদ্ৰদেৱ * লক্ষ্মীদেৱ * বামদেৱ * অচ্যুৎ চন্দ্ৰদেৱ * মুক্তিনাথদেৱ * মহেশ চন্দ্ৰদেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী <ref name="Prafulla2015"/> ==শাখা থান== সত্ৰাধিকাৰ মুক্তিনাথদেৱ গোস্বামীৰ সময়ত লখিমপুৰৰ [[বিহপুৰীয়া]] আৰু পথালি পাহাৰত দুখন শাখা থান প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015"/> এই দুখন হ'ল— * কাচি কটা বাসুদেৱ থান * তৰাজুলি বাসুদেৱ থান ==অতিথিশালা== বাসুদেৱ থানত ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীসকলৰ বাবে এখন অতিথিশালা আছে। দূৰদূৰণিৰ পৰা অহা ভক্তসকলৰ থকা আৰু খোৱাৰ ব্যৱস্থা ইয়াত উপলব্ধ। ==যোগাযোগ== বাসুদেৱ থান [[ঢকুৱাখনা]] নগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} থানখনলৈ যোৱাৰ দুটা প্ৰধান স্থলপথ আছে। এটা [[ঘিলামৰা]]ৰ বৰদৈবামৰ পৰা আৰু আনটো ঢকুৱাখনাৰ পৰা। ইংৰাজী খচৰাত উত্তৰ লখিমপুৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনক নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচন আৰু লীলাবাৰী বিমানবন্দৰক নিকটতম বিমানবন্দৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মূল অসমীয়া বিৱৰণত লখিমপুৰ জিলাৰ নকাড়ী আৰু ধেমাজি জিলাৰ গোগামুখৰ ওচৰৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহৰ কথাও উল্লেখ আছে। নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচনৰ পৰিচয় যাতায়াতৰ পথ আৰু বৰ্তমানৰ ৰে'লসেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰে। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কামাখ্যা মন্দিৰ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }} * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * ড॰ মহেশ্বৰ নেওগ (সম্পাদনা)। ''পবিত্ৰ অসম''। পৃষ্ঠা ১৪–১৫। * অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ, অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ, ১৯৮৫। * ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮। [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] j0f8bhrsr4jqjci87q19wn37c1ci0fx 647002 646998 2026-10-24T02:57:48Z Ananya Taye 28065 647002 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | other_names = বাসুদেৱ থান, নৰোৱা সত্ৰ, লাউমুৰা সত্ৰ | assamese = বাসুদেৱ থান | image = Basudev Than.jpg | image_size = 250px | image_alt = শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | caption = [[ঢকুৱাখনা]]ৰ শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান | coordinates = {{coord|27.224632967864068|N|94.29833172638041|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state/province = [[অসম]] | district = [[লখিমপুৰ জিলা]] | locale = [[ঢকুৱাখনা]] | primary_deity = [[বিষ্ণু]] (বাসুদেৱ) | important_festivals = পালনাম, দৌল উৎসৱ, ৰাস মহোৎসৱ | architecture = অসমীয়া, মিচিং | number_of_temples = | number_of_monuments = | inscriptions = | date_built = ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ (প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা) | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ]] | temple_board = | website = [http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান] }} '''বাসুদেৱ থান''' বা '''নৰোৱা সত্ৰ''' হৈছে [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ [[ঢকুৱাখনা]]ত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক [[সত্ৰ]] আৰু বিষ্ণু উপাসনাস্থলী। চতুৰ্দশ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সত্যনাৰায়ণৰ সময়ত ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ''লাউমুৰা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানখন অসম তথা ভাৰতৰ আন আন অঞ্চলতো জনাজাত। থানখন ঢকুৱাখনা চাৰিআলিৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ই বলাহী চামপৰা আৰু সৌপাৰাৰ মাজৰ সোৱণশিৰি নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। থানখনৰ লগতে বাসুদেৱৰ এখন নামঘৰ আছে। সত্ৰৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা।<ref name="A2">{{cite web |url=http://www.assaminfo.com/tourist-places/27/shri-shri-basudev-than.htm |title=Shri Shri Basudev Than | Basudev Than, Dhakuakhana, Lakhimpur |website=Assaminfo |access-date=28 January 2020 }}</ref> [[File:Sri Sri Basudev Than, Lakhimpur.jpg|thumb|শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান, ঢকুৱাখনা, লখিমপুৰ।]] ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বাসুদেৱ থানৰ মূল ভূমিখণ্ড প্ৰথমে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে দান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই ভূমি বিভিন্ন লোকৰ অধীনলৈ গৈছিল। সপ্তদশ শতিকাত দামোদৰ আতাই এই স্থানত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াৰ নাম ''লাউমুৰা সত্ৰ'' ৰাখিছিল। আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই দান কৰা ভূমিও সময়ৰ লগে লগে বিভিন্ন ব্যক্তিৰ হাতলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। এই পৰম্পৰাৰ সৈতে ''নৰোৱা'' নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কিত বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''ন'' শব্দৰ অৰ্থ ''নহয়'' আৰু ''ৰোৱা'' শব্দৰ অৰ্থ ''থকা'' বা ''বাস কৰা''। অৰ্থাৎ ''নৰোৱা'' শব্দটোৱে ''স্থায়ীভাৱে থাকিব নোৱাৰা'' অৱস্থাক বুজায়।<ref name="A2"/> ===নৰোৱা নামৰ তাৎপৰ্য=== ৱেড চাহাবৰ ''অসমৰ বিৱৰণ'' পুথিত ছাঁপৰা নৈৰ পাৰত নৰোৱা নামৰ ঠাইত এখন থান থকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়ালৈ বছৰি সহস্ৰাধিক দৰ্শনাৰ্থী বাসুদেৱ মূৰ্তি দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছিল।<ref>ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ সংকলিত আৰু সম্পাদিত ''পবিত্ৰ অসম'', পৃষ্ঠা ১৪–১৫।</ref> ৱেডৰ বিৱৰণত উল্লেখ আছে— <blockquote> "NAROA is much smaller district, which does not exceed eight miles in length and six in breadth. It is chiefly noted for a temple or Takoorbari. The waters of Sowpurra (Champora) river contribute to enrich the estate of the NAROA GOSAIN or GOSWAMI. --- P. Wedd" </blockquote> এই বিৱৰণ অনুসৰি, নৰোৱা প্ৰায় আঠ মাইল দীঘল আৰু ছয় মাইল বহল এটা সৰু অঞ্চল আছিল। অঞ্চলটো বিশেষকৈ এটা মন্দিৰ বা ঠাকুৰবাৰীৰ বাবে জনাজাত আছিল। সোৱপুৰা বা চামপৰা নদীৰ পানীয়ে নৰোৱা গোসাঁই বা গোস্বামীৰ সম্পত্তি সমৃদ্ধ কৰাত সহায় কৰিছিল। নৰোৱা নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে আন কেইটামানো মত প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰে আই কনকলতাৰ সৈতে আহি বৰদোৱা থান পুনৰুদ্ধাৰ কৰি নতুনকৈ এখন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে সত্ৰখনক ''নৰোৱা সত্ৰ'' বোলা হৈছিল।<ref>প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান'', প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> আন এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, বাসুদেৱৰ মূৰ্তি থকা থানখনত নৰোৱা বংশৰ গোসাঁইসকল বাস কৰাৰ বাবেই ইয়াক নৰোৱা সত্ৰ বুলি জনা যায়।<ref>১৯৮৫ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থত অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ।</ref> এইদৰে নৰোৱা নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা আৰু ব্যাখ্যা পোৱা যায়। ==কিংবদন্তি আৰু জনবিশ্বাস== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে ৰচনা কৰা ''[[ৰুক্মিণী হৰণ]]'' কাব্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পৰৱৰ্তী পৰম্পৰা অনুসৰি, [[ৰুক্মিণী]]য়ে [[কৃষ্ণ]] বা বাসুদেৱক বিবাহ কৰাৰ আকাংক্ষাৰে তেওঁৰ এটা প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>"The prominence of Bhismaka can be attributed to the Rukmini-harana, the well-known poem composed by Sankaradeva. He interwove the two versions of story of the abduction of Rukmini by Krishna, as given in the Harivamsa II, chapters 59-60 and the Bhagavatapurana, 10, chapters 52-4, and incorporated distinct regional features in the poem. To the original tale he added scenes of common domestic life, which transformed the Puranic story into a narrative of popular experience." {{harvcol|Shin|2023|pp=74–75}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=cicwebpages, Assam, Dhakuakhana, Basudevthan1, Para 6 |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ ভিত্তিত বাসুদেৱ থানত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে ভক্তৰ মনোকামনা পূৰ্ণ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে [[নেপাল]]ৰ পৰাও বহু ভক্তই ইয়ালৈ আহি প্ৰাৰ্থনা কৰে বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। অৱশ্যে নেপালত এই থানৰ খ্যাতি কেনেদৰে বিয়পি পৰিছিল, তাৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক বিৱৰণ উপলব্ধ নহয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠা=== বাসুদেৱ থানৰ প্ৰাৰম্ভিক মন্দিৰ চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণ আৰু লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি বিভিন্ন বিৱৰণত উল্লেখ পোৱা যায়। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]] বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''নাৰায়ণ দ্বিজ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমি দান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986}}</ref> মূল অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়তে এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বানপানীৰ ফলত মন্দিৰটোৰ পুৰণি স্থান পৰিত্যক্ত হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে বিষ্ণু পূজাৰ বাবে ''ৰবিদেৱ দ্বিজ''লৈ ভূমি দান কৰিছিল। এই বিৱৰণত তেওঁক ''সাধয়াপুৰীয়া'' বা শদিয়াৰ চুতীয়া ৰজা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ভূমিদানৰ সৈতে ''ৰবিদাস বনস্পতি'' নামৰ এজন পুৰোহিতৰ নামো সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। ইংৰাজী খচৰাত তেওঁক ''ৰবিদৰ বনস্পতি'' (''Ravidhar Vanaspati'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মন্দিৰৰ ভূমি উক্ত পুৰোহিতৰ বংশধৰসকলৰ অধীনলৈ যায়। সেই বংশৰ ''বাহুদে'' নামৰ এজন সদস্যই সপ্তদশ শতিকাত বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰু দামোদৰদেৱ আতাক সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ স্থানটো প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |access-date=29 March 2016 |archive-date=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |url-status=dead }}</ref> এইদৰে ১৩৯২ আৰু ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদান সম্পৰ্কে দুটা পৃথক বিৱৰণ প্ৰচলিত আছে। দুয়োটা বিৱৰণেই মন্দিৰটোৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসক চুতীয়া ৰাজবংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে। ===দামোদৰ আতা আৰু লাউমুৰা সত্ৰ=== সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নাতি দামোদৰ আতাই আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ স্থানলৈ সত্ৰখন স্থানান্তৰ কৰি ''লাউমুৰা সত্ৰ'' হিচাপে পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। দামোদৰ আতা বিজনীৰ পৰা আহিছিল নে উজনি অসমৰ পৰা আহিছিল, সেই বিষয়ে মতভেদ আছে।<ref name="A2"/> অসমীয়া চৰিত-পৰম্পৰা অনুসৰি, দামোদৰ ঠাকুৰৰ আগমনৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহই সপোনত চতুৰ্ভুজৰূপী বিষ্ণুৰ দৰ্শন লাভ কৰিছিল। পিছদিনা তেওঁ এই কথা ঠাকুৰৰ আগত ব্যক্ত কৰে আৰু ৰাজ্যত সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা বাসুদেৱৰ মূৰ্তি আনিবলৈ ৰাজবিষয়া পঠিয়ায়। কুণ্ডিল তেতিয়া [[শদিয়া]]ৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ হিচাপে পৰিচিত আছিল। মূৰ্তি অনাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদীৰ কাষৰ চাৰিভাগী নামৰ ঠাইত থকা বাসুদেৱ মন্দিৰৰ ভূমিত সত্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল বুলি এই পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে। চাৰিভাগী আৰু লাউমুৰী নামৰ ঠাইসমূহত দামোদৰ ঠাকুৰে সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবেই এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানটো পৰৱৰ্তী সময়ত নৰোৱা সত্ৰ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> ===বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰৰ সংযোগ=== বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ প্ৰথম অৱস্থাত পৃথক উপাসনাস্থলী আছিল বুলি ইংগিত দিয়া এটা পুৰণি বিহুগীত পোৱা যায়।<ref>[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201976/1976%20VOL%20-3.pdf ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮।]</ref> {{blockquote| উজাই নৰোৱা ভটিয়াই বৰদোৱা<br/> মাজতে বাসুদেৱৰ থান<br/> লাগনি বিৰিখ ঐ লাগিবলৈ নাপালে<br/> মুচুকাই ভাঙিলে ডাল }} এই গীতটোৰ পৰা সেই সময়ত নৰোৱা সত্ৰ আৰু বাসুদেৱ থান দুটা পৃথক ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। দামোদৰ আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰমাকান্ত আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু তেওঁ আন দুখন সত্ৰৰো তত্ত্বাৱধান কৰিবলগীয়া হোৱাত বাসুদেৱ থান যথেষ্ট অৱহেলিত হৈ পৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চল গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰমাকান্ত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰামদেৱ আতাই সত্ৰাধিকাৰৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। এই সময়ৰ পৰাই বাসুদেৱ মন্দিৰ আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''নৰোৱা সত্ৰ'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল বুলি ইংৰাজী বিৱৰণত উল্লেখ আছে। সেই সময়তে মন্দিৰটো বৰ্তমানৰ স্থানলৈ চূড়ান্তভাৱে স্থানান্তৰিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰজাসকলে সত্ৰাধিকাৰসকলৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ===আহোম ৰজাৰ আগমন সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা=== এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই এই সত্ৰ পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ বৰ্তমান ''উভতা চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত এটা ঠাইৰ পৰা উভতি যাবলগীয়া হয়। ''উভতা'' শব্দৰ অৰ্থ উভতি যোৱা।<ref>অসমীয়া শব্দ ''উভতা''ৰ অৰ্থৰ বাবে xobdo.org অভিধান।</ref> এই ঘটনাৰ কথা জানিব পাৰি সত্ৰাধিকাৰজনে দুখ প্ৰকাশ কৰি সত্ৰখন ত্যাগ কৰে আৰু [[বৰপেটা]]লৈ গৈ বসবাস কৰিবলৈ লয়। পিছত ৰজাই এই কথা জানিব পাৰি অনুতাপ প্ৰকাশ কৰে আৰু মহীধৰ ডাঙৰীয়াক সত্ৰলৈ পঠিয়াই এটা বৰকাঁহ প্ৰদান কৰে বুলি কোৱা হয়।<ref name="A2"/> অসমীয়া পৰম্পৰাত ৰজাই যি নদীপথেৰে আহি উভতি গৈছিল, সেই নদীখন ''চামপৰা'' নামেৰে পৰিচিত হোৱা বুলিও কোৱা হয়। ===পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰৱৰ্তী বিকাশ=== ক্ৰমে বাসুদেৱ থানৰ স্থানটো জনশূন্য আৰু পৰিত্যক্ত হৈ পৰিছিল। ৰঙাইন অলধৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আগমনলৈকে এই অৱস্থা অব্যাহত আছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত অচ্যুত আতাই অলধৰাৰ সহায়ত সেই স্থানত পুনৰ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বাসুদেৱ মন্দিৰটো ''মাঘী পূৰ্ণিমা''ৰ দিনা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ পৰাই প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাত পালনাম অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰম্পৰা অব্যাহত আছে। অচ্যুত আতাৰ ভাতৃ মহেশ আতাই সেই স্থানত এখন বৃহৎ নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, সোৱণশিৰি নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত সত্ৰখন পুৰণি স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। ৰমাকান্ত আতাৰ পুত্ৰ ৰামচৰণ আতাৰ সময়ত স্বৰ্গদেউ [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজসাহায্যত চামপৰা আৰু কঢ়ানৈৰ মাজত পুনৰ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ই বাসুদেৱ থান হিচাপে অধিক জনাজাত হৈ পৰিছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত স্থানীয় বিৱৰণ অনুসৰি, মানৰ আক্ৰমণৰ সময়ত সত্ৰখন উজাৰ হোৱাৰ পিছত নৰোৱাৰ অচ্যুত আতাই ইয়াক পুনৰ সংস্কাৰ কৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। অচ্যুত আতাৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ মুক্তিনাথদেৱ সত্ৰাধিকাৰ হয়। থানখনৰ আভ্যন্তৰীণ কাৰ্যত কুশচন্দ্ৰদেৱ আৰু মহেশচন্দ্ৰদেৱে ভূমিকা লৈছিল, আনহাতে বহিঃবিষয়ৰ তত্ত্বাৱধান কৰিছিল শিৱচন্দ্ৰদেৱে। ১৯৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকৰ সময়ত তদানীন্তন পূব বংগ, বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]],ৰ পৰা ৰাজমিস্ত্ৰী আনি চাৰিকোণীয়া পকী মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015">প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী, ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত'', প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী, প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫।</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আৰু ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী আদি পুৰোহিত তথা সত্ৰাধিকাৰসকলে মন্দিৰৰ দায়িত্ব পালন কৰিছে। ==বাসুদেৱ থানৰ মূৰ্তিসমূহ== বাসুদেৱ থানত থকা মূৰ্তিসমূহ বিভিন্ন ঐতিহাসিক সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ঢকুৱাখনাত উদ্ধাৰ হোৱা তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিত্তিত পুৰণি মন্দিৰত বাসুদেৱ, অম্বা আৰু গণেশৰ মূৰ্তি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, প্ৰাৰম্ভিক বাসুদেৱ মূৰ্তিটো চতুৰ্দশ শতিকাত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।বৰ্তমান থানত থকা বৃহৎ ক'লা শিলৰ বাসুদেৱ মূৰ্তিটো পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ কুণ্ডিল অঞ্চলত আছিল বুলি কোৱা হয়। দামোদৰদেৱ আতাৰ সময়ত এই মূৰ্তিটো নৰোৱা সত্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। ''ঠাকুৰ চৰিত'' নামৰ পুথি অনুসৰি, আহোম ৰজা [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত শদিয়াৰ পৰা ক'লা শিলত খোদিত বাসুদেৱৰ এটা প্ৰতিমা আনি নৰোৱা সত্ৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। মূৰ্তিটো প্ৰায় চাৰি ফুট অৰ্থাৎ ১২২ চেণ্টিমিটাৰ উচ্চতাৰ। ইয়াত বাসুদেৱক চতুৰ্ভুজ ৰূপত দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Chutia2019">{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 }}</ref> ''ঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে— {{blockquote| কুণ্ডিল নগৰ হিতু অতি অনুপম<br/> বহু ভূমি বৃত্তি দিবো তাহাৰ লগত }} ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে—কুণ্ডিল নগৰত বাসুদেৱৰ এটা সুন্দৰ প্ৰতিমা আছিল। ৰজাই সেই প্ৰতিমা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে তাৰ সৈতে ভূমি আৰু সম্পত্তিও দান কৰিছিল। এই বিৱৰণৰ ভিত্তিত সপ্তদশ শতিকাত বাসুদেৱ থান আৰু নৰোৱা সত্ৰ একত্ৰিত হৈ ''বাসুদেৱ নৰোৱা সত্ৰ'' হিচাপে গঢ় লৈ উঠা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Chutia2019"/> মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন মূৰ্তি আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ কিছুমান ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজত্বকালত হোৱা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। ==বাসুদেৱ নামৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য== ''কৃষ্ণ বাসুদেৱ'' নামৰ আভিধানিক ব্যুৎপত্তি আৰু অৰ্থ হৈছে :ৱসুদেৱ + ষ্ণ (অপত্যাৰ্থে) = বাসুদেৱ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বসুদেৱৰ পুত্ৰ পূৰ্ণব্ৰহ্ম দৈৱকীনন্দন কৃষ্ণ। অৰ্থাৎ বসুদেৱ আৰু তেওঁৰ পত্নী দৈৱকীৰ পুত্ৰৰূপে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰা পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' বুলি জনা যায়। মহাপুৰুষ [[মাধৱদেৱ]]ৰ নামঘোষাৰ নামান্বয় অংশৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, পৰমব্ৰহ্মৰ ''কৃষ্ণ'' আৰু ''বাসুদেৱ'' এই দুয়োটা নামেই একে পৰম সত্তাক বুজায়। কৃষ্ণৰূপে তেওঁ সমগ্ৰ পৃথিৱীক আনন্দময় কৰে আৰু বাসুদেৱৰূপে সমগ্ৰ জগতত বাস কৰে। সমগ্ৰ জগতো তেওঁৰ মাজতেই অৱস্থিত বুলি ধৰ্মীয় ব্যাখ্যাত উল্লেখ আছে। সেই কাৰণে পণ্ডিতসকলে পৰমব্ৰহ্ম কৃষ্ণক ''বাসুদেৱ'' নামেৰে অভিহিত কৰিছে।<ref name="Prafulla2015"/> ==উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান== বাসুদেৱ থানত পালনাম, দৌল উৎসৱ আৰু ৰাস মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মাঘী পূৰ্ণিমাৰ পালনাম বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। অচ্যুত আতাই মাঘী পূৰ্ণিমাৰ দিনা মন্দিৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই অনুষ্ঠান সম্পৰ্কিত। প্ৰতিবছৰে মাঘী পূৰ্ণিমাৰ নিশা পালনাম অনুষ্ঠিত হয় আৰু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্তসকলে ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰে। ==বিৱৰণ== বাসুদেৱ থানৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ২০০ বিঘা। ইয়াৰ অধিকাংশ অঞ্চল গছ-গছনিৰে আবৃত। থানখনৰ আশে-পাশে থকা কেইবাখনো গাঁৱত বিভিন্ন সময়ত মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছে। স্থানীয় লোকসকলে সেই মূৰ্তিসমূহ থানত অৰ্পণ কৰিছে।<ref name="A2"/><ref>{{cite web |url=http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |title=Shri Shri Basudev Than |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410134836/http://www.cic.nic.in/cicwebpages/Assam/dakhuakhana/basudevthan1.htm |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead }}</ref> ==সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকল== বাসুদেৱ থান নৰোৱা সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সত্ৰাধিকাৰ তথা ধৰ্মাচাৰ্যসকলৰ নাম তলত উল্লেখ কৰা হ'ল— * প্ৰতিষ্ঠাতা শ্ৰী শ্ৰী দামোদৰ ঠাকুৰ * ৰমাকান্ত ঠাকুৰ * ৰামচন্দ্ৰ ঠাকুৰ * ৰামদেৱ * ভদ্ৰদেৱ * লক্ষ্মীদেৱ * বামদেৱ * অচ্যুৎ চন্দ্ৰদেৱ * মুক্তিনাথদেৱ * মহেশ চন্দ্ৰদেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ৰূপেন্দ্ৰ দেৱ * শ্ৰী শ্ৰী ভূপেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী <ref name="Prafulla2015"/> ==শাখা থান== সত্ৰাধিকাৰ মুক্তিনাথদেৱ গোস্বামীৰ সময়ত লখিমপুৰৰ [[বিহপুৰীয়া]] আৰু পথালি পাহাৰত দুখন শাখা থান প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref name="Prafulla2015"/> এই দুখন হ'ল— * কাচি কটা বাসুদেৱ থান * তৰাজুলি বাসুদেৱ থান ==অতিথিশালা== বাসুদেৱ থানত ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীসকলৰ বাবে এখন অতিথিশালা আছে। দূৰদূৰণিৰ পৰা অহা ভক্তসকলৰ থকা আৰু খোৱাৰ ব্যৱস্থা ইয়াত উপলব্ধ। ==যোগাযোগ== বাসুদেৱ থান [[ঢকুৱাখনা]] নগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} থানখনলৈ যোৱাৰ দুটা প্ৰধান স্থলপথ আছে। এটা [[ঘিলামৰা]]ৰ বৰদৈবামৰ পৰা আৰু আনটো ঢকুৱাখনাৰ পৰা। ইংৰাজী খচৰাত উত্তৰ লখিমপুৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনক নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচন আৰু লীলাবাৰী বিমানবন্দৰক নিকটতম বিমানবন্দৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মূল অসমীয়া বিৱৰণত লখিমপুৰ জিলাৰ নকাড়ী আৰু ধেমাজি জিলাৰ গোগামুখৰ ওচৰৰ ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহৰ কথাও উল্লেখ আছে। নিকটতম ৰে'লৱে ষ্টেচনৰ পৰিচয় যাতায়াতৰ পথ আৰু বৰ্তমানৰ ৰে'লসেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰে। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কামাখ্যা মন্দিৰ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }} * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱথান নৰোৱাসত্ৰৰ ইতিবৃত্ত''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * প্ৰফুল্লনাৰায়ণ গোস্বামী শাস্ত্ৰী। ''শ্ৰী শ্ৰী বাসুদেৱ থান—অতীত আৰু বৰ্তমান''। প্ৰকাশক: শ্ৰীযুত মোহন চন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী। প্ৰথম প্ৰকাশ: ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫। * ড॰ মহেশ্বৰ নেওগ (সম্পাদনা)। ''পবিত্ৰ অসম''। পৃষ্ঠা ১৪–১৫। * অধ্যাপক শ্ৰীহৰেন্দ্ৰদেৱ গোস্বামীৰ প্ৰবন্ধ, অসম সাহিত্য সভাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ, ১৯৮৫। * ''অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা'', ১৯৭৬, খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ২৮। [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] i5j32gfk5qzyv3n2tinb0kuxxbphlke 0 38528 646951 619097 2026-10-24T01:09:08Z Ananya Taye 28065 646951 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ [[জুঁই ফুল]]ৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু [[ইউনান]]ৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোয়া নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ====চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া==== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ===পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ=== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত [[ইউয়ান ৰাজবংশ]]ৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম=== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক [[বাসুদেৱ]]ৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে [[নৱদ্বীপ]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে [[কনৌজ]]ৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[বদলা পদ্ম আতা|পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া-আহোম সংঘাত}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ====খামতিসকলৰ আধিপত্য==== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতিসকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁই]]য়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ [[মোগাউং]]লৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ [[Royal Geographical Society]]ৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী]]ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ [[চাবুৱা বিমানঘাটি]] হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া [[ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি]]ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ====ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান==== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়— * দিহাং বা [[চাংপো নদী|চাংপো]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। {{sfn|Kaulback|1934|p=177}} ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা [[ভামো]]ৰ পৰা [[মোগাউং]]লৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা [[কাওলিন]] বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল। বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |author-link=Francis Buchanan-Hamilton |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। ইয়াৰে উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ'ল। ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়াসকলৰ দেউৰী-চুতীয়া গোটসমূহে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শালসমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শালসমূহত এতিয়াও দেউৰীসকলে পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। ====বুঢ়াবুঢ়ী শাল==== [[File:Bura Buri Temple.jpg|thumb|বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰ।]] বুঢ়াবুঢ়ী শাল চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। ইয়াত শিৱ-পাৰ্বতীৰ ৰূপত বুঢ়াবুঢ়ীক পূজা কৰা হয়। এই মন্দিৰ চুতীয়া ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰসমূহৰ অন্যতম। মন্দিৰটো আদিম পিতৃ-মাতৃ ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়াবুঢ়ী''ৰ উপাসনাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই দেৱদম্পতীক পৰৱৰ্তী কালত [[শিৱ]] আৰু [[শক্তি]]ৰ সৈতে একাত্ম কৰা হৈছিল।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> এই দেৱদম্পতীক ''কুণ্ডিল মামা'' বুলিও জনা যায়। দেউৰীসকলৰ দিবঙীয়া খেলৰ পুৰোহিতসকলে ইয়াত পূজা কৰিছিল। গিৰা-গিৰাচিক বিবাহিত দম্পতী আৰু পিশাচী বা কেঁচাইখাতী আৰু পিশাদেমাৰ পিতৃ-মাতৃ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>"(T)hey [Deoris] also served as priests at the other two temples. The first one was Girasi-gira or the Old Ones, called Bura-buri in Assamese, always spoken of as a wedded pair and worshipped by the Dibongia khel." {{harvcol|Shin|2023|pp=70–71}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগত পুৰণি মন্দিৰৰ গাঁথনি ধ্বংস হ'লেও ইয়াৰ মূল ভেটিটো ৰৈ গৈছে আৰু তাৰ ওপৰত নতুন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ভেটিটো শিলেৰে নিৰ্মিত অষ্টভুজাকাৰ, যাৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩.৪ মিটাৰ। মন্দিৰত গ্ৰেনাইট শিল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী তথা মালিনীথানৰ দৰে লোহাৰ কাঁটা আৰু বন্ধনীৰে শিলসমূহ সংযুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ চাৰিওফালে ১৮–২৫ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল আৰু ১২–১৭ চেণ্টিমিটাৰ বহল ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰাচীৰ আছিল।{{sfn|Baruah|2007|p=433}} [[File:Granite stones used in Bura-buri Temple.jpg|thumb|বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰত ব্যৱহৃত গ্ৰেনাইট শিল; লোহাৰ বন্ধনী বহুৱাবলৈ কৰা গাঁত দেখা যায়।]] ====কেঁচাইখাতী শাল বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ==== [[File:Elephant statue in Tamreswari Temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ হাতীৰ মূৰ্তিৰ অংকিত চিত্ৰ।]] [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত বুলি স্থানীয় বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াত কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। ঐতিহাসিক তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ মূল ধ্বংসাৱশেষ পায়াৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। তাম্ৰেশ্বৰী আছিল চুতীয়া ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰখ্যাত। ইয়াত ''কেঁচাইখাতী'' বা ''কেঁচাইখাইতী'' নামৰ আদিম জনগোষ্ঠীয় দেৱীক পূজা কৰা হৈছিল। এই নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ ''কেঁচা মাংস ভক্ষণকাৰী''। কেঁচাইখাতী দেৱীক বড়ো-কছাৰী, ৰাভা, তিৱা আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ কিছুমান গোটেও পূজা কৰিছিল। ডিমাচা ৰজাসকলেও কাছাৰত শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছত এই দেৱীৰ পূজা অব্যাহত ৰাখিছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/66509/5/05_chapter%201.pdf বড়ো-কছাৰীসকলৰ কেঁচাইখাতী উপাসনা]</ref><ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf ৰাভাসকলৰ কেঁচাইখাতী উপাসনা আৰু উৎসৱ]</ref><ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/116438/10/10_chapter%203.pdf ৰাভাসকলৰ কেঁচাইখাতী উৎসৱ]</ref><ref>তিৱা আৰু কোচসকলেও কেঁচাইখাতী উপাসনা কৰিছিল। কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে গোভা, নেলী আৰু কবিৰ তিৱা আৰু মেচ সৈন্যৰ দেহানসকলৰ বাবে কাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে।</ref><ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khaiti'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref><ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity...latter Sankritised as Tamreswari." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ আন এটা নাম ''পিশাচী'', যাৰ অৰ্থ ''জ্যেষ্ঠ কন্যা''।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> গৱেষকসকলে কেঁচাইখাতীক টাই-খামতি জনগোষ্ঠীৰ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') নামৰ নাৰী দেৱীৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিছে।<ref>"Towards the north of the Lohit River is the Nang Hoo Toungh territory. The third phi muang is, as the prefix 'nang' (lady) indicates, a female divinity. The territory it is said to protect is more easily identifiable than that of the two-previous phi muangs. Nang Hoo Toungh is known in Assamese as Kesakhati ('person who eats raw meat')." {{harvcol|Laine|2019|pp=17–18}}</ref> পিশাচী বা কেঁচাইখাতীক গিৰা-গিৰাচিৰ কন্যা আৰু পিশাদেমাৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> মন্দিৰত দেউৰী পুৰোহিতসকলে পূজা কৰিছিল আৰু দেউৰীসকলৰ বৰগয়া খেল ইয়াৰ উপাসনাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ব্ৰিটিছসকলে মন্দিৰ চৌহদ পৰিদৰ্শন কৰাৰ সময়লৈ মূল মন্দিৰসমূহ বিলুপ্ত হৈছিল আৰু মাত্ৰ এটা সৰু চতুৰ্ভুজ গাঁথনি ৰৈছিল। মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু দুৱাৰসমূহ সুন্দৰ কাৰুকাৰ্যৰে সজ্জিত আছিল। মূল প্ৰৱেশদ্বাৰত ৰূপৰ দাঁতযুক্ত দুটা বৃহৎ হাতীৰ মূৰ্তি আছিল। শিলৰ গাঁথনিসমূহত চূণ-সুৰকি ব্যৱহাৰ নকৰি লোহাৰ কাঁটা আৰু বন্ধনী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চৌহদটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিৱেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিমফালৰ দেৱালৰ ওচৰত নৰবলি দিয়া স্থান আছিল। মূল শিলৰ গাঁথনিসমূহ বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি পূৰ্বৰ অধ্যয়নসমূহে দেখুৱায়। মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পাঠ তলত দিয়া হ'ল—<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref> {{Quote |text=“Shiv-Charan-Prasadat Vridharajatan<br/>Ya-Sri-srimata-Mukta Dharmanarayana<br/>Shri shrimati Digaravasini Ichtaka<br/>Di-Virchit-Prakara-Nivaddha<br/>Krit Agrahainike Saka 1364” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিটো অনুসৰি, শক ১৩৬৪ অৰ্থাৎ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত এজন পূৰ্বৰ ৰজাৰ পুত্ৰ মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণে মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পূৰ্বৰ ৰজাজনৰ নাম লিপিটোত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। [[File:Statue in Tamreswari Temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ এটা মূৰ্তিৰ অংকিত চিত্ৰ।]] ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, মন্দিৰটোৰ চাল তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰ পৰাই ''তাম্ৰেশ্বৰী'' নামটোৰ উৎপত্তি হৈছিল। ইংৰাজী খচৰাত উল্লেখ থকা ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ পৰিদৰ্শনসমূহ অনুসৰি, ১৮৪৮ চনৰ ভিতৰত তামৰ চাল আঁতৰোৱা হৈছিল। টি. ব্লকে ১৯০৫ চনত সৰু চতুৰ্ভুজ গাঁথনিটোক মূল মন্দিৰ বুলি গণ্য কৰা নাছিল; তেওঁৰ মতে ইটাৰ প্ৰাচীৰে পূৰ্বতে অধিক বৃহৎ এটা মন্দিৰ আৱৰি ৰাখিছিল। হেনেই পশ্চিমমুখী প্ৰৱেশদ্বাৰ, প্ৰায় ৪.৫ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ ইটাৰ প্ৰাচীৰ, পদুমফুলৰ নক্সাযুক্ত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ শিল, সৰু অলংকৃত স্তম্ভ আৰু হাতীৰ মূৰ্তিৰ বিৱৰণ দিছিল। দুৱাৰৰ তিনিটা প্ৰধান শিলৰ প্ৰতিটো প্ৰায় ৭.৫ ফুট দীঘল আছিল, আৰু ইয়াৰ অন্য দুটা মাত্ৰা ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ অতি কঠিন ৰঙচুৱা পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। দক্ষিণ-পূব কোণত নদী বা জানলৈ যোৱা আন এখন শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো আছিল।<ref>{{harvcol|Prinsep|1838|p=468}}</ref> দেবলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মন্দিৰটো মূলতঃ চাৰিটা দেৱালয়যুক্ত ''চতুৰায়তন'' স্থাপত্যৰ আছিল। ই প্ৰায় ২০৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩০ ফুট বহল আয়তাকাৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪ ফুট বহল আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল আৰু পূবফালে এখন শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ১৯৫৯ চনৰ বানপানীত পায়া নদীৰ পাৰত পলি জমা হোৱাৰ ফলত মূল মন্দিৰৰ অৱশেষ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীৰ তলত ডুব যায়।<ref>[https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&dq=tamreswari+temple+granite&pg=PA348 Byomkesh Tripathi, ''Religious History of Arunachal Pradesh''.]</ref> ====পাতৰ শাল==== পাতৰ শাল চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপত বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰ হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে। অৱশ্যে স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। ====বলিয়া বাবাৰ থান==== বলিয়া বাবাৰ থান চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। ইয়াত বুঢ়াবুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বুলি গণ্য কৰা বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===দুৰ্গ আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান=== শদিয়াৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও দুৰ্গ, মন্দিৰ, ইটাৰ গাঁথনি আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক নিৰ্মাণৰ অৱশেষ পোৱা গৈছে। ====ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গ==== [[File:Bhismanagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ তিনিটা কোঠা।]] [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ চাতালৰ অংশ।]] [[ভীষ্মকনগৰ]] অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ৰ'ইং]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ই চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আৰু ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় গাঁথনিত প্ৰায় ১,৮৬০ বৰ্গমিটাৰ অঞ্চলজুৰি তিনিটা কক্ষ, ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু দুটা সম্প্ৰসাৰিত কোঠাৰ অৱশেষ আছে। ইয়াৰ পূব, পশ্চিম আৰু দক্ষিণফালে প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আছিল; উত্তৰফালে মিচিমি পাহাৰে প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা দিছিল। প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী, দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰ, মৃৎপাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰি উদ্ধাৰ হৈছে। শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ শাসনৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=16}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো বিদৰ্ভৰ পৌৰাণিক ৰজা ভীষ্মকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যৰ প্ৰচলনে অঞ্চলটোৰ সৈতে এই পৌৰাণিক পৰিচয়ৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74–75}}</ref> ====ৰুক্মিণীনগৰ==== ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ পাহাৰত, বিশেষকৈ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজৰ প্ৰায় ৩০৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ অঞ্চলত ৰুক্মিণীনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। ইদু মিচিমিসকলে ইয়াক ''ৰুক্মিণী নাটি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল; ইদু ভাষাত ''নাটি''ৰ অৰ্থ ইটা। ১৯৭৩ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা ১৯৭৪ চনৰ এপ্ৰিললৈ চলোৱা অনুসন্ধানত চিমৰিৰ দুটা টিলাত ১০ × ১০ মিটাৰ আৰু ১০ × ১২ মিটাৰ জোখৰ দুটা কোঠা উদ্ধাৰ হৈছিল। এই কোঠা দুটা পৰস্পৰৰ পৰা ১৪ মিটাৰ দূৰত্বত পাহাৰৰ ঢালত নিৰ্মিত আছিল। ইয়াত পোৱা নদীয়ে কঢ়িয়াই অনা সামগ্ৰীয়ে বানপানীৰ ফলত ধ্বংস হোৱাৰ সম্ভাৱনা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্যই একে প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> চিদুৰ পৰিদৰ্শন বঙলা, চিদু আৰু চিমৰিৰ মাজৰ চেকো নাটি, চিমৰিৰ উত্তৰৰ প্ৰায় ৬১০ মিটাৰ উচ্চতাৰ পাহাৰ আৰু দিবাং নদীৰ বাওঁপাৰৰ ইলোপা পাহাৰৰ পাদদেশৰ ডুকু লিম্বোতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পাহাৰীয়া প্ৰতিৰক্ষা অৱস্থানৰ ভিত্তিত চিদুৰ পৰা চিমৰিলৈ বিস্তৃত গাঁথনিসমূহক এটা বৃহৎ দুৰ্গচৌহদৰ অংশ বুলি অনুমান কৰা হৈছে, যাৰ মূল কেন্দ্ৰ সম্ভৱতঃ চেকো নাটি আছিল। ডুকু লিম্বোত পোৱা ইটাৰ ভগ্নাংশই ভীষ্মকনগৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি সেই অঞ্চললৈও বিস্তৃত হোৱা সম্ভাৱনা সূচায়।<ref name="LohitGaz"/> ====তেজুৰ টিণ্ডোলং দুৰ্গ==== [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৰ টিণ্ডোলং অঞ্চলত অৱস্থিত প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গটো ১৯৭২ চনত অনুসন্ধান কৰা হৈছিল। শদিয়াৰ পৰা তেজুলৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত এই দুৰ্গৰ আয়তন প্ৰায় ৩৬৫.৭৬ × ৩৫০.৫২ মিটাৰ। ইয়াৰ চাৰিওফালে প্ৰায় আঠ ফুট ওখ আৰু ওপৰফালে সমান বহল মাটিৰ প্ৰাচীৰ, ভিতৰ আৰু বাহিৰত প্ৰায় ছয় মিটাৰ বহল পৰিখা আৰু কেন্দ্ৰৰ ওচৰত প্ৰায় ৩০.৪৮ মিটাৰ ব্যাস আৰু তিনি মিটাৰ উচ্চতাৰ এটা ঘূৰণীয়া টিলা আছে।<ref name="LohitGaz"/> প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া–ভীষ্মকনগৰ–পৰশুৰাম কুণ্ড পথত নজৰদাৰী আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে ব্যৱহৃত এখন সৰু সামৰিক চকী আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ অৱস্থানে লোহিত নদীৰ বাওঁপাৰৰ চৌখামৰ দিশৰ পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণৰ ওপৰত নজৰ ৰখাৰ সুবিধা দিছিল। কেন্দ্ৰীয় টিলাটোক পৰ্যবেক্ষণস্থল বুলি গণ্য কৰা হৈছে। ইয়াত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহ অতি অসম্পূৰ্ণ হোৱা বাবে সেইবোৰৰ পৰা নিশ্চিত কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা হোৱা নাই।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। ====কৰণো পুখুৰী==== বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বাসিন্দাৰ দখলত আছে বুলি স্থানীয় বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ====পদুম পুখুৰী==== চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত এই পুখুৰীটো আছে। ইয়াৰ কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় দহ ফুট বুলি স্থানীয় বিৱৰণত উল্লেখ কৰা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ====আম পুখুৰী==== পদুম পুখুৰীৰ পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আম পুখুৰী অৱস্থিত। ইয়াৰ কালি প্ৰায় আধা বিঘামান। ====বৰ পুখুৰী==== চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত এই পুখুৰীটো অৱস্থিত। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় এশ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ত্ৰিশ মিটাৰ। ====নৌ বহৰ==== পুখুৰী সদৃশ এই নৌবহৰটো বৰ্তমান ''লাচিত ষ্টেডিয়াম'' নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেলপথাৰলৈ উন্নীত কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত পুখুৰীৰ ভূমিত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়ামৰ অন্যতম বুলি ইয়াক উল্লেখ কৰা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== ====বৈৰাগী থান==== বৈৰাগী থান চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] পাৰ হৈ প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ দূৰৰ সাতমাইল নামৰ ঠাইত, ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত এই থানখন অৱস্থিত। ====প্ৰতিমাগড়==== প্ৰতিমাগড়ৰ বৰ্তমান কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পুৰণি তৰাণি গাঁৱত এই ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। ইয়াত চুতীয়াসকলে যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি স্থানীয় পৰম্পৰাত কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাত প্ৰতিমাগড়ত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহক উজনি অসমৰ সপ্তম–দশম শতিকাৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024"/> ====যুৰীয়া মৈদাম==== যুৰীয়া মৈদাম চপাখোৱাৰ পৰা দক্ষিণে প্ৰায় চাৰি কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বিষ্ণুপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। ইয়াত দুটা মৈদাম আছে। ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 0bfgx6s06cs3burrkxhiccacpdw0o3o 646954 646951 2026-10-24T01:13:31Z Ananya Taye 28065 /* পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন */ 646954 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ [[জুঁই ফুল]]ৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু [[ইউনান]]ৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোয়া নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ====চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া==== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ===পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ=== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত [[ইউয়ান ৰাজবংশ]]ৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম=== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক [[বাসুদেৱ]]ৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে [[নৱদ্বীপ]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে [[কনৌজ]]ৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[বদলা পদ্ম আতা|পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া-আহোম সংঘাত}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ====খামতিসকলৰ আধিপত্য==== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতিসকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁই]]য়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ [[মোগাউং]]লৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ [[Royal Geographical Society]]ৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী]]ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ [[চাবুৱা বিমানঘাটি]] হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া [[ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি]]ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ====ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান==== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়— * দিহাং বা [[চাংপো নদী|চাংপো]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। {{sfn|Kaulback|1934|p=177}} ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা [[ভামো]]ৰ পৰা [[মোগাউং]]লৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা [[কাওলিন]] বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল। বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |author-link=Francis Buchanan-Hamilton |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] saf48mmo99r60qw2oibscgtji7akmga 646955 646954 2026-10-24T01:14:26Z Ananya Taye 28065 /* গ্ৰন্থপঞ্জী */ 646955 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ [[জুঁই ফুল]]ৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু [[ইউনান]]ৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোয়া নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ====চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া==== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ===পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ=== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত [[ইউয়ান ৰাজবংশ]]ৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম=== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক [[বাসুদেৱ]]ৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে [[নৱদ্বীপ]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে [[কনৌজ]]ৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[বদলা পদ্ম আতা|পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া-আহোম সংঘাত}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ====খামতিসকলৰ আধিপত্য==== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতিসকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁই]]য়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ [[মোগাউং]]লৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ [[Royal Geographical Society]]ৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী]]ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ [[চাবুৱা বিমানঘাটি]] হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া [[ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি]]ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ====ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান==== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়— * দিহাং বা [[চাংপো নদী|চাংপো]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। {{sfn|Kaulback|1934|p=177}} ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা [[ভামো]]ৰ পৰা [[মোগাউং]]লৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা [[কাওলিন]] বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল। বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |author-link=Francis Buchanan-Hamilton |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] epnesexbolqqs76py6rynf4ic1w0nx1 646956 646955 2026-10-24T01:15:42Z Ananya Taye 28065 /* গ্ৰন্থপঞ্জী */ 646956 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ [[জুঁই ফুল]]ৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু [[ইউনান]]ৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোয়া নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ====চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া==== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ===পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ=== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত [[ইউয়ান ৰাজবংশ]]ৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম=== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক [[বাসুদেৱ]]ৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে [[নৱদ্বীপ]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে [[কনৌজ]]ৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[বদলা পদ্ম আতা|পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া-আহোম সংঘাত}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ====খামতিসকলৰ আধিপত্য==== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতিসকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁই]]য়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ [[মোগাউং]]লৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ [[Royal Geographical Society]]ৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী]]ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ [[চাবুৱা বিমানঘাটি]] হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া [[ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি]]ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ====ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান==== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়— * দিহাং বা [[চাংপো নদী|চাংপো]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। {{sfn|Kaulback|1934|p=177}} ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা [[ভামো]]ৰ পৰা [[মোগাউং]]লৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা [[কাওলিন]] বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল। বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |author-link=Francis Buchanan-Hamilton |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] jatvwqz9ao09g6cxi9u1rztkcz8fe27 646959 646956 2026-10-24T01:23:05Z Ananya Taye 28065 646959 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোয়া নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ====চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া==== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ===পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ=== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত [[ইউয়ান ৰাজবংশ]]ৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম=== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক [[বাসুদেৱ]]ৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে [[নৱদ্বীপ]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে [[কনৌজ]]ৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[বদলা পদ্ম আতা|পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ====খামতিসকলৰ আধিপত্য==== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতিসকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁই]]য়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ [[মোগাউং]]লৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ [[Royal Geographical Society]]ৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী]]ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ [[চাবুৱা বিমানঘাটি]] হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া [[ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি]]ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ====ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান==== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা [[চাংপো নদী|চাংপো]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা [[ভামো]]ৰ পৰা [[মোগাউং]]লৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] i7m7hgbx4thhmc6rru2dum543grc0rl 646960 646959 2026-10-24T01:23:43Z Ananya Taye 28065 /* কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত */ 646960 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ====চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া==== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ===পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ=== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত [[ইউয়ান ৰাজবংশ]]ৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম=== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক [[বাসুদেৱ]]ৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে [[নৱদ্বীপ]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে [[কনৌজ]]ৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[বদলা পদ্ম আতা|পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ====খামতিসকলৰ আধিপত্য==== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতিসকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁই]]য়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ [[মোগাউং]]লৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ [[Royal Geographical Society]]ৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী]]ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ [[চাবুৱা বিমানঘাটি]] হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া [[ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি]]ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ====ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান==== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা [[চাংপো নদী|চাংপো]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা [[ভামো]]ৰ পৰা [[মোগাউং]]লৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] nvbfaxo4fk14eigvelbjcjp1u6zveml 646961 646960 2026-10-24T01:24:15Z Ananya Taye 28065 /* পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ */ 646961 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ====চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া==== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ===পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ=== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty) ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম=== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক [[বাসুদেৱ]]ৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে [[নৱদ্বীপ]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে [[কনৌজ]]ৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[বদলা পদ্ম আতা|পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ====খামতিসকলৰ আধিপত্য==== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতিসকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁই]]য়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ [[মোগাউং]]লৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ [[Royal Geographical Society]]ৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী]]ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ [[চাবুৱা বিমানঘাটি]] হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া [[ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি]]ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ====ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান==== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা [[চাংপো নদী|চাংপো]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা [[ভামো]]ৰ পৰা [[মোগাউং]]লৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 9wa50010xe7g11rru3w50qjw4n14qum 646963 646961 2026-10-24T01:35:37Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 646963 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা [[চাংপো নদী|চাংপো]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা [[ভামো]]ৰ পৰা [[মোগাউং]]লৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 118o6pgrnaiw9t84jy3dhchztlg7f4s 646965 646963 2026-10-24T01:36:17Z Ananya Taye 28065 /* বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ */ 646965 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা চাংপো নদী উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা ভামোৰ পৰা মোগাউংলৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। [[চপাখোৱা]] শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] gf1kqhrq13lwka2420ghezivu82ca0e 646966 646965 2026-10-24T01:36:38Z Ananya Taye 28065 /* ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন */ 646966 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা চাংপো নদী উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা ভামোৰ পৰা মোগাউংলৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। চপাখোৱা শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 0ytlteqov2sanble75pd7b0fotcaceb 646968 646966 2026-10-24T01:40:00Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম */ 646968 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সাধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সাধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সাধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সাধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত (শক ১৩৫০) চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা আন এখন তাম্ৰশাসন শদিয়াৰ চপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। এই তাম্ৰশাসনত ৰজাজনক ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ আৰু পূৰ্বতে কামতাপুৰত শাসন কৰা ৰত্ননাৰায়ণৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ হাবুং অঞ্চলত পুৰন্দৰ বিপ্ৰ নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণলৈ ৪০০ পুটি ভূমিদানৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে। শাসনখনত শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তাম্ৰশাসনখনৰ লেখক আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977–1978 |page=813}}</ref> ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা চাংপো নদী উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা ভামোৰ পৰা মোগাউংলৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। চপাখোৱা শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] i696bfmkqfqie3d2devtcplucz3g1f2 646987 646968 2026-10-24T02:24:49Z Ananya Taye 28065 646987 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত (শক ১৩৫০) চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা আন এখন তাম্ৰশাসন শদিয়াৰ চপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। এই তাম্ৰশাসনত ৰজাজনক ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ আৰু পূৰ্বতে কামতাপুৰত শাসন কৰা ৰত্ননাৰায়ণৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ হাবুং অঞ্চলত পুৰন্দৰ বিপ্ৰ নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণলৈ ৪০০ পুটি ভূমিদানৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে। শাসনখনত শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তাম্ৰশাসনখনৰ লেখক আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977–1978 |page=813}}</ref> ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা চাংপো নদী উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা ভামোৰ পৰা মোগাউংলৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। চপাখোৱা শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 6gylyhoel3d7bad5c4r2ne7u60wc98e 646999 646987 2026-10-24T02:55:20Z Ananya Taye 28065 /* অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন */ 646999 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত (শক ১৩৫০) চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা আন এখন তাম্ৰশাসন শদিয়াৰ চপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। এই তাম্ৰশাসনত ৰজাজনক ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ আৰু পূৰ্বতে কামতাপুৰত শাসন কৰা ৰত্ননাৰায়ণৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ হাবুং অঞ্চলত পুৰন্দৰ বিপ্ৰ নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণলৈ ৪০০ পুটি ভূমিদানৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে। শাসনখনত শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তাম্ৰশাসনখনৰ লেখক আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977–1978 |page=813}}</ref> ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|Kundil nagar hitu ati anupom<br/>Bohu bhumi britti dibu tahar logot}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা চাংপো নদী উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা ভামোৰ পৰা মোগাউংলৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। চপাখোৱা শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * বৰনগৰ (চে-লুং): ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী অঞ্চল শদিয়াত অৱস্থিত এখন দুৰ্গীকৃত নগৰ আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ইয়াক ''বৰনগৰ'' বা টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (অৰ্থাৎ বৃহৎ নগৰ) নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ক এই স্থানতে বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰাজকীয় সামগ্ৰীসমূহ অৰ্পণ কৰা হৈছিল। ১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ উল্লেখ আছে। ১৮৪৫ আৰু ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে শদিয়াৰ ডিক্ৰং (দেওপানী) আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু পকী পুখুৰীসমূহৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ দিছিল। এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে যদিও সেয়া এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as}}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64}}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472}}</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ বৰনগৰ, ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] lkkfi436pjurg5ghp8hxnmzqz5i0l7h 647000 646999 2026-10-24T02:56:06Z Ananya Taye 28065 /* কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা */ 647000 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত (শক ১৩৫০) চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা আন এখন তাম্ৰশাসন শদিয়াৰ চপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। এই তাম্ৰশাসনত ৰজাজনক ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ আৰু পূৰ্বতে কামতাপুৰত শাসন কৰা ৰত্ননাৰায়ণৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ হাবুং অঞ্চলত পুৰন্দৰ বিপ্ৰ নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণলৈ ৪০০ পুটি ভূমিদানৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে। শাসনখনত শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তাম্ৰশাসনখনৰ লেখক আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977–1978 |page=813}}</ref> ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|কুণ্ডিল নগৰ হিতু অতি অনুপম<br/>বহু ভূমি বৃত্তি দিবো তাহাৰ লগত}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা চাংপো নদী উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা ভামোৰ পৰা মোগাউংলৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। চপাখোৱা শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * বৰনগৰ (চে-লুং): ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী অঞ্চল শদিয়াত অৱস্থিত এখন দুৰ্গীকৃত নগৰ আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ইয়াক ''বৰনগৰ'' বা টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (অৰ্থাৎ বৃহৎ নগৰ) নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ক এই স্থানতে বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰাজকীয় সামগ্ৰীসমূহ অৰ্পণ কৰা হৈছিল। ১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ উল্লেখ আছে। ১৮৪৫ আৰু ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে শদিয়াৰ ডিক্ৰং (দেওপানী) আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু পকী পুখুৰীসমূহৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ দিছিল। এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে যদিও সেয়া এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as}}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64}}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472}}</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ বৰনগৰ, ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] aqi6l42ktni7l65bu3ipgw4nqe3171e 647001 647000 2026-10-24T02:56:29Z Ananya Taye 28065 /* পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন */ 647001 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত (শক ১৩৫০) চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা আন এখন তাম্ৰশাসন শদিয়াৰ চপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। এই তাম্ৰশাসনত ৰজাজনক ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ আৰু পূৰ্বতে কামতাপুৰত শাসন কৰা ৰত্ননাৰায়ণৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ হাবুং অঞ্চলত পুৰন্দৰ বিপ্ৰ নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণলৈ ৪০০ পুটি ভূমিদানৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে। শাসনখনত শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তাম্ৰশাসনখনৰ লেখক আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977–1978 |page=813}}</ref> ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|কুণ্ডিল নগৰ হিতু অতি অনুপম<br/>বহু ভূমি বৃত্তি দিবো তাহাৰ লগত}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা চাংপো নদী উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা ভামোৰ পৰা মোগাউংলৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। চপাখোৱা শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ বৰনগৰ, ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * বৰনগৰ (চে-লুং): ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী অঞ্চল শদিয়াত অৱস্থিত এখন দুৰ্গীকৃত নগৰ আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ইয়াক ''বৰনগৰ'' বা টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (অৰ্থাৎ বৃহৎ নগৰ) নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ক এই স্থানতে বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰাজকীয় সামগ্ৰীসমূহ অৰ্পণ কৰা হৈছিল। ১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ উল্লেখ আছে। ১৮৪৫ আৰু ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে শদিয়াৰ ডিক্ৰং (দেওপানী) আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু পকী পুখুৰীসমূহৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ দিছিল। এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে যদিও সেয়া এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as}}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64}}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472}}</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] lgp1f90wt1101eqlk64x4tigv8pq6yz 647009 647001 2026-10-24T03:22:25Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 647009 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = শদিয়া | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Sadiya | nickname = অসমৰ আৰম্ভণিস্থল (Starting point of Assam) | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Sadiya college.jpg | image_alt = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | image_caption = শদিয়া মহাবিদ্যালয় | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত শদিয়াৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.83|N|95.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 123 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ভাৰতীয় ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৭৮৬১৫৭ | registration_plate = AS 23 | website = | footnotes = }} '''শদিয়া''' ({{lang-en|Sadiya}}) হৈছে উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ। ই ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোমসকলে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামৰ এজন বিষয়াৰ জৰিয়তে অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। শদিয়াৰ ওচৰে-পাজৰে চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত বৃহৎ অট্টালিকা আৰু দুৰ্গীকৰণৰ অৱশেষসমূহে অতীতত এই অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱস্থানৰ ইংগিত দিয়ে। ঐতিহাসিকভাৱে ''শদিয়া'' বা ''সধয়া'' নামেৰে চুতীয়া ৰাজ্যকো বুজোৱা হৈছিল, আনহাতে ''সধয়াপুৰ'' আছিল ইয়াৰ ৰাজধানী, যাক বৰ্তমানৰ শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলক পূব অসমীয়া ভাষাৰ উপভাষাসমূহৰ বিকাশৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি দাবী কৰা হৈছে।{{sfn|Saikia|2004|p=6}} শদিয়া [[লোহিত নদী]]ৰ সোঁপাৰৰ এখন ঘাঁহনিযুক্ত সমতল ভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে বনাঞ্চলেৰে আবৃত [[হিমালয়]]ৰ পাহাৰসমূহ আছে। স্থানীয়ভাৱে লোহিত নদীক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ মূল সুঁতি বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই চিনাক্তকৰণ সঠিক নহয়।<ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Sadiya|volume=23|page=993|inline=y}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ গভীৰতম অংশ এই অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসম সমভূমি, [[তিব্বত]], উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজৰ দূৰদূৰণিৰ বাণিজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা উত্তৰফালে দিহাং, দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেৰে আৰু দক্ষিণ-পূবফালে হুকং উপত্যকা তথা মংকং নামৰ শান ৰাজ্যৰ মাজেৰে বাণিজ্যিক পথ বিস্তৃত হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত ইয়াৰ বজাৰত সমভূমিৰ কাপোৰ, নিমখ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত সোণ, ৰূপ, হাতীদাঁত, কস্তুৰী, অম্বৰ, দা আৰু তিব্বত, ব্ৰহ্মদেশ তথা চীনৰ সামগ্ৰীৰ আদান-প্ৰদানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Kaulback|1934|p=177}}{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} শদিয়া ''শতফুল'' বা ''সাতফুল'' নামৰ এবিধ ফুলৰ বাবেও জনাজাত। এই ফুলবিধ জুঁই ফুলৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইংৰাজী বিৱৰণত ''satphul'' শব্দৰ অৰ্থ ''আশীৰ্বাদ'' বা ''মৰুভূমিৰ ফুল'' বুলিও উল্লেখ আছে। স্থানীয় পৰম্পৰাত শদিয়াক ''শতফুলৰ দেশ'' বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ফুলবিধৰ সঠিক উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক পৰিচয় স্পষ্ট নহয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} শদিয়াক এসময়ত ''দ্বিতীয় শ্বিলং'' হিচাপেও জনা গৈছিল। ইয়াৰ বনাঞ্চলত ইংৰাজসকলে প্ৰথম চাহগছ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল বুলিও স্থানীয়ভাৱে কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== ঐতিহাসিক তাম্ৰশাসনসমূহৰ তথ্য অনুসৰি [[লোহিত নদী]] আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। ''শদিয়া'' নামটো ''সধয়াপুৰ'' নামৰ অপভ্ৰংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, উপলব্ধ শিলালিপিসমূহৰ তাৰিখৰ ভিত্তিত নন্দিন আৰু সত্যনাৰায়ণে চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত সধয়াপুৰীত শাসন কৰিছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণ পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণ সেই শতিকাৰ মধ্যভাগৰ ৰজা আছিল। শিলালিপিত উল্লেখিত সধয়াপুৰী বা স্বধয়াপুৰীক পৰৱৰ্তী যুগৰ শদিয়া বা সদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpura in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== শদিয়া অঞ্চলত আদি মধ্যযুগৰ পৰাই ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপ চলিছিল বুলি প্ৰত্নবৈজ্ঞানিক পৰিমাপভিত্তিক গৱেষণাৰ পৰা ইংগিত পোৱা যায়। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা গৱেষণাত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাসমূহৰ নিৰ্মাণ-প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা হয়। গৱেষকসকলে এই ইটাসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এটা প্ৰযুক্তিগত পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> ====কালিকা পুৰাণ আৰু কামৰূপৰ পূব সীমান্ত==== ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পৱিত্ৰ ভূগোলতো শদিয়া অঞ্চলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। এই গ্ৰন্থত উল্লেখিত দেৱী ''দিক্কৰবাসিনী''ক গৱেষকসকলে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। দিক্কৰবাসিনীৰ অৱস্থানক ''কামৰূপ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ এটা ধাৰণাত পূব প্ৰান্ত হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবফালে দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমফালে [[কৰতোৱা নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ বিপৰীতে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পূবফালৰ অঞ্চলটোক ''কিৰাত''সকলৰ দেশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিৰাতসকলক সাধাৰণতে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। এই অঞ্চলটোৱে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশ সামৰি লৈছিল। আনহাতে, পশ্চিমফালৰ অঞ্চলটোত ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু বৰ্ণব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত জনসমাজে বসবাস কৰা এখন ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মীয় স্থায়ী কৃষিভিত্তিক সমাজ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। শ্বিনৰ মতে, এই পাৰ্থক্যই মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসমান প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰে। অৱশ্যে ''কালিকা পুৰাণ''ৰ পৱিত্ৰ ভূগোলত দুয়োটা অঞ্চলকেই কামৰূপৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত শদিয়া=== ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভিতৰত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=49–75}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, ১১৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বীৰপাল]]ে উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰীনাৰায়ণে ত্ৰয়োদশ শতিকাত শদিয়াত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই ৰাজধানী অঞ্চল ষোড়শ শতিকালৈকে চুতীয়া শাসনৰ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত এখন ইটাৰ ভিত্তিত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। শিলালিপিৰ আখৰৰ গঠন আৰু শৈলীৰ বিশ্লেষণেও এই কাল নিৰ্ধাৰণ সমৰ্থন কৰে।<ref>"Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।{{sfn|Saikia|2004|p=8}} ====পূব সীমান্তত অভিযানসমূহ==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শদিয়া অসমৰ সৈতে উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ টাই ৰাজ্যসমূহক সংযোগ কৰা বৃহৎ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত আছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চীনা তথ্যসমূহত মংকং বা মোগাউঙৰ ভাৰতীয় সীমান্তত ইউয়ান ৰাজবংশৰ (''Yuan Dynasty'') ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''Yuan Wenlei'' নামৰ চীনা উৎস অনুসৰি, ১৩০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত এটা মংগোল সেনাবাহিনীয়ে ''পশ্চিম দেশৰ ৰজা'' বা ''King of Xitian'' উপাধিধাৰী এজন অজ্ঞাত ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ নাতিয়েকক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে মংকংৰ শাসক পৰিয়ালৰ এজন সদস্য ভাৰতীয় সীমান্তৰ এটা দুৰ্গত নিয়োজিত আছিল। তেওঁৰ মতে, মংকংৰ ভৌগোলিক অৱস্থান অনুসৰি এই সীমান্ত উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অথবা [[মণিপুৰ]]ত অৱস্থিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Daniels2023">{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=39–40 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাত মংকংৰ শাসক ''চাম লং ফা'' (''Sam Long Hpa'')ই উজনি অসমলৈ পৰৱৰ্তী এটা পশ্চিমমুখী অভিযান চলোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহত অঞ্চলটোক ''মং ৱেইচালি লং'' (''Mong Wehsali Long'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। মোগাউঙৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা পাঠ অনুসৰি, তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকা বহু অঞ্চল জয় কৰিছিল। আন এটা পাঠত ৱেইচালিৰ বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু কৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |year=1956 |title=The Political Expansion of the Mao Shans |pages=132–133 }}</ref>{{sfn|Saikia|2004|p=88}} পৰম্পৰাগত কালানুক্ৰমত এই অভিযান ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে আধুনিক গৱেষণাসমূহত সাধাৰণতে ইয়াক চতুৰ্দশ শতিকাৰ ঘটনা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ডেনিয়েলছে উল্লেখ কৰিছে যে দেহং টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা পৃথক পাঠত অভিযানটো ক্ৰমে ১৩১৯ আৰু ১৩৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সমসাময়িক চীনা তথ্য অনুসৰি মংমাও ৰাজ্যৰ উত্থান ১৩৩০ৰ দশকতহে হৈছিল আৰু ১৩৪০ৰ দশকত ই বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |year=2023 |title=When did the Tai Ahom Migrate to Assam? |journal=Indian Journal of Tai Studies |volume=XXIII |pages=33–34, 42 |publisher=Institute of Tai Studies and Research }}</ref> ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মংকং বা নৰা সেনাপতি ''ফুকলইমুং'' (''Phukloimung'')ই বৰ্তমানৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ মিচকিনা জিলাৰ দিশৰ পৰা শদিয়া আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যাবলগীয়া হৈছিল।<ref>"According to some Ahom buranjis, in 1524, the Nara king Phukloimung attacked Sadiya and was defeated. Thus, Mohnyin probably sent troops to invade Assam." {{harvcol|Laichen|2000|p=239}}</ref> ====চুতীয়া ৰাজত্বকালত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম==== শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন কুণ্ডিল অঞ্চল বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ধৰ্মীয় স্মৃতি-পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূব কেন্দ্ৰ আছিল। জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহে ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত যিসকল ব্ৰাহ্মণলৈ ভূমিদান কৰা হৈছিল, তেওঁলোকৰ নাম আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ অধিকাংশই বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত হৰিৰ পুত্ৰ ৰবিদেৱলৈ ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ৰবিদেৱক বাসুদেৱৰ ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|pp=51–56}} ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত (শক ১৩৫০) চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা আন এখন তাম্ৰশাসন শদিয়াৰ চপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। এই তাম্ৰশাসনত ৰজাজনক ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ আৰু পূৰ্বতে কামতাপুৰত শাসন কৰা ৰত্ননাৰায়ণৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ হাবুং অঞ্চলত পুৰন্দৰ বিপ্ৰ নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণলৈ ৪০০ পুটি ভূমিদানৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে। শাসনখনত শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তাম্ৰশাসনখনৰ লেখক আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977–1978 |page=813}}</ref> ====ঘৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা==== ঘৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজবংশৰ দুজন কোঁৱৰে নৱদ্বীপত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে কনৌজৰ ''সংকৰ্ষণ'' বা ''সংকৰীষণ'' নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক লগ পাইছিল। শদিয়ালৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ কোঁৱৰজনে সংকৰ্ষণ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিধাৰী কেইবাটাও পৰিয়ালক ৰাজধানীলৈ লৈ আহিছিল বুলি কোৱা হয়। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁ শদিয়াৰ ঘৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে ভূমি, সেৱক-সেৱিকা আৰু বিষ্ণুৰ এটা প্ৰতিমা প্ৰদান কৰিছিল। সংকৰ্ষণৰ উত্তৰসূৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019 }}</ref> ====কুণ্ডিল আৰু বৈষ্ণৱ গুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰা==== পৰৱৰ্তী অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰুসকলৰ বংশপৰম্পৰাতো কুণ্ডিলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[পদ্ম আতা|বদলা পদ্ম আতা]] সম্পৰ্কীয় বিৱৰণসমূহত তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নামনি দিশৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Guru Charit Katha |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810 |language=as }}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 }}</ref> শদিয়া আৰু কুণ্ডিল পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ থাকিল। ''আদি চৰিত'' অনুসৰি, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা লৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |trans-title=Adi Charit or the Early History of Lakhimpur |author=Attributed to Madhavadeva |publisher=Bharat Chandra Das |location=Guwahati |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as }}</ref> আনহাতে, ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত উল্লেখ আছে যে [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰোৱা সত্ৰৰ বাবে কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা আনিবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>Harinarayan Dvija, ''Sri Thakur Charit'', edited by N. Gogoi, 2nd ed. (Biswanath Chariali, 2001), verses 467–470, cited in {{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf }}</ref>{{efn|''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কোৱা হৈছে— {{quote|কুণ্ডিল নগৰ হিতু অতি অনুপম<br/>বহু ভূমি বৃত্তি দিবো তাহাৰ লগত}}}} ষোড়শ শতিকাৰ পৰা শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। এই কাব্যৰ প্ৰচলন আৰু নাট্যৰূপে পৰিৱেশনে স্থানীয় ভূগোলক ভীষ্মক, ৰুক্মিণী, বিদৰ্ভ আৰু কুণ্ডিনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি চিনাক্ত কৰাত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2020">{{harvcol|Shin|2020|pp=51–56}}</ref> ===আহোম শাসনৰ অধীনত=== {{মূল|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ে ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক শদিয়াত থাকিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁৰ অধীনত তিনিশজন লোক আৰু তিনিটা হাতী দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=53 |quote=The king called upon his ministers and after discussing about the arrangments to be made for the newly occupied territory, appointed Thaomunglung Phrasengmung as his Gohain in the Chutia domain. Three hundred men were put under his command, three elephants were given to him, and his headquarter was established at Sadiya. }}</ref> অৱশ্যে চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অঞ্চলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 60–64.</ref> প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ পিছত ''লাকনি ৰুংৰাও'' অৰ্থাৎ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Assam and Her Pre-Mughal Invaders |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |edition=2nd |year=2003 |page=133 |quote=In fact AB, 61 clearly states that the Bengal invasion occurred after Lakni Rungrao, Saka 1448-49 or AD. 1527. }}</ref> চাও-চেংলুং কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুংলুং ব-ঙেন'' অৰ্থাৎ শদিয়াখোৱা গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61, Ahom script: ''Lakni Rung-rao cham Hao Chao-seng-lung King-lun pai pao Mung Kang-kham. Ka reu Tilao phak kan nai cham hao Timan. Hao Chao Thao-mung-lung Mo-Ngen jao.''</ref> তেওঁক কাংখামৰ পৰা লোহিত নদীৰ উৎসলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 61.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুনৰ সংঘটিত চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু থাওমুং ব-ঙেনে একেলগে শদিয়া অঞ্চলত সামৰিক অভিযান চলাইছিল। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে দুয়োজন বিষয়াক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–64.</ref> পিছৰ বছৰত ফ্ৰাচেংমুংক শদিয়াৰ পৰা ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 64.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ আনিবলৈ ফ্ৰাচেংমুংক তাত ৰখা হৈছিল। কিন্তু শদিয়াৰ লোকসকলে বৰগোহাঁইজনক নিজৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই কথা শুনি চুহুংমুঙে তেওঁক ৰাজদৰবাৰলৈ মাতি পঠিয়ায়। ফ্ৰাচেংমুং উভতি নহাত বুঢ়াগোহাঁই শদিয়ালৈ গৈ কৌশলেৰে তেওঁক ঘূৰাই আনে। বুৰঞ্জীখনৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে শদিয়াৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Satsari Assam Buranji'', p. 15.</ref> ====চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ==== চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো শদিয়াত আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিভিন্ন গোটে বাৰে বাৰে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম লিপিবদ্ধ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিওৱা দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং''ক বিদ্ৰোহীসকলে হত্যা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল যদিও তাৰ পিছত পূব অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক ''থাওমুং ব-ঙেন'' হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এই পদবীটো পৰৱৰ্তী সময়ত ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' নামেৰে পৰিচিত হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=179}} আহোম অভিধানসমূহত ''ব'' (''bo'') শব্দৰ অৰ্থ নিমখৰ খনি আৰু ''ঙেন'' (''ngen'') শব্দৰ অৰ্থ ৰূপ বুলি দিয়া হৈছে। সেই অনুসৰি ''থাওমুং ব-ঙেন'' পদবীৰ মূল অৰ্থ আছিল ''নিমখৰ খনি আৰু ৰূপৰ মন্ত্ৰী''।<ref name="BaruaAhomDict">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1920 |pages=53, 201 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=B. |editor-last2=Deodhai Phukon |editor-first2=N. N. |title=Ahom Lexicons |year=1964 |page=105 }}</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক বৃহৎ এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। চন্দনগিৰি, দৈথাং আৰু মাৰাংকাওৰ লগতে [[দিবাং নদী|দিবাং]] আৰু [[লোহিত নদী]]ৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ সময়ত চাও-চুলিংক বিদ্ৰোহীসকলে সাময়িকভাৱে বন্দী কৰিছিল যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। বিদ্ৰোহ দমন হোৱাৰ আগতে ৰজা চুহুংমুং নিজেই শদিয়ালৈ গৈছিল।{{sfn|Barua|1939|p=61}}{{sfn|Khanikar|2003|p=96}}{{sfn|Baruah|2007|p=180}} ১৫৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত ''কংসপাত্ৰ'' নামৰ এজন চুতীয়া নেতাই নিজকে শদিয়াৰ ৰজা ঘোষণা কৰে। আহোম ৰাজবংশৰ কেইবাজনো বিদ্ৰোহী কোঁৱৰৰ সমৰ্থনত তেওঁ তিনি বছৰ ধৰি প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত ১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী পৰাস্ত হৈ নিহত হয়।{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=184}} ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত আন এটা বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই আৰু পুখুৰীখানালৈকে খেদি যোৱাৰ পিছত সেনাপতিজন, কাঞ্চাইৰ মুখীয়াল আৰু বহু চুতীয়া লোকক বন্দী কৰা হয়।{{sfn|Barua|1939|p=92}}{{sfn|Khanikar|2003|p=97}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন অংশসমূহতো সংশ্লিষ্ট বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল। ১৫৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত বিদ্ৰোহীসকলে [[দিচাং নদী]]ৰ সমীপত এজন আহোম বিষয়াক হত্যা কৰিছিল। ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া সৈন্যসকলে [[নামৰূপ]] আৰু খেৰামৰ আহোম বসতিসমূহ লুণ্ঠন কৰিছিল।{{sfn|Barua|1939|pp=79, 89}}{{sfn|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{sfn|Baruah|2007|pp=182, 186}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ এটা বিদ্ৰোহত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুতীয়া গোটসমূহে ৰূপা আৰু ডিমৌৰ মিৰি গাঁওসমূহ আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আহোম শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ চলায়। অৱশেষত এই বিদ্ৰোহো দমন কৰা হয়।{{sfn|Khanikar|2003|pp=97–98}}{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পিছলৈকে এই ধৰণৰ বিদ্ৰোহ অব্যাহত আছিল। ইয়াৰ পিছতহে অঞ্চলটো আৰু ইয়াৰ জনসমষ্টি আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Prakash|2007|p=267}} ====সপ্তদশ শতিকাৰ সীমান্ত==== [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আইন-শৃংখলা ভংগ কৰা মিৰি গাঁওসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলোৱা হৈছিল। ১৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গদাধৰ সিংহ]]য়ো কেইবাখনো মিৰি গাঁও দমন কৰিছিল। ১৬৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত এটা বৃহৎ ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ফলত বহু পাহাৰৰ অংশ খহি পৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে এই ঘটনাসমূহৰ বিৱৰণত ''শদিয়া'' নামেৰে বৰ্তমানৰ নগৰখনৰ পৰিৱৰ্তে ধেমাজিকে ধৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলকো বুজোৱা হৈ থাকিব পাৰে। ভূমিকম্পবিজ্ঞানৰ গৱেষণাই ১৬৯৭ চনৰ ঘটনাটোক বৰ্তমানৰ শদিয়া অঞ্চলৰ সলনি পাছিঘাটৰ পৰা প্ৰায় ১৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে, [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ পাৰৰ হিমেবস্তিৰ ওচৰৰ পূব হিমালয়ৰ সক্ৰিয় ভূ-চ্যুতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ishwar |last2=Pandey |first2=Arjun |last3=Mishra |first3=Rajeeb Lochan |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Brice |first5=Atul |last6=Jayangondaperumal |first6=R. |last7=Srivastava |first7=Vaibhav |title=Evidence of the 1950 Great Assam Earthquake Surface Break Along the Mishmi Thrust at Namche Barwa Himalayan Syntaxis |journal=Geophysical Research Letters |volume=48 |year=2021 |issue=11 |article-number=e2020GL090893 |doi=10.1029/2020GL090893 |bibcode=2021GeoRL..4890893S |url=https://doi.org/10.1029/2020GL090893 |url-access=subscription |quote=Since the Kamlang site is far away from Sadiya, Bhutan and Shillong plateau, the possibility of the 1697 Sadiya, 1713/14? Bhutan-Arunachal and the 1897 Shillong Plateau earthquakes, as the likely candidates at this site, must be overruled. Further, unavailable historical record of a post-tenth century CE earthquake in the region indicates co-seismic deformation at the Bishmaknagar Fort, only by the 1950 earthquake. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pandey |first1=Arjun |last2=Jayangondaperumal |first2=R. |last3=Hetényi |first3=György |last4=Priyanka |first4=Rao Singh |last5=Singh |first5=Ishwar |last6=Srivastava |first6=Pradeep |last7=Srivastava |first7=Hari B. |title=Establishing primary surface rupture evidence and magnitude of the 1697 CE Sadiya earthquake at the Eastern Himalayan Frontal Thrust, India |journal=Scientific Reports |volume=11 |year=2021 |issue=1 |article-number=879 |doi=10.1038/s41598-020-79571-w |doi-access=free |pmid=33441655 |pmc=7806906 |bibcode=2021NatSR..11..879P |quote=The likely hypocenter area of the minimum scenario spans between Himebasti village and Nigluk town. }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientists find geological evidence of eastern Himalaya earthquake recorded in history |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India |date=8 February 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1696073 |access-date=25 June 2026 }}</ref> আহোমসকলে পূৰ্বৰ শদিয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান মিৰি জনগোষ্ঠীক ''শদিয়াল মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাও ''শদিয়া'' শব্দটোৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক অৰ্থ আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en }}</ref> ===খামতিসকলৰ আধিপত্য=== ১৭৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি সকলে]] ফাকিয়াল, মিৰি, মিচিমি, মুলুক, খাংহাক, পানী নৰা আৰু আবৰসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ শদিয়াত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইয়ে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি এই অশান্তি দমন কৰে আৰু সংশ্লিষ্ট গোটসমূহক বিভিন্ন দিশলৈ সিঁচৰতি কৰি দিয়ে। ১৭৯৯ চনৰ দমনৰ পিছত খামতিসকল কিছুদিনলৈ শান্ত হৈ আছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=190–191}} ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণৰ সময়ত টাই খামতি, টাই খাময়াং, টাই ফাকিয়াল, টাই তুৰুং আৰু টাই আইতন অন্তৰ্ভুক্ত থকা ফাকিয়াল গোটসমূহক ব্ৰহ্মদেশীয় সেনাই ব্ৰহ্মদেশৰ মোগাউংলৈ উভতি যাবলৈ কৈছিল।{{sfn|(India)|1976|p=134}} ১৮১০–১১ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা কৰি শেষজন আহোম শদিয়াখোৱা গোহাঁই গোবিন্দ গোহাঁইক অপসাৰণ কৰে। ১৮১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা খামতি নেতা চাও চালান গোহাঁই নতুন শদিয়াখোৱা গোহাঁই হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অসমলৈ ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণত সহায় কৰিছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চাও চালান গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিছত চাও ৰাং ফাই শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰালৈকে তেওঁ এই পদত আছিল।{{sfn|Gogoi|2016|p=295}} ১৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছে অসম অধিকাৰ কৰাৰ পিছত শদিয়া অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে খামতিসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা দেখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=191}} ===ব্ৰিটিছ যুগ=== শদিয়া [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পূব বংগ আৰু অসম প্ৰদেশৰ লখিমপুৰ জিলাৰ একেবাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ চাউনি আছিল। নদীৰ বিপৰীত পাৰত সেই সময়ৰ অসম–বংগ ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত এটা ৰে'লৱে ষ্টেচন আছিল। শদিয়াত দেশীয় পদাতিক সেনা আৰু সামৰিক আৰক্ষীৰ দল নিয়োজিত আছিল। ইয়াৰ পৰা সীমান্তৰ বিভিন্ন দিশলৈ বিস্তৃত সৰু সৰু সামৰিক চকীসমূহ পৰিচালিত হৈছিল। শদিয়াৰ এখন বজাৰলৈ সীমান্তৰ সিপাৰৰ পাহাৰীয়া মিচিমি, আবৰ আৰু খামতিসকলে ৰবৰ, মম, হাতীদাঁত আৰু কস্তুৰী আনি কপাহী কাপোৰ, নিমখ আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে বিনিময় কৰিছিল।<ref name="EB1911"/> ১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত ফ্ৰান্সিছ জেক নিডহামক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ১৮৭৬ চনৰ পৰা এই অঞ্চলত আৰক্ষীৰ সহকাৰী অধীক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নিডহামে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উজনি অঞ্চলসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে মিৰি, চিংফৌ আৰু খামতি ভাষাৰ ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে লিখিছিল। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উৎস চিনাক্ত কৰা। অসম দিশৰ পৰা তিব্বতৰ জায়ুল উপত্যকালৈ অভিযান চলোৱাৰ বাবে ১৮৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক ''Gill Memorial Medal'' প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ Royal Geographical Societyৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৩–৪৪ চনত শদিয়াত "আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনা বিমান বাহিনী"ৰ এটা বিমানক্ষেত্ৰ আছিল। ইয়াত ৮০তম ফাইটাৰ গ্ৰুপৰ ৮৯তম ফাইটাৰ স্কোৱাড্ৰন নিয়োজিত আছিল। এই গোটটোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাগাঘুলিত আছিল, যি বৰ্তমান ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ চাবুৱা বিমানঘাটি হিচাপে পৰিচিত। বৰ্তমান শদিয়া "ভাৰতীয় ৰেড ক্ৰছ ছ'চাইটি"ৰ এটা জিলা মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৫০ চনৰ বৃহৎ অসম ভূমিকম্পত পুৰণি শদিয়া নগৰ ধ্বংস হয়। ===ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্মস্থান=== ১৯২৬ চনত পুৰণি শদিয়াৰ বুলুং গাঁৱত ভাৰতৰত্ন, সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৫০ চনৰ ভূমিকম্প আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী নদীজনিত পৰিৱৰ্তনত পুৰণি বুলুং গাঁৱখন বালিৰ চৰলৈ পৰিণত হয়। পুৰণি গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা জিলাত ''বুলুং'' নামেৰেই পুনৰ এখন গাঁও স্থাপন কৰি বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে সেই গাঁওখনত ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতিত এটা প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছে। ==বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ== শদিয়া ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত, পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা পৃথক কৰা পৰ্বতমালাৰ মাজেৰে যোৱা পথসমূহৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ পৰা তিব্বতলৈ যোৱা তিনিটা প্ৰধান পথৰ উল্লেখ পোৱা যায়—{{sfn|Kaulback|1934|p=177}} * দিহাং বা চাংপো নদী উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[দিবাং নদী|দিবাং]] উপত্যকাৰ মাজেৰে যোৱা পথ। * [[লোহিত নদী|লোহিত]] উপত্যকাৰ মাজেৰে জায়ুললৈ যোৱা পথ। ইয়াৰ উপৰি দক্ষিণ-পূব দিশে হুকং উপত্যকা আৰু উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ শান ৰাজ্যসমূহলৈও বাণিজ্যিক যোগাযোগ বিস্তৃত হৈছিল। লাইচেন (২০০০)-এ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা এটা পথ অনুসৰি, এই যোগাযোগ ব্যৱস্থা ভামোৰ পৰা মোগাউংলৈ, তাৰ পৰা হুকং উপত্যকা আৰু [[পাটকাই পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ বিচালৈ আৰু তাৰ পৰা শদিয়ালৈ বিস্তৃত হৈছিল। এই পথসমূহ পুনৰ পূব দিশত ইউনানলৈ বিস্তৃত স্থলবাণিজ্যিক পথসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=189}}{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} বৃহত্তৰ আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপটত ডি. জি. ই. হলে অসম, উজনি ব্ৰহ্মদেশ আৰু ইউনানৰ মাজেৰে ভাৰত আৰু চীনক সংযোগ কৰা উত্তৰফালৰ এটা স্থলপথ চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hall|1981|p=23}} এই পথসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণে শদিয়াৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰজাসকলে অসম, তিব্বত আৰু দক্ষিণ চীনৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ স্থানান্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam." {{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet. }}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমান সেই সময়তে সামৰিক আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তেজুৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত প্ৰায় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা লোহিত নদীৰ পাৰত থকা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মূল পথত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তিত দুৰ্গটোক পথটোৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিবলৈ স্থাপন কৰা সামৰিক চকী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক চীনৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> পূব হিমালয়ৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত ''মিচিমি তিতা'' (''Coptis teeta'') নামৰ এবিধ ঔষধি শিপাৰো গুৰুত্ব আছিল। ই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্য আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বৰ পৰাই ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় তথা চীনা চিকিৎসা-পৰম্পৰা দুয়োটাতে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Arupjyoti |chapter=Flows and Fairs: The Eastern Himalayas and the British Empire |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |page=145 }}</ref> অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যই অসম–ব্ৰহ্মদেশ–ইউনানৰ বৃহত্তৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰে চলাচল কৰা সকলো সামগ্ৰী শদিয়া নগৰৰ মাজেৰেই গৈছিল বুলি নিশ্চিত নকৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো এই পূবমুখী যোগাযোগসমূহৰ বাণিজ্যিক আৰু কৌশলগত গুৰুত্ব অব্যাহত থাকে। লাইচেনৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ ফলত আহোমসকলৰ মিৰি, আবৰ, ডফলা আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ যোগাযোগ স্থাপিত হয়। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা তাম আৰু ৰূপৰ দৰে ধাতু লাভ কৰিব পৰা হৈছিল। আনহাতে, নতুন অঞ্চল অধিকাৰ কৰাৰ ফলত আহোমসকলে শদিয়াৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল।{{sfn|Laichen|2000|p=270}} ===ঊনবিংশ শতিকাৰ বজাৰ আৰু বাণিজ্য=== ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ শদিয়াৰ বাণিজ্য সম্পৰ্কে অধিক বিশদ বিৱৰণ পোৱা যায়। জন মেককছে শদিয়াৰ বাণিজ্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াৰ বজাৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে সোণ, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, হাতীদাঁত, খামতি দা, চীনা আৰু ব্ৰহ্মদেশীয় নিৰ্মিত সামগ্ৰী, বিষ আৰু বিভিন্ন স্থানীয় ৰং প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰীৰ উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শীতকালত আশে-পাশে থকা পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকলে কস্তুৰী, জন্তুৰ ছাল, হাতীদাঁত, তিব্বতৰ তামৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লৈ শদিয়ালৈ নামি আহিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে গৰু-ম'হ, মণি আৰু সমভূমিৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|pp=144–147}} আৰ. বয়লিউ পেম্বাৰ্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত চাৰিজন [[মাৰোৱাৰী জনগোষ্ঠী|মাৰোৱাৰী]] ব্যৱসায়ীয়ে শদিয়াত ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁলোকে উলৰ কাপোৰ, মচলিন আৰু অন্যান্য বস্ত্ৰ, নিমখ, ধঁপাত, তামোল, চাউল, আফিং, সুৰা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। এই সামগ্ৰীসমূহ আশে-পাশে থকা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সোণ, হাতীদাঁত, ৰূপ, অম্বৰ, কস্তুৰী, দা, ব্ৰহ্মদেশীয় কাপোৰ আৰু চীনা বাকচৰ বিনিময়ত ব্যৱসায় কৰা হৈছিল। পেম্বাৰ্টনে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে এই বাণিজ্য ক্ৰমে পৰ্বতসমূহ পাৰ হৈ উজনি ব্ৰহ্মদেশৰ হুকং উপত্যকালৈ বিস্তৃত হৈ আছিল।{{sfn|Pemberton|1966|pp=71–72}} মেককছে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত প্ৰচলিত ৰূপৰ এটা বৃহৎ অংশ চীনৰ পৰা ৰূপৰ ধাতুপিণ্ড হিচাপে আমদানি কৰা হৈছিল। এই ৰূপ অসমীয়া আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজৰ বৃহত্তৰ বাণিজ্যত বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।{{sfn|M'Cosh|1986|p=58}} ===নিমখ উৎপাদন=== শদিয়া স্থানীয় নিমখ উৎপাদনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও আছিল। ১৮০৭ৰ পৰা ১৮১৪ চনৰ মাজত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া প্ৰদেশত নিমখৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনি আছিল। ইয়াৰ পৰা ৰাজকোষলৈ বছৰি প্ৰায় ৪০,০০০ টকা ৰাজহ আহিছিল। মাটিত খন্দা জলাধাৰসমূহত সংগৃহীত লুণীয়া পানী উতলাই নিমখ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। পিছত এই নিমখ ডাঙৰ বাঁহৰ চুঙাত ভৰাই [[যোৰহাট]]লৈ কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। হেমিল্টনৰ মতে, শদিয়াত উৎপাদিত নিমখ বংগৰ পৰা আমদানি কৰা নিমখতকৈ অধিক বিশুদ্ধ আছিল, যদিও ইয়াৰ দামো বেছি আছিল।বংগৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ হোৱা সময়ত শদিয়াৰ নিমখ অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প যোগান আছিল।<ref name="Hamilton-Sadiya-salt">{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=An Account of Assam: With Some Notices Concerning the Neighbouring Territories |orig-year=1807–1814 |year=1940 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |page=47 |quote=In the province of Sodiya is an important mine of salt, which in case of a dispute with Bengal is the only supply on which the country can depend. }}</ref> এটা সময়ত শদিয়াত নিমখ উৎপাদনৰ পৰিমাণ এক লাখ মোনলৈকে বৃদ্ধি পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |page=491 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তিৰাপ অঞ্চলৰ লুণীয়া পানীৰ উৎসসমূহৰ পৰা, বিশেষকৈ বৰদুৰীয়া আৰু নামচাং অঞ্চলত উৎপাদিত নিমখো স্থলপথেৰে শদিয়া আৰু যোৰহাটলৈ অনা হৈছিল। এই নিমখ অসমৰ লোকসকলৰ সৈতে বিনিময় কৰা হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে বংগৰ পৰা নিয়মিতভাৱে নিমখ আহিবলৈ আৰম্ভ নকৰালৈকে এই বাণিজ্য অব্যাহত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=Amrendra Kumar |title=Trade and Travel in Northeast India |journal=Indian Historical Review |volume=52 |issue=1 |year=2025 |page=9 |doi=10.1177/03769836251333996 }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== শদিয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|27.83|N|95.67|E|}}।<ref>{{cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Sadiya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html |access-date=2015-02-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204943/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Sadiya.html }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|123|m|ft|abbr=on}}। শদিয়াক বহুলোকে দিহাং বা চাংপো–ছিয়াং, দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ সংগমত গঠিত বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ এক বৃহৎ ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে। ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ নদী-গঠিত ভূখণ্ড বুলিও কোৱা হয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} অসমৰ ভিতৰত শদিয়া একমাত্ৰ অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত হুলক গিবনৰ নতুনকৈ বৰ্ণিত উপপ্ৰজাতি ''Hoolock hoolock mishmiensis'', যাক ''মিচিমি পাহাৰৰ হুলক'' বুলি জনা যায়, পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2013">{{cite book |author=A. U. Choudhury |title=Description of a new subspecies of hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter & Journal of the Rhino Foundation for Nature in Northeast India |volume=9 |pages=49–59 |year=2013 }}</ref> [[File:A ferry (Dhola-Sadiya Par-ghat).jpg|thumb|ঢলা–শদিয়া পাৰঘাটত এখন ফেৰী।]] ==ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসন== শদিয়া লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিন্যাস অনুসৰি ইয়াৰ বিধানসভা সমষ্টি আছিল ১২৬ নং [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি]]। শদিয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ তিনিটা ঐতিহাসিক মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। চপাখোৱা শদিয়াৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-06 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf }}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত শদিয়াক মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। শদিয়া মহকুমাত এখন পৌৰসভা আছে। চপাখোৱা পৌৰসভাৰ প্ৰথম নিৰ্বাচিত পৌৰপতি আছিল বিপিন গগৈ। শদিয়া মহকুমাত ১১খন পঞ্চায়ত আৰু দুখন জিলা পৰিষদ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ পুৰণি নিৰ্বাচনী বিৱৰণ অনুসৰি, শদিয়া বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত একমাত্ৰ নগৰ আছিল চপাখোৱা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১০,৩০৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, শদিয়াত অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৯৭৪ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১,৫১৬ জন পুৰুষ আৰু ১,৪৫৮ গৰাকী মহিলা আছিল। একেদৰে অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ২৫,১৬৭ জন। ইয়াৰ ভিতৰত ১২,৯০৮ জন পুৰুষ আৰু ১২,২৫৯ গৰাকী মহিলা আছিল। ==পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ বৰনগৰ, ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] মধ্যযুগত শদিয়াৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত উন্নত নগৰ, দুৰ্গ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্য গাঁথনি গঢ় লৈ উঠিছিল। চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু বুঢ়াবুঢ়ী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ এই অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ নিদৰ্শন। শদিয়াৰ মহকুমা আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত বহুতো পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তাৰে কিছুমান উল্লেখনীয় স্থান হ'ল: ===শদিয়াৰ চাৰিশাল=== শদিয়াত অতীজৰে পৰা চুতীয়া সকলৰ দেউৰী-চুতীয়া সকলে এই শালকেইখনত পূজা-অৰ্চনা কৰি আহিছে। প্ৰতি বছৰে বহাগ, আহাৰ বা শাওন, কাতি আৰু মাঘ মাহত বলি-বিধানেৰে পূজা কৰা হয়। তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে চতুৰ্থ বছৰত ম'হ বলি দিয়া হয়। অতীতত এই শাল সমূহত নৰবলি দিয়া হৈছিল। এই শাল সমূহত এতিয়াও দেউৰী সকল পূজাৰীৰ কাম কৰি আছে। * বুঢ়া-বুঢ়ী শাল: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় সাত কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুঢ়াবুঢ়ী গাঁৱত অৱস্থিত। শিৱ-পাৰ্বতীক পূজা কৰা হয়। * [[কেঁচাইখাতী]] শাল বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় এঘাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈত কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ পুৰণি লখিমপুৰীয়া গাঁৱত অৱস্থিত। কেঁচাইখাতী গোসাঁনীক পূজা কৰা হয়। * পাতৰ শাল: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কুকুৰামৰা গাঁৱৰ সমীপৰ বালিজান নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। শদিয়াৰে হলৌগাঁৱতো এখন পাতৰ শাল আছে কিন্তু উক্ত শালখন প্ৰকৃত পাতৰ শাল নহয়। * বলিয়া বাবাৰ থান: চপাখোৱাৰ পৰা পশ্চিমে প্ৰায় বাৰ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ হৰিপুৰ গাঁৱত অৱস্থিত। বুঢ়া-বুঢ়ী বা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বলিয়া বাবাক পূজা কৰা হয়। ইয়াত নাৰীৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ। ===পুখুৰী=== চুতীয়া ৰাজত্বকালত খন্দোৱা কেইবাটাও পুখুৰী শদিয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। * কৰণো পুখুৰী: বৰ্তমান এই পুখুৰীটো সম্পূৰ্ণৰূপে অৰুণাচলৰ বাসিন্দাৰ দখলত। * পদুম পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অৰুণাচল সীমান্তত অৱস্থিত পদুম পুখুৰী গাঁৱত আছে। কালি প্ৰায় দহ বৰ্গকিলোমিটাৰ, গভীৰতা দহ ফুট। * আম পুখুৰী: পদুম পুখুৰী পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ শলখনিৰ ওচৰত আছে। কালি প্ৰায় আধাবিঘামান হব। * বৰ পুখুৰী: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বৰ পুখুৰী গাঁৱত আছে। দীঘলে প্ৰায় এশমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ত্ৰিশমিটাৰ। * নৌ বহৰ: পুখুৰী সদৃশ এই নৌবিহৰটোক বৰ্তমান লাচিত ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত। ইয়াক এখন খেল পথাৰলৈ উন্নিতকৰণ কৰা হৈছে। এই পুখুৰীত পানী জমা নহয়। অসমত হয়তো এইটোৱে এটা পুখুৰীত নিৰ্মাণ কৰা একমাত্ৰ ষ্টেডিয়াম। ===অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন=== [[File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] * বৈৰাগী থান: চপাখোৱাৰ পৰা প্ৰায় ন কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত। ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]]ৰ পাৰ হৈ কেৱল এক কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ সাত মাইল নামৰ ঠাইৰ ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত এই থান খন। * প্ৰতিমা গড়: কেৱল ভগ্নাৱশেষ দেখা পোৱা যায়। ইয়াত চুতীয়াসকলৰ সকলৰ যুদ্ধৰ বেহু পাতিছিল বুলি কোৱা হয়। পুৰনি তৰানি গাওঁৱত এই ভগ্নাংশেষ এতিয়াও আছে। * [[ভীষ্মকনগৰ]]: বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইঙৰ সমীপত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ এখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত এই প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰ প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ৰাজপ্ৰাসাদসদৃশ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref><ref>{{harvcol|A. Raikar|1980|p=19}}</ref> * ৰুক্মিণীনগৰ: ৰ'ইঙৰ উত্তৰৰ চিদু আৰু চিমৰি গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় ইটাৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ। ১৯৭৩–৭৪ চনৰ খননকাৰ্যত দুটা কোঠা আৰু ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="LohitGaz">[http://www.arunachalpradesh.gov.in/wp-content/uploads/2017/08/Lohit.pdf ''Lohit District Gazetteer''.]</ref> * বৰনগৰ (চে-লুং): ঐতিহাসিক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী অঞ্চল শদিয়াত অৱস্থিত এখন দুৰ্গীকৃত নগৰ আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ইয়াক ''বৰনগৰ'' বা টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (অৰ্থাৎ বৃহৎ নগৰ) নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ক এই স্থানতে বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰাজকীয় সামগ্ৰীসমূহ অৰ্পণ কৰা হৈছিল। ১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ উল্লেখ আছে। ১৮৪৫ আৰু ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে শদিয়াৰ ডিক্ৰং (দেওপানী) আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু পকী পুখুৰীসমূহৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ দিছিল। এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে যদিও সেয়া এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as}}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64}}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472}}</ref> * টিণ্ডোলং দুৰ্গ: [[তেজু]]ৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰৈত শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন মাটিৰ দুৰ্গ। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো শদিয়া আৰু ভীষ্মকনগৰৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথৰ সামৰিক নিৰীক্ষণ চকী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।{{sfn|Chattopadhyay|1984|p=71}} ==লগতে চাওক== * [[সতী সাধনী]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Thant |first1=Myint-U |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |language=English |ref=harv|ref=harv}} * {{citation |last=(India) |first=Assam |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |language=English |year=1976|ref=harv}} * {{citation |last=Nag |first=Sajal |title=Devour thy Neighbour: Foreign Invasions and the Decline of States in Eighteenth Century North East India |year=2018|ref=harv}} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs. Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019|ref=harv}} * {{citation |last=Prinsep |first=F.R.S James |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |date=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society (Calcutta, India) |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7 |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |title=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |publisher=Manohar Publishers & Distributors|ref=harv}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Calcutta, Thacker, Spink & Co. |isbn=9780404168193 |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Padmeswar |title=The Political Expansion of the Mao Shans |year=1956|ref=harv}} * {{cite book |last=Baruah |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |publisher=Banalata Publications |place=Guwahati|ref=harv}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |journal=Journal of Ancient Indian History |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973|ref=harv}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414|ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh|ref=harv}} * {{citation |last=Laichen |first=Sun |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |title=Ming-Southeast Asian Overland Interactions, 1368–1644 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |date=2004 |publisher=Duke University Press |isbn=9780822333739 |url=https://books.google.com/books?id=p9PkFF3uq_8C |language=en|ref=harv}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{cite book |last=M'Cosh |first=John |title=Topography of Assam |orig-year=1837 |year=1986 |edition=1st Indian reprint |location=New Delhi |publisher=Logos Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Pemberton |first=R. Boileau |title=Report on the Eastern Frontier of British India |orig-year=1835 |year=1966 |edition=2nd |location=Gauhati |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |ref=harv }} * {{citation |first=Col. Ved |last=Prakash |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Dist.|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjya Kanta |url=https://ia601602.us.archive.org/24/items/in.ernet.dli.2015.451783/2015.451783.Cutia-Jatir.pdf |title=Chutia Jatir Itihax aru Luko-sanskriti |date=2003|ref=harv}} * {{cite book |last=Hall |first=D. G. E. |title=A History of South-East Asia |edition=4th |year=1981 |location=London |publisher=Macmillan Press |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=G. C. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/mode/1up |title=Ahom Buranji |date=1939 |language=en|ref=harv}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265|ref=harv}} * {{cite journal |last=Kaulback |first=Ronald |title=The Assam Border of Tibet |date=1934 |journal=The Geographical Journal |volume=83 |number=3 |pages=177–189 |jstor=1785520 |issn=0016-7398 |publisher=The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers) |doi=10.2307/1785520 |bibcode=1934GeogJ..83..177K|ref=harv}} * {{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |place=India |year=2016|ref=harv}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) State Formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] b050a6u0sp4n8fb14t56ojsiryibs3s 0 38750 646753 541272 2026-10-23T12:07:51Z Ananya Taye 28065 /* ধৰ্ম-বিশ্বাস */ 646753 wikitext text/x-wiki '''তিৱা''' [[অসম]]ৰ এটা খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী। এওঁলোক [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা]] পৰিয়ালৰ মান-তিব্বতীয় শাখাৰ জনগোষ্ঠী।।<ref>DeLancey, Scott (2012). Hyslop, Gwendolyn; Morey, Stephen; w. Post, Mark (eds.). "On the Origin of Bodo-Garo". Northeast Indian Linguistics. 4: 3–20. doi:10.1017/UPO9789382264521.003. <nowiki>ISBN 9789382264521</nowiki>.</ref> অসমৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[মৰিগাঁও জিলা|মৰিগাঁও]] আৰু [[কাৰ্বি আংলং জিলা]]তেই এওঁলোকৰ ঘাই বসতি যদিও [[কামৰূপ জিলা]]ৰ দক্ষিণ-পূব অংশত, [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ কেইখনমান গাঁৱত আৰু [[যোৰহাট]]ৰ ওচৰত [[তিতাবৰ]]ত কিছুসংখ্যক তিৱালোক আছে। পূৰ্বে এই জন-জাতিৰ লোকসকল 'লালুং' নামে পৰিচিত আছিল যদিও বৰ্তমানে এওঁলোকে নিজকে 'তিৱা' বুলি চিনাকি দিহে ভাল পায়। কাৰ্বিসকলৰ লগত তিৱাসকলৰ যথেষ্ট সাদৃশ্য দেখা যায়। বহুক্ষেত্ৰত তেওঁলোকক দুটা সুকীয়া জনজাতি হিচাপে ঠাৱৰ কৰাই কঠিন। দুয়োটা জনজাতিৰ সামাজিক প্ৰথা, ৰীতি-নীতি আদিৰ মাজত পাৰ্থক্যতকৈ সাদৃশ্যই বেছি। ==শ্ৰেণী বিভাজন== তিৱাসকল কেইবাটাও কুলত বিভক্ত। যেনে: মছৰং, কোৱঁৰ, পাটৰ, মাছেৰেং, মাগৰ, মাদুৰ, লাদুৰ, পুৰু, ছাগাৰা, মালৈ, আগাৰা, চঞ্চৰ, কচ, চলং, মুনি, মেলাং, লৱম আদি। ইয়াৰ ভিতৰত মছৰং আৰু মাছৰেং কুলক শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হয়। উল্লিখিত প্ৰতিটো কূলেই বহিৰ্বিবাহী। বিশেষ এটা কুলে আন এটা বিশেষ কুলৰ লগতহে বৈবাহিক সম্পৰ্ক পাতিব আৰু ৰাখিব পাৰে। তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উপাধিসমূহ হৈছে:- ডেকাৰজা, বৰদলৈ ,ডেকাদলৈ, সেনাপতি, দেউৰী ,হুকাই, আমচি ,ড্ৰঙলি,ফামচঙ,পামচং,মান্তা,লালুং,কোঁৱৰ,পাটৰ আদি। ডেকাৰজা উপাধি লোকসকল হৈছে ৰজা পৰিয়ালৰ। ==ধৰ্ম-বিশ্বাস== তিৱাসকল [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] ধৰ্মাৱলম্বী। অতীজতে তেওঁলোকৰ নিজা ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু ক্ৰিয়া-কাণ্ড আছিল যদিও বৰ্তমানে তেওঁলোকে হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে। [[মহাদেৱ]] আৰু [[কেঁচাইখাতী|কেঁচাইখাতী গোসাঁনী]] তেওঁলোকৰ আৰাধ্য দেৱ-দেৱী। বুধবাৰ তিৱাসকলৰ গুৰুবাৰ। ==অৰ্থনৈতিক জীৱন আৰু শিক্ষা-দীক্ষা== তিৱাসকলৰ অৰ্থনৈতিক জীৱন অসমৰ অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে। তেওঁলোকৰ সৰহসংখ্যক লোকেই কৃষিজীৱী। ধান, সৰিয়হ, মাহ, আলু আদিৰ খেতি কৰি তেওঁলোকে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে। অৰ্থনৈতিক দিশত তিৱাসকল এতিয়াও অনুন্নত। একেদৰে শিক্ষা-দীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো সৰহ-সংখ্যক তিৱালোক পিছপৰা। ==ভাষা-দোৱান== তিৱাসকলৰ নিজস্ব কথিত ভাষা বা দোৱান আছে যদিও ভৈয়ামৰ সৰহসংখ্যক তিৱালোকে তাক পাহৰি পেলাইছে। বৰ্তমান [[অসমীয়া ভাষা]]কেই তেওঁলোকে মাতৃভাষাৰূপে ব্যৱহাৰ কৰিছে। == উৎসৱ-পাৰ্বণ, সাজ-পোছাক ,আৰু জীৱন-নিৰ্বাহৰ পদ্ধতি == উৎসৱ-পাৰ্বণৰ ক্ষেত্ৰত ভৈয়ামৰ তিৱাসকলে স্থানীয় আন অসমীয়াসকলে পালন কৰা উৎসৱকেই পালন কৰে। তিৱাসকলৰ জীৱন-নিৰ্বাহৰ পদ্ধতিঅৰ অসমীয়া ভাষা-ভাষী হিন্দুসকলৰ লগত বহুখিনি মিল আছে। তিয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোচাক :: #জচকাই :- তিৱা মহিলাই পিন্ধা দখনাৰ দৰে [[চাদৰ]] #ফাচকাই :- বুকুত পিন্ধা ফুলাম চাদৰ #ফাগুৰি:- তিৱা পুৰুষে মূৰত পিন্ধা পাগুৰি #ফালি:-তিয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত গামোচা #ফুইছা ল':- ডিঙিত পিন্ধা পইচাৰ মনি বা মালা ==জনসংখ্যা== বৰ্তমানে অসমত তিৱালোকৰ জনসংখ্যা প্ৰায় দুই লাখ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-১১০-১১১ (১)</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] jy47zxnqrh674vgrje5dabdbc4s14vo 0 42077 647086 473605 2026-10-24T07:41:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647086 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} '''অভিযন্তা দিৱস''' ({{lang-en|Engineer's Day}}) বছৰটোৰ বিভিন্ন তাৰিখত বিশ্বৰ কেইবাখনো দেশত পালন কৰা হয়। ২০১৯ চনৰ ২০ নৱেম্বৰলৈকে, ৱৰ্ল্ড ফেডাৰেচন অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং সংগঠনসমূহে (WFEO) ৪ মাৰ্চক ‘World Engineering Day for a Sustainable World’ হিচাপে নিৰ্ধাৰিত কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=Happy Engineers' Day 2020: Quotes, wishes, messages for engineers|url=https://www.moneycontrol.com/news/india/happy-engineers-day-2020-here-are-the-wishes-quotes-messages-for-your-engineer-friends-5839921.html|access-date=2020-09-19|website=Moneycontrol}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2020-09-15|title=National Engineers Day 2020: History, Significance, Quotes, Activities|url=https://news.jagatgururampalji.org/national-engineers-day-2020/|access-date=2020-09-19|website=S A NEWS|language=en-US}}</ref> {|class="wikitable sortable" ! দেশ !! তাৰিখ !! টোকা |- id="A" | [[আৰ্জেণ্টিনা]] || ১৬ জুন<ref name="wfeo.org">{{cite web|url=http://www.wfeo.org/engineersdays/|title=Engineer's days around the world - WFEO|website=Wfeo.org|access-date=2016-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809114538/http://www.wfeo.org/engineersdays/|archive-date=2017-08-09|url-status=dead|archivedate=2017-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809114538/http://www.wfeo.org/engineersdays/|deadurl=yes}}</ref> || |- | [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] || Week of 4 to 10 August in 2014 || |- id="B" | [[বাংলাদেশ]] || ৭ মে<ref>{{cite web|url=http://www.iebbd.org/|title=IEB : The Institution of Engineers, Bangladesh|website=Iebbd.org|access-date=2020-12-05|archivedate=2017-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810211531/http://www.iebbd.org/|deadurl=yes}}</ref> || |- | [[বাহৰেইন]] || ১ জুলাই<ref name="wfeo.org"/>|| |- | [[বেলজিয়াম]] || ২০ মাৰ্চ<ref>{{Cite web |url=http://www.dagvandeingenieur.be/ |title=Archived copy |access-date=2013-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822164341/http://www.dagvandeingenieur.be/ |archive-date=2013-08-22 |url-status=dead |archivedate=2013-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130822164341/http://www.dagvandeingenieur.be/ |deadurl=yes }}</ref> || |- | [[বোলিভীয়া]] || ১৬ অক্টোবৰ|| |- | [[ব্ৰাজিল]] || ১১ ডিচেম্বৰ ১৯৩৩ |Day that the Law 23.659 regulated the Engineer, Architect and Surveyor professions. |- | [[Bulgaria]] || Week of 17 to 23 February in 2014 |- id="C" | [[কানাডা]] || মাৰ্চ মাহত |- | [[চিলি]] || ১৪ মে<ref>{{Cite web |url=http://www.ingenieros.cl/index.php?option=com_content&task=view&id=345&Itemid=251 |title=Archived copy |access-date=2012-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105193529/http://www.ingenieros.cl/index.php?option=com_content&task=view&id=345&Itemid=251 |archive-date=2010-01-05 |url-status=dead }}</ref> |- | [[কলম্বিয়া]] || ২৯ মে https://sci.org.co/controversia-sobre-el-dia-del-ingeniero-en-colombia/ |- | [[কোষ্টা ৰিকা]] || ২০ জুলাই<ref name="wfeo.org"/> || Corresponds to the date of Panamerican engineer's day |- id="D" | [[ক্ৰোয়েশিয়া]] || ২ মাৰ্চ |Engineer's Day is celebrated on 2 March as a tribute to the date in 1878 on which first associatian of engineers was established in Zagreb. |- | [[ডোমিনিকান গণতন্ত্ৰ]] || ১৪ আগষ্ট ২০১৪ |- id="E" | [[ইকুয়েডৰ]] || ২৯ জুন |- | [[ইজিপ্ত]] || চেপ্তেম্বৰ, date variable<ref>{{cite web|url=http://eed.eg/|title=Egyptian Engineering Day 2017|website=eed.eg}}</ref> |- id="F" | [[ফ্ৰান্স]] || ৩ এপ্ৰিল ২০১৪<ref>{{Cite web |url=http://www.iesf.fr/page_dyn.php?page_id=MDAwMDAwMDMzNg |title=Archived copy |access-date=2014-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915094236/http://www.iesf.fr/page_dyn.php?page_id=MDAwMDAwMDMzNg |archive-date=2014-09-15 |url-status=dead |archivedate=2014-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140915094236/http://www.iesf.fr/page_dyn.php?page_id=MDAwMDAwMDMzNg |deadurl=yes }}</ref> |- | [[গুৱতেমালা]] || ৩০ জানুৱাৰী<ref name="guatemala.com">{{cite web|url=https://www.guatemala.com/noticias/cultura/que-dia-se-celebra-cada-profesion-en-guatemala.html|title=Qué día se celebra cada profesión en Guatemala - Guatemala|website=www.guatemala.com}}</ref> |- | [[গ্ৰীক]] |১০ মাৰ্চ | |- id="H" | [[হোণ্ডুৰাস]] || ১৬ জুলাই<ref>{{cite web|url=http://www.cuandopasa.com/index.php?v=v31787i|title=Día del Ingeniero Civil en Honduras 2013|website=Cuandopasa.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160917181616/http://www.cuandopasa.com/index.php?v=v31787i|archivedate=2016-09-17|access-date=2020-12-05|deadurl=yes}}</ref><ref name="wfeo.org"/> |- id="I" | [[:EN:Iceland|আইসলেণ্ড]] || ১০ এপ্ৰিল<ref>{{cite web|url=http://www.vfi.is|title=Verkfræðingafélag Íslands|website=Verkfræðingafélag Íslands}}</ref> |- | [[ভাৰত]] || ১৫ চেপ্তেম্বৰ|| It is celebrated as tribute to the Indian engineer and Bharat Ratna [[M. Visvesvaraya|Sir Mokshagundam Viswesvaraya]] (popularly known as '''Sir MV''').<ref name=":0" /> |- | [[ইৰান]] || Week of 19 to 25 February - (24 February every year) || This day is celebrated to respect [[Nasir al-Din al-Tusi]], Iranian scientist.<ref>{{cite web|url=http://calendar.ut.ac.ir/|title=مرکز تقويم موسسه ژئوفيزيک دانشگاه تهران|website=calendar.ut.ac.ir|access-date=2020-12-05|archivedate=2006-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060209200905/http://calendar.ut.ac.ir/|deadurl=yes}}</ref> |- | [[আয়াৰলেণ্ড]] || ৯-১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪<ref>{{cite web|url=http://www.engineersireland.ie/Communications/Press-Archive/Engineers-Ireland-calls-on-industry-to-get-involve.aspx|title=Engineers Ireland - Engineers Ireland calls on industry to get involved in Engineers Week 2014|website=Engineersireland.ie|access-date=2020-12-05|archivedate=2017-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171115173132/https://www.engineersireland.ie/Communications/Press-Archive/Engineers-Ireland-calls-on-industry-to-get-involve.aspx|deadurl=yes}}</ref> |- |[[ইজৰাইল]] |২২ জানুৱাৰী |יום המהנדס/ת הישראלי/ת - Israel Engineer's day |- | [[ইটালী]] || ১৫ জুন |- id="K" | [[Korea]] || ৩০ মাৰ্চ ২০১৪ |- id="L" | [[Luxembourg]] || ৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪<ref>{{cite web|url=http://www.ali.lu/journeedelingenieur|title=ali.lu|website=Ali.lu|access-date=2020-12-05|archivedate=2014-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219102423/http://ali.lu/journeedelingenieur|deadurl=yes}}</ref> |- id="M" | [[মালয়েছিয়া]] || Movable. Engineer’s week in 2017 20-26 August<ref name="wfeo.org"/> |- | [[Mauritius]] || ১৩ চেপ্তেম্বৰ<ref>{{Cite web |url=http://www.iemauritius.com/news.php?readmore=48 |title=Archived copy |access-date=2014-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718212534/http://www.iemauritius.com/news.php?readmore=48 |archive-date=2013-07-18 |url-status=dead |archivedate=2013-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718212534/http://www.iemauritius.com/news.php?readmore=48 |deadurl=yes }}</ref> |- | [[মেক্সিকো]] || ১ জুলাই<ref>{{cite web |url=http://www.cicm.org.mx/institu.php |title=Archived copy |accessdate=2011-07-01 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110630180310/http://www.cicm.org.mx/institu.php |archivedate=2011-06-30 }}</ref><ref name="wfeo.org"/> |- id="N" | [[নেপাল]] || Shrawan 3, ([[Vikram Samvat]] calendar) || Nepali Students and Groups affiliated with NOSK<ref>{{Cite web |url=http://nosk.org.np/ |title=Archived copy |access-date=2018-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015192750/http://nosk.org.np/ |archive-date=2017-10-15 |url-status=dead }}</ref> Celebrates Engineer's Day on [[Software Freedom Day]] |- | [[Netherlands]] || মাৰ্চ মাহৰ তৃতীয়টো বুধবাৰ (e.g. 19 March 2014).<ref>{{cite web|url=http://www.dagvandeingenieur.nl/|title=Dag van de Ingenieur - KIVI|website=Dagvandeingenieur.nl}}</ref> |- id="P" | [[পাকিস্তান]] || ১০ জানুৱাৰী ২০১৪ || When Pakistan Engineering Council came into being for the regulation of engineering profession and education in Pakistan.<ref>{{Cite web |url=http://www.pec.org.pk/pechistory.aspx |title=Archived copy |access-date=2012-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822074735/http://www.pec.org.pk/pechistory.aspx |archive-date=2013-08-22 |url-status=dead |archivedate=2013-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130822074735/http://www.pec.org.pk/pechistory.aspx |deadurl=yes }}</ref> Only celebrated in 2014<ref name="wfeo.org"/> |- | [[Paraguay]] || ২৩ জুলাই |- | [[Panama]] || ২৬ জানুৱাৰী<ref name="wfeo.org"/> |- | [[Perú]] || ৮ জুন |- | [[পোলেণ্ড]] || ১৪ আগষ্ট ২০১৪ |- | [[Portugal]] || ২৩ নৱেম্বৰ ২০১৪<ref>{{cite web|url=http://www.ordemengenheiros.pt/pt/atualidade/noticias/dia-nacional-do-engenheiro-2013-1/|title=Ordem dos Engenheiros|website=Ordemengenheiros.pt|access-date=2020-12-05|archivedate=2016-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161118162048/http://www.ordemengenheiros.pt/pt/atualidade/noticias/dia-nacional-do-engenheiro-2013-1/|deadurl=yes}}</ref> |- | [[Puerto Rico]] || ১৩-১৯ মে ২০১৪<ref>{{cite web|url=http://aldia.microjuris.com/2013/04/28/el-colegio-de-ingenieros-y-agrimensores-de-puerto-rico-celebra-sus-75-anos/|title=El Colegio de Ingenieros y Agrimensores de Puerto Rico celebra sus 75 años|date=28 April 2013|website=Aldia-microjuris.com}}</ref> || Engineer's & Geometer's week |- id="R" | [[Romania|Romania, South Africa]] || ১৪ চেপ্তেম্বৰ<ref>{{cite web|url=http://legislatie.just.ro/Public/DetaliiDocument/23054|title=HG 525 22/06/2000|last=|first=|date=|year=2000|website=just.ro|publisher=Guvernul României|language=Romanian|access-date=}}</ref> |- | [[ৰাছিয়া]] || ২২ ডিচেম্বৰ || Power Engineer's day |- id="S" | [[ছিংগাপুৰ]] || ২৩-২৪ জুলাই ২০১৬<ref name="wfeo.org"/> || Organised by The Institution of Engineers, Singapore (IES) |- | [[Slovakia]] || ১৬ মাৰ্চ ২০১৪<ref>{{cite web|url=https://www.prezident.sk/?engineers-day-engineers-yesterday-today-and-tomorrow|title=Prezident Slovenskej republiky|website=Prezident Slovenskej republiky}}</ref> |- | [[স্পেইন]] || ১৯ মাৰ্চ |- | [[শ্ৰীলংকা]] || ১৫ চেপ্তেম্বৰ || |- | [[ছুইজাৰলেণ্ড]] || ৪ মাৰ্চ<ref>{{cite web|url=https://www.journeedesingenieurs.ch/|title=Tag der Ingenieure |website= journeedesingenieurs.ch}}</ref> || [http://www.tagderingenieure.ch Tag der Ingenieure - 04.03.] The engineer's day was launched on March 15, 2018 by Daniel Löhr (civil engineer FH / STV) and Christian Vils (electrical engineer FH / STV). The day of the engineers becomes a nationwide event every year in Switzerland. On this day, the company should pay tribute to the achievements of the engineers, who enable us to lead a carefree life. |- id="T" | [[টাইৱান]] || ৬ জুন<ref name="wfeo.org"/> |- | [[Tanzania]] || ১৫ চেপ্তেম্বৰ|| |- | [[Tunisia]] || ২৬ অক্টোবৰ ২০১৩<ref>{{cite web|url=http://www.pros-event.com/?event=journee-nationale-de-lingenieur|title=Pros-event.com|website=Pros-event.com|accessdate=16 July 2018|archivedate=16 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716223930/http://www.pros-event.com/?event=journee-nationale-de-lingenieur|deadurl=yes}}</ref> |- | [[তুৰস্ক]] || ৫ ডিচেম্বৰ<ref>https://www.sozcu.com.tr/2016/gundem/dunya-muhendisler-gunu-nedir-bugun-dunya-muhendisler-gunu-1547466/</ref> |- id="U" | [[যুক্তৰাজ্য]] || Week of 14 to 23 March in 2014<ref>{{cite web|url=http://www.britishscienceassociation.org/national-science-engineering-week|title=British Science Week|website=Britishscienceassociation.org}}</ref> || |- | [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] || [[National Engineers Week (U.S.)|Week of February 22]] || Always the week in February that encompasses George Washington's birthday |- | [[Uruguay]] || ১২ অক্টোবৰ<ref>{{Cite web |url=http://www.aiu.org.uy/institucional/dia-del-ingeniero-69?es |title=Archived copy |access-date=2012-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404194251/http://www.aiu.org.uy/institucional/dia-del-ingeniero-69?es |archive-date=2016-04-04 |url-status=dead |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404194251/http://www.aiu.org.uy/institucional/dia-del-ingeniero-69?es |deadurl=yes }}</ref> || |- id="V" | [[Venezuela]] || ২৮ অক্টোবৰ || In commemoration of the installment of the Engineers College on October 28, 1861 |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:দিৱসসমূহ]] shp8l05kov6q6i5x22k7uccvzi2jrx2 0 47361 646952 545053 2026-10-24T01:10:36Z ~2026-56682-01 52464 /* */ 646952 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Swahid Mukunda Kakati High School, Halem | native_name = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় | latin_name = | logo = | logo_size = | logo_alt = | seal_image = | seal_size = | seal_alt = | image = [[চিত্ৰ:শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ সন্মুখ ভাগ.jpg|thumb]] | image_size = | alt = | caption = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ সন্মুখ ভাগ | motto = "প্ৰজ্ঞাৰ সাধনাৰে আমি জগত পোহৰাম" <!-- or | mottoes = --> | motto_translation = We'll light up the world through habituation with mind power | address = আমলখি দলনী গাঁও | location = হেলেম চক্ৰ | region = ভাৰতৰ উত্তৰ-পূর্বাঞ্চল | city = হেলেম <!-- or | town = --> | state = [[বিশ্বনাথ জিলা]], অসম | province = | county = | postcode = ৭৮৪১৭০ <!-- or | postalcode = --> | zipcode = | country = ভাৰত | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | pushpin_map = | pushpin_image = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = হেলেম এম. ই স্কুল<!-- or | former_names = --> | schooltype = সহ-শৈক্ষিক | fundingtype = প্ৰাদেশীকৃত | type = | religious_affiliation = নাই | denomination = | patron = | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | founded = ১৯৬৪ চন | opened = | founder = <!-- or | founders = --> | status = চলিত | closed = | locale = | sister_school = | school_board = [[অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] | district = | us_nces_district_id = | LEA = | educational_authority = <!-- or | authority = --> | category = <!-- use | category_label = to override the default label --> | oversight = <!-- use | oversight_label = to override the default label --> | authorizer = | superintendent = | trustee = | specialist = <!-- or | specialists = --> | session = | school_number = | school_code = | MOE = | ofsted = | ceeb = | us_nces_school_id = | president = | chair = <!-- use | chair_label = to override the default label --> | chairman = <!-- use | chairman_label = to override the default label --> | chairperson = <!-- use | chairperson_label = to override the default label --> | dean = | administrator = | rector = | director = | principal = <!-- use | principal_label = to override the default label --> | campus_director = | headmistress = | headmaster = মহেশ শৰ্মা | head_of_school = | head_teacher = <!-- or | headteacher = --> | executive_headteacher = | acting_headteacher = | head = <!-- use | head_name = to override the default label --> | officer_in_charge = | chaplain = | staff = | faculty = | teaching_staff = ১৩ জন | employees = ২ জন | key_people = | grades = <!-- use | grades_label = to override the default label --> | years = | years_taught = <!-- use | nursery_years_taught =, | primary_years_taught =, | secondary_years_taught = for additional information --> | gender = <!-- use | gender_label = to override the default label --> | age_range = <!-- or | lower_age = and | upper_age = --> | lower_age = <!-- or | age_range = --> | upper_age = <!-- or | age_range = --> | enrollment = <!-- or | enrolment = or | students = or | pupils = --> | enrollment_as_of = <!-- or | enrolment_as_of = or | students_as_of = or | pupils_as_of = --> | sixth_form_students = | grade_preK = | gradeK = | grade1 = | grade2 = | grade3 = | grade4 = | grade5 = | grade6 = | grade7 = | grade8 = | grade9 = | grade10 = | grade11 = | grade12 = | grade13 = | other = <!-- use | other_grade_label = to override the default label --> | other_grade_label_1 = | other_grade_enrollment_1= | other_grade_label_2 = | other_grade_enrollment_2= | international_students = | classes = ষষ্ঠৰ পৰা দশম শ্ৰেনী | average_class_size = | ratio = | system = অসমীয়া | classes_offered = ষষ্ঠৰ পৰা দশম শ্ৰেনী | medium_of_language = | language = | schedule_type = | schedule = | hours_in_day = | classrooms = | campuses = | campus = | campus_size = | area = | campus_type = | houses = | student_union = <!-- use | student_union_label = to override the default label --> | colors = <!-- or | colours = --> | school_colors = <!-- or | school_colours = --> | slogan = | song = | fight_song = | athletics = | athletics_conference = | sports = | mascot = | mascot_image = | nickname = | teams = <!-- use | teams_label = to override the default label --> | team_name = | rival = <!-- or | rivals = --> | accreditation = <!-- or | accreditations = --> | ranking = | USNWR_ranking = | national_ranking = | test_name = | test_average = | SAT = | SAT_year = | ACT = | ACT_year = | bar_pass_rate = | school_roll = | decile = | publication = তৰ্পণ | newspaper = | yearbook = | products = | endowment = | budget = | fees = | tuition = | annual_tuition = | revenue = | communities = | feeder_schools = | feeder_to = | graduates = | graduates_year = | affiliation = [[অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] <!-- or | affiliations = --> | alumni = | nobel_laureates = | information = <!-- do not enter phone numbers or email addresses --> | website = <!-- {{URL|school.url}} or {{URL|1=school.url}} if the url contains an equals sign --> | footnotes = | picture = [[চিত্ৰ:বিদ্যালয় ভৱনৰ একাংশ.jpg|thumb]] | picture_caption = | picture2 = | picture_caption2 = }} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় | type = গাওঁ-আমলখিদলনী, পো:অ: হেলেম | latd =26.844559 | longd =93.474450 | locator_position = right | state_name = অসম | district = [[বিশ্বনাথ জিলা]] | altitude = 69 | postal_code = ৭৮৪১৭০ | footnotes = }} '''শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়''', হেলেম ভাৰতৰ উত্তৰ-পূর্বাঞ্চলৰ অসম ৰাজ্যৰ [[বিশ্বনাথ জিলা]]ৰ [[গহপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তর্গত হেলেম চক্ৰৰ আমলখি দলনী নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। === বিদ্যালয়ৰ ইতিহাস === হেলেম চাহ বাগিছাৰ পৰা অনুদানেৰে পোৱা ভূমিত অঞ্চলটোৰ কিছুসংখ্যক লোকৰ প্ৰচেষ্টাত ১৯৫৭ চনত হেলেম এম. ই স্কুল হিচাপে বিদ্যালয়খন প্ৰতিষ্ঠা হয় আৰু পাছত তাতেই ১৯৬৪ চনত হেলেম হাইস্কুললৈ বিদ্যালয় খন উন্নীত হয় । ১৯৪২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ ২০ তাৰিখে ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ এক কার্যসূচী অনুসৰি গহপুৰ থানাত পতাকা উত্তোলন কৰিবলৈ লোৱাৰ মুহূৰ্তত থানাৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া ৰেবতী মোহন সোমৰ নির্দেশত ব্ৰিটিছ ঔপনিবেশিক শাসকীয় পুলিছ বাহিনীৰ চিপাহীয়ে বৰঙাবাৰীৰ বীৰবালা কনকলতা বৰুৱাক গুলিয়াই নিহত কৰে। সোনকাণি গাঁৱৰ মুকুন্দ কাকতিয়ে কনকলতাৰ হাতৰ পৰা পৰিবলৈ ধৰা পতাকাখন পুনৰ তুলি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও পুলিছ বাহিনীয়ে তেখেতক গুলিয়াই আহত কৰে। আহত কাকতিৰ সেই দিনাই সন্ধিয়া মৃত্যু হয়। স্বাধীনতা আন্দোলনত এই ধৰণে শ্বহীদ হোৱা মুকুন্দ কাকতিৰ চৰম ত্যাগক সোঁৱৰণ কৰি তেখেতৰ নামেৰে পৰবৰ্ত্তী সময়ত এই বিদ্যালয়খন নামাকৰণ কৰা হয়। ১৯৭৭ চনত বিদ্যালয়খন প্ৰাদেশীকৃত হয়। [[চিত্ৰ:শ্বহীদ দিৱস.jpg|thumb]] ===বিদ্যালয়ৰ প্ৰকাৰ, আন্তঃগাঁথনি, মুখপত্ৰ=== অসমীয়া মাধ্যমৰ সহ-শৈক্ষিক বিদ্যালয় খনত ল'ৰা আৰু ছোৱালীয়ে একেলগে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। বিদ্যালয় খনত উচ্চ-প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিকৰ ষষ্ঠ শ্ৰেনীৰ পৰা দশম শ্ৰেনী লৈকে পাঠদান কৰা হয়। বিদ্যালয়খনত দুপৰীয়াৰ আহাৰ আৰু খোৱা পানীৰ বাবে কুঁৱা আৰু দমকলৰ উপৰিও 'ৰাণিং ৱাটাৰ যুক্ত টেপ'ৰ ব্যৱস্থা আছে। বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালত বৰ্তমান ১০০০ খনৰ অধিক কিতাপ আছে বুলি জনা যায়।<ref>http://www.icbse.com/schools/swahid-mukunda-kakati-hs/18110703303</ref> বিদ্যালয়খনৰ "তৰ্পণ" নামেৰে এখন মুখপত্ৰ আৰু "ৰেঙণি" নামৰ এখন প্ৰাচীৰ পত্ৰিকা আছে। === বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠাৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰধান শিক্ষক সকল<ref>স্বৰ্ণজ্যোতি স্মৃতিগ্ৰন্থ, সোণালী জয়ন্তী উদ্ যাপন সমাৰোহ , মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হেলেম</ref> === # স্বৰ্গীয় জ্যোতিষ চন্দ্ৰ শৰ্মা # স্বৰ্গীয় অৱনী ভাগৱতী # স্বৰ্গীয় হৰেন্দ্ৰনাথ দাস # স্বৰ্গীয় উমেশ চন্দ্ৰ গোস্বামী # স্বৰ্গীয় জ্যোতিষ চন্দ্ৰ শৰ্মা (অৱসৰ- ৩১-১০-১৯৯৭) # স্বৰ্গীয় দেৱব্ৰত বৰা (কাৰ্যকাল-০১-১১-১৯৯৭ ৰ পৰা ২৮-০২-২০০৪) # শ্ৰীযুতা অৰ্পণা বৰা (কাৰ্যকাল-০১-০৩-২০০৪ ৰ পৰা ৩১-০৮-২০০৯) # শ্ৰীযুতা কল্পনা মহন্ত (কাৰ্যকাল-২৩-০৯-২০০৯ ৰ পৰা ১১-০৮-২০১১) # শ্ৰীযুত সোম প্ৰসাদ শৰ্মা (কাৰ্যকাল-১২-০৮-২০১১ ৰ পৰা ৩১-১২-২০১৫) # শ্ৰীযুত মহেশ শৰ্মা (কাৰ্যকাল-০১-০১-২০১৬ ৰ === সোণালী জয়ন্তী === ২০১৬ চনৰ ২৪,২৫ আৰু ২৬ অক্টোবৰত তিনিদিনীয়া কাৰ্যসূচীৰে বিদ্যালয়খনৰ সোণালী জয়ন্তীভাগ উদ্ যাপন কৰা হয়। [[চিত্]] সোণালী জয়ন্তীৰ লগত সংগতি ৰাখি স্বৰ্ণজ্যোতি নামৰ এখন স্মৃতি গ্ৰন্থও প্ৰকাশ কৰি উলিওৱা হৈছিল।[[চিত্ৰ:স্বৰ্ণজ্যোতিৰ বেটুপাত.jpeg|thumb|বেটুপাত পৃষ্ঠা, স্বৰ্ণজয়ন্তীৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ স্বৰ্ণজ্যোতি]] [[চিত্]] ======''' সোণালী জয়ন্তী উদ্ যাপনৰ সময়ৰ বিদ্যালয়ৰ কৰ্মৰত শিক্ষক- কৰ্মচাৰী সকল'''====== [[চিত্]] === বৰ্তমান কৰ্মৰত অন্য শিক্ষক-কৰ্মচাৰী সকল<ref>ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা, সহ শিক্ষক, মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হেলেম</ref> === * ৰূপম ৰঞ্জন ৰাজখোৱা, সহ-প্ৰধান শিক্ষক * যোগেশ্বৰী ৰবিদাস,সহ-শিক্ষয়িত্ৰী * শ্ৰীকান্ত দলে,সহ-শিক্ষক * নাৰায়ণ অধিকাৰী,সহ-শিক্ষক * প্ৰতিমা চিৰিং,সহ-শিক্ষয়িত্ৰী * কেনেডী ৰাজবংশী,সহ-শিক্ষক * ধ্ৰুৱজ্যোতি ভূঁঞা, সহ-শিক্ষক * হিমাশ্ৰী বৰ্মন,সহ-শিক্ষয়িত্ৰী * পৰাগজ্যোতি লাহন,সহ-শিক্ষক * সুপ্ৰীতি কোঁৱৰ,সহ-শিক্ষক * নৱজ্যোতি দাস , কাৰ্য্যালয় সহায়ক * সূৰ্য বৰা, চতুৰ্থ শ্ৰেনীৰ কৰ্মচাৰী * তুলসী গোস্বামী, চতুৰ্থ শ্ৰেনীৰ কৰ্মচাৰী * Devagaura Pegu, NSQF Trainer( Automotive) * Kangana Mahanta, NSQF Trainer( Agriculture) ==== তথ্যসূত্ৰ: ==== {{Reflist}} __সূচী__ __NEWSECTIONLINK__ [[শ্ৰেণী:বিশ্বনাথ‎]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিদ্যালয়সমূহ]] e2p2b6btvjat0pm66n4ugtdlg0foumb 646953 646952 2026-10-24T01:12:23Z ~2026-56682-01 52464 /* */ 646953 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Swahid Mukunda Kakati Higher Secondary School, Halem | native_name = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় | latin_name = | logo = | logo_size = | logo_alt = | seal_image = | seal_size = | seal_alt = | image = [[চিত্ৰ:শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ সন্মুখ ভাগ.jpg|thumb]] | image_size = | alt = | caption = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ সন্মুখ ভাগ | motto = "প্ৰজ্ঞাৰ সাধনাৰে আমি জগত পোহৰাম" <!-- or | mottoes = --> | motto_translation = We'll light up the world through habituation with mind power | address = আমলখি দলনী গাঁও | location = হেলেম চক্ৰ | region = ভাৰতৰ উত্তৰ-পূর্বাঞ্চল | city = হেলেম <!-- or | town = --> | state = [[বিশ্বনাথ জিলা]], অসম | province = | county = | postcode = ৭৮৪১৭০ <!-- or | postalcode = --> | zipcode = | country = ভাৰত | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | pushpin_map = | pushpin_image = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = হেলেম এম. ই স্কুল<!-- or | former_names = --> | schooltype = সহ-শৈক্ষিক | fundingtype = প্ৰাদেশীকৃত | type = | religious_affiliation = নাই | denomination = | patron = | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | founded = ১৯৬৪ চন | opened = | founder = <!-- or | founders = --> | status = চলিত | closed = | locale = | sister_school = | school_board = [[অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] | district = | us_nces_district_id = | LEA = | educational_authority = <!-- or | authority = --> | category = <!-- use | category_label = to override the default label --> | oversight = <!-- use | oversight_label = to override the default label --> | authorizer = | superintendent = | trustee = | specialist = <!-- or | specialists = --> | session = | school_number = | school_code = | MOE = | ofsted = | ceeb = | us_nces_school_id = | president = | chair = <!-- use | chair_label = to override the default label --> | chairman = <!-- use | chairman_label = to override the default label --> | chairperson = <!-- use | chairperson_label = to override the default label --> | dean = | administrator = | rector = | director = | principal = <!-- use | principal_label = to override the default label --> | campus_director = | headmistress = | headmaster = মহেশ শৰ্মা | head_of_school = | head_teacher = <!-- or | headteacher = --> | executive_headteacher = | acting_headteacher = | head = <!-- use | head_name = to override the default label --> | officer_in_charge = | chaplain = | staff = | faculty = | teaching_staff = 13 জন | employees = 3 জন | key_people = | grades = <!-- use | grades_label = to override the default label --> | years = | years_taught = <!-- use | nursery_years_taught =, | primary_years_taught =, | secondary_years_taught = for additional information --> | gender = <!-- use | gender_label = to override the default label --> | age_range = <!-- or | lower_age = and | upper_age = --> | lower_age = <!-- or | age_range = --> | upper_age = <!-- or | age_range = --> | enrollment = <!-- or | enrolment = or | students = or | pupils = --> | enrollment_as_of = <!-- or | enrolment_as_of = or | students_as_of = or | pupils_as_of = --> | sixth_form_students = | grade_preK = | gradeK = | grade1 = | grade2 = | grade3 = | grade4 = | grade5 = | grade6 = | grade7 = | grade8 = | grade9 = | grade10 = | grade11 = | grade12 = | grade13 = | other = <!-- use | other_grade_label = to override the default label --> | other_grade_label_1 = | other_grade_enrollment_1= | other_grade_label_2 = | other_grade_enrollment_2= | international_students = | classes = ষষ্ঠৰ পৰা দশম শ্ৰেনী | average_class_size = | ratio = | system = অসমীয়া | classes_offered = ষষ্ঠৰ পৰা দশম শ্ৰেনী | medium_of_language = | language = | schedule_type = | schedule = | hours_in_day = | classrooms = | campuses = | campus = | campus_size = | area = | campus_type = | houses = | student_union = <!-- use | student_union_label = to override the default label --> | colors = <!-- or | colours = --> | school_colors = <!-- or | school_colours = --> | slogan = | song = | fight_song = | athletics = | athletics_conference = | sports = | mascot = | mascot_image = | nickname = | teams = <!-- use | teams_label = to override the default label --> | team_name = | rival = <!-- or | rivals = --> | accreditation = <!-- or | accreditations = --> | ranking = | USNWR_ranking = | national_ranking = | test_name = | test_average = | SAT = | SAT_year = | ACT = | ACT_year = | bar_pass_rate = | school_roll = | decile = | publication = তৰ্পণ | newspaper = | yearbook = | products = | endowment = | budget = | fees = | tuition = | annual_tuition = | revenue = | communities = | feeder_schools = | feeder_to = | graduates = | graduates_year = | affiliation = [[অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] <!-- or | affiliations = --> | alumni = | nobel_laureates = | information = <!-- do not enter phone numbers or email addresses --> | website = <!-- {{URL|school.url}} or {{URL|1=school.url}} if the url contains an equals sign --> | footnotes = | picture = [[চিত্ৰ:বিদ্যালয় ভৱনৰ একাংশ.jpg|thumb]] | picture_caption = | picture2 = | picture_caption2 = }} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় | type = গাওঁ-আমলখিদলনী, পো:অ: হেলেম | latd =26.844559 | longd =93.474450 | locator_position = right | state_name = অসম | district = [[বিশ্বনাথ জিলা]] | altitude = 69 | postal_code = ৭৮৪১৭০ | footnotes = }} '''শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়''', হেলেম ভাৰতৰ উত্তৰ-পূর্বাঞ্চলৰ অসম ৰাজ্যৰ [[বিশ্বনাথ জিলা]]ৰ [[গহপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তর্গত হেলেম চক্ৰৰ আমলখি দলনী নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। === বিদ্যালয়ৰ ইতিহাস === হেলেম চাহ বাগিছাৰ পৰা অনুদানেৰে পোৱা ভূমিত অঞ্চলটোৰ কিছুসংখ্যক লোকৰ প্ৰচেষ্টাত ১৯৫৭ চনত হেলেম এম. ই স্কুল হিচাপে বিদ্যালয়খন প্ৰতিষ্ঠা হয় আৰু পাছত তাতেই ১৯৬৪ চনত হেলেম হাইস্কুললৈ বিদ্যালয় খন উন্নীত হয় । ১৯৪২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ ২০ তাৰিখে ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ এক কার্যসূচী অনুসৰি গহপুৰ থানাত পতাকা উত্তোলন কৰিবলৈ লোৱাৰ মুহূৰ্তত থানাৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া ৰেবতী মোহন সোমৰ নির্দেশত ব্ৰিটিছ ঔপনিবেশিক শাসকীয় পুলিছ বাহিনীৰ চিপাহীয়ে বৰঙাবাৰীৰ বীৰবালা কনকলতা বৰুৱাক গুলিয়াই নিহত কৰে। সোনকাণি গাঁৱৰ মুকুন্দ কাকতিয়ে কনকলতাৰ হাতৰ পৰা পৰিবলৈ ধৰা পতাকাখন পুনৰ তুলি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও পুলিছ বাহিনীয়ে তেখেতক গুলিয়াই আহত কৰে। আহত কাকতিৰ সেই দিনাই সন্ধিয়া মৃত্যু হয়। স্বাধীনতা আন্দোলনত এই ধৰণে শ্বহীদ হোৱা মুকুন্দ কাকতিৰ চৰম ত্যাগক সোঁৱৰণ কৰি তেখেতৰ নামেৰে পৰবৰ্ত্তী সময়ত এই বিদ্যালয়খন নামাকৰণ কৰা হয়। ১৯৭৭ চনত বিদ্যালয়খন প্ৰাদেশীকৃত হয়। [[চিত্ৰ:শ্বহীদ দিৱস.jpg|thumb]] ===বিদ্যালয়ৰ প্ৰকাৰ, আন্তঃগাঁথনি, মুখপত্ৰ=== অসমীয়া মাধ্যমৰ সহ-শৈক্ষিক বিদ্যালয় খনত ল'ৰা আৰু ছোৱালীয়ে একেলগে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। বিদ্যালয় খনত উচ্চ-প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিকৰ ষষ্ঠ শ্ৰেনীৰ পৰা দশম শ্ৰেনী লৈকে পাঠদান কৰা হয়। বিদ্যালয়খনত দুপৰীয়াৰ আহাৰ আৰু খোৱা পানীৰ বাবে কুঁৱা আৰু দমকলৰ উপৰিও 'ৰাণিং ৱাটাৰ যুক্ত টেপ'ৰ ব্যৱস্থা আছে। বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালত বৰ্তমান ১০০০ খনৰ অধিক কিতাপ আছে বুলি জনা যায়।<ref>http://www.icbse.com/schools/swahid-mukunda-kakati-hs/18110703303</ref> বিদ্যালয়খনৰ "তৰ্পণ" নামেৰে এখন মুখপত্ৰ আৰু "ৰেঙণি" নামৰ এখন প্ৰাচীৰ পত্ৰিকা আছে। === বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠাৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰধান শিক্ষক সকল<ref>স্বৰ্ণজ্যোতি স্মৃতিগ্ৰন্থ, সোণালী জয়ন্তী উদ্ যাপন সমাৰোহ , মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হেলেম</ref> === # স্বৰ্গীয় জ্যোতিষ চন্দ্ৰ শৰ্মা # স্বৰ্গীয় অৱনী ভাগৱতী # স্বৰ্গীয় হৰেন্দ্ৰনাথ দাস # স্বৰ্গীয় উমেশ চন্দ্ৰ গোস্বামী # স্বৰ্গীয় জ্যোতিষ চন্দ্ৰ শৰ্মা (অৱসৰ- ৩১-১০-১৯৯৭) # স্বৰ্গীয় দেৱব্ৰত বৰা (কাৰ্যকাল-০১-১১-১৯৯৭ ৰ পৰা ২৮-০২-২০০৪) # শ্ৰীযুতা অৰ্পণা বৰা (কাৰ্যকাল-০১-০৩-২০০৪ ৰ পৰা ৩১-০৮-২০০৯) # শ্ৰীযুতা কল্পনা মহন্ত (কাৰ্যকাল-২৩-০৯-২০০৯ ৰ পৰা ১১-০৮-২০১১) # শ্ৰীযুত সোম প্ৰসাদ শৰ্মা (কাৰ্যকাল-১২-০৮-২০১১ ৰ পৰা ৩১-১২-২০১৫) # শ্ৰীযুত মহেশ শৰ্মা (কাৰ্যকাল-০১-০১-২০১৬ ৰ === সোণালী জয়ন্তী === ২০১৬ চনৰ ২৪,২৫ আৰু ২৬ অক্টোবৰত তিনিদিনীয়া কাৰ্যসূচীৰে বিদ্যালয়খনৰ সোণালী জয়ন্তীভাগ উদ্ যাপন কৰা হয়। [[চিত্]] সোণালী জয়ন্তীৰ লগত সংগতি ৰাখি স্বৰ্ণজ্যোতি নামৰ এখন স্মৃতি গ্ৰন্থও প্ৰকাশ কৰি উলিওৱা হৈছিল।[[চিত্ৰ:স্বৰ্ণজ্যোতিৰ বেটুপাত.jpeg|thumb|বেটুপাত পৃষ্ঠা, স্বৰ্ণজয়ন্তীৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ স্বৰ্ণজ্যোতি]] [[চিত্]] ======''' সোণালী জয়ন্তী উদ্ যাপনৰ সময়ৰ বিদ্যালয়ৰ কৰ্মৰত শিক্ষক- কৰ্মচাৰী সকল'''====== [[চিত্]] === বৰ্তমান কৰ্মৰত অন্য শিক্ষক-কৰ্মচাৰী সকল<ref>ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা, সহ শিক্ষক, মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হেলেম</ref> === * ৰূপম ৰঞ্জন ৰাজখোৱা, সহ-প্ৰধান শিক্ষক * যোগেশ্বৰী ৰবিদাস,সহ-শিক্ষয়িত্ৰী * শ্ৰীকান্ত দলে,সহ-শিক্ষক * নাৰায়ণ অধিকাৰী,সহ-শিক্ষক * প্ৰতিমা চিৰিং,সহ-শিক্ষয়িত্ৰী * কেনেডী ৰাজবংশী,সহ-শিক্ষক * ধ্ৰুৱজ্যোতি ভূঁঞা, সহ-শিক্ষক * হিমাশ্ৰী বৰ্মন,সহ-শিক্ষয়িত্ৰী * পৰাগজ্যোতি লাহন,সহ-শিক্ষক * সুপ্ৰীতি কোঁৱৰ,সহ-শিক্ষক * নৱজ্যোতি দাস , কাৰ্য্যালয় সহায়ক * সূৰ্য বৰা, চতুৰ্থ শ্ৰেনীৰ কৰ্মচাৰী * তুলসী গোস্বামী, চতুৰ্থ শ্ৰেনীৰ কৰ্মচাৰী * Devagaura Pegu, NSQF Trainer( Automotive) * Kangana Mahanta, NSQF Trainer( Agriculture) ==== তথ্যসূত্ৰ: ==== {{Reflist}} __সূচী__ __NEWSECTIONLINK__ [[শ্ৰেণী:বিশ্বনাথ‎]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিদ্যালয়সমূহ]] bttiqb4a68rux3byz8b5pp9bg3pp2v8 646957 646953 2026-10-24T01:18:32Z ~2026-56682-01 52464 /* বৰ্তমান কৰ্মৰত অন্য শিক্ষক-কৰ্মচাৰী সকল[1] */ 646957 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Swahid Mukunda Kakati Higher Secondary School, Halem | native_name = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় | latin_name = | logo = | logo_size = | logo_alt = | seal_image = | seal_size = | seal_alt = | image = [[চিত্ৰ:শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ সন্মুখ ভাগ.jpg|thumb]] | image_size = | alt = | caption = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ সন্মুখ ভাগ | motto = "প্ৰজ্ঞাৰ সাধনাৰে আমি জগত পোহৰাম" <!-- or | mottoes = --> | motto_translation = We'll light up the world through habituation with mind power | address = আমলখি দলনী গাঁও | location = হেলেম চক্ৰ | region = ভাৰতৰ উত্তৰ-পূর্বাঞ্চল | city = হেলেম <!-- or | town = --> | state = [[বিশ্বনাথ জিলা]], অসম | province = | county = | postcode = ৭৮৪১৭০ <!-- or | postalcode = --> | zipcode = | country = ভাৰত | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | pushpin_map = | pushpin_image = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = হেলেম এম. ই স্কুল<!-- or | former_names = --> | schooltype = সহ-শৈক্ষিক | fundingtype = প্ৰাদেশীকৃত | type = | religious_affiliation = নাই | denomination = | patron = | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | founded = ১৯৬৪ চন | opened = | founder = <!-- or | founders = --> | status = চলিত | closed = | locale = | sister_school = | school_board = [[অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] | district = | us_nces_district_id = | LEA = | educational_authority = <!-- or | authority = --> | category = <!-- use | category_label = to override the default label --> | oversight = <!-- use | oversight_label = to override the default label --> | authorizer = | superintendent = | trustee = | specialist = <!-- or | specialists = --> | session = | school_number = | school_code = | MOE = | ofsted = | ceeb = | us_nces_school_id = | president = | chair = <!-- use | chair_label = to override the default label --> | chairman = <!-- use | chairman_label = to override the default label --> | chairperson = <!-- use | chairperson_label = to override the default label --> | dean = | administrator = | rector = | director = | principal = <!-- use | principal_label = to override the default label --> | campus_director = | headmistress = | headmaster = মহেশ শৰ্মা | head_of_school = | head_teacher = <!-- or | headteacher = --> | executive_headteacher = | acting_headteacher = | head = <!-- use | head_name = to override the default label --> | officer_in_charge = | chaplain = | staff = | faculty = | teaching_staff = 13 জন | employees = 3 জন | key_people = | grades = <!-- use | grades_label = to override the default label --> | years = | years_taught = <!-- use | nursery_years_taught =, | primary_years_taught =, | secondary_years_taught = for additional information --> | gender = <!-- use | gender_label = to override the default label --> | age_range = <!-- or | lower_age = and | upper_age = --> | lower_age = <!-- or | age_range = --> | upper_age = <!-- or | age_range = --> | enrollment = <!-- or | enrolment = or | students = or | pupils = --> | enrollment_as_of = <!-- or | enrolment_as_of = or | students_as_of = or | pupils_as_of = --> | sixth_form_students = | grade_preK = | gradeK = | grade1 = | grade2 = | grade3 = | grade4 = | grade5 = | grade6 = | grade7 = | grade8 = | grade9 = | grade10 = | grade11 = | grade12 = | grade13 = | other = <!-- use | other_grade_label = to override the default label --> | other_grade_label_1 = | other_grade_enrollment_1= | other_grade_label_2 = | other_grade_enrollment_2= | international_students = | classes = ষষ্ঠৰ পৰা দশম শ্ৰেনী | average_class_size = | ratio = | system = অসমীয়া | classes_offered = ষষ্ঠৰ পৰা দশম শ্ৰেনী | medium_of_language = | language = | schedule_type = | schedule = | hours_in_day = | classrooms = | campuses = | campus = | campus_size = | area = | campus_type = | houses = | student_union = <!-- use | student_union_label = to override the default label --> | colors = <!-- or | colours = --> | school_colors = <!-- or | school_colours = --> | slogan = | song = | fight_song = | athletics = | athletics_conference = | sports = | mascot = | mascot_image = | nickname = | teams = <!-- use | teams_label = to override the default label --> | team_name = | rival = <!-- or | rivals = --> | accreditation = <!-- or | accreditations = --> | ranking = | USNWR_ranking = | national_ranking = | test_name = | test_average = | SAT = | SAT_year = | ACT = | ACT_year = | bar_pass_rate = | school_roll = | decile = | publication = তৰ্পণ | newspaper = | yearbook = | products = | endowment = | budget = | fees = | tuition = | annual_tuition = | revenue = | communities = | feeder_schools = | feeder_to = | graduates = | graduates_year = | affiliation = [[অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] <!-- or | affiliations = --> | alumni = | nobel_laureates = | information = <!-- do not enter phone numbers or email addresses --> | website = <!-- {{URL|school.url}} or {{URL|1=school.url}} if the url contains an equals sign --> | footnotes = | picture = [[চিত্ৰ:বিদ্যালয় ভৱনৰ একাংশ.jpg|thumb]] | picture_caption = | picture2 = | picture_caption2 = }} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় | type = গাওঁ-আমলখিদলনী, পো:অ: হেলেম | latd =26.844559 | longd =93.474450 | locator_position = right | state_name = অসম | district = [[বিশ্বনাথ জিলা]] | altitude = 69 | postal_code = ৭৮৪১৭০ | footnotes = }} '''শ্বহীদ মুকুন্দ কাকতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়''', হেলেম ভাৰতৰ উত্তৰ-পূর্বাঞ্চলৰ অসম ৰাজ্যৰ [[বিশ্বনাথ জিলা]]ৰ [[গহপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তর্গত হেলেম চক্ৰৰ আমলখি দলনী নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। === বিদ্যালয়ৰ ইতিহাস === হেলেম চাহ বাগিছাৰ পৰা অনুদানেৰে পোৱা ভূমিত অঞ্চলটোৰ কিছুসংখ্যক লোকৰ প্ৰচেষ্টাত ১৯৫৭ চনত হেলেম এম. ই স্কুল হিচাপে বিদ্যালয়খন প্ৰতিষ্ঠা হয় আৰু পাছত তাতেই ১৯৬৪ চনত হেলেম হাইস্কুললৈ বিদ্যালয় খন উন্নীত হয় । ১৯৪২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ ২০ তাৰিখে ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ এক কার্যসূচী অনুসৰি গহপুৰ থানাত পতাকা উত্তোলন কৰিবলৈ লোৱাৰ মুহূৰ্তত থানাৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া ৰেবতী মোহন সোমৰ নির্দেশত ব্ৰিটিছ ঔপনিবেশিক শাসকীয় পুলিছ বাহিনীৰ চিপাহীয়ে বৰঙাবাৰীৰ বীৰবালা কনকলতা বৰুৱাক গুলিয়াই নিহত কৰে। সোনকাণি গাঁৱৰ মুকুন্দ কাকতিয়ে কনকলতাৰ হাতৰ পৰা পৰিবলৈ ধৰা পতাকাখন পুনৰ তুলি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও পুলিছ বাহিনীয়ে তেখেতক গুলিয়াই আহত কৰে। আহত কাকতিৰ সেই দিনাই সন্ধিয়া মৃত্যু হয়। স্বাধীনতা আন্দোলনত এই ধৰণে শ্বহীদ হোৱা মুকুন্দ কাকতিৰ চৰম ত্যাগক সোঁৱৰণ কৰি তেখেতৰ নামেৰে পৰবৰ্ত্তী সময়ত এই বিদ্যালয়খন নামাকৰণ কৰা হয়। ১৯৭৭ চনত বিদ্যালয়খন প্ৰাদেশীকৃত হয়। [[চিত্ৰ:শ্বহীদ দিৱস.jpg|thumb]] ===বিদ্যালয়ৰ প্ৰকাৰ, আন্তঃগাঁথনি, মুখপত্ৰ=== অসমীয়া মাধ্যমৰ সহ-শৈক্ষিক বিদ্যালয় খনত ল'ৰা আৰু ছোৱালীয়ে একেলগে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। বিদ্যালয় খনত উচ্চ-প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিকৰ ষষ্ঠ শ্ৰেনীৰ পৰা দশম শ্ৰেনী লৈকে পাঠদান কৰা হয়। বিদ্যালয়খনত দুপৰীয়াৰ আহাৰ আৰু খোৱা পানীৰ বাবে কুঁৱা আৰু দমকলৰ উপৰিও 'ৰাণিং ৱাটাৰ যুক্ত টেপ'ৰ ব্যৱস্থা আছে। বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালত বৰ্তমান ১০০০ খনৰ অধিক কিতাপ আছে বুলি জনা যায়।<ref>http://www.icbse.com/schools/swahid-mukunda-kakati-hs/18110703303</ref> বিদ্যালয়খনৰ "তৰ্পণ" নামেৰে এখন মুখপত্ৰ আৰু "ৰেঙণি" নামৰ এখন প্ৰাচীৰ পত্ৰিকা আছে। === বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠাৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰধান শিক্ষক সকল<ref>স্বৰ্ণজ্যোতি স্মৃতিগ্ৰন্থ, সোণালী জয়ন্তী উদ্ যাপন সমাৰোহ , মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হেলেম</ref> === # স্বৰ্গীয় জ্যোতিষ চন্দ্ৰ শৰ্মা # স্বৰ্গীয় অৱনী ভাগৱতী # স্বৰ্গীয় হৰেন্দ্ৰনাথ দাস # স্বৰ্গীয় উমেশ চন্দ্ৰ গোস্বামী # স্বৰ্গীয় জ্যোতিষ চন্দ্ৰ শৰ্মা (অৱসৰ- ৩১-১০-১৯৯৭) # স্বৰ্গীয় দেৱব্ৰত বৰা (কাৰ্যকাল-০১-১১-১৯৯৭ ৰ পৰা ২৮-০২-২০০৪) # শ্ৰীযুতা অৰ্পণা বৰা (কাৰ্যকাল-০১-০৩-২০০৪ ৰ পৰা ৩১-০৮-২০০৯) # শ্ৰীযুতা কল্পনা মহন্ত (কাৰ্যকাল-২৩-০৯-২০০৯ ৰ পৰা ১১-০৮-২০১১) # শ্ৰীযুত সোম প্ৰসাদ শৰ্মা (কাৰ্যকাল-১২-০৮-২০১১ ৰ পৰা ৩১-১২-২০১৫) # শ্ৰীযুত মহেশ শৰ্মা (কাৰ্যকাল-০১-০১-২০১৬ ৰ === সোণালী জয়ন্তী === ২০১৬ চনৰ ২৪,২৫ আৰু ২৬ অক্টোবৰত তিনিদিনীয়া কাৰ্যসূচীৰে বিদ্যালয়খনৰ সোণালী জয়ন্তীভাগ উদ্ যাপন কৰা হয়। [[চিত্]] সোণালী জয়ন্তীৰ লগত সংগতি ৰাখি স্বৰ্ণজ্যোতি নামৰ এখন স্মৃতি গ্ৰন্থও প্ৰকাশ কৰি উলিওৱা হৈছিল।[[চিত্ৰ:স্বৰ্ণজ্যোতিৰ বেটুপাত.jpeg|thumb|বেটুপাত পৃষ্ঠা, স্বৰ্ণজয়ন্তীৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ স্বৰ্ণজ্যোতি]] [[চিত্]] ======''' সোণালী জয়ন্তী উদ্ যাপনৰ সময়ৰ বিদ্যালয়ৰ কৰ্মৰত শিক্ষক- কৰ্মচাৰী সকল'''====== [[চিত্]] === বৰ্তমান কৰ্মৰত অন্য শিক্ষক-কৰ্মচাৰী সকল<ref>ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা, সহ শিক্ষক, মুকুন্দ কাকতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হেলেম</ref> === * ৰূপম ৰঞ্জন ৰাজখোৱা, সহ-প্ৰধান শিক্ষক * শ্ৰীকান্ত দলে,সহ-শিক্ষক * নাৰায়ণ অধিকাৰী,সহ-শিক্ষক * প্ৰতিমা চিৰিং,সহ-শিক্ষয়িত্ৰী * কেনেডী ৰাজবংশী,সহ-শিক্ষক * ধ্ৰুৱজ্যোতি ভূঁঞা, সহ-শিক্ষক * হিমাশ্ৰী বৰ্মন,সহ-শিক্ষয়িত্ৰী * পৰাগজ্যোতি লাহন,সহ-শিক্ষক * সুপ্ৰীতি কোঁৱৰ,সহ-শিক্ষক * নৱজ্যোতি দাস , কাৰ্য্যালয় সহায়ক * সূৰ্য বৰা, চতুৰ্থ শ্ৰেনীৰ কৰ্মচাৰী * তুলসী গোস্বামী, চতুৰ্থ শ্ৰেনীৰ কৰ্মচাৰী * Devagaura Pegu, NSQF Trainer( Automotive) * Kangana Mahanta, NSQF Trainer( Agriculture) ==== তথ্যসূত্ৰ: ==== {{Reflist}} __সূচী__ __NEWSECTIONLINK__ [[শ্ৰেণী:বিশ্বনাথ‎]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিদ্যালয়সমূহ]] 669da6jlol98ah0wbpc4m7tdx1zfize 0 50539 647076 613227 2026-10-24T07:07:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647076 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অঞ্জলী গোপালন | image = Anjali Gopalan.jpg | caption = ২০০৯ চনত অঞ্জলী গোপালন | birth_date = {{Birth date and age|1957|9|1|df=yes}} | birth_place = [[চেন্নাই]], [[ভাৰত]]<ref name="world-citizenship.org">{{cite web|url=http://word.world-citizenship.org/wp-archive/1785|title=World People's Blog|publisher=|accessdate=20 March 2015|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402110617/http://word.world-citizenship.org/wp-archive/1785|deadurl=yes}}</ref> | occupation = [[এলজিবিটি]] অধিকাৰ কৰ্মী,<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/8130052.stm Activists welcome India gay ruling] ''[[BBC]]'' 3 July 2009 06:55 UK</ref> নাজ ফাউণ্ডেচনৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালক<ref>[http://www.nazindia.org/about.htm About Naz India ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140922055221/http://www.nazindia.org/about.htm |date=2014-09-22 }}'' [[Naz Foundation (India) Trust]]'' retrieved 14 May 2012</ref> | awards = লেজিয়ন ডি'অনৰ (২০১৩) | nationality = ভাৰতীয় | residence = [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] | education = | alma_mater = [[জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়]] }} '''অঞ্জলী গোপালন''' (জন্ম ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৭) এগৰাকী ভাৰতীয় মানৱধিকাৰ আৰু পশু অধিকাৰ কৰ্মী। তেওঁ ঘাইকৈ [[এলজিবিটি]] সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাৰ হকে কাম কৰে। তেওঁ বেচৰকাৰী সংগঠন নাজ ফাউণ্ডেচনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা বৰ্তমান কাৰ্যবাহী সঞ্চালক। নাজ ফাউণ্ডেচননে মহিলা, শিশু, তৃতীয় লিংগ আৰু [[এলজিবিটি]] সম্প্ৰদায়ৰ ব্যক্তিৰ মাজত [[এইড্‌ছ]]ৰ সজাগতা সৃষ্টি কৰে। ভাৰতত [[সমকামিতা|সমকামী]], [[লেছবিয়ান]], [[উভকামিতা|উভকামী]], [[ৰূপান্তৰিত লিংগ]], হিজিৰা, তৃতীয় লিংগ ইত্যাদিৰ অধিকাৰ বাবে তেওঁ বহুতো কাম কৰিছে। তাৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হল ভাৰতীয় দণ্ডবিধি আইনৰ দফা ৩৭৭ বিলুপ্তিৰ বাবে দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ত গোচৰ দিয়া। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলশ্ৰুতিত ২০১৮ চনত এই দফা উচ্চতম ন্যায়ালয়ে অসংবিধানীক হিচাপে ৰায় দিয়ে। তেওঁ ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইত এলজিবিটিকিউ সম্প্ৰদায়ৰ [[গৌৰৱ যাত্ৰা|গৌৰৱ যাত্ৰাও]] অনুষ্ঠিত কৰে। তেওঁ ২০১২ চনৰ [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনীৰ]] বিশ্বৰ ১০০ গৰাকী আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2112141,00.html The 100 Most Influential People in the World: Anjali Gopalan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814034810/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2112141,00.html |date=2013-08-14 }} ''[[Time (magazine)|Time Magazine]]'' 18 April 2012, retrieved 13 May 2012</ref> ২০১৩ চনত তেওঁ [[ফ্ৰান্স]] চৰকাৰৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান ''লেজিয়ন ডি'অনৰ লাভ'' কৰে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৫৭ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে [[তামিলনাডু]]ৰ ৰাজধানী [[চেন্নাই]]ত অঞ্জলী গোপালনৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ ডাঃ কে.আৰ. গোপালন [[ভাৰতীয় বায়ু সেনা]]ৰ বিষয়া আৰু পঞ্জাবী সম্প্ৰদায়ৰৰ মাতৃ গৃহিনী। তেওঁ লক্ষ্ণৌৰ লা মাৰ্টিনিয়েৰত প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা গ্ৰহণ গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ ভাৰত আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] উভয়তে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত লেডী শ্ৰী ৰাম কলেজৰ পৰা তেওঁ ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁ সাংবাদিকতাৰ পোষ্টগ্ৰেজুৱেট ডিপ্লমা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নত জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্মজীৱন == অঞ্জলীয়ে প্ৰায় এটা দশক [[নিউয়ৰ্ক মহানগৰ]]ৰ এক সন্থাত কাম কৰিছিল। এই সন্থায়ে জৰুৰী কাগজ-পত্ৰ নোহোৱাকৈ আমেৰিকালৈ যোৱা দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মানুহক সহায় কৰে। পিছলৈ তেওঁ ভাৰতলৈ আহে আৰু নাজ ফাউণ্ডেচন গঠন কৰে। নাজ ফাউণ্ডেচনে [[এইড্‌ছ]]ৰ দ্বাৰা পীড়িত বহুতো মহিলা, শিশু আৰু [[এলজিবিটি]] সম্প্ৰদায়ৰৰ লোকক নতুন জীৱন সলনি কৰে।<ref name="world-citizenship.org"/><ref>{{cite web|url=http://www.ashoka.org/fellow/anjali-gopalan|title=Anjali Gopalan - Ashoka - Innovators for the Public|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref> ১৯৯৪ চনত তেওঁ দিল্লীত প্ৰথমখন এইছআইভি ক্লিনিক স্থাপন কৰে। ২০০০ চনত তেওঁ দেশৰ প্ৰথমখন এইছআইভিৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত শিশু আৰু মহিলাৰ অনাথলয় স্থাপন কৰে। ২০০১ চনত তেওঁৰ সংগঠন নাজ ফাউণ্ডেচনে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাৰৰ বাবে ভাৰতীয় দণ্ডবিধি আইনৰ দফা ৩৭৭ আঁতৰাবলৈ দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ত এক জনহীতৰ গোচৰ দিয়ে। ২০০৯ চনত উচ্চ ন্যায়ালয়ে তেওঁৰ পক্ষত ৰায় দিয়ে আৰু এই দফা অসংবিধানিক বুলি ঘোষণা কৰে। ২০১৩ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায়ৰ বিপক্ষে ৰায় দিয়ে আৰু ধাৰা ৩৭৭ বাহাল ৰাখে। তেওঁ পুনৰ এই ৰায়ৰ বিবেচনাৰ বাবে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত আকৌ গোচৰ দিয়ে। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাতে ২০১৮ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পাঁচ গৰাকী ন্যায়াধীশৰ সংবিধানিক পীঠে ধাৰা ৩৭৭ সম্পূৰ্ণ অসংবিধানিক হিচাপে ৰায় দিয়ে। [[চিত্ৰ:Anjali gopalan.jpg|thumb|285x285px|মাদুৰাইত অনুষ্ঠিত এছিয়াৰ প্ৰথম জেণ্ডাৰ [[কুইয়াৰ]] [[গৌৰৱ যাত্ৰা]]ত গোপী শংকৰ মাদুৰাই আৰু অঞ্জলী গোপালন<ref name="One Who Fights For an Other">{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/education/edex/One-Who-Fights-For-an-Other/2015/04/13/article2756559.ece|title=One Who Fights For an Other|work=The New Indian Express|access-date=2019-03-08|archivedate=2016-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924062152/http://www.newindianexpress.com/education/edex/One-Who-Fights-For-an-Other/2015/04/13/article2756559.ece|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.merinews.com/article/worldwide-gay-rights-as-a-social-movement-picks-up/15914647.shtml|title=Worldwide gay rights as a social movement picks up|website=www.merinews.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170802091818/http://www.merinews.com/article/worldwide-gay-rights-as-a-social-movement-picks-up/15914647.shtml|archivedate=2017-08-02|access-date=2019-03-08|deadurl=yes}}</ref>]] == বঁটা আৰু সন্মান == অঞ্জলী গোপালনে বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছে। ২০০১ চনত তেওঁ কমনৱেলথ বঁটা লাভ কৰিছিল। ২০০৩ চনত এইডছৰ লগত যুঁজি থকা ব্যক্তিসকলক সহায় কৰাৰ বাবে চেন্নাইৰ মানৱসেৱা ধৰ্ম সম্বৰ্ধনীয়ে তেওঁক সৎগুৰু জ্ঞাননন্দ বঁটা প্ৰদান কৰে। ২০০৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁ ভাৰতৰ [[মহিলা আৰু শিশু বিকাশ মন্ত্ৰণালয়]]ৰ দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল। ২০১২ চনত তেওঁ এছিয়াৰ প্ৰথম [[কুইয়াৰ|জেণ্ডাৰ কুইয়াৰ]] [[গৌৰৱ যাত্ৰা]] [[এলান ট্যুৰিং]] ৰামধেনু উৎসৱ উদ্বোধন কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ সৃষ্টি মাদুৰাইৰ মুখ্য উপদেষ্টাৰ অসনো অলংকৃত কৰিছিল। ২০১৩ চনৰ ২৫ অক্টোবৰ তাৰিখে তেওঁ [[ফ্ৰান্স]] চৰকাৰৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান লেজিয়ন ডি'অনাৰ লাভ কৰে। এই বঁটা লাভ কৰা তেওঁ প্ৰথম তামিল মহিলা। ২০১৪ চনত লিমকা বুক অফ ৰেকৰ্ডে তেওঁক বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ ব্যক্তি হিচাপে সন্মানিত কৰে। == অঞ্জলী গোপালন সৃষ্টি সামাজিক ন্যায় আৰু সংবাদিকতা বঁটা == সৃষ্টি মাদুৰাই সংগঠনে তেওঁৰ নামেৰে অঞ্জলী গোপালন সৃষ্টি সামাজিক ন্যায় আৰু সংবাদিকতা বঁটা প্ৰদান কৰে। টাইমছ অফ ইণ্ডিয়াৰ সাংবাদিকদ্বয় ভি. মায়িলভাগণন আৰু ভি. নাৰায়ণস্বামীয়ে লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://srishtimadurai.blogspot.in/2014/08/srishti-tamil-lambda-literary-awards.html|title=Srishti Madurai|author=Gopi Shankar|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref> == তথ্য উৎস == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] 30d1ijrnvcpo17khj66rrdk80g7uaxo 0 51633 646925 646726 2026-10-23T23:02:07Z Ananya Taye 28065 646925 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=হাবুঙাধিপতি|leader_name=বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰ<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref><ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। "</ref><ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji",p.16, "চুতীয়াৰ বৰাবুৰুকৰ লেখা,-তকতৰু ১, কইতৰা ১,‌চুলুকি চেতিয়া‌ ১, বৰপাত্ৰ ১।"</ref>|leader_title1=[[ছাও চেং-লুঙ]]|leader_name1=কন-চেং}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) আছিল।<ref>{{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=818 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |quote=Habunga province (the Subansiri region of the present-day North Lakhimpur district)}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান মূলতঃ [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে কেইজনমান টাই-আহোম লোকে ধেমাজিৰ এটা অঞ্চলক হাবুং বুলি দাবী কৰি তাত চুকাফাৰ স্মৃতিত এখন শাল নিৰ্মাণ কৰে।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> ইতিহাসবিদ য়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ১৯৯০ চনৰ পৰা এই সকল লোকে এই অঞ্চলক হাবুং বুলি চিনাক্ত কৰিছিল আৰু "আহোম লেণ্ড ডিমাণ্ড মুভমেণ্ট"এ ইয়াক তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যৎ ৰাজধানী হিচাপে দাবী কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=An important city within the Chutia domain. The exact location of Habung remains a controversy. Recently, on one of my field trips to Dhemaji, in the Lakhimpur district, I visited Borajaha Sapari, which since 1990 has been identified as Habung. The Ahom Land Demand Movement claims this spot as their future capital.}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |year=2004 |publisher=Duke University Press |page=28 |isbn=9780822333739| quote="Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-ahom activism was very visible there, so much so that the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji."}}</ref> কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলক দশম শতিকাৰ [[পাল ৰাজবংশ|কামৰূপৰ পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{efn|পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত ইয়াৰ নাম ''Havrnga-vishaya'' বা ''Ha-Vrnga-vishaya'' ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন ক্ষুদ্ৰ স্বায়ত্তশাসিত ৰাজ্য আছিল আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the Ha-Vrnga Vishaya where a Brahmin was given land by King Ratnapala." {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে তাম্ৰশাসনখনৰ পূৰ্বৰ কিছুমান পাঠ আৰু ভৌগোলিক সীমা-নিৰ্ধাৰণৰ ব্যাখ্যাক প্ৰশ্ন কৰিছিল। সেয়েহে ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' আৰু ঐতিহাসিক হাবুঙৰ চিনাক্তকৰণক নিশ্চিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |pages=64–69 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref>}} কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে [[চুকাফা]]ৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> বানপানী হোৱাৰ ফলত চুকাফা আৰু লগত অহা লোক সকল পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> পিছলৈ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষ]]ৰ ফলত হাবুং আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চুহুংমুং]]এ চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই) হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুংত ৰাখে।<ref>"...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."{{harvcol|Gait|1963|p=8}}</ref> ==হাবুং নামৰ উৎপত্তি== হাবুং শব্দটো মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় ভাষাৰ বুলি জনা যায়<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref>। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মাটিৰে ভৰা ঠাই" অৰ্থাৎ "নদীৰ পানীয়ে খহাই অনা পলস জমা হৈ সৃষ্টী হোৱা ভূমি। " "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়। কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== দশম শতিকাৰ [[কামৰূপ ৰাজ্য|পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ এখন প্ৰদেশৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰা হৈছিল। পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত প্ৰদেশখনৰ নাম ''হাব্ৰঙ্গ'' (Havrnga), ''হাৱ্ৰঙ্গ'' (Havranga) বা ''হ-বৃঙ্গ'' (Ha-Vrnga) ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে এই প্ৰদেশখনক ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰিছে। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন স্বায়ত্তশাসিত ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য আছিল, যাৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ দশম শতিকাৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref><ref name="Sircar-Havvanga">{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ পি. চি. চৌধুৰীয়ে ৰত্নপালৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ভূমিৰ ভৌগোলিক সীমাৰ ভিত্তিত ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক হাবুঙৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, ভূমিদান কৰা অঞ্চলটোৰ দক্ষিণ সীমা আছিল ''দিব্বৈশা'' (Divvaiśā বা Dibbaisa) নদী আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম সীমাত ''সৈচা'' (Saicha) নামৰ আন এখন নদীৰ উল্লেখ আছিল। তেওঁ এই ''সৈচা''ক বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ চেঁচা নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিত্তিত চৌধুৰীয়ে ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক সোৱণশিৰি নদীৰ পূবফালে অৱস্থিত হাবুং অঞ্চল, অৰ্থাৎ মোটামুটিভাৱে বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture.'']</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনৰ পুনৰ সম্পাদনাত চৌধুৰীৰ এই সীমা-নিৰ্ধাৰণক প্ৰশ্ন কৰিছিল। চৰকাৰে প্ৰদেশখনৰ নাম ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) বুলি পঢ়িছিল আৰু চৌধুৰীয়ে ''সৈচা'' নদীৰ উল্লেখ থকা বুলি কৰা ব্যাখ্যাক ভিত্তিহীন প্ৰস্তাৱসমূহৰ অন্যতম বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তাম্ৰশাসনৰ সংশ্লিষ্ট শব্দটো ''Saicha'' নহয়, বৰং ''s-aiva'' (''sā eva'', অৰ্থাৎ 'সেই একেখন') আছিল, যিয়ে পূৰ্বতে উল্লেখ কৰা ''দিব্বৈশা'' নদীখনকে বুজাইছিল। চৰকাৰে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে বলবৰ্মনৰ উলুবাৰী তাম্ৰশাসনতো ''দিব্বৈশা'' নামৰ এখন নদী বা জানৰ উল্লেখ আছে। কিন্তু সেই তাম্ৰশাসনত দান কৰা ভূমি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ''উত্তৰকূল'' বিভাগৰ ''মঞ্জয়-বিষয়''ৰ অন্তৰ্গত ''দিক্কুৰ''ত অৱস্থিত আছিল। সেয়েহে সেই অঞ্চল ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়''ৰ পৰা পৃথক আছিল।<ref name="Sircar-Havvanga"/>{{rp|64–69}}<ref>{{citation |last=Sircar |first=D. C. |contribution=Pragjyotisha-Kamarupa |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=1 |year=1990 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |pages=71–74}}</ref> [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত (১৩১৪ শক) ঢকুৱাখনাৰ ধেনুখনাত নাৰায়ণ দ্বিজ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৬০০ পুটি ভূমি দান কৰিছিল। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে, এই ভূমি হাবুং অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল, য'ত কেইবাটাও ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}}</ref> সেই সময়ত আহোম ৰাজকোঁৱৰ [[চুদাংফা]]ও হাবুঙত তেওঁক প্ৰতিপালন কৰা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালটোৰ সৈতে বাস কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=225}}</ref> মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই তাম্ৰশাসনখন শদিয়াৰ চাপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। ফলিখনত ''শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰ''ক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি পুৰন্দৰ বিপ্ৰক ৪০০ পুটি ভূমি দান কৰাৰ বিৱৰণ আছে। ফলিখনৰ লেখক বা লিপিকাৰ আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=585}}</ref> ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]এ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ নীতি অনুসৰণ কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিম অংশত অৱস্থিত পানবাৰী অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দখল কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে অঞ্চলটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল আৰু হাবুঙৰ অধিপতি বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰই শাসন কৰিছিল। এই অভিযানৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে স্থলসেনা আৰু নৌবাহিনী লৈ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত উপস্থিত হয়। অৱশ্যে এই অভিযানত চুতীয়াসকল সফল নহ'ল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=128}}</ref><ref>Deodhai Buranji, p. 16, "লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি।"</ref> ১৫২০ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়াসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি মুঙখ্ৰাঙৰ আহোম দুৰ্গত আঘাত হানে। এই সংঘৰ্ষত দুৰ্গৰ আহোম সেনাধ্যক্ষ নিহত হয় আৰু তাত থকা আহোম সৈন্যবাহিনী পলায়ন কৰে। ফলত চুতীয়াসকলে কিছু সময়ৰ বাবে নামদাং আৰু মুঙখ্ৰাং পৰ্যন্ত হেৰুৱা অঞ্চলসমূহ পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |page=84 |url=https://archive.org/details/ahistoryassam01gaitgoog/page/n107/mode/1up |quote=The Chutias made no effort to regain their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. The Ahom commander was killed in a sortie and the garrison fled; and for a time the Chutias once more ruled this tract of country.}}</ref> ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত কোঁৱৰগাঁৱত জাৰি কৰা ধীৰনাৰায়ণৰ তাম্ৰশাসনখন ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাই কৰা শেষৰটো লিপিবদ্ধ ভূমিদান। ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষৰ পিছত চুহুংমুঙে হাবুং অঞ্চল পুনৰ দখল কৰি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=41–42}}</ref> ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=590}}</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ (হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ (চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও)<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> কিন্তু তিনি বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুঙে [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] পদ সৃষ্টি কৰে আৰু পূৰ্বে ভটিয়লীয়া গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' পদত অধিষ্ঠিত কৰে।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n66/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 61, Lakni Rungrao (1527).]</ref> ১৫৩১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ (লাকনি দাপপ্লাও) বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণতো ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n69/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 64.]</ref> অমলেন্দু গুহৰ মতে, ''বৰপাত্ৰগোহাঁই'' উপাধিটো সম্ভৱতঃ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনৰ হাবুঙৰ স্থানীয় শাসক ''বৃহৎপাত্ৰ''ৰ উপাধিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20 |quote=It appears that the novel designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutiya king, had the title of Vrhat-Patra.}}</ref>{{efn|আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বিষয়া বৰপাত্ৰক ''পাতৰ-লুং'' (Pator-Lung) বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। [[আহোম ভাষা]]ত ''লুং'' শব্দৰ অৰ্থ 'ডাঙৰ' বা 'মহান'। ডিব্ৰুগড়ত সংঘটিত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত এই বিষয়াজনে কাশিতৰাৰ সৈতে মিলি আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেনমুং [[বৰগোহাঞি]] আৰু কিংলুন [[বুঢ়াগোহাঞি]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 55.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Asam Buranji'', Chapter 31.</ref>}} [[চুক্লেংমুং]] (চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==টোকা== {{notelist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} * {{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} * {{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} * {{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf }} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1984 |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }} * {{citation |last=Baruah |first=Swarnalata |year=2007 |title=Chutia Jatir Buranji |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |year=1986 |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |year=1986 |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf }} * {{citation |last=Phukan |first=J. N. |year=1992 |contribution=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=49–60 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{citation |last=Gait |first=Edward |year=1963 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink |url=https://books.google.com/books?id=1IpAAAAAMAAJ }} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] g4nh35jfj369pzrfhucdnhn357068np 646926 646925 2026-10-23T23:02:27Z Ananya Taye 28065 646926 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=হাবুঙাধিপতি|leader_name=বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰ<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref><ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। "</ref><ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji",p.16, "চুতীয়াৰ বৰাবুৰুকৰ লেখা,-তকতৰু ১, কইতৰা ১,‌চুলুকি চেতিয়া‌ ১, বৰপাত্ৰ ১।"</ref>|leader_title1=[[ছাও চেং-লুঙ]]|leader_name1=কন-চেং}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) আছিল।<ref>{{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=818 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |quote=Habunga province (the Subansiri region of the present-day North Lakhimpur district)}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান মূলতঃ [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে কেইজনমান টাই-আহোম লোকে ধেমাজিৰ এটা অঞ্চলক হাবুং বুলি দাবী কৰি তাত চুকাফাৰ স্মৃতিত এখন শাল নিৰ্মাণ কৰে।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> ইতিহাসবিদ য়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ১৯৯০ চনৰ পৰা এই সকল লোকে এই অঞ্চলক হাবুং বুলি চিনাক্ত কৰিছিল আৰু "আহোম লেণ্ড ডিমাণ্ড মুভমেণ্ট"এ ইয়াক তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যৎ ৰাজধানী হিচাপে দাবী কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=An important city within the Chutia domain. The exact location of Habung remains a controversy. Recently, on one of my field trips to Dhemaji, in the Lakhimpur district, I visited Borajaha Sapari, which since 1990 has been identified as Habung. The Ahom Land Demand Movement claims this spot as their future capital.}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |year=2004 |publisher=Duke University Press |page=28 |isbn=9780822333739| quote=Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-ahom activism was very visible there, so much so that the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.}}</ref> কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলক দশম শতিকাৰ [[পাল ৰাজবংশ|কামৰূপৰ পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{efn|পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত ইয়াৰ নাম ''Havrnga-vishaya'' বা ''Ha-Vrnga-vishaya'' ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন ক্ষুদ্ৰ স্বায়ত্তশাসিত ৰাজ্য আছিল আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the Ha-Vrnga Vishaya where a Brahmin was given land by King Ratnapala." {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে তাম্ৰশাসনখনৰ পূৰ্বৰ কিছুমান পাঠ আৰু ভৌগোলিক সীমা-নিৰ্ধাৰণৰ ব্যাখ্যাক প্ৰশ্ন কৰিছিল। সেয়েহে ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' আৰু ঐতিহাসিক হাবুঙৰ চিনাক্তকৰণক নিশ্চিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |pages=64–69 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref>}} কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে [[চুকাফা]]ৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> বানপানী হোৱাৰ ফলত চুকাফা আৰু লগত অহা লোক সকল পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> পিছলৈ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষ]]ৰ ফলত হাবুং আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চুহুংমুং]]এ চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই) হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুংত ৰাখে।<ref>"...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."{{harvcol|Gait|1963|p=8}}</ref> ==হাবুং নামৰ উৎপত্তি== হাবুং শব্দটো মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় ভাষাৰ বুলি জনা যায়<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref>। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মাটিৰে ভৰা ঠাই" অৰ্থাৎ "নদীৰ পানীয়ে খহাই অনা পলস জমা হৈ সৃষ্টী হোৱা ভূমি। " "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়। কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== দশম শতিকাৰ [[কামৰূপ ৰাজ্য|পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ এখন প্ৰদেশৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰা হৈছিল। পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত প্ৰদেশখনৰ নাম ''হাব্ৰঙ্গ'' (Havrnga), ''হাৱ্ৰঙ্গ'' (Havranga) বা ''হ-বৃঙ্গ'' (Ha-Vrnga) ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে এই প্ৰদেশখনক ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰিছে। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন স্বায়ত্তশাসিত ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য আছিল, যাৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ দশম শতিকাৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref><ref name="Sircar-Havvanga">{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ পি. চি. চৌধুৰীয়ে ৰত্নপালৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ভূমিৰ ভৌগোলিক সীমাৰ ভিত্তিত ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক হাবুঙৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, ভূমিদান কৰা অঞ্চলটোৰ দক্ষিণ সীমা আছিল ''দিব্বৈশা'' (Divvaiśā বা Dibbaisa) নদী আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম সীমাত ''সৈচা'' (Saicha) নামৰ আন এখন নদীৰ উল্লেখ আছিল। তেওঁ এই ''সৈচা''ক বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ চেঁচা নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিত্তিত চৌধুৰীয়ে ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক সোৱণশিৰি নদীৰ পূবফালে অৱস্থিত হাবুং অঞ্চল, অৰ্থাৎ মোটামুটিভাৱে বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture.'']</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনৰ পুনৰ সম্পাদনাত চৌধুৰীৰ এই সীমা-নিৰ্ধাৰণক প্ৰশ্ন কৰিছিল। চৰকাৰে প্ৰদেশখনৰ নাম ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) বুলি পঢ়িছিল আৰু চৌধুৰীয়ে ''সৈচা'' নদীৰ উল্লেখ থকা বুলি কৰা ব্যাখ্যাক ভিত্তিহীন প্ৰস্তাৱসমূহৰ অন্যতম বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তাম্ৰশাসনৰ সংশ্লিষ্ট শব্দটো ''Saicha'' নহয়, বৰং ''s-aiva'' (''sā eva'', অৰ্থাৎ 'সেই একেখন') আছিল, যিয়ে পূৰ্বতে উল্লেখ কৰা ''দিব্বৈশা'' নদীখনকে বুজাইছিল। চৰকাৰে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে বলবৰ্মনৰ উলুবাৰী তাম্ৰশাসনতো ''দিব্বৈশা'' নামৰ এখন নদী বা জানৰ উল্লেখ আছে। কিন্তু সেই তাম্ৰশাসনত দান কৰা ভূমি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ''উত্তৰকূল'' বিভাগৰ ''মঞ্জয়-বিষয়''ৰ অন্তৰ্গত ''দিক্কুৰ''ত অৱস্থিত আছিল। সেয়েহে সেই অঞ্চল ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়''ৰ পৰা পৃথক আছিল।<ref name="Sircar-Havvanga"/>{{rp|64–69}}<ref>{{citation |last=Sircar |first=D. C. |contribution=Pragjyotisha-Kamarupa |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=1 |year=1990 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |pages=71–74}}</ref> [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত (১৩১৪ শক) ঢকুৱাখনাৰ ধেনুখনাত নাৰায়ণ দ্বিজ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৬০০ পুটি ভূমি দান কৰিছিল। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে, এই ভূমি হাবুং অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল, য'ত কেইবাটাও ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}}</ref> সেই সময়ত আহোম ৰাজকোঁৱৰ [[চুদাংফা]]ও হাবুঙত তেওঁক প্ৰতিপালন কৰা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালটোৰ সৈতে বাস কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=225}}</ref> মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই তাম্ৰশাসনখন শদিয়াৰ চাপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। ফলিখনত ''শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰ''ক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি পুৰন্দৰ বিপ্ৰক ৪০০ পুটি ভূমি দান কৰাৰ বিৱৰণ আছে। ফলিখনৰ লেখক বা লিপিকাৰ আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=585}}</ref> ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]এ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ নীতি অনুসৰণ কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিম অংশত অৱস্থিত পানবাৰী অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দখল কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে অঞ্চলটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল আৰু হাবুঙৰ অধিপতি বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰই শাসন কৰিছিল। এই অভিযানৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে স্থলসেনা আৰু নৌবাহিনী লৈ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত উপস্থিত হয়। অৱশ্যে এই অভিযানত চুতীয়াসকল সফল নহ'ল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=128}}</ref><ref>Deodhai Buranji, p. 16, "লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি।"</ref> ১৫২০ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়াসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি মুঙখ্ৰাঙৰ আহোম দুৰ্গত আঘাত হানে। এই সংঘৰ্ষত দুৰ্গৰ আহোম সেনাধ্যক্ষ নিহত হয় আৰু তাত থকা আহোম সৈন্যবাহিনী পলায়ন কৰে। ফলত চুতীয়াসকলে কিছু সময়ৰ বাবে নামদাং আৰু মুঙখ্ৰাং পৰ্যন্ত হেৰুৱা অঞ্চলসমূহ পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |page=84 |url=https://archive.org/details/ahistoryassam01gaitgoog/page/n107/mode/1up |quote=The Chutias made no effort to regain their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. The Ahom commander was killed in a sortie and the garrison fled; and for a time the Chutias once more ruled this tract of country.}}</ref> ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত কোঁৱৰগাঁৱত জাৰি কৰা ধীৰনাৰায়ণৰ তাম্ৰশাসনখন ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাই কৰা শেষৰটো লিপিবদ্ধ ভূমিদান। ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষৰ পিছত চুহুংমুঙে হাবুং অঞ্চল পুনৰ দখল কৰি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=41–42}}</ref> ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=590}}</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ (হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ (চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও)<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> কিন্তু তিনি বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুঙে [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] পদ সৃষ্টি কৰে আৰু পূৰ্বে ভটিয়লীয়া গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' পদত অধিষ্ঠিত কৰে।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n66/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 61, Lakni Rungrao (1527).]</ref> ১৫৩১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ (লাকনি দাপপ্লাও) বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণতো ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n69/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 64.]</ref> অমলেন্দু গুহৰ মতে, ''বৰপাত্ৰগোহাঁই'' উপাধিটো সম্ভৱতঃ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনৰ হাবুঙৰ স্থানীয় শাসক ''বৃহৎপাত্ৰ''ৰ উপাধিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20 |quote=It appears that the novel designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutiya king, had the title of Vrhat-Patra.}}</ref>{{efn|আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বিষয়া বৰপাত্ৰক ''পাতৰ-লুং'' (Pator-Lung) বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। [[আহোম ভাষা]]ত ''লুং'' শব্দৰ অৰ্থ 'ডাঙৰ' বা 'মহান'। ডিব্ৰুগড়ত সংঘটিত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত এই বিষয়াজনে কাশিতৰাৰ সৈতে মিলি আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেনমুং [[বৰগোহাঞি]] আৰু কিংলুন [[বুঢ়াগোহাঞি]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 55.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Asam Buranji'', Chapter 31.</ref>}} [[চুক্লেংমুং]] (চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==টোকা== {{notelist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} * {{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} * {{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} * {{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf }} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1984 |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }} * {{citation |last=Baruah |first=Swarnalata |year=2007 |title=Chutia Jatir Buranji |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |year=1986 |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |year=1986 |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf }} * {{citation |last=Phukan |first=J. N. |year=1992 |contribution=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=49–60 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{citation |last=Gait |first=Edward |year=1963 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink |url=https://books.google.com/books?id=1IpAAAAAMAAJ }} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] c4q8swrn5h3y24e43mz0pgn4kvthqsf 646970 646926 2026-10-24T01:51:07Z KhiLanTzi 23530 /* */ উৎস অনুসৰি শব্দাৱলী 646970 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=হাবুঙাধিপতি|leader_name=বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰ<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref><ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। "</ref><ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji",p.16, "চুতীয়াৰ বৰাবুৰুকৰ লেখা,-তকতৰু ১, কইতৰা ১,‌চুলুকি চেতিয়া‌ ১, বৰপাত্ৰ ১।"</ref>|leader_title1=[[ছাও চেং-লুঙ]]|leader_name1=কন-চেং}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) আছিল।<ref>{{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=818 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |quote=Habunga province (the Subansiri region of the present-day North Lakhimpur district)}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান মূলতঃ [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে কেইজনমান টাই-আহোম লোকে ধেমাজিৰ এটা অঞ্চলক হাবুং চিনাক্ত আৰু দাবী কৰি তাত চুকাফাৰ স্মৃতিত এখন শাল নিৰ্মাণ কৰে।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> ইতিহাসবিদ য়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ১৯৯০ চনৰ পৰা এই সকল লোকে এই অঞ্চলক হাবুং বুলি চিনাক্ত কৰিছিল আৰু "আহোম লেণ্ড দাবী আন্দোলনত" আহোম লেণ্ডৰ ভৱিষ্যৎ ৰাজধানী হিচাপে প্ৰস্তাৱ জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=An important city within the Chutia domain. The exact location of Habung remains a controversy. Recently, on one of my field trips to Dhemaji, in the Lakhimpur district, I visited Borajaha Sapari, which since 1990 has been identified as Habung. The Ahom Land Demand Movement claims this spot as their future capital.}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |year=2004 |publisher=Duke University Press |page=28 |isbn=9780822333739| quote=Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-ahom activism was very visible there, so much so that the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.}}</ref> কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলক দশম শতিকাৰ [[পাল ৰাজবংশ|কামৰূপৰ পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{efn|পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত ইয়াৰ নাম ''Havrnga-vishaya'' বা ''Ha-Vrnga-vishaya'' ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন ক্ষুদ্ৰ স্বায়ত্তশাসিত ৰাজ্য আছিল আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the Ha-Vrnga Vishaya where a Brahmin was given land by King Ratnapala." {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে তাম্ৰশাসনখনৰ পূৰ্বৰ কিছুমান পাঠ আৰু ভৌগোলিক সীমা-নিৰ্ধাৰণৰ ব্যাখ্যাক প্ৰশ্ন কৰিছিল। সেয়েহে ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' আৰু ঐতিহাসিক হাবুঙৰ চিনাক্তকৰণক নিশ্চিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |pages=64–69 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref>}} কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে [[চুকাফা]]ৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> বানপানী হোৱাৰ ফলত চুকাফা আৰু লগত অহা লোক সকল পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> পিছলৈ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষ]]ৰ ফলত হাবুং আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চুহুংমুং]]এ চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই) হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুংত ৰাখে।<ref>"...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."{{harvcol|Gait|1963|p=8}}</ref> ==হাবুং নামৰ উৎপত্তি== হাবুং শব্দটো মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় ভাষাৰ বুলি জনা যায়<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref>। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মাটিৰে ভৰা ঠাই" অৰ্থাৎ "নদীৰ পানীয়ে খহাই অনা পলস জমা হৈ সৃষ্টী হোৱা ভূমি। " "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়। কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== দশম শতিকাৰ [[কামৰূপ ৰাজ্য|পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ এখন প্ৰদেশৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰা হৈছিল। পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত প্ৰদেশখনৰ নাম ''হাব্ৰঙ্গ'' (Havrnga), ''হাৱ্ৰঙ্গ'' (Havranga) বা ''হ-বৃঙ্গ'' (Ha-Vrnga) ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে এই প্ৰদেশখনক ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰিছে। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন স্বায়ত্তশাসিত ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য আছিল, যাৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ দশম শতিকাৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref><ref name="Sircar-Havvanga">{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ পি. চি. চৌধুৰীয়ে ৰত্নপালৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ভূমিৰ ভৌগোলিক সীমাৰ ভিত্তিত ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক হাবুঙৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, ভূমিদান কৰা অঞ্চলটোৰ দক্ষিণ সীমা আছিল ''দিব্বৈশা'' (Divvaiśā বা Dibbaisa) নদী আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম সীমাত ''সৈচা'' (Saicha) নামৰ আন এখন নদীৰ উল্লেখ আছিল। তেওঁ এই ''সৈচা''ক বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ চেঁচা নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিত্তিত চৌধুৰীয়ে ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক সোৱণশিৰি নদীৰ পূবফালে অৱস্থিত হাবুং অঞ্চল, অৰ্থাৎ মোটামুটিভাৱে বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture.'']</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনৰ পুনৰ সম্পাদনাত চৌধুৰীৰ এই সীমা-নিৰ্ধাৰণক প্ৰশ্ন কৰিছিল। চৰকাৰে প্ৰদেশখনৰ নাম ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) বুলি পঢ়িছিল আৰু চৌধুৰীয়ে ''সৈচা'' নদীৰ উল্লেখ থকা বুলি কৰা ব্যাখ্যাক ভিত্তিহীন প্ৰস্তাৱসমূহৰ অন্যতম বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তাম্ৰশাসনৰ সংশ্লিষ্ট শব্দটো ''Saicha'' নহয়, বৰং ''s-aiva'' (''sā eva'', অৰ্থাৎ 'সেই একেখন') আছিল, যিয়ে পূৰ্বতে উল্লেখ কৰা ''দিব্বৈশা'' নদীখনকে বুজাইছিল। চৰকাৰে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে বলবৰ্মনৰ উলুবাৰী তাম্ৰশাসনতো ''দিব্বৈশা'' নামৰ এখন নদী বা জানৰ উল্লেখ আছে। কিন্তু সেই তাম্ৰশাসনত দান কৰা ভূমি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ''উত্তৰকূল'' বিভাগৰ ''মঞ্জয়-বিষয়''ৰ অন্তৰ্গত ''দিক্কুৰ''ত অৱস্থিত আছিল। সেয়েহে সেই অঞ্চল ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়''ৰ পৰা পৃথক আছিল।<ref name="Sircar-Havvanga"/>{{rp|64–69}}<ref>{{citation |last=Sircar |first=D. C. |contribution=Pragjyotisha-Kamarupa |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=1 |year=1990 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |pages=71–74}}</ref> [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত (১৩১৪ শক) ঢকুৱাখনাৰ ধেনুখনাত নাৰায়ণ দ্বিজ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৬০০ পুটি ভূমি দান কৰিছিল। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে, এই ভূমি হাবুং অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল, য'ত কেইবাটাও ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}}</ref> সেই সময়ত আহোম ৰাজকোঁৱৰ [[চুদাংফা]]ও হাবুঙত তেওঁক প্ৰতিপালন কৰা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালটোৰ সৈতে বাস কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=225}}</ref> মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই তাম্ৰশাসনখন শদিয়াৰ চাপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। ফলিখনত ''শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰ''ক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি পুৰন্দৰ বিপ্ৰক ৪০০ পুটি ভূমি দান কৰাৰ বিৱৰণ আছে। ফলিখনৰ লেখক বা লিপিকাৰ আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=585}}</ref> ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]এ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ নীতি অনুসৰণ কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিম অংশত অৱস্থিত পানবাৰী অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দখল কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে অঞ্চলটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল আৰু হাবুঙৰ অধিপতি বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰই শাসন কৰিছিল। এই অভিযানৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে স্থলসেনা আৰু নৌবাহিনী লৈ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত উপস্থিত হয়। অৱশ্যে এই অভিযানত চুতীয়াসকল সফল নহ'ল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=128}}</ref><ref>Deodhai Buranji, p. 16, "লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি।"</ref> ১৫২০ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়াসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি মুঙখ্ৰাঙৰ আহোম দুৰ্গত আঘাত হানে। এই সংঘৰ্ষত দুৰ্গৰ আহোম সেনাধ্যক্ষ নিহত হয় আৰু তাত থকা আহোম সৈন্যবাহিনী পলায়ন কৰে। ফলত চুতীয়াসকলে কিছু সময়ৰ বাবে নামদাং আৰু মুঙখ্ৰাং পৰ্যন্ত হেৰুৱা অঞ্চলসমূহ পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |page=84 |url=https://archive.org/details/ahistoryassam01gaitgoog/page/n107/mode/1up |quote=The Chutias made no effort to regain their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. The Ahom commander was killed in a sortie and the garrison fled; and for a time the Chutias once more ruled this tract of country.}}</ref> ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত কোঁৱৰগাঁৱত জাৰি কৰা ধীৰনাৰায়ণৰ তাম্ৰশাসনখন ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাই কৰা শেষৰটো লিপিবদ্ধ ভূমিদান। ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষৰ পিছত চুহুংমুঙে হাবুং অঞ্চল পুনৰ দখল কৰি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=41–42}}</ref> ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=590}}</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ (হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ (চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও)<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> কিন্তু তিনি বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুঙে [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] পদ সৃষ্টি কৰে আৰু পূৰ্বে ভটিয়লীয়া গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' পদত অধিষ্ঠিত কৰে।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n66/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 61, Lakni Rungrao (1527).]</ref> ১৫৩১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ (লাকনি দাপপ্লাও) বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণতো ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n69/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 64.]</ref> অমলেন্দু গুহৰ মতে, ''বৰপাত্ৰগোহাঁই'' উপাধিটো সম্ভৱতঃ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনৰ হাবুঙৰ স্থানীয় শাসক ''বৃহৎপাত্ৰ''ৰ উপাধিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20 |quote=It appears that the novel designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutiya king, had the title of Vrhat-Patra.}}</ref>{{efn|আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বিষয়া বৰপাত্ৰক ''পাতৰ-লুং'' (Pator-Lung) বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। [[আহোম ভাষা]]ত ''লুং'' শব্দৰ অৰ্থ 'ডাঙৰ' বা 'মহান'। ডিব্ৰুগড়ত সংঘটিত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত এই বিষয়াজনে কাশিতৰাৰ সৈতে মিলি আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেনমুং [[বৰগোহাঞি]] আৰু কিংলুন [[বুঢ়াগোহাঞি]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 55.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Asam Buranji'', Chapter 31.</ref>}} [[চুক্লেংমুং]] (চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==টোকা== {{notelist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} * {{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} * {{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} * {{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf }} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1984 |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }} * {{citation |last=Baruah |first=Swarnalata |year=2007 |title=Chutia Jatir Buranji |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |year=1986 |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |year=1986 |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf }} * {{citation |last=Phukan |first=J. N. |year=1992 |contribution=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=49–60 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{citation |last=Gait |first=Edward |year=1963 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink |url=https://books.google.com/books?id=1IpAAAAAMAAJ }} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] grpsdj8gqbysnxbs7e7mvv86ihcoaoe 646988 646970 2026-10-24T02:24:50Z KhiLanTzi 23530 /* নাম আৰু ব্যুৎপত্তি */ উৎস অনুসৰি লিখা হৈছে, কালক্ৰমিকভাৱে সংগঠিত কৰা হৈছে 646988 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=হাবুঙাধিপতি|leader_name=বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰ<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref><ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। "</ref><ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji",p.16, "চুতীয়াৰ বৰাবুৰুকৰ লেখা,-তকতৰু ১, কইতৰা ১,‌চুলুকি চেতিয়া‌ ১, বৰপাত্ৰ ১।"</ref>|leader_title1=[[ছাও চেং-লুঙ]]|leader_name1=কন-চেং}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) আছিল।<ref>{{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=818 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |quote=Habunga province (the Subansiri region of the present-day North Lakhimpur district)}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান মূলতঃ [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে কেইজনমান টাই-আহোম লোকে ধেমাজিৰ এটা অঞ্চলক হাবুং চিনাক্ত আৰু দাবী কৰি তাত চুকাফাৰ স্মৃতিত এখন শাল নিৰ্মাণ কৰে।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> ইতিহাসবিদ য়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ১৯৯০ চনৰ পৰা এই সকল লোকে এই অঞ্চলক হাবুং বুলি চিনাক্ত কৰিছিল আৰু "আহোম লেণ্ড দাবী আন্দোলনত" আহোম লেণ্ডৰ ভৱিষ্যৎ ৰাজধানী হিচাপে প্ৰস্তাৱ জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=An important city within the Chutia domain. The exact location of Habung remains a controversy. Recently, on one of my field trips to Dhemaji, in the Lakhimpur district, I visited Borajaha Sapari, which since 1990 has been identified as Habung. The Ahom Land Demand Movement claims this spot as their future capital.}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |year=2004 |publisher=Duke University Press |page=28 |isbn=9780822333739| quote=Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-ahom activism was very visible there, so much so that the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.}}</ref> কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলক দশম শতিকাৰ [[পাল ৰাজবংশ|কামৰূপৰ পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{efn|পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত ইয়াৰ নাম ''Havrnga-vishaya'' বা ''Ha-Vrnga-vishaya'' ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন ক্ষুদ্ৰ স্বায়ত্তশাসিত ৰাজ্য আছিল আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the Ha-Vrnga Vishaya where a Brahmin was given land by King Ratnapala." {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে তাম্ৰশাসনখনৰ পূৰ্বৰ কিছুমান পাঠ আৰু ভৌগোলিক সীমা-নিৰ্ধাৰণৰ ব্যাখ্যাক প্ৰশ্ন কৰিছিল। সেয়েহে ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' আৰু ঐতিহাসিক হাবুঙৰ চিনাক্তকৰণক নিশ্চিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |pages=64–69 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref>}} কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে [[চুকাফা]]ৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> বানপানী হোৱাৰ ফলত চুকাফা আৰু লগত অহা লোক সকল পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> পিছলৈ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষ]]ৰ ফলত হাবুং আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চুহুংমুং]]এ চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই) হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুংত ৰাখে।<ref>"...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."{{harvcol|Gait|1963|p=8}}</ref> ==নাম আৰু ব্যুৎপত্তি== হাবুংৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ দশম শতিকাত কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত ঠাইখনক হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> এছ এন্ডলে হাবুং শব্দটো মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় ভাষাৰ বুলি ব্যক্ত কৰিছিল যত হা মানে পৃথিৱী আৰু চুবুং মানে মানুহ।<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref> বড়ো ভাষাত "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়।{{cn}} ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== দশম শতিকাৰ [[কামৰূপ ৰাজ্য|পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ এখন প্ৰদেশৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰা হৈছিল। পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত প্ৰদেশখনৰ নাম ''হাব্ৰঙ্গ'' (Havrnga), ''হাৱ্ৰঙ্গ'' (Havranga) বা ''হ-বৃঙ্গ'' (Ha-Vrnga) ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে এই প্ৰদেশখনক ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰিছে। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন স্বায়ত্তশাসিত ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য আছিল, যাৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ দশম শতিকাৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref><ref name="Sircar-Havvanga">{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ পি. চি. চৌধুৰীয়ে ৰত্নপালৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ভূমিৰ ভৌগোলিক সীমাৰ ভিত্তিত ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক হাবুঙৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, ভূমিদান কৰা অঞ্চলটোৰ দক্ষিণ সীমা আছিল ''দিব্বৈশা'' (Divvaiśā বা Dibbaisa) নদী আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম সীমাত ''সৈচা'' (Saicha) নামৰ আন এখন নদীৰ উল্লেখ আছিল। তেওঁ এই ''সৈচা''ক বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ চেঁচা নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিত্তিত চৌধুৰীয়ে ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক সোৱণশিৰি নদীৰ পূবফালে অৱস্থিত হাবুং অঞ্চল, অৰ্থাৎ মোটামুটিভাৱে বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture.'']</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনৰ পুনৰ সম্পাদনাত চৌধুৰীৰ এই সীমা-নিৰ্ধাৰণক প্ৰশ্ন কৰিছিল। চৰকাৰে প্ৰদেশখনৰ নাম ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) বুলি পঢ়িছিল আৰু চৌধুৰীয়ে ''সৈচা'' নদীৰ উল্লেখ থকা বুলি কৰা ব্যাখ্যাক ভিত্তিহীন প্ৰস্তাৱসমূহৰ অন্যতম বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তাম্ৰশাসনৰ সংশ্লিষ্ট শব্দটো ''Saicha'' নহয়, বৰং ''s-aiva'' (''sā eva'', অৰ্থাৎ 'সেই একেখন') আছিল, যিয়ে পূৰ্বতে উল্লেখ কৰা ''দিব্বৈশা'' নদীখনকে বুজাইছিল। চৰকাৰে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে বলবৰ্মনৰ উলুবাৰী তাম্ৰশাসনতো ''দিব্বৈশা'' নামৰ এখন নদী বা জানৰ উল্লেখ আছে। কিন্তু সেই তাম্ৰশাসনত দান কৰা ভূমি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ''উত্তৰকূল'' বিভাগৰ ''মঞ্জয়-বিষয়''ৰ অন্তৰ্গত ''দিক্কুৰ''ত অৱস্থিত আছিল। সেয়েহে সেই অঞ্চল ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়''ৰ পৰা পৃথক আছিল।<ref name="Sircar-Havvanga"/>{{rp|64–69}}<ref>{{citation |last=Sircar |first=D. C. |contribution=Pragjyotisha-Kamarupa |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=1 |year=1990 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |pages=71–74}}</ref> [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত (১৩১৪ শক) ঢকুৱাখনাৰ ধেনুখনাত নাৰায়ণ দ্বিজ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৬০০ পুটি ভূমি দান কৰিছিল। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে, এই ভূমি হাবুং অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল, য'ত কেইবাটাও ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}}</ref> সেই সময়ত আহোম ৰাজকোঁৱৰ [[চুদাংফা]]ও হাবুঙত তেওঁক প্ৰতিপালন কৰা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালটোৰ সৈতে বাস কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=225}}</ref> মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই তাম্ৰশাসনখন শদিয়াৰ চাপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। ফলিখনত ''শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰ''ক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি পুৰন্দৰ বিপ্ৰক ৪০০ পুটি ভূমি দান কৰাৰ বিৱৰণ আছে। ফলিখনৰ লেখক বা লিপিকাৰ আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=585}}</ref> ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]এ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ নীতি অনুসৰণ কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিম অংশত অৱস্থিত পানবাৰী অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দখল কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে অঞ্চলটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল আৰু হাবুঙৰ অধিপতি বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰই শাসন কৰিছিল। এই অভিযানৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে স্থলসেনা আৰু নৌবাহিনী লৈ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত উপস্থিত হয়। অৱশ্যে এই অভিযানত চুতীয়াসকল সফল নহ'ল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=128}}</ref><ref>Deodhai Buranji, p. 16, "লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি।"</ref> ১৫২০ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়াসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি মুঙখ্ৰাঙৰ আহোম দুৰ্গত আঘাত হানে। এই সংঘৰ্ষত দুৰ্গৰ আহোম সেনাধ্যক্ষ নিহত হয় আৰু তাত থকা আহোম সৈন্যবাহিনী পলায়ন কৰে। ফলত চুতীয়াসকলে কিছু সময়ৰ বাবে নামদাং আৰু মুঙখ্ৰাং পৰ্যন্ত হেৰুৱা অঞ্চলসমূহ পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |page=84 |url=https://archive.org/details/ahistoryassam01gaitgoog/page/n107/mode/1up |quote=The Chutias made no effort to regain their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. The Ahom commander was killed in a sortie and the garrison fled; and for a time the Chutias once more ruled this tract of country.}}</ref> ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত কোঁৱৰগাঁৱত জাৰি কৰা ধীৰনাৰায়ণৰ তাম্ৰশাসনখন ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাই কৰা শেষৰটো লিপিবদ্ধ ভূমিদান। ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষৰ পিছত চুহুংমুঙে হাবুং অঞ্চল পুনৰ দখল কৰি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=41–42}}</ref> ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=590}}</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ (হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ (চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও)<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> কিন্তু তিনি বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুঙে [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] পদ সৃষ্টি কৰে আৰু পূৰ্বে ভটিয়লীয়া গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' পদত অধিষ্ঠিত কৰে।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n66/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 61, Lakni Rungrao (1527).]</ref> ১৫৩১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ (লাকনি দাপপ্লাও) বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণতো ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n69/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 64.]</ref> অমলেন্দু গুহৰ মতে, ''বৰপাত্ৰগোহাঁই'' উপাধিটো সম্ভৱতঃ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনৰ হাবুঙৰ স্থানীয় শাসক ''বৃহৎপাত্ৰ''ৰ উপাধিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20 |quote=It appears that the novel designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutiya king, had the title of Vrhat-Patra.}}</ref>{{efn|আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বিষয়া বৰপাত্ৰক ''পাতৰ-লুং'' (Pator-Lung) বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। [[আহোম ভাষা]]ত ''লুং'' শব্দৰ অৰ্থ 'ডাঙৰ' বা 'মহান'। ডিব্ৰুগড়ত সংঘটিত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত এই বিষয়াজনে কাশিতৰাৰ সৈতে মিলি আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেনমুং [[বৰগোহাঞি]] আৰু কিংলুন [[বুঢ়াগোহাঞি]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 55.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Asam Buranji'', Chapter 31.</ref>}} [[চুক্লেংমুং]] (চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==টোকা== {{notelist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} * {{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} * {{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} * {{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf }} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1984 |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }} * {{citation |last=Baruah |first=Swarnalata |year=2007 |title=Chutia Jatir Buranji |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |year=1986 |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |year=1986 |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf }} * {{citation |last=Phukan |first=J. N. |year=1992 |contribution=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=49–60 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{citation |last=Gait |first=Edward |year=1963 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink |url=https://books.google.com/books?id=1IpAAAAAMAAJ }} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] 2d2ev2i8vyjgio0lfuyqmwjtooxx4rd 646991 646988 2026-10-24T02:31:46Z KhiLanTzi 23530 /* নাম আৰু ব্যুৎপত্তি */ উৎসটোত হা আৰু বুঙৰ পৃথক অৰ্থ আছে, আমাক ঠাইখনৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে ব্যুৎপত্তিগত সংযোগৰ প্ৰয়োজন 646991 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=হাবুঙাধিপতি|leader_name=বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰ<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref><ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। "</ref><ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji",p.16, "চুতীয়াৰ বৰাবুৰুকৰ লেখা,-তকতৰু ১, কইতৰা ১,‌চুলুকি চেতিয়া‌ ১, বৰপাত্ৰ ১।"</ref>|leader_title1=[[ছাও চেং-লুঙ]]|leader_name1=কন-চেং}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] (প্ৰদেশ) আছিল।<ref>{{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=818 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |quote=Habunga province (the Subansiri region of the present-day North Lakhimpur district)}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান মূলতঃ [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ অৱবাহিকা আৰু বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে কেইজনমান টাই-আহোম লোকে ধেমাজিৰ এটা অঞ্চলক হাবুং চিনাক্ত আৰু দাবী কৰি তাত চুকাফাৰ স্মৃতিত এখন শাল নিৰ্মাণ কৰে।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> ইতিহাসবিদ য়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ১৯৯০ চনৰ পৰা এই সকল লোকে এই অঞ্চলক হাবুং বুলি চিনাক্ত কৰিছিল আৰু "আহোম লেণ্ড দাবী আন্দোলনত" আহোম লেণ্ডৰ ভৱিষ্যৎ ৰাজধানী হিচাপে প্ৰস্তাৱ জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=An important city within the Chutia domain. The exact location of Habung remains a controversy. Recently, on one of my field trips to Dhemaji, in the Lakhimpur district, I visited Borajaha Sapari, which since 1990 has been identified as Habung. The Ahom Land Demand Movement claims this spot as their future capital.}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |year=2004 |publisher=Duke University Press |page=28 |isbn=9780822333739| quote=Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-ahom activism was very visible there, so much so that the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.}}</ref> কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলক দশম শতিকাৰ [[পাল ৰাজবংশ|কামৰূপৰ পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{efn|পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত ইয়াৰ নাম ''Havrnga-vishaya'' বা ''Ha-Vrnga-vishaya'' ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন ক্ষুদ্ৰ স্বায়ত্তশাসিত ৰাজ্য আছিল আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the Ha-Vrnga Vishaya where a Brahmin was given land by King Ratnapala." {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে তাম্ৰশাসনখনৰ পূৰ্বৰ কিছুমান পাঠ আৰু ভৌগোলিক সীমা-নিৰ্ধাৰণৰ ব্যাখ্যাক প্ৰশ্ন কৰিছিল। সেয়েহে ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' আৰু ঐতিহাসিক হাবুঙৰ চিনাক্তকৰণক নিশ্চিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |pages=64–69 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref>}} কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে [[চুকাফা]]ৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> বানপানী হোৱাৰ ফলত চুকাফা আৰু লগত অহা লোক সকল পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> পিছলৈ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষ]]ৰ ফলত হাবুং আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চুহুংমুং]]এ চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই) হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুংত ৰাখে।<ref>"...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."{{harvcol|Gait|1963|p=8}}</ref> ==নাম আৰু ব্যুৎপত্তি== হাবুংৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ দশম শতিকাত কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত ঠাইখনক হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> এছ এন্ডলে হাবুং শব্দটো মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় ভাষাৰ বুলি ব্যক্ত কৰিছিল যত হা মানে পৃথিৱী আৰু চুবুং মানে মানুহ।<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়।{{cn}} ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== দশম শতিকাৰ [[কামৰূপ ৰাজ্য|পাল বংশ]]ৰ ৰজা [[ৰত্নপাল]]ৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) নামৰ এখন প্ৰদেশৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভূমিদান কৰা হৈছিল। পূৰ্বৰ কিছুমান গৱেষণাত প্ৰদেশখনৰ নাম ''হাব্ৰঙ্গ'' (Havrnga), ''হাৱ্ৰঙ্গ'' (Havranga) বা ''হ-বৃঙ্গ'' (Ha-Vrnga) ৰূপেও পঢ়া হৈছিল। কেইগৰাকীমান ইতিহাসবিদে এই প্ৰদেশখনক ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰিছে। অমলেন্দু গুহৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে হাবুং ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন স্বায়ত্তশাসিত ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য আছিল, যাৰ উৎপত্তি ৰত্নপালৰ দশম শতিকাৰ ভূমিদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |year=1984 |volume=12 |issue=6 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}}</ref><ref name="Sircar-Havvanga">{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |year=1986 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ পি. চি. চৌধুৰীয়ে ৰত্নপালৰ সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনত উল্লেখিত ভূমিৰ ভৌগোলিক সীমাৰ ভিত্তিত ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক হাবুঙৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, ভূমিদান কৰা অঞ্চলটোৰ দক্ষিণ সীমা আছিল ''দিব্বৈশা'' (Divvaiśā বা Dibbaisa) নদী আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম সীমাত ''সৈচা'' (Saicha) নামৰ আন এখন নদীৰ উল্লেখ আছিল। তেওঁ এই ''সৈচা''ক বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ চেঁচা নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিত্তিত চৌধুৰীয়ে ''হাৱ্ৰঙ্গ-বিষয়''ক সোৱণশিৰি নদীৰ পূবফালে অৱস্থিত হাবুং অঞ্চল, অৰ্থাৎ মোটামুটিভাৱে বৰ্তমানৰ [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture.'']</ref> অৱশ্যে শিলালিপিবিদ ডি. চি. চৰকাৰে সৰাতবাৰী তাম্ৰশাসনৰ পুনৰ সম্পাদনাত চৌধুৰীৰ এই সীমা-নিৰ্ধাৰণক প্ৰশ্ন কৰিছিল। চৰকাৰে প্ৰদেশখনৰ নাম ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়'' (Havvaṅga-vishaya) বুলি পঢ়িছিল আৰু চৌধুৰীয়ে ''সৈচা'' নদীৰ উল্লেখ থকা বুলি কৰা ব্যাখ্যাক ভিত্তিহীন প্ৰস্তাৱসমূহৰ অন্যতম বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তাম্ৰশাসনৰ সংশ্লিষ্ট শব্দটো ''Saicha'' নহয়, বৰং ''s-aiva'' (''sā eva'', অৰ্থাৎ 'সেই একেখন') আছিল, যিয়ে পূৰ্বতে উল্লেখ কৰা ''দিব্বৈশা'' নদীখনকে বুজাইছিল। চৰকাৰে লগতে উল্লেখ কৰিছিল যে বলবৰ্মনৰ উলুবাৰী তাম্ৰশাসনতো ''দিব্বৈশা'' নামৰ এখন নদী বা জানৰ উল্লেখ আছে। কিন্তু সেই তাম্ৰশাসনত দান কৰা ভূমি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ''উত্তৰকূল'' বিভাগৰ ''মঞ্জয়-বিষয়''ৰ অন্তৰ্গত ''দিক্কুৰ''ত অৱস্থিত আছিল। সেয়েহে সেই অঞ্চল ''হৱ্বঙ্গ-বিষয়''ৰ পৰা পৃথক আছিল।<ref name="Sircar-Havvanga"/>{{rp|64–69}}<ref>{{citation |last=Sircar |first=D. C. |contribution=Pragjyotisha-Kamarupa |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=1 |year=1990 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |pages=71–74}}</ref> [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত (১৩১৪ শক) ঢকুৱাখনাৰ ধেনুখনাত নাৰায়ণ দ্বিজ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৬০০ পুটি ভূমি দান কৰিছিল। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে, এই ভূমি হাবুং অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল, য'ত কেইবাটাও ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}}</ref> সেই সময়ত আহোম ৰাজকোঁৱৰ [[চুদাংফা]]ও হাবুঙত তেওঁক প্ৰতিপালন কৰা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালটোৰ সৈতে বাস কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=225}}</ref> মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই তাম্ৰশাসনখন শদিয়াৰ চাপাখোৱাত উদ্ধাৰ হৈছিল। ফলিখনত ''শ্ৰী বৃহৎপাত্ৰ''ক ''হাবুঙাধিপতি'' অৰ্থাৎ হাবুঙৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি পুৰন্দৰ বিপ্ৰক ৪০০ পুটি ভূমি দান কৰাৰ বিৱৰণ আছে। ফলিখনৰ লেখক বা লিপিকাৰ আছিল স্বৰ্ণকাৰ কৃষ্ণ সাধু।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=585}}</ref> ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]এ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ নীতি অনুসৰণ কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিম অংশত অৱস্থিত পানবাৰী অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দখল কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে অঞ্চলটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল আৰু হাবুঙৰ অধিপতি বৃহৎপাত্ৰ বা বৰপাত্ৰই শাসন কৰিছিল। এই অভিযানৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে স্থলসেনা আৰু নৌবাহিনী লৈ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত উপস্থিত হয়। অৱশ্যে এই অভিযানত চুতীয়াসকল সফল নহ'ল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=128}}</ref><ref>Deodhai Buranji, p. 16, "লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি।"</ref> ১৫২০ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়াসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি মুঙখ্ৰাঙৰ আহোম দুৰ্গত আঘাত হানে। এই সংঘৰ্ষত দুৰ্গৰ আহোম সেনাধ্যক্ষ নিহত হয় আৰু তাত থকা আহোম সৈন্যবাহিনী পলায়ন কৰে। ফলত চুতীয়াসকলে কিছু সময়ৰ বাবে নামদাং আৰু মুঙখ্ৰাং পৰ্যন্ত হেৰুৱা অঞ্চলসমূহ পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |page=84 |url=https://archive.org/details/ahistoryassam01gaitgoog/page/n107/mode/1up |quote=The Chutias made no effort to regain their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. The Ahom commander was killed in a sortie and the garrison fled; and for a time the Chutias once more ruled this tract of country.}}</ref> ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত কোঁৱৰগাঁৱত জাৰি কৰা ধীৰনাৰায়ণৰ তাম্ৰশাসনখন ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাই কৰা শেষৰটো লিপিবদ্ধ ভূমিদান। ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষৰ পিছত চুহুংমুঙে হাবুং অঞ্চল পুনৰ দখল কৰি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=41–42}}</ref> ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=590}}</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ (হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ (চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও)<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> কিন্তু তিনি বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুঙে [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] পদ সৃষ্টি কৰে আৰু পূৰ্বে ভটিয়লীয়া গোহাঁই হিচাপে নিযুক্ত ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' পদত অধিষ্ঠিত কৰে।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n66/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 61, Lakni Rungrao (1527).]</ref> ১৫৩১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ (লাকনি দাপপ্লাও) বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণতো ক্লাঙচেঙক ''চাও-চেং-লুং'' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n69/mode/1up Gopal Chandra Barua, ''Ahom Buranji'', p. 64.]</ref> অমলেন্দু গুহৰ মতে, ''বৰপাত্ৰগোহাঁই'' উপাধিটো সম্ভৱতঃ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনৰ হাবুঙৰ স্থানীয় শাসক ''বৃহৎপাত্ৰ''ৰ উপাধিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1983|p=20 |quote=It appears that the novel designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutiya king, had the title of Vrhat-Patra.}}</ref>{{efn|আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বিষয়া বৰপাত্ৰক ''পাতৰ-লুং'' (Pator-Lung) বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। [[আহোম ভাষা]]ত ''লুং'' শব্দৰ অৰ্থ 'ডাঙৰ' বা 'মহান'। ডিব্ৰুগড়ত সংঘটিত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত এই বিষয়াজনে কাশিতৰাৰ সৈতে মিলি আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেনমুং [[বৰগোহাঞি]] আৰু কিংলুন [[বুঢ়াগোহাঞি]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 55.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Asam Buranji'', Chapter 31.</ref>}} [[চুক্লেংমুং]] (চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==টোকা== {{notelist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} * {{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} * {{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} * {{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} * {{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf }} * {{citation |last=Guha |first=Amalendu |year=1984 |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }} * {{citation |last=Baruah |first=Swarnalata |year=2007 |title=Chutia Jatir Buranji |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up }} * {{citation |last=Baruah |first=S. L. |year=1986 |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal }} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |year=1986 |title=Three Copper-Plate Grants from Assam |journal=Epigraphia Indica |volume=40 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Epigraphia_Indica_Vol_40_No._2_July_1973.pdf }} * {{citation |last=Phukan |first=J. N. |year=1992 |contribution=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=49–60 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{citation |last=Gait |first=Edward |year=1963 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink |url=https://books.google.com/books?id=1IpAAAAAMAAJ }} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] d9g0zb1pf6oxywe156glyxvdyms0h2e 0 55217 646921 645449 2026-10-23T19:52:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646921 wikitext text/x-wiki [[File:শ্রীকৃষ্ণকীর্ত্তন-বসন্তরঞ্জন রায়.djvu|thumb|১৯১৬ চনত প্ৰকাশিত শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তনৰ বেটুপাত]] '''শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তন''' এখন প্ৰাচীন নাট্যধৰ্মী গীতিকাব্য।<ref name=s1/> ইয়াত মুঠ ১৩টা খণ্ড আৰু ৪১৮ টা গীত আছে। এই গ্ৰন্থখনৰ কবি [[চণ্ডীদাস|বড়ু চণ্ডীদাস]]। গ্ৰন্থখন উদ্ধাৰ কৰিছিল [[বাংলা ভাষা|বঙালী]] পণ্ডিত [[বসন্তৰঞ্জন ৰায়|বসন্তৰঞ্জন ৰায়ে]]।<ref>''বাংলা সাহিত্যেৰ ইতিবৃত্ত'', প্ৰথম খণ্ড, অসিতকুমাৰ বন্দ্যোপাধ্যায়, মডাৰ্ণ বুক এজেন্সী প্ৰাইভেট লিমিটেড, কলকাতা, ২০০৬, পৃ. ২২৮-২৯</ref> [[বাঁকুৰা জিলা]]ৰ এজন ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰত এই পুথিখন উদ্ধাৰ হয়। এই পুথিখনক উদ্ভৱকালীন বাঙালি ভাষাৰ দ্বিতীয় সাহিত্যিক নিদৰ্শন বুলি কোৱা হয়। ১৯১৬ চনত বসন্তৰঞ্জন ৰায়ৰ সম্পাদনাত বংগীয় সাহিত্য পৰিষদৰ পৰা এই পুথিখনৰ প্ৰথম সংখ্যা এটি ছপা হৈ ওলায়। [[ভাষাবিদ]] সকলৰ অনুমান ভিত্তিত এই কাব্য গ্ৰন্থ খন ৰচনা কৰা হৈছিল ত্ৰয়োদশ-চতুৰ্দশ শতিকাত। গ্ৰন্থখনৰ ভাষা [[পুৰণি বাঙালি ভাষা]]।{{citation needed}} ==বৈশিষ্ট্য== শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তন উদ্ভৱকালীন অসমীয়া ভাষাৰ দ্বিতীয় সাহিত্যিক নিদৰ্শন। বিষয় বস্তুৰ ফালৰ পৰা এই কাব্য গ্ৰন্থ খন ৰাধা-কৃষ্ণৰ লৌকিক পৰকীয়া প্ৰেম লীলাক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচনা কৰা।<ref>{{cite book |last=Bhowmik |first=Dulal |year=2012 |chapter=Srikrishnakirtan |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Srikrishnakirtan |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250413015749/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Srikrishnakirtan |archivedate=2025-04-13 |access-date=2019-11-18}}</ref> এই কাব্য গ্ৰন্থখন আদিৰসৰ। ড॰ [[লীলাৱতী শইকীয়া]]ৰ সম্পাদনাত এই কাব্যগ্ৰন্থ খনৰ এটা সম্পাদিত ৰূপ অসমীয়া ভাষাত প্ৰকাশ পাইছে। গ্ৰন্থখনৰ মুঠ খণ্ডৰ সংখ্যা ১৩টা এই তেৰটা খণ্ডত মুঠ ৪১৮টা গীত আছে। প্ৰথমৰ জন্মখণ্ডৰ প্ৰথম গীতটোৰ প্ৰথম পাঁচটা পদ নাই। শেষৰ ৰাধা-কৃষ্ণ খণ্ডটোৰো শেষৰ কেইশাৰীমান নাই। এই কাব্যগ্ৰন্থ খনত ৩২টা ৰাগ আৰু ১৫টা তালৰ উল্লেখ আছে।<ref name=Stewart1986>{{cite journal | last1 = Stewart | first1 = T. K. | year = 1986 | title = Book Review: Singing the Glory of Lord Krishna: The "Śrīkṛṣṇakīrtana" | journal = [[Asian Folklore Studies]] | publisher = [[Nanzan Institute for Religion and Culture]] | volume = 45 | issue = 1 | pages = 152–154 | doi = 10.2307/1177851 | jstor=1177851 }}</ref> মুঠ ১৬১টা শ্লোকৰ ভিতৰত ২৮টা শ্লোকৰ পুনৰাবৃত্তি ঘটিছে। দেশীয় ভাষাৰ উপাদানৰ পৰ্যাপ্ততা কেৱল শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তনতেই বৰ্তমানলৈকে লক্ষ্য কৰা হৈছে। শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তনৰ আধাৰ গ্ৰন্থ প্ৰধানকৈ বিষ্ণু পুৰাণ।<ref name=s1>Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). ''Bangala Sahityer Itihas'', Vol.I, Kolkata: Ananda Publishers, {{ISBN|81-7066-966-9}}, pp.120-154</ref> ==বিষয়বস্তু== শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাত্ৰ তিনিটা- [[শ্ৰীকৃষ্ণ]], [[ৰাধা]] আৰু [[বড়ায়ি]]। গ্ৰন্থখনৰ মুঠ তেৰটা খণ্ড হৈছে ক্ৰমে- জন্মখণ্ড, তাম্বুলখণ্ড, দানখণ্ড, নৌকাখণ্ড, ভাৰখণ্ড, ছত্ৰখণ্ড, বৃন্দাবনখণ্ড, কালীয় দমন খণ্ড, বস্ত্ৰহৰণ খণ্ড, বাণখণ্ড, বংশী খণ্ড, ৰাধা-কৃষ্ণ খণ্ড আৰু ৰাধা বিৰহ খণ্ড।<ref name=s1/> জন্মখণ্ডত দেৱতা সকলৰ প্ৰাৰ্থনাত জগতৰ ভাৰ নোহোৱা কৰিবলৈ কৃষ্ণ আৰু ৰাধাৰ জন্ম কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তাম্বুলখণ্ডত ৰাধাৰ সৌন্দৰ্য্যৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ বড়ায়িৰ হাতত তাম্বুল পঠিয়াই [[ৰাধা]]ক কৃষ্ণই প্ৰেমৰ প্ৰস্তাৱ দিছে। দানখণ্ডত ৰাধাক পাবলৈ [[শ্ৰীকৃষ্ণ]]ই [[যমুনা]] নদীৰ পাৰত দানীৰ অভিনয় আৰু ৰাধা-কৃষ্ণৰ মিলনৰ বৰ্ণনা আছে। নৌকাখণ্ডত আছে শ্ৰী কৃষ্ণই ঘটোৱালৰ ৰূপ ধৰি ৰাধাৰ সৈতে কৰা জলকেলিৰ বৰ্ণনা। ভাৰখণ্ডত ৰাধাৰ হাতৰ পৰা গাখীৰৰ কলহ কৃষ্ণই কঢ়িয়াই নিয়াৰ কথা আছে। ছত্ৰখণ্ডত মথুৰালৈ যোৱাৰ বাটত শ্ৰীকৃষ্ণই ৰাধাৰ বাবে ছাতি ধৰি দিছে। বৃন্দাবনখণ্ডত গোপী আৰু ৰাধাৰ সৈতে গান-নাচত ব্যস্ত হৈছে। কালীয় দমন খণ্ডত কালী সাপক মাৰি কালীহ্ৰদৰ পানী পৰিষ্কাৰ কৰাৰ কথা আছে। বস্ত্ৰহৰণ খণ্ডত কৃষ্ণই গা-ধুই থকা গোপী সকলৰ কাপোৰ লুকুৱাইছে। বাণখণ্ডত শ্ৰীকৃষ্ণই ৰাধালৈ মদন বান অৰ্থাৎ কাঁড় মাৰিছে। বংশী খণ্ডত শ্ৰী কৃষ্ণৰ বাঁহীৰ মাতত ৰাধাৰ উৎকণ্ঠা, বড়ায়িৰ উচতনিত ৰাধাই বাঁহী লুকুৱা আৰু পুনৰ ঘূৰাই দিয়া আদিৰ বৰ্ণনা আছে আৰু শেষৰ ৰাধা বিৰহ খণ্ডত ৰাধাৰ দুখ প্ৰকাশ, ৰাধা-কৃষ্ণৰ মিল আৰু কৃষ্ণই মথুৰালৈ কৰা যাত্ৰা সম্পৰ্কে উল্লেখ আছে। ==সম্পাদনা আৰু প্ৰকাশ== এই গ্ৰন্থখনৰ কবি বড়ু চণ্ডীদাস। গ্ৰন্থখন উদ্ধাৰ কৰিছিল বঙালী পণ্ডিত বসন্তৰঞ্জন ৰায়ে।<ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Devnath |first=Samaresh |year=2012 |chapter=Chandidas |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chandidas |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107012942/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chandidas |archivedate=2017-11-07 |access-date=2019-11-18}}</ref> বাঁকুৰা জিলাৰ এজন ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰত এই পুথিখন উদ্ধাৰ হয়। ১৯১৬ চনত বসন্তৰঞ্জন ৰায়ৰ সম্পাদনাত বঙ্গীয় সাহিত্য পৰিষদৰ পৰা এই পুথিখনৰ প্ৰথম সংখ্যা এটি ছপা হৈ ওলায়। ভাষাবিদ সকলৰ অনুমান ভিত্তিত এই কাব্য গ্ৰন্থ খন ৰচনা কৰা হৈছিল ত্ৰয়োদশ-চতুৰ্দশ শতিকাত। বসন্তৰঞ্জন ৰায়ৰ সম্পাদনাত গ্ৰন্থখনৰ মুঠ নটা আৰু পিছত অমিত্ৰসূদনৰ সম্পাদনাত আঠটা সংস্কৰণ প্ৰকাশ পাইছে। আনহাতে ড॰ লীলাৱতী শইকীয়াৰ সম্পাদনত এই কাব্যগ্ৰন্থ খনৰ এটা সম্পাদিত ৰূপ অসমীয়া ভাষাত প্ৰকাশ পাইছে। ==কবি== শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তন' কাব্যৰ ৰচক বড়ুচণ্ডীদাস। যদিও তেওঁৰ আত্মপৰিচয় বা জীৱনকথা জাতীয় বিশেষ পোৱা নাযায় সেয়ে তেওঁৰ প্ৰকৃত পৰিচয় ধোঁৱাচ্ছন্ন বুলি কোৱা হয়। কাব্যত তেওঁৰ তিনিটা বিশেষণ পোৱা যায় – 'বড়ুচণ্ডীদাস', 'চণ্ডীদাস' আৰু 'আনন্ত বড়ুচণ্ডীদাস'। ইয়াৰে মাজৰ 'বড়ুচণ্ডীদাস' নামটো কাব্যৰ ২৯৮টা স্থানত আৰু 'চণ্ডীদাস' নামটো আছে ১০৭ বাৰ। ৭টি পদত 'অনন্ত' শব্দটিৰ ব্যৱহাৰ মন কৰিব পাৰি। ড॰ মিহিৰ চৌধুৰী কামিল্যাৰ মতে, চণ্ডীদাসৰ নাম আৰু বড়ু প্ৰকৃতপক্ষে তেওঁৰ কৌলিক উপাধি বাঁড়ুজ্য বা বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ অপভ্ৰংশ। কবি চৈতন্য পূৰ্বৱৰ্তী কালৰ মানুহ। সম্ভৱত পঞ্চদশ শতাব্দীৰ প্ৰথম চোৱাত তেওঁ জীৱিত আছিল। বঙালী সাহিত্যত চণ্ডীদাস সমস্যা আৰু পদাৱলিত চণ্ডীদাসৰ জন্মভূমি বাঁকুড়া আৰু বীৰভূমিৰ মাজত যিমানেই বিবাদ নাথাকক কিয়, ড॰ মিহিৰ চৌধুৰী কামিল্যৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যপ্ৰমাণৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হয় যে, 'শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তন'ৰ ৰচয়িতা বড়ুচণ্ডীদাস বাঁকুৰা জিলাৰ সদৰ মহকুমা ছাতনাৰ অধিবাসী আছিল। বড়ুচণ্ডীদাস বাসুলী দেৱীৰ উপাসক আছিল আৰু দেৱীমন্দিৰৰ নিকটবৰ্তী স্থানত তেওঁৰ 'চিত্ৰনাটগীতি' পৰিবেশনৰ নাট্যশালা আছিল। এই বাসলী দেৱী প্ৰকৃতপক্ষে শক্তিদেৱী চণ্ডী অথবা মনসাৰ অন্য নাম। সম্ভৱত বাসলী দেৱীৰ পূজাত গীত পৰিবেশনৰ উদ্দেশ্যে দেৱীৰ স্বপ্নাদেশত তেওঁ এই কাব্য ৰচনা কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:বঙালী গ্ৰন্থ]] aryqr9yshm0z7vdfnmjzvbnn1kt8e9j 0 61816 646992 619144 2026-10-24T02:32:53Z ~2026-57047-32 52465 /* অভিনয়-শিল্পী */ 646992 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = হলধৰ<br/>Yeoman | image = Screenshot.haladhar.film.jpg | image size = 200px | alt = | caption = | director = [[সঞ্জীৱ হাজৰিকা]] | producer = গীতি বৰুৱা, দ্বিজেন হাজৰিকা | writer = | screenplay = সঞ্জীৱ হাজৰিকা, [[বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী]], অজান বৰুৱা | story = অপূৰ্ব শৰ্মা | based on = | narrator = | starring = [[অতুল পাচনী]]<br/>[[ইন্দ্ৰ বনিয়া]] | music =[[শ্বেৰ চৌধুৰী]] | choreography = | cinematography = অজান বৰুৱা | editing = [[এ শ্ৰীকৰ প্ৰসাদ]] | studio = | distributor = | released = ৩ চেপ্তেম্বৰ ১৯৯৩ | runtime = ১০৭ মিনিট | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''হলধৰ''' ({{lang-en|Haladhar}}) এখন মধুৰ হাস্যৰসাত্মক [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]। ১৯৯৩ চনত চিত্ৰগৃহত মুক্তি পোৱা ছবিখন ৩৯তম [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত শ্ৰেষ্ঠ 'পৰিচালৰ প্ৰথম ছবি'ৰ [[ইন্দিৰা গান্ধী]] বঁটা লাভ কৰিছিল। গল্পকাৰ [[অপূৰ্ব শৰ্মা]]ৰ এটি [[চুটি গল্প|চুটিগল্প]]ৰ আধাৰত সঞ্জীৱ হাজৰিকা, [[বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী]] আৰু অজান বৰুৱাই ছবিৰ চিত্ৰনাট্য আৰু সংলাপ লিখিছিল। পৰিচালনা কৰিছিল [[সঞ্জীৱ হাজৰিকা]]ই।<ref name="arun">{{cite book | title=১০০ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী আৰু গীত | publisher=Shashi Shisu Prakashan, Guwahati | author=Das Arunlochan | year=2013 | pages=384}}</ref><ref name="dff">{{cite web | url=http://dff.nic.in/images/Documents/78_39ndNfacatalogue.pdf | title=39th National Film Festivl | publisher=Directorate of Film Festivals, Govt. of India | accessdate=7 July 2020 | pages=20, 142}}</ref> ==কাহিনী== বলোৰাম এজন খেতিয়ক, গাঁৱৰ বায়ন। পামৰ পৰা তেওঁ নাঙল তৈয়াৰ কৰিবলৈ মজকাঠ দুটুকুৰা আনে। এখন নিজৰ বাবে, আনখন ভিনিহিয়েকৰ বাবে। দুখীয়া-দৰিদ্ৰক ঠগিমেলি চহকী হোৱা গাঁৱৰে মাঘী মহাজনে তাৰে নাঙল এখন বিচাৰে। বলোৰামে দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত মহাজনৰ অহঙত লাগিল। খঙেৰে কৈ থৈ গ’ল যে এই নাঙলৰ খেতি বলোৰামেও খাবলৈ নাপায়।<ref name="arun" /><ref name="dff" /> ধোৰোকা গাঁৱৰে এজন উৎসাহী ডেকা। বলোৰামৰ পামত কাম কৰি দিয়াৰ উপৰিও গাঁৱৰ কাৰোবাৰ কিবা কামত প্ৰয়োজন হ’লে কৰি দিয়ে। বলোৰামৰ কিশোৰী জীয়েক লিলিক ভাল পাব বিচাৰে। ইতিমধ্যে এখন নাঙল চাঁচি সম্পূৰ্ণ হোৱাত ধোৰোকাৰ হাতত ভিনিহিয়েকৰ ঘৰলৈ পঠিয়াই দিলে। আনখন আধাচঁচা নাঙল ভৰাঁলৰ গাধৈত থৈ তেওঁ পামলৈ গ’ল। সেই সুযোগতে মাঘী মহাজনে আধাচঁচা নাঙলখন সোমেশ্বৰৰ হতুৱাই চুৰ কৰাই নিলে। বিভিন্ন সময়ত বলোৰামৰ পৰা উপকাৰ পাই থোৱা সোমেশ্বৰে প্ৰথমে নাঙলখন চুৰ কৰি কৰিব মান্তি হোৱা নাছিল যদিও ভেটীমাটি কাঢ়ি নিয়াৰ ভয় দেখুৱাই মহাজনে তাৰ দ্বাৰা এই গৰ্হিত কাম কৰালে।<ref name="arun" /><ref name="dff" /> ইফালে লিলিয়ে ধোৰোকাকে এই চুৰি কাৰ্যৰ বাবে দোষাৰোপ কৰিলে। ভালপোৱা ছোৱালীজনীয়ে এনে মিছা সন্দেহ কৰাত ধোৰোকাই শপত খালে যে সি প্ৰকৃত নাঙল চোৰক বিচাৰি উলিয়াবই। অনুসন্ধান কৰি সি নিশ্চিত হ’ল যে সোমেশ্বৰৰ হতুৱাই মহাজনে এই কাম কৰাইছে। আনকি সি নাঙলখন মহাজনৰ ঘৰত লুকুৱাই থোৱা অৱস্থাতো চাই আহিল।<ref name="arun" /><ref name="dff" /> মহাজন ধনী, ক্ষমতাশালী মানুহ। সেয়েহে বলোৰামে থানাত গৈ মহাজনৰ বিপক্ষে গোচৰ দিয়া যুগুত নহব বুলি শুভাকাঙ্ক্ষীয়ে উনুকিয়াই দিলে। গাঁৱত অনুষ্ঠিত হবলগীয়া [[ভাওনা]]ৰ দিনাই ৰাইজৰ আগত মহাজনৰ কু-কীৰ্তিৰ বিষয়ে গোচৰ দিয়াৰ মনস্থ কৰিলে। ভাওনাৰ দিনা নাঙলখন আগৰ ঠাইতে আছে নে নিশ্চিত হবলৈ ধোৰোকাক পুনৰ অনুসন্ধান কৰিবলৈ পঠিওৱা হ’ল। পিছে সি আহি জনালে যে নাঙলখন আগৰ ঠাইত নাই। গতিকে সিদিনা আৰু গোচৰ দিয়া নহ’ল।<ref name="arun" /><ref name="dff" /> ভাওনা হৈ যোৱাৰ পিছত গাঁৱৰ দোকানখনতে বলোৰামে সোমেশ্বৰক লগ পায়। সেইসময়ত গাঁৱৰে আৰু দুই-চাৰিজন লোক তাত আছিল। কথাৰ বলোৰাম সোমেশ্বৰৰ কথাৰ কটাকটি হয়। যিজনে সদায় বিপদে-আপদে সহায় কৰি আহিছে, সেইজনৰ ঘৰতে সোমেশ্বৰে চুৰ কৰিলে আৰু চুৰি-কাৰ্য সংঘটিত কৰিলে সেইজনৰ কথা মতে, যিজনে তাক শোষণ কৰি কৰি ভেটী-মাটিও কাঢ়িলোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে। সোমেশ্বৰে নিজৰ ভুল বুজি পালে আৰু এটা কালভাৰ্টৰ তলৰ পৰা নাঙলখন উলিয়াই আনিলে। এজাক সৰু ল’ৰা-ছোৱালীয়ে ‘ধৰ ধৰ ধৰ, নাঙল চোৰক ধৰ’ বুলি চিঞৰি তাৰ পিছেপিছে সমদল যাত্ৰা কৰিলে। সেই সমদলত মাঘী মহাজনৰ কণমানি ল’ৰাটোৱেও যোগ দিলে।<ref name="arun" /><ref name="dff" /> ==অভিনয়-শিল্পী== *[[অতুল পাচনী]]- (সোমেশ্বৰ) *[[ইন্দ্ৰ বণিয়া]]- (মাঘী মহাজন) *[[হিৰণ্য ডেকা]]- (ধোৰোকা) *[[নয়ন প্ৰসাদ]]- (বলোৰাম) *[[পাকিজা বেগম]]- (লিলি) *[[জয়ন্ত দাস]] *[[ৰাধা(অভিনেত্ৰী)]] *[[তপন দাস]]( অতিথি শিল্পী) *[[বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী]]( অতিথি শিল্পী) *[[গীতাঞ্জলী দাস]], [[অনিমা পাচনি]], [[নৰ্মদা দাস]], [[লক্ষী বৰঠাকুৰ]], [[জ্যোতি ভূঞা]], অজিত বৰঠাকুৰ, মেঘালী নেওগ , [[ অনন্যা পাচনী]],আদি ।<ref name="arun" /><ref name="dff" /> ==কলা-কুশলী== : (তথ্যছ’কত নথকা) *বেনাৰ- প্ৰহৰ চিত্ৰম *শব্দ গ্ৰহণ- যতীন শৰ্মা<ref name="arun" /><ref name="dff" /> ==বঁটা == ১৯৯২ত অনুষ্ঠিত হোৱা ৩৯তম ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত হলধৰে শ্ৰেষ্ঠ 'পৰিচালকৰ প্ৰথম ছবি'ৰ ইন্দিৰা গান্ধী বঁটা লাভ কৰিছিল। বঁটা স্বৰূপে প্ৰযোজকদ্বয় গীতি বৰুৱা আৰু দ্বিজেন হাজৰিকালৈ স্বৰ্ণকমল আৰু নগদ ২৫,০০০টকা আগবঢ়োৱা হৈছিল। একেই পৰিমাণৰ ধন আৰু স্বৰ্ণকমল পৰিচালক সঞ্জীৱ হাজৰিকালৈও আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="dff" /> ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://www.youtube.com/watch?v=FihNB_YsmrA ইউটিউৱত 'হলধৰ' ছবি] {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ ‘পৰিচালকৰ প্ৰথম ছবি’ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:১৯৯০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] q09zq2jfckorjx3quzt3tmzj1iyhzsm 0 62578 646938 383246 2026-10-24T00:24:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646938 wikitext text/x-wiki '''সৰ্বভাৰতীয় কৃষক সভা''' (অল ইণ্ডিয়া কৃষক সভা, অখিল ভাৰতীয় কৃষক সভা বা এ আই কে এচ নামেৰেও পৰিচিত) আছিল [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি]]ৰ কৃষক ফ্ৰণ্ট। ১৯৩৬ চনত সহজানন্দ সৰস্বতীয়ে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষক সংগঠনটো প্ৰতিষ্ঠা কৰে। পাছলৈ ই দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। তৎসত্ত্বেও অংশ দুটা একে নামেৰে পৰিচিত: এ আই কে এচ (অজয় ভবন) আৰু এ আই কে এচ (অশোক ৰ’ড)। ==ইতিহাস== কৃষকসভা আন্দোলনৰ প্ৰথম আৰম্ভণি হয় বিহাৰত, সহজানন্দ সৰস্বতীৰ নেতৃত্বত। তেওঁ কৃষকসকলৰ ভূ-সম্পত্তিৰ অধিকাৰত জমিদাৰসকলৰ হস্তক্ষেপৰ বিৰূদ্ধে কৃষকসকলৰ অভিযোগ তুলি ধৰাৰ লক্ষ্যৰে ১৯২৯ চনত বিহাৰ প্ৰাদেশিক কৃষক সভা (বি পি কে এচ) গঠন কৰিছিল। এনেকৈয়ে ভাৰতত কৃষক আন্দোলনৰ সূত্ৰপাত ঘটিছিল।<ref>{{cite book|author=Bandyopādhyāya, Śekhara|year=২০০৪|title=Plassey to Partition: A History of Modern India। Orient Longman|page=523 at p 406|isbn=978-81-250-2596-2}}</ref><ref name=pea>''Peasant Struggles in India'', by Akshayakumar Ramanlal Desai. Published by Oxford University Press, 1979. ''Page 349''.</ref> লাহে লাহে কৃষক আন্দোলন তীব্ৰ হৈ উঠে আৰু সমগ্ৰ ভাৰততে বিয়পি পৰে। তেতিয়া ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি নিষিদ্ধ থকাত; ১৯৩৪ চনত কংগ্ৰেছ চ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টি (চি এচ পি) গঠনে কমিউনিষ্টসকলক ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ লগত একলগ হৈ কাম কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>''Peasants in India's Non-violent Revolution: Practice and Theory'', by [[Mridula Mukherjee]]. Published by SAGE, 2004. {{ISBN|0-7619-9686-9}}. ''Page 136''.</ref> তাৰবাবে ১৯৩৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহত দক্ষিণ ভাৰতীয় কৃষক আৰু কৃষিশ্ৰমিক ফেডাৰেচনৰ যথাক্ৰমে সম্পাদক আৰু যুগ্ম-সম্পাদক এন.জি. ৰাঙ্গা আৰু ই.এম.এচ. নাম্বুদিৰিপাদ প্ৰমুখে কৃষক নেতৃবৃন্দই এক সৰ্বভাৰতীয় কৃষক সংস্থা গঠনৰ পৰামৰ্শ দিছিল।<ref name=ma/> এই পৰামৰ্শ অনুসৰিয়েই ১৯৩৬ চনৰ ১১ এপ্ৰিলত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ লক্ষ্ণৌ অধিবেশনত সৰ্বভাৰতীয় কৃষক সভা (এ আই কে এচ) গঠনৰ ঘোষণা কৰা হয়। সৰস্বতী সংস্থাটোৰ প্ৰথম প্ৰেচিডেণ্ট হিচাবে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{cite book | first = Śekhara | last = Bandyopādhyāya | title = From Plassey to Partition: A History of Modern India | publisher = [[Orient Longman]] | year = 2004 | isbn = 978-81-250-2596-2 | pages = 523 (at p 407) }}</ref> ইয়াৰ উপৰিও দলটোত ৰাঙ্গা, নাম্বুদিৰিপাদ, কাৰ্যনন্দ শৰ্মা, যমুনা কাৰ্যে, যদুনন্দন শৰ্মা,ৰাহুল সাংকৃত্যায়ন, পি সুন্দৰায্য, ৰাম মনোহৰ লোহিয়া, জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ, আচাৰ্য নৰেন্দ্ৰ দেব আৰু বঙ্কিম মুখাৰ্জীৰ দৰে নেতাসকলেও যোগদান কৰিছিল। ১৯৩৬ চনৰ আগষ্টত প্ৰকাশিত কৃষক সভাৰ ইস্তেহাৰত জমিদাৰী ব্যৱস্থা বিলুপ্তকৰণ আৰু গ্ৰামীণ ঋণ বাতিলৰ দাবী তোলা হয়। ১৯৩৭ চনৰ অক্তোবৰত দলটোৱে ৰঙা পতাকাক তেওঁলোকৰ দলীয় পতাকা হিচাবে গ্ৰহণ কৰে।<ref name=ma>''Mahatma Gandhi'', by Sankar Ghose. Published by Allied Publishers, 1991. {{ISBN|81-7023-205-8}}. ''Page 262''.</ref> তথাপিও কিছু দিনৰ পাছতেই দলৰ নেতাসকলৰ লগত কংগ্ৰেছৰ দূৰত্ব বাঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু বিহাৰ তথা যুক্ত প্ৰদেশত কংগ্ৰেছ চৰকাৰৰ লগত তেওঁলোকে বাৰে বাৰে দ্বন্দ্বৰ সম্মুখীন হয়।<ref name=ma/><ref name=sta/> ১৯৩৬ চনতে বাংলাত বঙ্গীয় প্ৰাদেশিক কৃষক সভা গঠন কৰা হয়। মূলতঃ এ.কে ফজলুল হকে ইয়াৰ কৃষক প্ৰজা পাৰ্টিৰ কাৰ্যকলাপ প্ৰতিহত কৰাৰ বাবেই সংগঠনটো গঢ়ি তোলা হয়। কৃষক সভাৰ প্ৰথম বঙ্গীয় প্ৰাদেশিক কৃষক সম্মিলন ১৯৩৬ চনৰ ১৬-১৭ আগষ্টত অনুষ্ঠিত হয়। এই দলৰ মূল কৰ্মীসকল আছিল আইন অমান্য, আন্দোলন তথা সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ কাৰণে গ্ৰেপ্তাৰবৰণ কৰা প্ৰাক্তন দণ্ডিত অপৰাধী তথা আটকাধীন ব্যক্তিবৰ্গ। তথাপিও তেওঁলোকে সাধাৰণ কৃষকসকলৰ মাজত অধিকাৰবোধ জাগ্ৰত কৰি তোলাত সক্ষম হয়। ইয়াৰোপৰি, ১৯৪০ চনত বাংলাত আলোড়ন সৃষ্টিকাৰী নানকাৰ, টঙ্ক, তেভাগা প্ৰভৃতি স্থানীয় আন্দোলনসমূহো এই সংস্থাৰ কৰ্মীসকলৰ দ্বাৰাই পৰিকল্পিত আৰু পৰিচালিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC_%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A6%95_%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A6%95_%E0%A6%B8%E0%A6%AD%E0%A6%BE|title=বঙ্গীয় প্ৰাদেশিক কৃষক সভা - বাংলাপিডিয়া|website=bn.banglapedia.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200822101400/http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC_%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A6%95_%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A6%95_%E0%A6%B8%E0%A6%AD%E0%A6%BE|archivedate=2020-08-22|access-date=2020-08-21|deadurl=yes}}</ref> পৰবৰ্তী বছৰসমূহত, সংগঠনটোত ক্ৰমবৰ্ধমানভাবে সমাজতান্ত্ৰিক আৰু কমিউনিষ্টৰ দ্বাৰা আধিপত্য বিস্তাৰ কৰে। ১৯৩৮ চনৰ ফালে নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ সভাপতিত্বত কংগ্ৰেছৰ হৰিপুৰা অধিবেশনতত এই দ্বন্দ্বই বিৰাত আকাৰ ধাৰণ কৰিছিল।<ref name=ma/> ইয়াৰ পাছত ১৯৪২ চনৰ মে মাহত ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টিয়ে (যিয়ে পৰবৰ্তী সময়ত ১৯৪২ চনৰ জুলাই মাহত চৰকাৰী অনুমোদন লাভ কৰে<ref>''Caste, Protest and Identity in Colonial India: The Namasudras of Bengal, 1872-1947'', by Shekhar Bandyopadhyaya. Routledge, 1997. {{ISBN|0-7007-0626-7}}. ''Page 233''.</ref>) সৰ্বভাৰতীয় কৃষক সভা অধিগ্ৰহণ কৰিছিল। এই অধিগ্ৰহণত বঙ্গীয় প্ৰাদেশিক কৃষক সভাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল যাৰ ফলত তাত দলৰ সদস্যসংখ্যাও যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল।<ref name=sta>''States, Parties, and Social Movements'', by Jack A. Goldstone. Cambridge University Press, 2003. {{ISBN|0-521-01699-1}}. ''Page 192''.</ref> এই দলে কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ গণযুদ্ধৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল আৰু ১৯৪২ চনৰ আগষ্টত আৰম্ভ হোৱা ভাৰত এৰা আন্দোলনৰপৰা দূৰত্ব বজাই ৰাখিছিল। ইয়াৰ ফলত, দলটোৱে জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱায়। আনকি, দলৰ অনেক সদস্যও দলীয় আদেশ অমান্য কৰি এই আন্দোলনত যোগদান কৰে। ৰাঙ্গা, ইন্দুলাল ইয়াজনিক তথা সৰস্বতীৰ দৰে বিশিষ্ট সদস্যসকলেও খুব সোনকালেই সংগঠন ত্যাগ কৰে। যাৰ ফলত ব্ৰিটিছপন্থী আৰু যুদ্ধ সমৰ্থকৰ অবিহনে কৃষকসকলৰ কাষ পোৱাত অথবা তেওঁলোকৰ জাতীয়তাবাদী এজেণ্ডা তুলি ধৰাত অসুবিধা হৈছিল। ব্ৰিটিছ ৰাজেও সকলোসময়ত ভাবিছিল যে কমিউনিষ্টসকলে তেওঁলোকক জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ বিৰুদ্ধে হোৱা যুঁজত সহায় কৰিব।<ref>''Peasants in India's Non-violent Revolution: Practice and Theory'', by [[Mridula Mukherjee]]. Published by SAGE, 2004. {{ISBN|0-7619-9686-9}}. ''Page 347''.</ref> ১৯৬৪ চনত ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি দুই ভাগত বিভক্ত হৈ পৰে। ফলত, সৰ্বভাৰতীয় কৃষক সভাও দুটা অংশত বিভাজিত হৈ যায় আৰু এই দুই অংশই কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ দুই অংশৰ লগত যোগ দিয়ে। ==বৰ্তমান সংস্থা== বৰ্তমানে দুয়োটা সংস্থাই এ আই কে এচ নামত কাম কৰি আছে: *সৰ্বভাৰতীয় কৃষক সভা (অজয় ভবন): ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ লগত যুক্ত। *সৰ্বভাৰতীয় কৃষক সভা (অশোক ৰ’ড): ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)-ৰ লগত যুক্ত। ==আৰু পঢ়ক== * ''Swami Sahajanand and the Peasants of Jharkhand: A View from 1941'' translated and edited by [[Walter Hauser]] along with the unedited [[Hindi]] original ([[Manohar Publishers]], paperback, 2005). * ''Sahajanand on Agricultural Labour and the Rural Poor'' translated and edited by [[Walter Hauser]] Manohar Publishers, paperback, 2005). * ''Religion, Politics, and the Peasants: A Memoir of India's Freedom Movement'' translated and edited by [[Walter Hauser]] Manohar Publishers, hardbound, 2003). *Swami And Friends: Sahajanand Saraswati And Those Who Refuse To Let The Past of Bihar's Peasant Movements Become History By [[Arvind Narayan Das]], Paper for the Peasant Symposium, May 1997 [[University Of Virginia]], [[Charlottesville, Virginia|Charlottesville]], [[Virginia]] *Bagchi, A.K., 1976, `Deindustrialisation in Gangetic Bihar, 1809- 1901' in Essays in Honour of Prof. S.C. Sarkar, New Delhi. *Banaji, Jairus, 1976, "The Peasantry in the Feudal MOde of Production: Towards an Economic Model", Journal of Peasant Studies, April. *Bandopadhyay, D., 1973, `Agrarian Relations in Two Bihar Districts', Mainstream, 2 June, New Delhi. *[[Judith M. Brown]], 1972, Gandhi's Rise to Power: Indian Politics, 1915–1922, London. *Chaudhuri, B.B., 1971, `Agrarian Movements in Bengal and Bihar, 1919-1939' in B.R. Nanda, ed., Socialism in India, New Delhi. *Chaudhuri, B.B., 1975, `The Process of Depeasantisation in Bengal and Bihar, 1885-1947', Indian Historical Review, 2(1), July, New Delhi. *Chaudhuri, B.B., 1975a, `Land Market in Eastern India, 1793-1940', Indian Economic and Social History Review, 13 (1 & 2), New Delhi. *[[Arvind Narayan Das]], 1981, Agrarian Unrest and Socio-economic Change in Bihar, 1900-1980, Delhi : Manohar. *[[Arvind Narayan Das]] (ed.),1982, Agrarian Movements in India : Studies on 20th Century Bihar, London : Frank Cass. *[[Arvind Narayan Das]], 1992, The Republic of Bihar, New Delhi : Penguin. *[[Arvind Narayan Das]], 1996, Changel : The Biography of a Village, New Delhi : Penguin. *Datta, K.K., 1957, History of the Freedom Movement in Bihar, Patna. *Diwakar, R.R., ed., 1957, Bihar Through the Ages, Patna. *[[Mohandas Karamchand Gandhi]], 1921, `The Zamindar and the Ryots', Young India, Vol. III (New Series) No. 153, 18 May. *[[Mohandas Karamchand Gandhi]], 1940, An Autobiography or The Story of My experiments in Truth, Ahmedabad. *India, 1976, Bonded Labour System (Abolition) Act, 1976, New Delhi. JSES (Journal of Social and Economics Studies), 1976, `Sarvodaya and Development', Vol. IV No.1, Patna. *Mishra, G., 1968. `The Socio-economic Background of Gandhi's Champaran Movement', Indian Economic and Social History Review, 5(3), New Delhi. *Mishra, G., 1978, Agrarian Problems of Permanent Settlement: A Case Study of Champaran, New Delhi. *Mitra, Manoshi, 1983, Agrarian Social Structure in Bihar: Continuity and Change, 1786–1820, Delhi : Manohar. *Pouchepadass, J., 1974, `Local Leaders and the Intelligentsia in the Champaran Satyagraha', Contributions to Indian Sociology, New Series, No.8, November, New Delhi. *Prasad, P.H., 1979, `Semi-Feudalism: Basic Constraint in Indian Agriculture' in Arvind N. Das & V. Nilakant, eds., Agrarian Relations in India, New Delhi. *[[Teodor Shanin|Shanin, Teodor]], 1978, "Defining Peasants: Conceptualisations and Deconceptualisations: Old and New in a Marxist Debate", Manchester University. *Solomon, S., 1937, Bihar and Orissa in 1934-35, Patna. * ''Socialism in India'', by [[Bal Ram Nanda]], [[Nehru Memorial Museum & Library|Nehru Memorial Museum and Library]]. Published by Vikas Publications, 1972.''Page 205''. * ''A History of the All India Kisan Sabha'', by Md. Abdullah Rasul. Published by National Book Agency, 1974. * ''Peasants in History: Essays in Honour of Daniel Thorner'', by Eric J. Hobsbawm, Daniel Thorner, Witold Kula, Sameeksha Trust.Published by Oxford University Press, 1981. * ''Bihar Peasantry and the Kisan Sabha, 1936-1947'', by Rakesh Gupta. Published by People's Pub. House, 1982. * [https://books.google.com/books?id=729dKCZwym8C&pg=PA1&dq=All+India+Kisan+Sabha#PPA1,M1 The Constitution of All India Kisan Sabha]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Encyclopaedia of Political Parties'', by O. P. Ralhan, Published by Anmol Publications Pvt. Ltd., 2002. {{ISBN|81-7488-865-9}}. ''Page 1-10''. ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:সামাজিক আন্দোলন]] kjzuqa4k04io6h3poc43gi31hqmwx4f 0 64146 647107 250491 2026-10-24T07:59:21Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 647107 wikitext text/x-wiki '''কল্পবিজ্ঞান''' হৈছে কল্পনামূলক সাহিত্যৰ এক ধাৰা যি সাধাৰণতে কল্পনাশীল আৰু ভবিষ্যন্তৰীণ ধাৰণা যেনে উন্নত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি, মহাকাশ অন্বেষণ, সময় ভ্ৰমণ, সমান্তৰাল ব্ৰহ্মাণ্ড, আৰু পৃথিৱীৰ বাহিৰৰ জীৱন সম্পৰ্কে আলোচনা কৰে। ইয়াক "ধাৰণাৰ সাহিত্য" বুলিও কোৱা হৈছে, যি প্ৰায়ে বৈজ্ঞানিক, সামাজিক আৰু প্ৰযুক্তিগত উদ্ভাৱনৰ সম্ভাৱ্য পৰিণাম অন্বেষণ কৰে।<ref name="Science Fiction: The Literature of Ideas">{{cite web |author1=Marg Gilks |author2=Paula Fleming |author3=Moira Allen |name-list-style=amp | title = Science Fiction: The Literature of Ideas | website = | publisher =WritingWorld.com | year =2003 | url = http://www.writing-world.com/sf/sf.shtml | accessdate = }}</ref><ref name="fandom def">{{cite journal |author = von Thorn, Alexander |title = Aurora Award acceptance speech |location = Calgary, Alberta |date=August 2002 }}</ref> ইংৰাজীত কল্পবিজ্ঞানক {{Lang|en|'''Science fiction'''}} বা চমুকৈ {{Lang|en|'''sci-fi'''}} বোলা হয়। কল্পবিজ্ঞানৰ মূল প্ৰাচিন কালতে বুলি অনুমান কৰিব পাৰি, আৰু ই ফেণ্টাছি, ভৌতিক, আৰু চুপাৰহিৰো কল্পকাহিনীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, আৰু ইয়াৰ বহুতো উপধাৰা আছে। ইয়াৰ সঠিক সংজ্ঞা লেখক, সমালোচনা, গৱেষক আৰু পাঠকসকলৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি বিতৰ্ক হৈ আহিছে। কল্পবিজ্ঞান সাহিত্য, চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন, আৰু অন্যান্য মাধ্যমেৰে সমগ্ৰ বিশ্বতে জনপ্ৰিয় আৰু প্ৰভাৱপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। মনোৰঞ্জন প্ৰদান কৰাৰ উপৰিও, ই বৰ্তমানৰ সমাজক সমালোচনা কৰিব পাৰে, আৰু প্ৰায়ে এক "বিস্ময়বোধ" অনুপ্ৰেৰণা জগাব পাৰে বুলি কোৱা হয়।<ref>Prucher, Jeff (ed.). Brave New Words. The Oxford Dictionary of Science Fiction (Oxford University Press, 2007) page 179</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] b0kwq9q6idshrffgoon0uxdy5sui0n3 0 64512 646768 636009 2026-10-23T13:41:09Z Ananya Taye 28065 646768 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox religious building | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | alt = | caption = | country = [[ভাৰত]] | state = [[অসম]] | district = [[লোহিত জিলা]] | location = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=84–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা চুতীয়াসকলৰ উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> বাণীকান্ত কাকতিৰ বিৱৰণ অনুসৰি, গৌৰীনাথ সিংহৰ (১৭৮০–১৭৯৫) ৰাজত্বকালত ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণকাৰীসকলৰ উৎপাতত চুতীয়া দেউৰী পুৰোহিতসকলে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নিজৰ প্ৰাচীন বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল আৰু মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হৈ পৰিছিল। অৱশ্যে ব্ৰহ্মদেশীয় আক্ৰমণ আৰু গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালৰ মাজত কালগত অসংগতি দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Kakati|1989|pp=62–63}}</ref> এই সময়ছোৱাত শদিয়া অঞ্চলত আন জনগোষ্ঠীয় সংঘাতো সংঘটিত হৈছিল। ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতি আৰু চিংফৌসকলে আহোমৰ শদিয়াখোৱা গোহাঁইক ক্ষমতাচ্যুত কৰি শদিয়াৰ শাসন নিজৰ হাতলৈ নিছিল।<ref>{{cite web |title=History |url=https://namsai.nic.in/history/ |publisher=District Administration, Namsai, Government of Arunachal Pradesh}}</ref> আনহাতে, ''The Comprehensive History of Assam''ৰ দ্বিতীয় খণ্ডত ব্ৰহ্মদেশীয়সকলৰ আগমনৰ ফলত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি বন্ধ হোৱা আৰু পৰৱৰ্তী মিচিমিসকলৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰী-চুতীয়াসকলে শিৱসাগৰ আৰু লখিমপুৰলৈ স্থানান্তৰিত হ'বলগীয়া হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |page=62}}</ref> দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, এই ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অৱহেলা কৰাটো আহোম ৰাজ্যৰ পতনৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1989|pp=62–63}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অর্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |year=1988 |page=136}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=348 |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] eaqd1ibtk1tmnm7uh4mgabzfl0sjsa6 646769 646768 2026-10-23T13:45:48Z Ananya Taye 28065 646769 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox religious building | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | alt = | caption = | country = [[ভাৰত]] | state = [[অসম]] | district = [[লোহিত জিলা]] | location = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=84–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা চুতীয়াসকলৰ উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=95}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অর্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |year=1988 |page=136}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=348 |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] dk8yntgr3zsp6pyd9c6mtg7oqrbsc57 646770 646769 2026-10-23T13:47:24Z Ananya Taye 28065 646770 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox religious building | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | alt = | caption = | country = [[ভাৰত]] | state = [[অসম]] | district = [[লোহিত জিলা]] | location = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=84–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা চুতীয়াসকলৰ উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=95}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |year=1988 |page=136}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=348 |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 972uwg8aitkhp0yc2yjx0rzzkivmiup 646794 646770 2026-10-23T14:44:09Z Ananya Taye 28065 646794 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline,title}} | latd = 27 | latm = 56 | lats = 54.6608 | latNS = N | longd = 96 | longm = 0 | longs = 55.8162 | longEW = E | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | location = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh#India | map_type = India | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=84–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা চুতীয়াসকলৰ উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=95}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |year=1988 |page=136}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=348 |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 10a3znqvlle1l9icwymeevw33eg2y7d 646796 646794 2026-10-23T14:50:21Z Ananya Taye 28065 646796 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=84–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা চুতীয়াসকলৰ উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=95}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |year=1988 |page=136}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=348 |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 589i4mdd5k4b4pwjvhf347ke4pngfhb 646801 646796 2026-10-23T14:53:39Z Ananya Taye 28065 /* দেউৰী পুৰোহিত */ 646801 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=84–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=95}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |year=1988 |page=136}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=348 |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 6itccbpgrvjlgb7t0b0om3ztseadzho 646946 646801 2026-10-24T00:41:27Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 646946 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=84–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=95}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |year=1988 |page=136}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=348 |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] st4qcgls71ihav2gqs74vug00mv0708 646972 646946 2026-10-24T02:15:34Z Ananya Taye 28065 646972 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=84–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=95}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=39}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |year=1988 |page=136}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=348 |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] q5x771pixrvl1znb184t3cspej4rjik 0 64875 647134 253320 2026-10-24T09:24:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647134 wikitext text/x-wiki '''আগমনী''' ({{lang-bn|আগমনী গীত}}) আৰু '''বিজয়া''' ({{lang-bn|বিজয়া গীত}}) হৈছে বঙালী লোক সংগীতৰ দুটা বিশেষ শ্ৰেণী। ইয়াক সাধাৰণতে দেৱী পাৰ্বতী স্বামী গৃহৰ পৰা পিতৃ গৃহলৈ অহাৰ আনন্দত [[দুৰ্গাপূজা]]ৰ সময়ত গোৱা হয়।<ref name=Datta95>{{Harvnb|Datta|2006|p=95}}</ref><ref name=Islam55>{{Harvnb|Bhowmik|2012}}</ref> এই ''আগমনী'' গানে বঙ্গৰ গ্ৰাম্যাঞ্চললৈ জীয়ৰী হিচাপে দেৱী পাৰ্বতী উভতি অহাক বুজায় আৰু ''বিজয়া'' গানে তিনিদিনৰ পিছত দেৱী পাৰ্বতী পুনৰ স্বামী গৃহলৈ ঘূৰি যোৱাৰ দুখ বেদনাক বুজায়। ==আধাৰ== এই লোক সংগীতৰ মূল আধাৰ হৈছে শিৱ-পাৰ্বতীৰ ধৰ্মীয় কাহিনী। পাৰ্বতী হৈছে ৰজা হিমালয়ৰ কন্যা। তপস্যাৰ বলত তেওঁ শিৱক স্বামী হিচাপে লাভ কৰে। ভাৰতীয় হিন্দু শাস্ত্ৰত শিৱক বয়স বিহীন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। যি পাৰিবাৰিক জীৱনৰ বন্ধনৰ প্ৰতি একেবাৰেই উদাসীন। শৰৎ কালৰ এটা ৰাতিত পাৰ্বতীৰ মাতৃ দেৱী মেনকাই তেওঁৰ কন্যা পাৰ্বতীক সপোনত দেখে। এই কথাত ব্যাকুল হৈ তেওঁ পাৰ্বতীক অন্য নহ'লেও উৎসৱ বুলিয়েই ঘৰলৈ মাতিবলৈ হিমালয়ৰ ওচৰত অনুৰোধ কৰে। পিতৃৰ এই আহ্বানত দেৱী পাৰ্বতী তিনিদিনৰ বাবে পিতৃ গৃহলৈ আহিবলৈ সন্মত হয়। ==লগতে চাওক== *[[দুৰ্গা পূজা]] *[[পাৰ্বতী]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|<ref>{{Citation | surname1 = Datta | given1 = Amaresh | year = 2006 | title = The Encyclopaedia Of Indian Literature Vol 1 | url = | publisher = Sahitya Akademi | ISBN = 81-260-1803-8 }}</ref> <ref>{{Citation |surname1=Bhowmik |given1=Dulal |year=2012 |chapter=Agamani-vijaya |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Agamani-vijaya |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} [[শ্ৰেণী:সংগীত]] 284pw5ko5e7ogq12by6knl6ib0gkyrl 0 68477 646933 632040 2026-10-24T00:19:42Z Ananya Taye 28065 646933 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline,title}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সাধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু চন্দনগিৰি (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সাধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সাধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সাধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ চন্দনগিৰি (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটাৰ ভেটি, শিলৰ চাতাল আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building. }}</ref> শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * বৰনগৰ, শদিয়া * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] ajmarv0cky6f4xh7a6gkum8mazfbfrd 646934 646933 2026-10-24T00:20:28Z Ananya Taye 28065 646934 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সাধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু চন্দনগিৰি (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সাধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সাধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সাধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ চন্দনগিৰি (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটাৰ ভেটি, শিলৰ চাতাল আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building. }}</ref> শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * বৰনগৰ, শদিয়া * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] 2blfnnipwfjkkpwnjwsvlsr52pohw09 646935 646934 2026-10-24T00:22:19Z Ananya Taye 28065 646935 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু চন্দনগিৰি (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ চন্দনগিৰি (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটাৰ ভেটি, শিলৰ চাতাল আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building. }}</ref> শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * বৰনগৰ, শদিয়া * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] 1lwcw0fj2z6khlm1eohhi3pz5ywjdih 646936 646935 2026-10-24T00:22:50Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 646936 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু চন্দনগিৰি (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ চন্দনগিৰি (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটাৰ ভেটি, শিলৰ চাতাল আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building. }}</ref> শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * বৰনগৰ, শদিয়া * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটনস্থলী]] b7nmkwy4wj98nh62qaqb0rutxmml975 646937 646936 2026-10-24T00:23:00Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 646937 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু চন্দনগিৰি (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ চন্দনগিৰি (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটাৰ ভেটি, শিলৰ চাতাল আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building. }}</ref> শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * বৰনগৰ, শদিয়া * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] otjts4f918ofharjd20dgckabuqy6wu 646945 646937 2026-10-24T00:41:07Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 646945 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু চন্দনগিৰি (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ চন্দনগিৰি (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটাৰ ভেটি, শিলৰ চাতাল আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building. }}</ref> শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * বৰনগৰ, শদিয়া * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] r31pde1fpqos5ubhgdhpm6bhsb2znyh 647010 646945 2026-10-24T03:22:51Z Ananya Taye 28065 647010 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু চন্দনগিৰি (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ চন্দনগিৰি (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটাৰ ভেটি, শিলৰ চাতাল আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building. }}</ref> শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] bl1693nat82nvn706htvkufbo0o7n9o 0 76010 646931 383225 2026-10-24T00:08:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646931 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱী<br />Swarnakumari Devi | image = Swarnakumari Devi.jpg | image_size = 200 px | caption = স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱী | birth_date = {{Birth date|df=yes|1855|8|28}} | birth_place = [[কলিকতা]], বংগ প্ৰদেশ, ব্ৰিটিছ ভাৰত | death_date = {{Death date and age|df=yes|1932|7|3|1855|08|28}} | death_place = [[কলিকতা]], বংগ প্ৰদেশ, ব্ৰিটিছ ভাৰত | nationality = | occupation = কবি, ঔপন্যাসিকা, সংগীতশিল্পী, সমাজকৰ্মী | spouse = জানকীনাথ ঘোষাল | children = হিৰন্মিয়ী দেৱী<br/>[[সৰলা দেৱী চৌধুৰাণী]]<br/>ছাৰ জ্যোৎস্না ঘোষাল<br/>উৰ্মিলা ঠাকুৰ }} '''স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱী''' ({{lang-en|Swarnakumari Devi}}; ২৮ আগষ্ট ১৮৫৫ – ৩ জুলাই ১৯৩২) আছিল এগৰাকী ভাৰতৰ বাংলা কবি, ঔপন্যাসিকা, সংগীতজ্ঞ আৰু সমাজকৰ্মী৷<ref name="Bose609">Sengupta, Subodh Chandra and Bose, Anjali (editors), 1976/1998, ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary) Vol I,pp. 609-610, {{ISBN|81-85626-65-0}}</ref><ref name="Indira">Devi Choudhurani, Indira, ''Smritisamput'', Rabindrabhaban, Viswabharati, pp.16-26.</ref> ভাৰতৰ প্ৰথমকেইগৰাকী ঔপন্যাসিকাৰ মাজত তেখেতৰ নামটোও লোৱা হয়৷<ref name="Dutta 2013">{{cite news |last1=Dutta |first1=Swapna |title=The home and the world |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/the-home-and-the-world/article4985438.ece |access-date=21 June 2021 |work=[[The Hindu]] |date=August 3, 2013}}</ref> বংগত বাংলা ভাষাত সাহিত্য চৰ্চা কৰি সমাদৰ লাভ কৰা প্ৰথমকেইগৰাকী লেখিকাৰ ভিতৰতো স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱী অন্যতম৷<ref name="Banerjee">Banerjee, Hiranmay, ''Thakurbarir Katha'',p. 119, Sishu Sahitya Sansad.</ref> ==পৰিয়াল আৰু প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱী আছিল দেবেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ কন্যা সন্তানসকলৰ চতুৰ্থগৰাকী৷ ইয়াৰ লগতে তেখেত আছিল দ্বাৰকানাথ ঠাকুৰৰ নাতি৷ স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱীৰ তিনিগৰাকী ভগ্নী সৌদামিনী, সুকুমাৰী আৰু শৰৎকুমাৰী তেওঁতকৈ আছিল বয়সত ডাঙৰ৷ আনহাতে বৰ্ণকুমাৰী আছিল কনিষ্ঠগৰাকী৷ সৌদামিনী বেথুন কলেজৰ প্ৰথমকেইগৰাকী শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত অন্যতম৷ পৰিয়ালৰ বাকীকেইগৰাকী ছোৱালীয়েও তেখেতক অনুসৰণ কৰি শিক্ষাগ্ৰহণ কৰিছিল৷ কিন্তু স্বৰ্ণকুমাৰীয়ে মূলতঃ ঘৰতে শিক্ষাগ্ৰহণ কৰিছিল বুলি ক'ব পাৰি৷ <ref name="Indira"/>তেখেত [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]তকৈ পাঁচবছৰে জ্যেষ্ঠ আছিল৷<ref name="Banerjee"/> ''জৰাশংক ঠাকুৰবাড়ী''ত শিক্ষাক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল৷ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে আত্মজীৱনীত লিখিছে, "বিদ্যালয়ৰ তুলনাত আমি ঘৰতহে অধিক শিকোঁ৷"<ref>{{cite book |last=Deb |first=Chitra |author-link=Chitra Deb |chapter=Jorasanko and the Thakur Family |year=1990 |editor-last=Chaudhuri |editor-first=Sukanta |editor-link=Sukanta Chaudhuri |title=Calcutta: The Living City |volume=Volume I: The Past |publisher=Oxford University Press |page=66 |isbn=978-0-19-563696-3}}</ref>কম বয়সৰ পৰাই স্বৰ্ণকুমাৰীয়ে বাকীসকল ছোৱালীৰ লগত বন্ধুত্ব গঢ়ি তুলিব পৰাকৈ সক্ষম আছিল৷ ==বিবাহ আৰু সন্তান== ১৮৬৮ চনত স্বৰ্ণকুমাৰীৰ বিবাহ সম্পন্ন হৈছিল জানকীনাথ ঘোষালৰ সৈতে৷ জানকীনাথ ঘোষাল আছিল এগৰাকী সুশিক্ষিত আৰু দৃঢ় মনোবলৰ মানুহ৷ নদীয়া জিলাৰ এটি জমিদাৰী পৰিয়ালৰ ল'ৰা জানকীনাথক পৰিয়ালৰ পৰা বৰ্জন কৰা হৈছিল৷ কাৰণ জানকীনাথে ব্ৰাহ্মধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু বিতৰ্কিত ব্ৰাহ্ম ৰীতিৰ "আনুষ্ঠানিকতা"ৰ মাজেৰে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল৷<ref>Ghoshal was 1 of 9 such grooms who petitioned for ''Brahmo Marriage Bill 1871'' to Sir Henry Maine. per Sibnath Sastri</ref> তেখেতক সকলোধৰণৰ উত্তৰাধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল৷ অৱশ্যে নিজৰ সামৰ্থ আৰু দৃঢ়তাৰ জোৰত তেখেতে ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰি সফলতা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল৷ তেখেতক 'ৰাজা' উপাধি প্ৰদান কৰা হৈছিল৷<ref name="Bose609"/> <ref name="Indira"/> জানকীনাথে কম বয়সৰ পৰাই ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ লগত সক্ৰিয়তা বৰ্তাই ৰাখিছিল৷ <ref>Devi Choudhurani, Indira, ''Smritisamput'', Notes, p. 190.</ref> <ref name="Bose609"/> দম্পতীটোৰ সন্তানকেইগৰাকী হৈছে-হিৰন্ময়ী দেৱী(১৮৭০-১৯২৫),<ref>Devi Choudhurani, Indira, ''Smritisamput'', Notes, p. 218.</ref> জ্যোৎস্নানাথ ঘোষাল (১৮৭১-১৯৬২) আৰু [[সৰলা দেৱী চৌধুৰাণী]] (১৮৭২-১৯৪৫)৷<ref>Banerjee, Hiranmay, ''Thakurbarir Katha'', family chart, p. 224.</ref> জ্যোৎস্নানাথ ঘোষালে ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ পশ্চিম ভাৰতত সেৱাদান কৰিছিল৷<ref name="Devi%20Choudhurani%20p%2E%20195">Devi Choudhurani, Indira, ''Smritisamput'', Notes, p. 195.</ref> ==সৃজনীমূলক প্ৰয়াস== স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱীৰ প্ৰথমখন উপন্যাস হৈছে ''দ্বীপ নিৰ্বাণ''৷ প্ৰকাশ হৈছিল ১৮৭৬ চনত৷<ref name="Banerjee"/><ref name="Dutta 2013"/> এটা বিশেষ সূত্ৰৰ মতে, হানা কেথেৰিন মুলেন্স হৈছে বাংলা ভাষাত উপন্যাস লিখা প্ৰথমগৰাকী মহিলা; যিখন প্ৰকাশ হৈছিল ১৮৫২ চনত৷<ref>Sengupta, Subodh Chandra and Bose, p. 423</ref> তেনে এক প্ৰেক্ষাপটত স্বৰ্ণকুমাৰী আছিল বাংলা ভাষাত উপন্যাস লিখা প্ৰথমগৰাকী বাংলা মহিলা৷<ref name="Novel">{{cite book |last=Aziz |first=Mahibul |year=2012 |chapter=Novel |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Novel |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>Bandopadhyay, Brajendranath, ''Sahitye Banga Mahila'', in ''Bethune College and School Centenary Volume'', edited by Dr. Kalidas Nag, 1949, p. 199</ref> <ref>{{cite web | url = http://museum.rabindrabharatiuniversity.net/tagore_family/tagore_society.htm | title = The Tagores and society | access-date = 2007-05-04 | last = | first = | publisher = Rabindra Bharati University | archivedate = 2008-01-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080102090255/http://museum.rabindrabharatiuniversity.net/tagore_family/tagore_society.htm | deadurl = yes }}</ref> ১৮৭৯ চনত স্বৰ্ণকুমাৰীয়ে সম্ভৱতঃ বাংলা ভাষাত প্ৰথমখন অপেৰা লিখে৷ নাম আছিল ''বসন্ত উৎসৱ''৷<ref name="Banglapedia">{{cite book |last=Amin |first=Sonia |year=2012 |chapter=Devi, Swarna Kumari |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Swarna_Kumari |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210519153704/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Swarna_Kumari |archivedate=2021-05-19 |access-date=2021-09-30}}</ref> ==কৰ্মৰাজি== === উপন্যাস === # ''দ্বীপ নিৰ্বাণ'', ১৮৭৬<ref name="Dutta 2013"/> # ''মীবাৰ ৰাজ'', ১৮৭৭ # ''ছিন্ন মুকুল'' , ১৮৭৯<ref name="Dutta 2013"/> # ''মালতী'', ১৮৮১ # ''হুগলীৰ ইমাম বাড়ী'', ১৮৮৭ # ''বিদ্ৰোহ'', ১৮৯০ # ''স্নেহলতা বা পালিটা'' , ১৮৯২ # ''ফুলেৰমালা, ১৮৯৪ # ''কাহাকে'' , ১৮৯৮ # ''বিচিত্ৰ'', ১৯২০ # ''স্বপ্নভূমি'', ১৯২১ # ''মিলনৰাতি'', ১৯২৫ # ''ফুলেৰ মালা''<ref name="Bose609"/> === নাটক === # ''দ্য ৱেডিং টেংগল'' , ১৯০৪ # ''কোনেই বাদল'', ১৯০৬ # ''পাক চক্ৰ'', ১৯১১ # ''ৰাজকন্যা'' #* ''দিব্যকমল''<ref name="Bose609"/> === অপেৰা === # ''বসন্ত উৎসৱ'', ১৮৭৯ === কাব্য=== # ''গাঁথা'' # ''বসন্ত উৎসৱ'' # ''গীতিগুচ্ছ''<ref name="Bose609"/> === প্ৰবন্ধ === # ''পৃথিৱী''<ref name="Bose609"/> ==বঁটা আৰু সন্মান== [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়|কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ে]] স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱীক ১৯২৭ চনত জগততাৰিণী সোণৰ পদক প্ৰদান কৰে৷<ref name="Banglapedia"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]][[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]][[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ]][[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]][[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্যিক]] nvb0uv7kenwm6n3islruzuow6plqyq1 14 78738 647098 316857 2026-10-24T07:52:30Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 647098 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] o6udf339x7nsq8dwv52y31pxjjsb76o 14 78739 647096 316864 2026-10-24T07:51:36Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 647096 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:বিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 7fzdkqf8lvp0ey85vgmsburm758zsys 647103 647096 2026-10-24T07:55:43Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:লোককথা]] using [[WP:HC|HotCat]] 647103 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:বিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] 0xd1ek4iyyt46dja76srlikj4yt974l 0 79019 646982 580048 2026-10-24T02:18:51Z Ananya Taye 28065 646982 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = ধীৰনাৰায়ণ | title= | titletext= | full name = | image = | caption = | succession = চূতীয়া ৰাজ্যৰ ৰজা | reign = ১৫০০ – ১৫২২ | coronation = | successor = নীতিপাল | issue = | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = পুৰন্দৰ পাল | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = |}} '''ধীৰনাৰায়ণ''' ({{lang-en|Dhirnarayana}}) [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এজন ৰজা আছিল। তেওঁ আছিল চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰজা। পিতৃ পুৰন্দৰ পালৰ মত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ ধীৰনাৰায়ণে ১৫০০ খ্ৰীঃত সধয়াপুৰীৰ সিংহাসনত আৰোহণ কৰে ধীৰনাৰায়ণ এজন ন্যায় পৰায়ণ আৰু সাহসী ৰজা আছিল। তেওঁৰ দিনত ৰাজ্যৰ সীমা লুইত অৰ্থাৎ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰে দিহিং নদীলৈকে আছিল। উত্তৰপাৰে উত্তৰ লখিমপুৰ পাৰ হৈ বিশ্বনাথলৈকে সীমা আছিল। সীমাৰ সিপাৰে অৰ্থাৎ পশ্চিমে দৰং অঞ্চলত ভূঞাসকলে ৰাজত্ব কৰিছিল। ভুঞা সকলৰ লগত মাজে সময়ে সীমাৰ বিবাদ চলি আছিল। এই ভূঞা সকল ধীৰনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কালচোৱাত পৰাধীন কৰি ৰাখিছিল। ==আহোমৰ সৈতে বিবাদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ- পশ্চিম অৰ্থাৎ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ পশ্চিম অঞ্চলত দিহিং নদীৰ ওচৰত পানবাৰী আহোম  স্বৰ্গদেউ  চুহুংমুঙে জয় কৰাত বিবাদ আৰম্ভ হয়। সধায় পুৰৰ ৰজা মহাপৰাক্ৰমী আছিল। 'প্ৰচণ্ড দুৰ্দান্ত বাহুৰে' শত্ৰু দমন কৰি ''ৰাজশ্ৰী'' খিতাপ লাভ কৰিছিল। ঢকুৱাখনা কোঁৱৰ গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত সেই কথা লিখাৰ উপৰিও ১৪৪৪ শকত ৰস্মীকৰ বিপ্ৰক এহেজাৰ পুৰা মাটি বলৰকগুণ সহ প্ৰজাই বাস কৰি থকা হিপুৱাল নামৰ ঠাইখিনি প্ৰদান কৰিছিল। অৱশ্যে এই ঠাইখণ্ডৰ স্থিতি স্পষ্ট নহয় যদিও 'হিপুৱাল'গোৱাল গাঁওখনো হ'ব পাৰে। সেইসময়ত আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ' চৰগুৱা'ত আছিল। ৰাজ্যখন দিহিং আৰু দিখৌৰ মাজত আছিল। ৰজা [[চুহুংমুং]] দিহিঙ্গীয়া ফৈদৰ আছিল। সেইবাবে স্বৰ্গদেৱক দিহিঙ্গীয়া ৰজা বুলিছিল। 'শ্ৰী শ্ৰী স্বৰ্গ নাৰায়ণ' খিতাপ সৰ্বপ্ৰথমে তেওঁ গ্ৰহণ কৰে| সেই "স্বৰ্গদেৱ '। শকেৰে বছৰ লেখ-গণনা আৰম্ভ কৰে। ১৫১২ খ্ৰীঃত চুহুংমুঙে ৰাজ্য জয়ৰ পৰিকল্পনা কৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ হাবুঙৰ পশ্চিম অঞ্চল পানবাৰী অধিকাৰ কৰিছিল। সেই সময়ত [[হাবুং]] অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভিতৰুৱা আছিল। হাবুঙত চুতীয়াৰ ৰাজ্যৰ বিশেষ প্ৰভাৱ থকাৰ প্ৰমাণ দিয়ে সেই অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমি দানৰ তাম ফলি বিলাকক। গৌৰী নাৰায়ণ বা ৰত্নধ্বজ পালৰ ৰাজত্ব সময়ৰ পৰা চুতীয়া ৰাজ্য পতনলৈকে তিনিশৰো অধিক বছৰ কাল ৰাজত্ব কৰিছিল। ১৫৫৩ খ্ৰীঃএটা সাধাৰণ ঘটনাৰ পৰাই চুতীয়া আৰু আহোমৰ মাজত দিখৌমনখত যুদ্ধ হৈছিল। সুকুমাৰ মহন্ত নামৰ ব্যক্তিজনৰ গূহত পোৱা "অসম বুৰঞ্জী'খনৰ মতে "দিহিঙত আহোম ৰাজ্যৰ কেইজনমান লোকে নাও মেলি মাছ ধৰি আনোতে চুতীয়াৰ মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই ক'লে -"আমাৰ পানীৰ মাছ, ক'ৰ মানুহে নিয়ে নাও মেলি ধৰগৈ।" তেওঁৰ আদেশ পাই চুতীয়া মানুহ আগবাঢ়ি যোৱাত দুয়ো পক্ষৰ জোতা পোতা লাগে আৰু মাছটো হাততে চিগে। চুতীয়া মানুহকো লণ্ড ভণ্ড কৰি আহোমে দুটা চুতীয়া মানুহ ধৰি নিয়ে। এইকথা মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই খুণ্ড ৰজাৰ জোঁৱায়েকক জনালে - লুণ্ডা-মুুণ্ডা মানুহবোৰ,গাতো কলীয়া কাপোৰ,দেখোঁতেও এক বিধ দেখি আমাৰ দুটাকো ধৰি নিলে,মাছো কাঢ়ি নিলে,গাকো লণ্ড ভণ্ড কৰিলে। বিবাদৰ কথাবোৰ কথাবোৰ চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে জানিব পাৰি যুদ্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিলে। সেই অনুসৰি এদল সৈন্য দিখৌ মুুখলৈ পঠালে। সেই খবৰ পাই আহোম ৰজাৰ দুজন ৰাইলুঙিয়া গোঁহাইৰ নেতৃত্বত নৌ আৰু স্থল বাহিনী পঠায়। আহোম সৈন্যৰ লগত [[কনচেং বৰপাত্ৰগোঁহাই]]ও গৈছিল। চুতীয়া সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা,বৰহুলৈ বৰুৱা আৰু ডেলাই বৰাই। এই যুদ্ধত চুতীয়াৰ চাৰিহাজাৰ সৈন্য মৰিল। এহেজাৰ বন্দী হ'ল। কনচেং বৰপাত্ৰগোঁহাইয়ে বন্দী সৈন্যবোৰক পিচত বধ কৰিলে। এই যুদ্ধত আহোমে দিহিংমুখ আৰু  মানদাং অঞ্চল দখল কৰি তাত নগৰ পাতিলে। যুদ্ধত কেৱল চুতীয়া সৈন্যই মৰিল এনে নহয় আহোমৰো বহু সৈন্য বধ হৈছিল।এই ক্ষতি পূৰণ হ'বলৈ কেইবাবছৰ সময় লাগিছিল। ১৫১৭ খ্ৰীঃত ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পৰাজয় গ্লানি মোচনৰ বাবে চেষ্টা চলায়। মুংকুৰ (নৰা) ৰজা চাও-কা ফাৰ সহায় বিচাৰিলেট। ১৫২০ খ্ৰীঃত ধীৰনাৰায়ণে  মুংখ্ৰাম দূৰ্গ উদ্ধাৰৰ বাবে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সৈন্যই ডৰুৱাকটাত কোঠ মাৰি স্থল আৰু নৌ-বাহিনীৰে আক্ৰমণ কৰে। মন্ত্ৰী কাচিতৰাই আক্ৰমণ কৰাত আহোম সেনাপতি খেনমুঙৰ মূত্যু হয়। ফলত আহোম সৈন্য ছেদেলি-ভেদেলি হৈ পলাল। কাচিতৰাই দিহিংমুখত থকা মুংখ্ৰাম দূৰ্গ অবৰোধ কৰে। যুদ্ধত আহোমৰ সৈন্য অজস্ৰ মৰা পৰিল। যুদ্ধত জয়ী হৈ ধীৰ নাৰায়ণে তাত  শাসনৰ সু-ব্যৱস্থাৰ কৰিলে। চেঁচাঁমুখত সৈন্যক কোঠ মাৰি থাকিবলৈ আদেশ কৰিলে। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে যুদ্ধ জয়ৰ আনন্দ উল্লাসত যজ্ঞ পাতিলে। ব্ৰাহ্মণক দান দক্ষিণা কৰিলে। তাম্ৰপত্ৰ কৰি ভূমি দান কৰিলে। ইয়াৰ পিচতে নিজ কন্যা [[সতী সাধনী|সাধনীক]] বিয়া দিয়ে। <ref name="চুতীয়া বুৰঞ্জী">{{cite book | title=চুতীয়া বুৰঞ্জী | author=গোপীনাথ বৰদলৈ}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজবংশ]] t329gu0bqr3imyl41glq8ojdz2i7g7q 0 79518 646929 618574 2026-10-23T23:46:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646929 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Wikify}}{{Infobox country | conventional_long_name = কিংডম অফ স্পেইন{{efn|name="nation name"}} | native_name = {{native name|es|Reino de España{{efn|name="nation name"}}}} | common_name = স্পেইন | name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%; |title = {{resize|1.0 em|4 other names}}{{efn|name="es lang"|In Spain, [[Languages of Spain|other languages]] are officially recognised as legitimate [[Indigenous language|autochthonous]] [[regional language|(regional) languages]] under the [[Spanish Constitution]]. In each of these, Spain's conventional long name for international affairs in Spanish laws and the most used ({{lang-es|Reino de España|links=no}}, pronounced: {{IPA-es|ˈrejno ð(e) esˈpaɲa|}}) is as follows: * {{lang-ca|Regne d'Espanya}}, {{IPA-ca|ˈreŋnə ðəsˈpaɲə|IPA}} * {{lang-eu|Espainiako Erresuma}}, {{IPA-eu|es̺paɲiako eres̺uma|IPA}} * {{lang-gl|Reino de España}}, {{IPA-gl|ˈrejnʊ ð(ɪ) esˈpaɲɐ|IPA}} * {{lang-oc|Reiaume d'Espanha}}, {{IPA-oc|reˈjawme ðesˈpaɲɔ|IPA}}}} |{{Infobox|subbox=yes|bodystyle=font-size:80%;font-weight:normal; |rowclass1 =mergedrow|label1=[[Catalan language|Catalan]]:|data1={{lang|ca|Regne d'Espanya}} |rowclass2 = mergedrow|label2=[[Basque language|Basque]]:|data2={{lang|eu|Espainiako Erresuma}} |rowclass3 = mergedrow|label3=[[Galician language|Galician]]:|data3={{lang|gl|Reino de España}} |rowclass4 = mergedrow|label4=[[Occitan language|Occitan]]:|data4={{lang|oc|Reiaume d'Espanha}} }} }} | image_flag = Flag of the Kingdom of Spain.svg | image_coat = Escudo de España (mazonado).svg | national_motto = {{native phrase|la|[[Plus ultra]]}} <br /> {{small|(English: "Further Beyond")}} | national_anthem = {{native name|es|[[Marcha Real]]|icon=yes}}<ref>{{cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1997/10/11/pdfs/A29594-29600.pdf|title=Real Decreto 1560/1997, de 10 de octubre, por el que se regula el Himno Nacional|author=Presidency of the Government|work=[[Boletín Oficial del Estado]] núm. 244|date=11 October 1997|language=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034615/http://www.boe.es/boe/dias/1997/10/11/pdfs/A29594-29600.pdf|archive-date=24 September 2015|author-link=Government of Spain}}</ref><br />{{small|(English: "Royal March")}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center| }}</div> | image_map = {{Switcher|[[File:EU-Spain (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:EU-Spain.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Europe|default=2}} | map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=Europe|region_color=dark grey|subregion=the [[ইউৰোপিয়ান ইউনিয়ন]]|subregion_color=green}} | image_map2 = | capital = [[মাদ্ৰিদ]] | coordinates = {{Coord|40|26|N|3|42|W|type:city}} | largest_city = [[মাদ্ৰিদ]] | languages_type = Official language | languages = [[স্পেনিছ]]<!--(aka Castilian)-->{{efn|name=c|The official language of the State is established in the Section 3 of the [[Spanish Constitution of 1978]] to be Castilian.<ref>{{cite web|url=http://www.lamoncloa.gob.es/IDIOMAS/9/Espana/LeyFundamental/index.htm|title=The Spanish Constitution|publisher=Lamoncloa.gob.es|access-date=26 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325101204/http://www.lamoncloa.gob.es/IDIOMAS/9/Espana/LeyFundamental/index.htm|archive-date=25 March 2013}}</ref> In some [[autonomous communities of Spain|autonomous communities]], [[Catalan language|Catalan]], [[Galician language|Galician]], [[Basque language|Basque]] and [[Occitan language|Occitan]] (locally known as [[Aranese language|Aranese]]) are co-official languages. [[Aragonese language|Aragonese]] and [[Asturian language|Asturian]] have some degree of official recognition.}} {{infobox|child=yes |label1 = Nationality {{nobold|(2020)}} |data1 = {{unbulleted list|84.8% [[Spaniards]]|15.2% [[Immigration to Spain|Others]]<ref name="ine.es">{{cite web|url=https://www.ine.es/jaxi/Datos.htm?path=/t20/e245/p08/l0/&file=01006.px#!tabs-tabla|title=Instituto Nacional de Estadística. Población (españoles/extranjeros) por País de Nacimiento, sexo y año|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|Instituto Nacional de Estadística]]|website=ine.es}}</ref>}} }} | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | ethnic_groups_ref = | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |৫৭.৬% [[খ্ৰীষ্টান]] |৩৭.৭% ধৰ্মহীন |২.৯% অনান্য |১.৮% উত্তৰ দিয়া নাই }} | religion_ref = <ref name="Barómetro de enero 2022">[[Centro de Investigaciones Sociológicas|CIS]].[http://datos.cis.es/pdf/Es3347marMT_A.pdf "Barómetro de Enero de 2022"], 3,777 respondents. The question was "¿Cómo se define Ud. en materia religiosa: católico/a practicante, católico/a no practicante, creyente de otra religión, agnóstico/a, indiferente o no creyente, o ateo/a?".</ref> | religion_year = ২০২২ | demonym = {{hlist|[[Spaniards|Spanish]]|Spaniard}} | government_type = [[Unitary state|Unitary]]&nbsp;[[Parliamentary system|parliamentary]] [[constitutional monarchy]] | leader_title1 = সম্ৰাট | leader_name1 = [[Felipe VI]] | leader_title2 = প্ৰধানমন্ত্ৰী | leader_name2 = [[Pedro Sánchez]] | legislature = [[Cortes Generales]] | upper_house = ছীনেট | lower_house = কংগ্ৰেছ অফ ডেপুটীজ | sovereignty_type = [[History of Spain|Formation]] | established_event1 = [[Catholic Monarchs of Spain|''De facto'']] | established_date1 = ২০ জানুৱাৰী ১৪৭৯ | established_event2 = ''[[Nueva Planta decrees|De jure]]'' | established_date2 = ৯ জুন ১৭১৫ | established_event3 = [[Spanish Constitution of 1812|First constitution]] | established_date3 = ১৯ মাৰ্চ ১৮১২ | established_event4 = [[Francoist Spain]] | established_date4 = ১ এপ্ৰিল ১৯৩৯-১৯৭৮ | established_event5 = {{nowrap|[[Spanish transition to democracy|Current democracy]]}} | established_date5 = [[Spanish Constitution of 1978|29 December 1978]] | established_event6 = {{nowrap|[[Enlargement of the European Union#Mediterranean enlargements|EEC accession]]}}{{efn|[[European Union]] (EU) since 1993.}} | established_date6 = ১ জানুৱাৰী ১৯৮৬ | area_km2 = ৫,০৫,৯৯০<ref>{{cite web|title=Anuario estadístico de España 2008. 1ª parte: entorno físico y medio ambiente|url=http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario08/anu08_01entor.pdf|website=Instituto Nacional de Estadística (Spain)|access-date=14 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924144913/http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario08/anu08_01entor.pdf|archive-date=24 September 2015}}</ref> | area_rank = ৫১তম | area_sq_mi = ১,৯৫,৩৬৪<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.৮৯ (২০১৫)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_census = {{IncreaseNeutral}} ৪,৭৪,৫০,৭৯৫<ref>{{cite web|url=https://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177012&menu=ultiDatos&idp=1254734710990|title=INEbase / Demografía y población /Padrón. Población por municipios /Estadística del Padrón continuo. Últimos datos datos|website=ine.es|access-date=11 February 2021}}</ref><ref name="cp_2020"/>{{efn|On 1 January 2020, the Spanish population was 47,330 million, an increase of 392,921. In the same period, the number of citizens with Spanish citizenship reached 42,094,606. The number of foreigners (i.e. immigrants, ex-pats and refugees, without including foreign born nationals with Spanish citizenship) permanently living in Spain was estimated to be at 5,235,375 (11.06%) in 2020.<ref name="cp_2020">{{cite web|url=https://www.ine.es/prensa/cp_e2020_p.pdf|title=Population Figures at 01 January 2019. Migrations Statistics. Year 2019.|date=June 2020|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|National Statistics Institute]] (INE)|language=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628123003/http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981|archive-date=28 June 2017}}</ref>}} | population_census_year = ২০২০ | population_census_rank = ৩০তম | population_density_km2 = ৯৪ | population_density_sq_mi = ২৪৩ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ১২০তম | GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|$1.942&nbsp;trillion<ref name="IMFWEOES">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1=|title=World Economic Outlook Database, October 2020|publisher=[[International Monetary Fund]]|website=IMF.org|access-date=11 February 2021}}</ref>}} | GDP_PPP_year = ২০২১ | GDP_PPP_rank = ১৫তম | GDP_PPP_per_capita = $৪১,৭৩৬<ref name="IMFWEOES"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ৩২তম | GDP_nominal = {{increase}} {{nowrap|$1.450&nbsp;trillion<ref name="IMFWEOES"/>}} | GDP_nominal_year = ২০২১ | GDP_nominal_rank = ১৩তম | GDP_nominal_per_capita = $ত৩১,১৭৮<ref name="IMFWEOES"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ২৬তম | Gini = ৩৩.০ <!--Number only--> | Gini_year = ২০১৯ | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]]|website=ec.europa.eu|access-date=3 August 2020}}</ref> | Gini_rank = ১০৩তম | HDI = ০.৯০৪ <!--Number only--> | HDI_year = ২০১৯ <!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--Increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/latest-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|access-date=10 December 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = ২৫তম | currency = [[ইউৰো]]{{efn|The [[Spanish peseta|Peseta]] before 2002.}} ([[Euro sign|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = [[Western European Time|WET]] and [[Central European Time|CET]] | utc_offset = ⁠±০ to +১ <!--Note: Zero-width non-breaking space results in the infobox displaying "UTC" without a specified offset.--> | DST_note = {{small|Note: most of Spain observes CET/CEST, except the [[Canary Islands]] which observe WET/WEST.}} | time_zone_DST = [[Western European Summer Time|WEST]] and [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +১ to +২ | date_format = dd/mm/yyyy ([[Common Era|CE]]) | drives_on = সোঁহাতে | calling_code = [[Telephone numbers in Spain|+34]] | iso3166code = ES | cctld = [[.es]]{{efn|name=e|The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. Also, the [[.cat]] domain is used in [[Catalonia]], [[.gal]] in [[Galiza|Galicia]] and [[.eus]] in the [[Basque Country (autonomous community)|Basque-Country]] autonomous regions.}} | today = }} '''স্পেইন''' ({{lang-es|España}} বা স্পেইন ৰাজ্য ({{lang-es|Reino de España|links=no}}) হৈছে ইউৰোপ মহাদেশৰ দক্ষিণ-পশ্চিম কোণত অৱস্থিত এখন ৰাষ্ট্ৰ। চৰকাৰৰ প্ৰকাৰ অনুসৰি, দেশখন এখন সংসদীয় গণতান্ত্ৰিক ৰাজতন্ত্ৰ। ই আইবেৰিয়ান উপদ্বীপৰ প্ৰায় ৮৫% অঞ্চল সামৰি লয়। উপদ্বীপৰ বাকী অংশ স্পেইনৰ আটাইতকৈ সৰু চুবুৰীয়া পৰ্তুগাল আৰু জিব্ৰাল্টাৰৰ ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনিক অঞ্চলত অৱস্থিত। স্পেইনৰ এলেকা হৈছে ৫,০৫,৯৯০ বৰ্গ কিমি (১,৯৫,৩৬০ বৰ্গ মাইল); স্পেইন হৈছে [[ইউৰোপ]]ৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম দেশ আৰু আকাৰৰ হিচাপত ৰাছিয়া, ইউক্ৰেইন আৰু ফ্ৰান্সৰ পিছত দক্ষিণ ইউৰোপত সৰ্ববৃহৎ। মাদ্ৰিদ হৈছে স্পেইনৰ সৰ্ববৃহৎ চহৰ আৰু ৰাজধানী। বাৰ্চিলোনা, ভেলেন্সিয়া, চেভিয়া, বিলবাও আৰু মালাগা হৈছে আন কেইখনমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ। == টোকা == {{notelist|refs= {{efn|name="nation name"|The Spanish Constitution does not contain any one official name for Spain. Instead, the terms {{lang|es|España}} (Spain), {{lang|es|Estado español}} (Spanish State) and {{lang|es|Nación española}} (Spanish Nation) are used throughout the document, sometimes interchangeably. In 1984, the Spanish Ministry of Foreign Affairs established that the denominations {{lang|es|España}} (Spain) and {{lang|es|Reino de España}} (Kingdom of Spain) are equally valid to designate Spain in international treaties. The latter term is widely used by the government in national and international affairs of all kinds, including foreign treaties as well as national official documents, and is therefore recognised as the conventional name by many international organisations.<ref name="nj">{{cite web|url=http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/ai281209-aec.html|title=Acuerdo entre el Reino de España y Nueva Zelanda sobre participación en determinadas elecciones de los nacionales de cada país residentes en el territorio del otro, hecho en Wellington el 23 de junio de 2009.|website=Noticias Jurídicas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160831012228/http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/ai281209-aec.html|archivedate=2016-08-31|access-date=2022-03-11|deadurl=yes}}</ref>}} }} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অনা অসমীয়া ভাষা সমৃদ্ধ প্ৰবন্ধ]] [[শ্ৰেণী:ইউৰোপৰ দেশ]] [[শ্ৰেণী:Articles with hAudio microformats]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:পোখালি (দেশ)]] 1scf8pacv4je3rw6eub92ig649y58ap 14 79637 647084 573605 2026-10-24T07:40:50Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 647084 wikitext text/x-wiki {{মূল|ভূত}} [[শ্ৰেণী:অতিপ্ৰাকৃত]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] dzzpz3bk4n7wsd7hddbqks6heeif3lb 647097 647084 2026-10-24T07:52:02Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:লোকবিশ্বাস]] using [[WP:HC|HotCat]] 647097 wikitext text/x-wiki {{মূল|ভূত}} [[শ্ৰেণী:অতিপ্ৰাকৃত]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] 0emj2k4woeglnub6a0sm9guqep2itdh 14 79641 647102 494650 2026-10-24T07:54:55Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:লোকবিশ্বাস]] using [[WP:HC|HotCat]] 647102 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কিংবদন্তি]] [[শ্ৰেণী:পৌৰাণিক কথা]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] kgq4yy8n08nd1etjpq60831ov0dd0i0 0 84880 647105 385485 2026-10-24T07:58:03Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 647105 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বিশেষ এৰাতি | image = Bisesh Erati.jpeg | image_size = 180px | alt = | caption = <small>বিশেষ এৰাতিৰ এটা দৃশ্যত বিজু ফুকন</small> | director = [[উপেন কাকতি]] | producer= | writer = | screenplay = | story = [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]] | based on = ''বিশেষ এৰাতি'' শীৰ্ষক গল্প | narrator = | starring = বিজু ফুকন | music = [[উপেন কাকতি]] | choreography = | cinematography = [[ইন্দুকল্প হাজৰিকা]] | editing = | studio = | distributor = | released =১৯৭৯ | runtime = | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''বিশেষ এৰাতি''' ({{lang-en|Bisesh Erati}}) ১৯৭৯ চনত মুক্তি পোৱা এখন অসমীয়া ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ। ভৌতিক শৈলীৰ এইখন প্ৰথম অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। ছবিখন পৰিচালনা কৰিছিল বহু কেইখন [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]ত সংগীত পৰিচালক তথা বহু জনপ্ৰিয় গীতৰ স্ৰষ্টা [[উপেন কাকতি]]। সংগীত পৰিচালনাও উপেন কাকতিৰে।<ref name="cine">{{cite web | url=https://cinekatha.com/cinema-database/5/ | title=অসমীয়া চিনেমাৰ তথ্যকোষ | publisher=cinekatha.com | accessdate=26 December 2022 | archivedate=2 December 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20221202122548/https://cinekatha.com/cinema-database/5/ | deadurl=yes }}</ref> মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে [[বিজু ফুকন|বিজু ফুকনে]]। [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]]ৰ একে নামৰ গল্পৰ আধাৰত ছবিৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰা হৈছিল। ছবিৰ উপযোগীকৈ বৰাই কাহিনীটো নতুনকৈ সজাই দিছিল।<ref name="xahitya" /> উপেন কাকতিৰ উদ্যোগত বিশেষ এৰাতি ৰাইজৰ দান-বৰঙনিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই সংক্ৰান্তত লক্ষ্মীনন্দন বৰাই লিখিছে:<ref name="xahitya">{{cite web | url=https://xahitya.org/ডাঃ-উপেন-কাকতি/ | title=ডাঃ উপেন কাকতি | publisher=xahity.org | date=Feb-2013 | accessdate=26 December 2022 | author=Trinayan Borah}}</ref> {{cquote|"বিশেষ এৰাতিৰ পূঁজিৰ বাবে নাটক কৰাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মটৰ চাইকেলেৰে তেওঁ (উপেন কাকতি) জাৰ-জহ কাটি কৰি থৈ দূৰ-দূৰণি ঘূৰি ফুৰা কথাবোৰ মনত পেলাই ভাবো- উপেনে নিজৰ এটা শিল্পীৰ সপোন দিঠকলৈ আনিবলৈ অতিশয় অধ্যাৱসায় আৰু ধৈৰ্যৰ পৰিচয় দিব পাৰে।"}} ==সংগীত== ছবিৰ সংগীত পৰিচালনা, গীত ৰচনা আৰু সুৰ উপেন কাকতিৰ। কণ্ঠদান কৰিছে ভূপেন হাজৰিকা, কুল বৰুৱা, অনিমা ভট্টাচাৰ্য আৰু ৰীণা শৰ্মাই।<ref name="bolchabi">{{Cite book |authors=Babul Das |year=1985 |title=অসমীয়া বোলছবিৰ গীতৰ সংকলন |pages=305 |publisher=Bani Mandir, Dibrugarh |accessdate=2019-10-10}}</ref> {{Track listing | headline = গীতৰ শীৰ্ষ | extra_column = কন্ঠশিল্পী | lyrics_credits = yes | total_length = | title1 =দেহাই আমনি কৰিছে, মনত অগনি জ্বলিছে | extra1 =[[ভূপেন হাজৰিকা]] | lyrics1 =[[উপেন কাকতি]] | length1 = | title2 =কেতেকী নহওঁ মই, মালতী নহওঁ মই, নিশাৰ তগৰ পাহি | extra2 =অনিমা ভট্টাচাৰ্য | lyrics2 =[[উপেন কাকতি]] | length2 = | title3 =প্ৰস্তৰ পাহাৰ, প্ৰস্তৰ পাহাৰে সাবতিলে যাৰ প্ৰান্ত | extra3 =[[কুল বৰুৱা]] | lyrics3 =[[উপেন কাকতি]] | length3 = | title4 =মই সৈনিক ৰখীয়া বৰলুইতৰ কাৰণে | extra4 =ৰীণা শৰ্মা | lyrics4 =[[উপেন কাকতি]] | length4 =}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://geetsankalan.com/albums/Bisesh_Eraati গীতসংকলন-ডট-কমত 'বিশেষ এৰাতি'ৰ গীত] {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৭০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৭৯ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:পোখালি (অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ)]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] heoix63tx7pqpu0f4an4zgr62lanfnm 0 96292 647019 632639 2026-10-24T03:36:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647019 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = ৰঙা ঢেকীয়া | image = Stenoc palus 100625-5190 mms.JPG | image_caption = | genus = Stenochlaena | species = palustris | authority = (Burm. f.) Bedd. | synonyms = }} '''ৰঙা ঢেকীয়া''' {{Scn|Stenochlaena palustris}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=geovBG4lQbgC |title=Bulletin |date=1916 |publisher=Bureau of Public Printing |language=en|page=16}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Aya |first1=Rose Anne M. |last2=Abeleda |first2=Meliza F. |date=2018-05-07 |title=Pag-aaral ng 'supply chain' ng pang-komersyal na baging mula sa gubat, isasagawa |url=http://www.pcaarrd.dost.gov.ph/home/portal/index.php/quick-information-dispatch/3191-pag-aaral-ng-supply-chain-ng-pang-komersyal-na-baging-mula-sa-gubat-isasagawa |access-date=2022-07-11 |website=www.pcaarrd.dost.gov.ph |publisher=Department of Science and Technology (Philippines) - Philippine Council for Agriculture, Aquatic and Natural Resources Research and Development |archivedate=2022-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220711025147/http://www.pcaarrd.dost.gov.ph/home/portal/index.php/quick-information-dispatch/3191-pag-aaral-ng-supply-chain-ng-pang-komersyal-na-baging-mula-sa-gubat-isasagawa |deadurl=yes }}</ref> বা '''তাৰঙ''' হৈছে এবিশ খোৱাৰ উপযোগী ঢেকীয়াজাতীয় উদ্ভিদ। ইয়াক [[ভাৰত]] আৰু [[মালয়েছিয়া|মালয়েছিয়াৰ]] [[লোকচিকিৎসা|লোকচিকিৎসাত]] ঔষধি উদ্ভিদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পাতসমূহ জ্বৰ, চৰ্মৰোগ, আলচাৰ আৰু পেটৰ বিষৰ ঔষধ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>Compendium of medicinal plants used in Malaysia. 2002, vol 2. Herbal Medicine Research Centre, Institute for Medical Research, Kuala Lumpur, Malaysia.</ref><ref>Benjamin, A. and V.S. Manickam. 2007. Medicinal pteridophytes from the Western Ghats. Indian Journal of Traditional Knowledge. 6: 611-618.</ref> ৰঙা ঢেকীয়া এবিধ দীঘলীয়াকৈ বগাই যোৱা লতাজাতীয় উদ্ভিদ। ইয়াৰ পাতলীয়া বাকলি আৰু গা-গছ বা কাণ্ড ক'লা বৰণৰ। গা-গছ ২০ মিটাৰ পৰ্যন্ত ওখ হ'ব পাৰে। পাখিসদৃশ গঠনযুক্ত ইয়াৰ মূল পত্ৰ অংশ ৩০-ৰ পৰা ১০০ ছেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত দীঘল, উপপত্ৰ অংশ ৭-ৰ পৰা ২০ ছেণ্টিমিটাৰ দীঘল আৰু ১.৫-৪.৫ ছেণ্টিমিটাৰ বহল হ'ব পাৰে। এই ঢেকীয়াবিধৰ পৰাগ আধাৰ ({{lang-en|sporophylls}}) ঠেক তথা দীঘলীয়া আৰু ইয়াৰ তলত মুগা বৰণীয়া পৰাগ পুঞ্জ থাকে।<ref>{{ cite book | first1=Yoshitaka | last1=Tanaka | first2=Nguyen | last2=Van Ke | date=2007 | title=Edible Wild Plants of Vietnam: The Bountiful Garden | url=https://archive.org/details/ediblewildplants0000yosh | publisher=Thailand: Orchid Press | isbn=978-9745240896 | page=[https://archive.org/details/ediblewildplants0000yosh/page/58 58]}}</ref> ঢেকীয়াবিধৰ পৰা আহৰণ কৰা এচিলেটেড ফ্লেভানল গ্লাইক'চাইডত বেক্টেৰিয়া প্ৰতিৰোধকৰণৰ ক্ষমতা পোৱা গৈছে।<ref>Liu, H., J. Orjala, O. Sticher, and T. Rali. 1999. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9917285 Acylated flavonol glycosides from leaves of Stenochlaena palustris]. Journal of Natural Products. 62: 70-75.</ref> ইয়াৰ উপৰিও, ৰঙা ঢেকীয়াৰ পৰা আহৰণ কৰা শোধনকৃত দ্ৰব্যত ভেঁ‌কুৰনাশক ({{lang-en|antifungal}}),<ref>Sumathy, V., S. Jothy Lachumy, Z. Zuraini, and S. Sasidharan. 2010. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22691997 Effects of ''Stenochlaena palustris'' leaf extract on growth and morphogenesis of food borne pathogen, ''Aspergillus niger'']. Malaysian Journal of Nutrition. 16: 439-446.</ref> এণ্টিঅক্সিডেণ্ট,<ref>Chai TT, Panirchellvum E, Ong HC, Wong FC (2012) [http://ejournal.sinica.edu.tw/bbas/content/2012/4/Bot534-03.pdf Phenolic contents and antioxidant properties of ''Stenochlaena palustris'', an edible medicinal fern]. Botanical Studies 53: 439-446.</ref> আৰু এণ্টিগ্লুক'চাইডেছ ({{lang-en|antiglucosidase}}) <ref>Chai TT, Kwek MT, Ong HC, Wong FC (2015) [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0308814614020226 Water fraction of edible medicinal fern ''Stenochlaena palustris'' is a potent α-glucosidase inhibitor with concurrent antioxidant activity]. Food Chemistry 186: 26-31.</ref> গুণ পোৱা গৈছে। ==ৰন্ধনশৈলী== [[File:Stir-fried “Midin" (Stenochlaena palustris) in Sarawak.jpg|thumb|right|ৰঙা ঢেকীয়াৰ ভাজি।]] মালয়েছিয়াৰ ছাৰাৱাক ৰাজ্যত ৰঙা ঢেকীয়াক ''মিডিন'' নামেৰে জনা যায়। এই ঠাইত ই এক জনপ্ৰিয় খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়। ইয়াৰ কুমলীয়া পাত বা আগসমূহ [[নহৰু]], শুকান সৰু মিছামাছ বা পিহা সৰু মিছামাছৰ (বেলাকান) সৈতে ভাজি খোৱা হয়।<ref>{{cite news|last1=Churchill|first1=Edward|title=Enjoy your midin without fear — Professor|url=http://www.theborneopost.com/2018/04/06/enjoy-your-midin-without-fear-professor/|accessdate=29 May 2018|publisher=The Borneo Post|date=6 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180406043655/http://www.theborneopost.com/2018/04/06/enjoy-your-midin-without-fear-professor/|archivedate=6 April 2018}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Paul P.K.|first1=Chai|title=Midin (Stenochlaena palustris), the popular wild vegetable of Sarawak|journal=Agriculture Science Journal|date=April 2016|volume=2|issue=2|pages=18–20|url=http://eprints.utar.edu.my/2006/1/Midin_(Stenochlaena_palustris),_the_popular_wild_vegetable_of_Sarawak.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529135516/http://eprints.utar.edu.my/2006/1/Midin_(Stenochlaena_palustris),_the_popular_wild_vegetable_of_Sarawak.pdf|url-status=dead|archive-date=2018-05-29|accessdate=29 May 2018|publisher=Universiti Tunku Abdul Rahman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180529135516/http://eprints.utar.edu.my/2006/1/Midin_(Stenochlaena_palustris),_the_popular_wild_vegetable_of_Sarawak.pdf|archivedate=2018-05-29|deadurl=yes}}</ref> ছাবাহ ৰাজ্যত ৰঙা ঢেকীয়াৰ নাম ''লেম্বিডিং''। ইয়াক প্ৰায়েই ছাৰ্ডিন মাছ আৰু বেলাকানৰ সৈতে ৰান্ধি খোৱা হয়। [[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামত]] ৰঙা ঢেকীয়াৰ কুমলীয়া পাতবোৰক ''ডট চই'' বুলি কোৱা হয়। চুপ, চালাড আদিৰ লগতে নহৰুৰ সৈতে ইয়াক ভাজি খোৱা হয়। [[অসম|অসমৰ]] লগতে ভাৰতৰ [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলতো]] ৰঙা ঢেকীয়া খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত ইয়াক এক সততে ব্যৱহৃত শাক হিচাপে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:উদ্ভিদজগত]] [[শ্ৰেণী:অপুষ্পক উদ্ভিদ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উদ্ভিদ]] phu1lzno4d4b9ydg1ex84g3jpygfk1i 0 96448 646980 368760 2026-10-24T02:18:04Z Ananya Taye 28065 646980 wikitext text/x-wiki {{BLP sources}} '''বীৰপাল''' চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰজা। তেওঁক ভীষ্মক ৰজাৰ বংশধৰ বুলি কোৱা হয়। ৰজা বীৰপালে সোৱনশিৰি নৈৰ কাষত থকা সোণাশিৰি পাহাৰত যাঠি ঘৰ চুতীয়া মানুহৰ ওপৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। বীৰপালৰ ৰাণীৰ নাম আছিল ৰূপৱতী। বীৰপাল অপুত্ৰক আছিল। ৰাণী ৰূপবতীয়ে পুত্ৰসন্তান লাভ বাৰে ধনৰ দেৱতা কুবেৰক আৰাধনা কৰিছিল। কুবেৰে বীৰপালৰ বেশত বাণীক দেখা কৰিলে। তেওঁলোকৰ মিলনৰ ফলত ৰাণী গৰ্ভৱতী হ'ল। কুবেৰে বীৰপালক সপোন - দেখুৱাই কলে যে পিছদিনা পুৱা বীৰপালে এজোপা নিৰ্দিষ্ট গছৰ তললৈ গ'লে কিছুমান ধন - সম্পদ পাব আৰু সেই সম্পদ যত্ন কৰি ৰাখি পূজা কৰিব। সেই সম্পদ আনব হাত হ'লে ৰাজ্য আনে কাঢ়ি ল'ব। বীৰপালে সোনকালে পুত্ৰসন্তান লাভ কৰিব বুলি কুবেৰে জনালে। পিছদিনা সেই গছজোপাৰ তললৈ গৈ সঁচাকৈয়ে বীৰপালে কিছু সম্পদ পালে। সম্পদৰ ভিতৰত আছিল এখন তৰোৱাল এখন ঢাল আৰু তাৰ এটা সোণৰ মেকুৰী। বীৰপালে কুবেৰে দিয়া সম্পদখিনি যত্নসহকাৰে সংৰক্ষণ কৰিলে। তাৰ কিছুদিন পিছত ৰূপৱতীয়ে এটা পুত্ৰসন্তান লাভ কৰিলে। এই পুত্ৰজনৰ নাম ৰাখিলে গৌৰীনাৰায়ণ। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজবংশ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 02cocbbocdvz309p8n8836y5lan3z2w 646981 646980 2026-10-24T02:18:39Z Ananya Taye 28065 646981 wikitext text/x-wiki {{BLP sources}} '''বীৰপাল''' চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰজা। তেওঁক ভীষ্মক ৰজাৰ বংশধৰ বুলি কোৱা হয়। ৰজা বীৰপালে সোৱনশিৰি নৈৰ কাষত থকা সোণাশিৰি পাহাৰত যাঠি ঘৰ চুতীয়া মানুহৰ ওপৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। বীৰপালৰ ৰাণীৰ নাম আছিল ৰূপৱতী। বীৰপাল অপুত্ৰক আছিল। ৰাণী ৰূপবতীয়ে পুত্ৰসন্তান লাভ বাৰে ধনৰ দেৱতা কুবেৰক আৰাধনা কৰিছিল। কুবেৰে বীৰপালৰ বেশত বাণীক দেখা কৰিলে। তেওঁলোকৰ মিলনৰ ফলত ৰাণী গৰ্ভৱতী হ'ল। কুবেৰে বীৰপালক সপোন - দেখুৱাই কলে যে পিছদিনা পুৱা বীৰপালে এজোপা নিৰ্দিষ্ট গছৰ তললৈ গ'লে কিছুমান ধন - সম্পদ পাব আৰু সেই সম্পদ যত্ন কৰি ৰাখি পূজা কৰিব। সেই সম্পদ আনব হাত হ'লে ৰাজ্য আনে কাঢ়ি ল'ব। বীৰপালে সোনকালে পুত্ৰসন্তান লাভ কৰিব বুলি কুবেৰে জনালে। পিছদিনা সেই গছজোপাৰ তললৈ গৈ সঁচাকৈয়ে বীৰপালে কিছু সম্পদ পালে। সম্পদৰ ভিতৰত আছিল এখন তৰোৱাল এখন ঢাল আৰু তাৰ এটা সোণৰ মেকুৰী। বীৰপালে কুবেৰে দিয়া সম্পদখিনি যত্নসহকাৰে সংৰক্ষণ কৰিলে। তাৰ কিছুদিন পিছত ৰূপৱতীয়ে এটা পুত্ৰসন্তান লাভ কৰিলে। এই পুত্ৰজনৰ নাম ৰাখিলে গৌৰীনাৰায়ণ। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজবংশ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] od0mrty09qmz7m7ypyt9ehxjb8lann3 0 100214 647068 645829 2026-10-24T06:39:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647068 wikitext text/x-wiki [[File:Most popular edition of Wikipedia by country.svg|thumb|upright=2|alt=দেশ অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণৰ মানচিত্ৰ|২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহ অনুসৰি দেশভেদে ৱিকিপিডিয়াৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। ধূসৰ ৰঙেৰে দেখুওৱা দেশসমূহত সাধাৰণতে সেই দেশৰ স্থানীয় ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ]] [[ৱিকিপিডিয়া]] হৈছে স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু পৰিচালিত এক বিনামূলীয়া, বহুভাষিক, [[ৱিকি]]-ভিত্তিক মুক্ত উৎসৰ অনলাইন [[বিশ্বকোষ]]। ২০০১ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ই [[ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া|ইংৰাজী ভাষাৰ বিশ্বকোষ]] হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। একেটা বছৰতে আন ভাষাৰ সংস্কৰণসমূহৰো সৃষ্টি হয়। [[জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া|জাৰ্মান]] আৰু [[কাটালান ৱিকিপিডিয়া|কাটালান ৱিকিপিডিয়া]] ১৬ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite mailing list|title=[Wikipedia-l] Alternative language wikipedias|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|date=16 March 2001|mailinglist=Wikipedia-L|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html|archive-date=20 June 2014|access-date=21 December 2020}}</ref> [[ফৰাচী]] ৱিকিপিডিয়া ২৩ মাৰ্চত সৃষ্টি কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web|last=Noisette|first=Thierry|date=24 September 2010|title=Wikipédia en français dépasse le million d'articles|trans-title=French Wikipedia exceeds one million articles|url=https://www.zdnet.fr/blogs/l-esprit-libre/wikipedia-en-francais-depasse-le-million-d-articles-39754828.htm|website=ZDNet France|publisher=Red Ventures|language=fr|access-date=21 December 2020}}</ref> আৰু ছুইডিছ ৱিকিপিডিয়া ২৩ মে'ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=History of HomePage|url=https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-url=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archive-date=8 June 2001|access-date=21 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010608192645/https://sv.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage|archivedate=8 June 2001|deadurl=yes}}</ref> {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} অনুসৰি, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ মুঠ {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}}টা ভাষা সংস্কৰণত সৃষ্টি কৰা হৈছে। ইয়াৰে {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বৰ্তমান সক্ৰিয় আৰু {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}}টা সংস্কৰণ বন্ধ হৈ আছে।<ref>{{Cite web|title=Wikipedia statistics/meta.tab|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/meta.tab|website=Wikimedia Commons|access-date=17 October 2026}}</ref> মেটা-ৱিকিৰ ভাষা সমিতিয়ে নতুন [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] বিষয়-বস্তু প্ৰকল্প সৃষ্টি কৰাৰ নীতি পৰিচালনা কৰে। নতুন ভাষাৰ প্ৰকল্পৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাটোৰ বৈধ ISO 639 ক'ড থকা, আন ভাষাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক হোৱা আৰু সেই ভাষাত সাৱলীলভাৱে কথা কোৱা পৰ্যাপ্তসংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰী থকাৰ দৰে চৰ্ত বিবেচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Language proposal policy|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Language_proposal_policy|website=Meta-Wiki|language=en|access-date=17 October 2026}}</ref> == ৱিকিপিডিয়াৰ তালিকা == *সকলো ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=2}} #[[:ab:|আবখাজীয়]] #[[:ace:|আচেহ্নী]] #[[:ady:|আদিগে]] #[[:af:|আফ্ৰিকান্স]] #[[:sq:|আলবেনীয়]] #[[:als:|আলেমান্নিক]] #[[:am:|আমহাৰিক]] #[[:ami:|আমীছ]] #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:ar:|আৰবী]] #[[:an:|এৰাগনি]] #[[:rki:|আৰাকানী]] #[[:hy:|আৰ্মেনীয়]] #[[:roa-rup:|আৰোমানীয়]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:ast:|আস্তুৰীয়]] #[[:tay:|আতায়াল]] #[[:atj:|আতিকামেক্‌ৱ]] #[[:av:|আভাৰ]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:ay:|আয়মাৰা]] #[[:az:|আজাৰবাইজানী]] #[[:bdr:|পশ্চিম উপকূলীয় বাজাউ]] #[[:ban:|বালিনীয়]] #[[:bm:|বামবাৰা]] #[[:bjn:|বানজাৰ]] #[[:map-bms:|বানিউমাছান]] #[[:ba:|বাশখিৰ]] #[[:eu:|বাস্ক]] #[[:bar:|বাভাৰীয়]] #[[:be:|বেলাৰুচীয়]] #[[:be-tarask:|বেলাৰুচীয় (তাৰাশ্কেভিৎসা)]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bew:|বেটাৱী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:bi:|বিছলামা]] #[[:bol:|বোলে]] #[[:bs:|বসনীয়]] #[[:br:|ব্ৰেটন]] #[[:bug:|বুগিনীয়]] #[[:bg:|বুলগেৰীয়]] #[[:my:|বাৰ্মিজ]] #[[:bxr:|বুৰিয়াত]] #[[:zh-yue:|কেণ্টনিজ]] #[[:ca:|কাটালান]] #[[:ceb:|চেবুআন]] #[[:bcl:|মধ্য বাইকোল]] #[[:knc:|কেন্দ্ৰীয় কানূৰী]] #[[:ch:|চামোৰো]] #[[:cbk-zam:|চাবাকানো]] #[[:ce:|চেচেন]] #[[:chr:|চেৰোকী]] #[[:ny:|চিচেৱা]] #[[:chy:|চেনি]] #[[:zh:|চীনা]] #[[:cv:|চুভাষ]] #[[:zh-classical:|শাস্ত্ৰীয় চীনা]] #[[:arc:|আৰামীয়]] #[[:kw:|কৰ্ণিছ]] #[[:co:|কৰ্চিকান]] #[[:crh:|ক্ৰিমিয় তাতাৰ]] #[[:hr:|ক্ৰ'ৱেচীয়]] #[[:cs:|চেক]] #[[:dga:|দাগাৰে]] #[[:dag:|দাগবাণী]] #[[:da:|ডেনিছ]] #[[:din:|ডিনকা]] #[[:dty:|ডোটেলী]] #[[:dtp:|ডুচুন]] #[[:nds-nl:|ডাচ নিম্ন ছাক্সন]] #[[:nl:|ডাচ]] #[[:dz:|জোংখা]] #[[:cdo:|পূব মিন]] #[[:arz:|ইজিপ্তীয় আৰবী]] #[[:eml:|এমিলিয়ান-ৰোমাগ্নোল]] #[[:en:|ইংৰাজী]] #[[:myv:|এৰজিয়া]] #[[:eo:|এস্পেৰান্তো]] #[[:et:|এষ্ট’নিয়]] #[[:ee:|ইৱে]] #[[:ext:|এক্সট্ৰেমাদুৰান]] #[[:fat:|ফান্তে]] #[[:fo:|ফাৰোয়েজ]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:fj:|ফিজিয়ান]] #[[:fi:|ফিনিছ]] #[[:fon:|ফন]] #[[:frp:|আৰ্পিটান]] #[[:fr:|ফৰাছী]] #[[:fur:|ফ্ৰিউলিয়ান]] #[[:ff:|ফুলা]] #[[:gag:|গাগাউজ]] #[[:gl:|গেলিচিয়]] #[[:gan:|গান চীনা]] #[[:ka:|জৰ্জিয়ান]] #[[:de:|জাৰ্মান]] #[[:gpe:|ঘানাৰ পিডগিন ইংৰাজী]] #[[:glk:|গিলাকি]] #[[:gor:|গোৰোন্তালো]] #[[:got:|গথিক]] #[[:el:|গ্ৰীক]] #[[:gn:|গুৱাৰাণী]] #[[:gcr:|গুৱিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:guw:|গুন]] #[[:gur:|গুৰেনে]] #[[:ht:|হাইতিয়ান ক্ৰিয়ল]] #[[:hak:|হাক্কা চীনা]] #[[:ha:|হাউছা]] #[[:haw:|হাৱাইয়ান]] #[[:he:|হিব্ৰু]] #[[:mrj:|পাহাৰীয়া মেৰী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hu:|হাঙ্গেৰীয়]] #[[:iba:|ইবান]] #[[:is:|আইচলেণ্ডীয়]] #[[:io:|ইডো]] #[[:igl:|ইগালা]] #[[:ig:|ইগবো]] #[[:ilo:|ইলোকানো]] #[[:smn:|ইনহাৰী সামি]] #[[:id:|ইণ্ডোনেচীয়]] #[[:inh:|ইংগুশ]] #[[:ia:|ইণ্টাৰলিংগুৱা]] #[[:ie:|ইণ্টাৰলিংগুয়ে]] #[[:isv:|ইনটাৰস্লাভিক]] #[[:iu:|ইনুক্টিটুট]] #[[:ik:|ইনুপিয়াক]] #[[:ga:|আইৰিছ]] #[[:it:|ইটালীয়]] #[[:jam:|জামাইকান ক্ৰিয়ল]] #[[:ja:|জাপানী]] #[[:jv:|জাভানী]] #[[:kaj:|জ্জু]] #[[:lad:|লাডিনো]] #[[:kbd:|কাবাৰ্ডীয়]] #[[:kbp:|কাবিয়ে]] #[[:kab:|কাবাইল]] #[[:xal:|কালমিক ওৱেৰাট]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:pam:|পাম্পাঙ্গা]] #[[:krc:|কাৰাচায়-বালকাৰ]] #[[:kaa:|কাৰাকালপাক]] #[[:kai:|কাৰেক্বাৰে]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:csb:|কাশুবীয়]] #[[:kk:|কাজাখ]] #[[:km:|খমেৰ]] #[[:ki:|কিকুয়ু]] #[[:rw:|কিনিয়াৰোৱাণ্ডা]] #[[:rn:|কিৰুণ্ডী]] #[[:kge:|কোমেৰিং]] #[[:kv:|কোমি]] #[[:koi:|কোমি-পাৰ্মিয়াক]] #[[:kg:|কঙ্গো]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:ko:|কোৰীয়]] #[[:avk:|কটাভা]] #[[:ku:|কুৰ্দিচ]] #[[:kus:|কুছাল]] #[[:ky:|কিৰ্গিজ]] #[[:lld:|লাডিন]] #[[:lbe:|লাক]] #[[:lo:|লাও]] #[[:ltg:|লাটগেলিয়ান]] #[[:la:|লেটিন]] #[[:lv:|লাটভিয়]] #[[:lez:|লেজগিয়ান]] #[[:lij:|লিগুৰিয়ান]] #[[:li:|লিমবাৰ্গিশ]] #[[:ln:|লিংগালা]] #[[:lfn:|লিংগুৱা ফ্ৰাংকা নোভা]] #[[:lt:|লিথুৱানীয়]] #[[:olo:|লিভি-কাৰেলিয়ান]] #[[:jbo:|লোজবান]] #[[:lmo:|লম্বাৰ্ড]] #[[:nds:|নিম্ন জাৰ্মান]] #[[:dsb:|নিম্ন চোৰ্বীয়]] #[[:lg:|লুগাণ্ডা]] #[[:lb:|লাক্সেমবাৰ্গীয়]] #[[:mk:|মেচিডনীয়]] #[[:mad:|মাদুৰীছ]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:mg:|মালাগাছী]] #[[:ms:|মালয়]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:dv:|দিবেহী]] #[[:mt:|মাল্টিজ]] #[[:btm:|মাণ্ডাইলিং বাটাক]] #[[:gv:|মেংক্স]] #[[:mi:|মাওৰি]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:mzn:|মাজান্দাৰানি]] #[[:mhr:|পূব মেৰী]] #[[:mni:|মেইতেই (মণিপুৰী)]] #[[:min:|মিনাংকাবাউ]] #[[:xmf:|মিংগ্ৰেলিয়ান]] #[[:mwl:|মিৰাণ্ডিজ]] #[[:mdf:|মোকশা]] #[[:mnw:|মন]] #[[:mn:|মঙ্গোলীয়]] #[https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo মোৰে] #[[:zgh:|মৰক্কো আমাজিঘ]] #[[:ary:|মৰক্কো আৰবী]] #[[:nqo:|এনকো]] #[[:nah:|নাহুয়াটল]] #[[:nv:|নাভাহো]] #[[:ppl:|নাৱাট]] #[[:nap:|নেপোলিটান]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:nia:|নিয়াছ]] #[[:pcm:|নাইজেৰিয়ান পিডগিন]] #[[:nrm:|নৰ্মান]] #[[:frr:|উত্তৰ ফ্ৰিজিয়]] #[[:se:|উত্তৰাঞ্চলীয় সামি]] #[[:nso:|উত্তৰ ছোথো]] #[[:no:|নৰৱেজীয় (ব’কমল)]] #[[:nn:|নৰৱেজীয় (নিনৰ্স্ক)]] #[[:nov:|নোভিয়াল]] #[[:nup:|নুপে]] #[[:ann:|অবলো]] #[[:oc:|অকচিটান]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:cu:|পুৰণি গীৰ্জা শ্লাভোনিক]] #[[:ang:|পুৰণি ইংৰাজী]] #[[:om:|অৰোমো]] #[[:os:|অচেটীয়]] #[[:blk:|পা-অ']] #[[:pwn:|পাইৱান]] #[[:pfl:|পেলাটিনীয় জাৰ্মান]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pag:|পাংগাছিনান]] #[[:rsk:|পান্নোনিয়ান ৰুসিন]] #[[:pap:|পাপিয়ামেণ্টো]] #[[:ps:|পস্ত']] #[[:pdc:|পেনছিলভেনিয়াৰ জাৰ্মান]] #[[:fa:|ফাৰ্চী]] #[[:pcd:|পিকাৰ্ড]] #[[:pms:|পিডমণ্টীয়]] #[[:pl:|প'লিছ]] #[[:pnt:|পণ্টিক গ্ৰীক]] #[[:pt:|পৰ্তুগীজ]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:qu:|কেঁচুৱা]] #[[:ksh:|ৰিপুৱাৰিয়ান]] #[[:rmy:|ৰোমানি]] #[[:ro:|ৰোমানীয়]] #[[:rm:|ৰোমান্স]] #[[:ru:|ৰুছ]] #[[:rue:|ৰুসিন]] #[[:szy:|ছাকিজায়া]] #[[:sm:|ছামোৱান]] #[[:bat-smg:|ছামোগিচিয়ান]] #[[:sg:|ছাংগো]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাঁওতালি]] #[[:skr:|চাৰাইকী]] #[[:sc:|ছাৰ্ডিনীয়]] #[[:stq:|সাটাৰলেণ্ড ফ্ৰিজিয়ান]] #[[:sco:|স্কটীয়]] #[[:gd:|স্কটছ গেইলিক]] #[[:trv:|চেডিক]] #[[:sr:|চাৰ্বীয়]] #[[:sh:|চাৰ্ব’-ক্ৰ’ৱেচীয়]] #[[:shn:|শ্বান]] #[[:shi:|শিলহা]] #[[:sn:|শ্বোনা]] #[[:scn:|চিচিলিয়]] #[[:szl:|চাইলেচীয়]] #[[:simple:|সৰল ইংৰাজী]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:si:|সিংহলী]] #[[:sk:|স্লোভাক]] #[[:sl:|শ্ল’ভেনিয়]] #[[:so:|ছোমালি]] #[[:ckb:|মধ্য কুৰ্দি]] #[[:st:|দক্ষিণ ছোথো]] #[[:azb:|দক্ষিণ আজাৰবাইজানী]] #[[:alt:|দক্ষিণ আলতাই]] #[[:zh-min-nan:|মিন নান]] #[[:nr:|দক্ষিণ ণ্ডেবেলে]] #[[:es:|স্পেনিছ]] #[[:srn:|ছ্ৰানান টংগো]] #[[:su:|ছুণ্ডানী]] #[[:sw:|স্বাহিলি]] #[[:ss:|ছোৱাতি]] #[[:sv:|চুইডীয়]] #[[:syl:|ছিলঠী]] #[[:tl:|তাগালগ]] #[[:ty:|তাহিতিয়ান]] #[[:tdd:|টাই নুৱা]] #[[:tg:|তাজিক]] #[[:tly:|তালিছ]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:roa-tara:|তাৰান্তিনো]] #[[:tt:|তাতাৰ]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:tet:|টেঁটুম]] #[[:th:|থাই]] #[[:bo:|তিব্বতী]] #[[:tig:|টিগ্ৰে]] #[[:ti:|টিগ্ৰিনিয়া]] #[[:bbc:|টোবা বাটাক]] #[[:tpi:|টক পিচিন]] #[[:tok:|টোকি পোনা]] #[[:to:|টংগান]] #[[:ts:|ছংগা]] #[[:tn:|ছোৱানা]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:tum:|তুম্বুকা]] #[[:tr:|तुৰ্কী]] #[[:tk:|তুৰ্কমেন]] #[[:tyv:|তুভান]] #[[:tw:|ত্ৱি]] #[[:kcg:|ত্যাপ]] #[[:udm:|উদমুৰ্ত]] #[[:uk:|ইউক্ৰেনীয়]] #[[:hsb:|উচ্চ চোৰ্বীয়]] #[[:ur:|উৰ্দু]] #[[:ug:|উইঘুৰ]] #[[:uz:|উজবেক]] #[[:ve:|ভেণ্ডা]] #[[:vec:|ভেনিছীয়]] #[[:vep:|ভেপছ]] #[[:vi:|ভিয়েটনামী]] #[[:vo:|ভোলাপুক]] #[[:fiu-vro:|ভোৰো]] #[[:wa:|ৱালুন]] #[[:war:|ৱাৰায়]] #[[:guc:|ৱায়ু]] #[[:cy:|ৱেলছ]] #[[:vls:|পশ্চিম ফ্লেমিছ]] #[[:fy:|পশ্চিম ফ্ৰিজিয়]] #[[:hyw:|পশ্চিম আৰ্মেনীয়]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:wo:|ৱ'লফ]] #[[:wuu:|উ চীনা]] #[[:xh:|খোছা]] #[[:sah:|ছাখা]] #[[:yi:|যিদ্দি]] #[[:yo:|য়ৰুবা]] #[[:diq:|জাজাকি]] #[[:zea:|জিলেণ্ডিক]] #[[:za:|ঝুৱাং]] #[[:zu:|জুলু]] {{div col end}} == ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {{div col|cols=3}} #[[:anp:|অংগিকা]] #[[:as:|অসমীয়া]] #[[:awa:|অৱধী]] #[[:bh:|ভোজপুৰী]] #[[:bn:|বাংলা]] #[[:bpy:|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] #[[:dty:|ডটেলী]] #[[:gom:|কোংকণী]] #[[:gu:|গুজৰাটী]] #[[:hi:|হিন্দী]] #[[:hif:|ফিজি হিন্দী]] #[[:kn:|কন্নড়]] #[[:ks:|কাশ্মিৰী]] #[[:mag:|মগহী]] #[[:mai:|মৈথিলী]] #[[:ml:|মালয়ালম]] #[[:mni:|মণিপুৰী]] #[[:mr:|মাৰাঠী]] #[[:ne:|নেপালী]] #[[:new:|নেৱাৰী]] #[[:or:|ওড়িয়া]] #[[:pa:|পঞ্জাবী]] #[[:pi:|পালি]] #[[:pnb:|পশ্চিম পঞ্জাবী]] #[[:sa:|সংস্কৃত]] #[[:sat:|চাওঁতালি]] #[[:sd:|সিন্ধী]] #[[:syl:|ছিলেটী]] #[[:ta:|তামিল]] #[[:tcy:|তুলু]] #[[:te:|তেলুগু]] #[[:ur:|উৰ্দু]] {{div col end}} == ইনকিউবেটৰ == *ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ''ৱিকিমিডিয়া ইনকিউবেটৰ''ৰ মুখ্য পৃষ্ঠাৰ পোনপটীয়া লিংক: {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ ভাৰতীয়মূলৰ বিভিন্ন ভাষাৰ ইনকিউবেটৰ প্ৰকল্প ! ক্ৰ ন ! ভাষা / ইনকিউবেটৰ ! মুঠ পৃষ্ঠা (১৭/১০/২০২৬) |- | ১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bfq/Main_Page বাডাগা] | ৩৪ |- | ২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bhb/Main_Page ভিলি] | ১ |- | ৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bgc/پہلا_پنا হাৰিয়ানৱী] | ৬৩৮ |- | ৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/brx/Gahai_bilai বড়ো] | ১৬০ |- | ৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ctg/মুল_ফাতা চাঁটগাঁইয়া] | ৩০ |- | ৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dgo/मुक्ख_सफा ডোগৰী] | ৩২ |- | ৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/dis/Main_Page ডিমাছা] | ৪২৩ |- | ৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gju/Main_Page গুৰ্জৰী] | ৩ |- | ৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/gvr/Main_Page গুৰুং] | ২ |- | ১০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/hne/मुख्य_पन्ना ছত্তীছগঢ়ী] | ১১ |- | ১১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kev/முதல்_பக்கம் কানিক্কাৰন] | ৩ |- | ১২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kff/Main_Page কোয়া] | ২ |- | ১৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kfr/Main_Page কচ্ছী] | ৪৯ |- | ১৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kha/Ka_sla_ba_kongsan খাচী] | ১৪ |- | ১৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल শেষী পাঙ] | ১৩৯ |- | ১৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kru/Main_Page কুড়ুখ] | ২ |- | ১৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lif/Main_Page লিম্বু] | ৫ |- | ১৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/lus/Phêkpui মিজো] | ৫৪৯ |- | ১৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mgp/Main_Page পূব মগৰ] | ০ |- | ২০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mjw/Main_Page কাৰ্বি] | ১ |- | ২১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrg/Néríng_Tamténg মিচিং] | ১৭৯ |- | ২২ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/raj/Main_Page ৰাজস্থানী] | ৩৭ |- | ২৩ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rjs/Main_Page ৰাজবংশী (নেপাল)] | ১৮ |- | ২৪ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/মূল_পাতা কামতাপুৰী] | ৯০৩ |- | ২৫ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rwr/मुख_पृष्ठ মাৰোৱাৰী] | ৩৪৩ |- | ২৬ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/saz/Main_Page সৌৰাষ্ট্ৰ] | ৩ |- | ২৭ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/suz/Main_Page সুনুৱাৰ] | ৩ |- | ২৮ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/taj/Main_Page পূব তামাং] | ১৩ |- | ২৯ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/thl/Main_Page থাৰু] | ৬ |- | ৩০ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/trp/Main_Page কোকবৰক] | ৩১ |- | ৩১ | [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wsg/Main_Page গণ্ডী] | ৩২০ |} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] e4b2nncc5e2oyhz56wvb8h5u8hzsbm8 0 101144 646964 532102 2026-10-24T01:35:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646964 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=হুমায়ুন আজাদ|image=|caption=সহযোগী স্নাতক সহযোগীসকলৰ সৈতে হুমায়ুন আজাদ,৮ মাৰ্চ ১৯৭০, ডাক্কা বিশ্ববিদ্যালয়, পূব পাকিস্তান (বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ)| native_name=হুমায়ুন আজাদ|native_name_lang=bn|birth_name=হুমায়ুন কবীৰ|birth_date={{Birth date|df=yes|1947|4|28}}|birth_place=মুঞ্চিগঞ্জ,বিক্ৰমপুৰ, বংগ প্ৰদেশ, ব্ৰিটিছশাসিত ভাৰত (বৰ্তমানৰ ঢাকা), [[বাংলাদেশ]])|death_date={{death date and age|df=yes|2004|08|12|1947|04|28}}|death_place=মিউনিখ, [[জাৰ্মানী]]|resting_place=মুঞ্জিগঞ্জ|occupation={{hlist|কবি| ঔপন্যাসিক|ভাষাবিদ|সমালোচক|স্তম্ভলেখক|অধ্যাপক}}|language=বঙালী, ইংৰাজী|nationality=বাংলাদেশী|education=ডক্তৰেট (ভাষাতত্ত্ব)|alma_mater={{ubl|ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় (কলা শাখাৰ স্নাতক), স্নাতকোত্তৰ| এডিনবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়(ডক্তৰেট ডিগ্ৰী)}}|genre=|notableworks={{ubl|''লাল নীল দীপাবলী''|''চ্চাপ্পান হাজাৰ বৰ্গমাইল''}}|spouse={{marriage|লটিফা কহিনুৰ|1975}}|awards={{ubl|বাংলা একাডেমী সাহিত্য বঁটা|একুশ্বি পদক}}}} '''হুমায়ুন আজাদ''' ({{lang-en|Humayun Azad}}, ২৮ এপ্ৰিল ১৯৪৭ – ১২ আগষ্ট ২০০৪) এজন [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশী]] কবি, ঔপন্যাসিক, চুটিগল্প লেখক, সমালোচক, ভাষাবিদ, স্তম্ভলেখক আৰু ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক। ১৯৮৬ চনত বাংলা ভাষাবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক বাংলা একাডেমী সাহিত্য বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|date=2020-07-27|script-title=bn:পুরস্কারপ্রাপ্ত লেখক তালিকা – বাংলা একাডেমি|url=https://banglaacademy.org.bd/?page_id=1315|access-date=2021-06-16|website=Bangla Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727183141/https://banglaacademy.org.bd/?page_id=1315|archive-date=27 July 2020|language=bn|title=আৰ্কাইভ কপি|archivedate=2020-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200727183141/https://banglaacademy.org.bd/?page_id=1315|deadurl=yes}}</ref> বাংলা সাহিত্যলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০১২ চনত বাংলাদেশ চৰকাৰে তেওঁক মৰণোত্তৰভাৱে একুষে পদকেৰে সম্বৰ্ধনা জনায়। == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৪৭ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত বিক্ৰমপুৰৰ ৰৰহীখাল গাঁৱত হুমায়ুন কবীৰ নামেৰে আজাদৰ জন্ম হৈছিল৷ এইখন গাঁও বৰ্তমান মুঞ্চিগঞ্জ জিলাৰ শ্ৰীনগৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত।<ref name="bpedia">{{cite book|last=Islam|first=Sirajul|year=2012|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=Second|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|chapter=Azad, Humayun|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Azad,_Humayun|editor2-first=Muhammad|editor2-last=Islam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422230810/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Azad,_Humayun|archivedate=2016-04-22|access-date=2024-01-05}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে, বিজ্ঞানী [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]]ৰ জন্ম একেখন গাঁৱতে হৈছিল।<ref name="truncated">{{cite news|last1=Zaman|first1=Mustafa|last2=Hussain|first2=Ahmede|date=1 September 2004|title=A Truncated Life|url=http://archive.thedailystar.net/magazine/2004/09/01/cover.htm|newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date=23 November 2017|archivedate=15 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215105921/http://archive.thedailystar.net/magazine/2004/09/01/cover.htm|deadurl=yes}}</ref> ১৯৬২ চনত ছাৰ জগদীশ চন্দ্ৰ বসু ইনষ্টিটিউটৰ পৰা মাধ্যমিক পৰীক্ষা আৰু ১৯৬৪ চনত [[ঢাকা মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ হুমায়ুন আজাদে ১৯৬৭ আৰু ১৯৬৮ চনত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা [[বাংলা]] ভাষা আৰু সাহিত্য বিষয়ত কলা শাখাৰ স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৭৬ চনত এডিনবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ "বাংলা ভাষাত নামকৰণ" শীৰ্ষক গৱেষণাপত্ৰ দাখিল কৰি ভাষাবিজ্ঞানত ডক্তৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="bpedia" /><ref name="truncated" /><ref>{{cite thesis|last=Kabir|first=H.|year=1976|title=Pronominalization in Bengali|type=PhD|publisher=University of Edinburgh|hdl=1842/17313}}</ref> ১৯৮৮ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত নাৰায়ণগঞ্জ জিলাৰ দণ্ডাধীশে আজাদে নিজৰ উপাধি কবীৰৰ পৰা আজাদলৈ সলনি কৰে। == কৰ্মজীৱন == ১৯৬৯ চনত চট্টগ্ৰাম কলেজত যোগদান কৰি আজাদে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে।<ref name="bpedia" />১৯৭৮ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ত বাংলা ভাষাৰ সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰি ১৯৮৬ চনত অধ্যাপক পদলৈ তেওঁ পদোন্নতি লাভ কৰে। == সাহিত্যিক কৰ্ম == আজাদৰ প্ৰথম কবিতা সংকলন হৈছে ১৯৭৩ চনত প্ৰকাশিত ''অলৌকিক ইষ্টিমাৰ'''৷<ref>{{cite journal|last1=Husna|first1=Asmaul|title=Humayun Azad and the Contemporary Relevance of His Writings for the Bangladeshi Youth|journal=Society and Culture in South Asia|date=July 2022|volume=8|issue=2|page=275|doi=10.1177/23938617221099532}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ এডিনবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ভাষাবিজ্ঞানত পি এইচ ডি অধ্যয়নৰ বাবে স্কটলেণ্ডলৈ যায়। ১৯৯২ চনত আজাদে বাংলা ভাষাত ''নাৰী'' শীৰ্ষক প্ৰথমখন বিস্তৃত নাৰীবাদী গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে। নাৰীয়ে ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক দুয়োটা সমালোচনা লাভ কৰিছিল৷ বাংলাদেশৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ইয়াক প্ৰথম পূৰ্ণাংগ নাৰীবাদী গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনত বাংলাদেশ চৰকাৰে এই গ্ৰন্থখন নিষিদ্ধ কৰিছিল। অৱশেষত ২০০০ চনত দেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ত আজাদে জয়ী হোৱা আইনী যুঁজৰ পিছত এই নিষেধাজ্ঞা উঠাই লোৱা হয়। ১৯৯৪ চনত তেওঁ প্ৰথমখন উপন্যাস প্ৰকাশ কৰে যাৰ শিৰোনাম আছিল ''ছপ্ন্নো হাজৰ বৰ্গমাইল'' ৷ উপন্যাসখন আছিল ১৯৮০ চনৰ দশকত বাংলাদেশত সামৰিক শাসনৰ বিষয়ে। বাংলাদেশী সমাজৰ আন্তঃব্যক্তিগত সম্পৰ্কৰ আধাৰত নিৰ্মিত দ্বিতীয়খন উপন্যাস ''সব কিচু ভনে পাৰে'' (১৯৯৫)ৰ বাবে তেওঁ বিশেষ স্বীকৃতি লাভ কৰে। == হত্যাৰ চেষ্টা == ২০০৪ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংলা একাডেমীৰ বাৰ্ষিক গ্ৰন্থমেলাৰ সময়ত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদৰ ওচৰত দুজন আক্ৰমণকাৰীয়ে আজাদৰ চোলা, ডিঙিৰ তলৰ অংশ আৰু হাতত কেইবাবাৰো আঘাত কৰে।<ref name="truncated" />আজাদক ওচৰৰ ঢাকা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হয়। বাংলাদেশৰ তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী খালেদা জিয়াৰ নিৰ্দেশত আজাদক তৎক্ষণাত উন্নত চিকিৎসাৰ বাবে ঢাকাৰ সংযুক্ত সামৰিক চিকিৎসালয় (CMH) লৈ পঠিওৱা হয় আৰু পিছলৈ থাইলেণ্ডৰ বুমৰুংগ্ৰাড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসালয়লৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়৷ ইয়াত তেওঁ সুস্থ হৈ উঠে।<ref name="truncated" /><ref>{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/03/07/d40307011212.htm|title=Azad's Health : Family blasts Disinformation|newspaper=The Daily Star|date=2004-03-07|access-date=2017-11-24|archivedate=2020-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112185624/http://archive.thedailystar.net/2004/03/07/d40307011212.htm|deadurl=yes}}</ref> ২০০৩ চনত তেওঁৰ উপন্যাস ''পাক ছাৰ জামিন ছাদ বাড'' (অৰ্থ: পাকিস্তানৰ জাতীয় সংগীত; পবিত্ৰ ভূমি ধন্য হওক)ৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০০৩ চনত ''দ্য ডেইলী ইটেফাক'' বাতৰি কাকতৰ ঈদৰ পৰিপূৰকত প্ৰকাশ পোৱাৰ পৰাই আজাদে জীৱনাশংকাত ভুগিছিল।<ref name="truncated" />সেই উপন্যাসখনত তেওঁ বাংলাদেশৰ ইছলামিক উগ্ৰপন্থীসকলৰ ৰাজনৈতিক মতাদৰ্শক অশ্লীলভাৱে সমালোচনা কৰিছিল। সেই কিতাপখন প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত ইছলামিক মৌলবাদীসকলৰ পৰা তেওঁ বিভিন্ন ভাবুকি লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://bdnews24.com/bangladesh/2010/07/29/sayedee-remanded-in-humayun-azad-case|title=Sayedee remanded in Humayun Azad case|work=[[Bdnews24.com]]|date=29 July 2010|access-date=3 August 2019|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803073443/https://bdnews24.com/bangladesh/2010/07/29/sayedee-remanded-in-humayun-azad-case|deadurl=yes}}</ref> আজাদৰ আক্ৰমণৰ এসপ্তাহ পূৰ্বে বাংলাদেশৰ সংসদৰ অন্যতম সদস্য ডেলৱাৰ হোছেইন ছায়েদীয়ে সংসদত কৈছিল যে আজাদৰ ৰাজনৈতিক ব্যংগ ''পাক ছাৰ জামিন সাদ বাদ'' নিষিদ্ধ কৰিব লাগিব৷ <ref name="truncated" /> ২০০৬ চনত মৌলবাদী সংগঠন জামাআতুল মুজাহিদিন বাংলাদেশৰ এজন নেতাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁৰ কৰ্মীসকলে লেখক আজাদৰ ওপৰত আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে আন দুটা হত্যাকাণ্ড, বোমা বিস্ফোৰণ, ২০০২ চনত চিনেমা হলত আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল ৷<ref>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2006/06/05/d6060501128.htm|title=JMB also killed writer of Tangail, Militant commander confesses in court|newspaper=The Daily Star|date=5 June 2006|access-date=3 August 2019|archivedate=10 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180910214324/http://archive.thedailystar.net/2006/06/05/d6060501128.htm|deadurl=yes}}</ref> == মৃত্যু == [[File:Grave of Humayun Azad 2.jpg|thumb|ৰহীখাল গাঁৱৰ হুমায়ুন আজাদ কমপ্লেক্সত আজাদৰ কবৰ]] ২০০৪ চনৰ ১২ আগষ্টত জাৰ্মানীৰ মিউনিখত থকা নিজৰ এপাৰ্টমেণ্টত আজাদক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰা হয়, য'ত তেওঁ এসপ্তাহ আগতে ঊনবিংশ শতিকাৰ জাৰ্মান ৰোমাণ্টিক কবি হাইনৰিখ হাইনৰ বিষয়ে গৱেষণা কৰিবলৈ উপস্থিত হৈছিল৷ <ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/367509|title=BD author found dead in Germany|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|date=14 August 2004}}</ref> ইছলামিকসকলে তেওঁৰ ওপৰত চলোৱা আক্ৰমণৰ কেইবামাহ পিছত অনুষ্ঠিত হোৱা এখন গ্ৰন্থমেলাত তেওঁ গুৰুতৰভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Humayun Azad found dead in Munich|url=http://archive.thedailystar.net/2004/08/14/d4081401011.htm|newspaper=The Daily Star|date=14 August 2004|access-date=8 August 2015|archivedate=20 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920210828/http://archive.thedailystar.net/2004/08/14/d4081401011.htm|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ পৰিয়ালে তদন্তৰ দাবী জনায়, অভিযোগ কৰে যে পূৰ্বে হত্যাৰ চেষ্টা কৰা উগ্ৰপন্থীসকলৰ এই মৃত্যুত ভূমিকা আছে।<ref name="bbc">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3561184.stm|title=Top Bangladeshi author found dead|date=2004-08-13|work=BBC News|access-date=2016-04-26}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-101061|title=Proper probe into death of Humayun Azad demanded|work=The Daily Star|date=11 August 2009|access-date=3 August 2019}}</ref> জীয়াই থকাৰ সময়তে আজাদে মৃত্যুৰ পিছত নিজৰ মৃতদেহ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়লৈ দান কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/08/14/d4081401011.htm|title=Humayun Azad found dead in Munich|work=The Daily Star|date=14 August 2004|access-date=3 August 2019|archivedate=20 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920210828/http://archive.thedailystar.net/2004/08/14/d4081401011.htm|deadurl=yes}}</ref> কিন্তু জাৰ্মানীৰ পৰা বাংলাদেশলৈ তেওঁৰ মৃতদেহ আহি পাওঁতে কেইবাদিনো লগাত চিকিৎসকে তেওঁৰ মৃতদেহ চিকিৎসা গৱেষণাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল৷ সেইবাবে তেওঁক ৰাৰহীখালত সমাধিস্থ কৰা হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.ntvbd.com/arts-and-literature/17369/%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%A4%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%87|script-title=bn:হুমায়ুন আজাদ, ভেতর-বাহিরে|access-date=2016-09-07|date=2015-08-12|work=[[NTV (Bangladeshi TV channel)|NTV]]|language=bn|archive-date=9 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909105652/http://www.ntvbd.com/arts-and-literature/17369/%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%A4%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%87|url-status=dead|title=আৰ্কাইভ কপি|archivedate=2019-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190909105652/http://www.ntvbd.com/arts-and-literature/17369/%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%A4%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%87|deadurl=yes}}</ref> ২০০৫ চনৰ ১২ আগষ্ট শুকুৰবাৰে ৰাৰহিখাল গাঁৱত আজাদৰ প্ৰথম মৃত্যু বাৰ্ষিকী শ্ৰদ্ধাৰে পালন কৰা হয়। == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৭৫ চনৰ ১২ অক্টোবৰত আজাদে লতিফা কোহিনুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়৷ কোহিনুৰক তেওঁ ১৯৬৮ চনত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ত এম.এ. পঢ়ি থাকোঁতে লগ পাইছিল৷ তেওঁলোকৰ স্মিতা আৰু মৌলি নামৰ দুগৰাকী কন্যা আৰু অনন্য নামৰ এজন পুত্ৰ সন্তান জন্ম হয়।<ref>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/02/28/d4022801011.htm|title=Humayun Azad stabbed, fighting for life|work=The Daily Star|date=28 February 2004|access-date=3 August 2019|archivedate=25 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180925142114/http://archive.thedailystar.net/2004/02/28/d4022801011.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="truncated" /><ref>{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/08/14/d4081401011.htm|title=Humayun Azad found dead in Munich|newspaper=The Daily Star|date=14 August 2004|access-date=2017-11-24|archivedate=2017-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920210828/http://archive.thedailystar.net/2004/08/14/d4081401011.htm|deadurl=yes}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:সমালোচক]] [[শ্ৰেণী:ঔপন্যাসিক]] [[শ্ৰেণী:গল্পকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:নাস্তিকতাবাদী]] 7x7b9d1gq0z98xlvlb7v60avde9lusk 0 101148 646969 402354 2026-10-24T01:48:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646969 wikitext text/x-wiki {{infobox person |name=হেনা দাস |image=Hena Das.JPG |birth_date={{birth date|1924|2|12}} |birth_place=চিলেট, বেংগল প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] |death_date={{death date and age|2009|7|20|1924|2|12}} |death_place=[[ঢাকা]], [[বাংলাদেশ]] |occupation=বঙালী সাহিত্যিক আৰু সমাজ-সংস্কাৰক |religion=[[হিন্দু]] |spouse=ৰোহিণী দাস | parents=মনোৰমা দত্ত (মাতৃ)<br />সতীশচন্দ্ৰ দত্ত (পিতৃ) |alma_mater=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় |education=স্নাতকোত্তৰ ([[বঙালী]]) |notable_works=''চাৰ পুৰুষেৰ কাহিনী'', ''স্মৃতিময় দিনগুলো'' }} '''হেনা দাস''' ({{lang-en|Hena Das}}; ১২ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯২৪ – ২০ জুলাই, ২০০৯) আছিল [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] নাৰী জাগৰণ আন্দোলনৰ তেওঁৰ সময়ৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী। তেওঁ বাওঁপন্থী মতাদৰ্শত বিশ্বাসী আছিল<ref name=cremate>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/print_news.php?nid=98396|title=Hena Das cremated with state honour|date=July 24, 2009|accessdate=December 2, 2015|newspaper=The Daily Star|archivedate=December 8, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208060514/http://archive.thedailystar.net/newDesign/print_news.php?nid=98396|deadurl=yes}}</ref> আৰু ব্ৰিটিছ বিৰোধী আন্দোলন, ভাষা-আন্দোলন, ঊনসত্তৰৰ গণ-অভ্যুত্থান তথা বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামকে ধৰি বহুকেইটা আন্দোলনৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণকাৰী আছিল। [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] প্ৰথম শিক্ষা কমিছনৰ তেওঁ সদস্য আছিল অৰু ২০০১ চনত মহিলা সৱলীকৰণ আৰু মহিলাৰ সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰত মাত মাতি বাংলাদেশ চৰকাৰৰপৰা বেগম ৰোকইয়া পদক লাভ কৰিছিল।<ref name=death/> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯২৪ চনৰ ১২ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে চিলেটত দাসৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ দেউতাক ৰায় বাহাদুৰ সতীশচন্দ্ৰ দত্ত এগৰাকী অধিবক্তা আছিল আৰু মাকৰ নাম আছিল মনোৰমা দত্ত।<ref name=bpedia>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Das,_Hena|title=Das, Hena|accessdate=December 2, 2015|publisher=[[Banglapedia]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208130431/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Das,_Hena|archivedate=December 8, 2015|deadurl=yes}}</ref> ১৯৪০ চনত চৰকাৰী অগ্ৰগামী ছোৱালী হাইস্কুলৰপৰা মেট্ৰিক পৰীক্ষা পাছ কৰি তেওঁ ১৯৪২ চনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰীক্ষাত উৰ্ত্তীণ হয় আৰু ১৯৪৭ চনত চিলেট মহিলা মহাবিদ্যালয়ৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৬৬ চনত দাসে ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা [[বঙালী ভাষা|বঙালীত]] স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name=bpedia/> হেনা যেতিয়া সপ্তম শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰী আছিল ব্ৰিটিছ বিৰোধী আন্দোলনে তেওঁক প্ৰভাৱিত কৰিছিল। ১৯৩৮ চনত, তেওঁ প্ৰগতিশীল ছাত্ৰ সংগঠনত যোগদান কৰিছিল। ১৯৪২ চনত দাসে কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ সদস্যপদ গ্ৰহণ কৰে।<ref name=death/> ==কৰ্মজীৱন== ১৯৪২ চনত অল ইণ্ডিয়া কমিউনিষ্ট পাৰ্টিত যোগদান কৰা হেনা দাস পিছত ইয়াৰ উত্তৰাধিকাৰী সংস্থা বাংলাদেশ কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ (চিপিবি) সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref name=death/> ১৯৫৮ চনত হেনা ঢাকালৈ আহি শিক্ষকতা আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ নাৰায়ণগঞ্জৰ এখন বেচৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name=death/> তেওঁ ১৯৭৮ চনত শিক্ষক সন্থাৰ সৈতে জড়িত হৈ, ১৪ বছৰ এই সন্থাৰ সাধাৰণ সম্পাদক আৰু উপ-সভাপতি পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name=death/> দাস মুহম্মদ কুদ্‌ৰত-এ-খুদাৰ নেতৃত্বত বহা প্ৰথম শিক্ষা আয়োগৰ এগৰাকী অন্যতম সদস্য আছিল। ১৯৯৯ চনত বেগম চুফিয়া কমলৰ মৃত্যুৰ পিছত, হেনা দাস আঠ বছৰ বাংলাদেশ মহিলা পৰিষদৰ (বিএমপি) সভাপতিৰ পদত নিযুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2005/12/24/d51224060568.htm|title=Social movement a must for promoting gender equality : Women's rights activists tell confce|date=December 24, 2005|accessdate=December 2, 2015|newspaper=The Daily Star|archivedate=December 8, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208064537/http://archive.thedailystar.net/2005/12/24/d51224060568.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name=death>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/story.php?nid=97861|title=Veteran leftist Hena Das passes away|date=July 21, 2009|accessdate=December 2, 2015|newspaper=The Daily Star|archivedate=December 8, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208051716/http://archive.thedailystar.net/newDesign/story.php?nid=97861|deadurl=yes}}</ref> [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] বাংলাবন্ধু শ্বেখ মুজিব মেডিকেল বিশ্ববিদ্যালয়ত, ২০০৯ চনৰ ২০ জুলাই তাৰিখে দাসৰ মৃত্যু হয়। নাৰায়ণগঞ্জত ৰাজ্যিক মৰ্যাদাৰে তেওঁৰ শেষকৃত্য সম্পন্ন কৰা হয়। ==ব্যক্তিগত জীৱন== ১৯৪৮ চনত বাওঁপন্থী নেতা ৰোহিণী দাসৰ সৈতে বিবাহসূত্ৰে<ref name=death/> দাস দম্পত্তি এটি কন্যা সন্তানৰ অধিকাৰী হৈছিল। কন্যাটিৰ নাম আছিল চম্পা জামান।<ref>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=99453|title='Include biography of Hena Das in textbooks'|date=July 31, 2009|accessdate=December 2, 2015|newspaper=The Daily Star|archivedate=December 8, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208070421/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=99453|deadurl=yes}}</ref> ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * স্মৃতিময় দিনগুলো (২০০৪)<ref>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/07/31/d40731140397.htm|title=Discussion on Hena Das' book Smritimoy Dingulo|author=Novera Deepita|date=July 31, 2004|accessdate=December 2, 2015|newspaper=The Daily Star|archivedate=December 8, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208070957/http://archive.thedailystar.net/2004/07/31/d40731140397.htm|deadurl=yes}}</ref> * আমাৰ শিক্ষা ও শিক্ষকতা জীৱন * স্মৃতিময় একাত্তৰ * পঞ্চম পুৰুষ * চাৰ পুৰুষেৰ কাহিনী ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্যিক]] aep7v9v3qpi739bjv3tzj02buanak0v 0 101330 647164 401962 2026-10-24T10:50:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647164 wikitext text/x-wiki '''আলিবৰ্দি খান''' (১৬৭১ – ৯ এপ্ৰিল ১৭৫৬) ১৭৪০ চনৰ পৰা ১৭৫৬ চনলৈকে বংগৰ নবাব আছিল। তেওঁ ১৭৪০ চনত নবাবৰ নাচিৰি বংশক ওফোৰাই সৰফৰাজ খানক পৰাস্ত কৰে আৰু নিজে ক্ষমতা দখল কৰে। আলিবৰ্দিৰ ৰাজত্বকালৰ বেছিভাগ সময় তেওঁ সঘনাই ৰঘুজী ভোঁছলেৰ অধীনত হোৱা মাৰাঠা আক্ৰমণৰ সম্মুখীন হ’ব লগা হয়, যাৰ ফলত ১৭৫১ চনত হোৱা এক শান্তিচুক্তি মতে উৰিষ্যা প্ৰদেশ এৰি দিবলগীয়া হয়। তদুপৰি তেওঁ বিহাৰৰ বিচ্ছিন্নতাবাদী বিদ্ৰোহৰ লগতে নাতি ছিৰাজ উদ-দৌল্লাৰ বিদ্ৰোহৰো সম্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল যদিও এইবোৰ দমন কৰা হৈছিল। আলিবৰ্দি খানে তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ শেষ সময়খিনি বংগদেশ পুনৰ নিৰ্মাণৰ কামত ব্যস্ত থাকে। তেওঁ কলাৰ পৃষ্ঠপোষক আছিল আৰু মুৰ্ছিদ কুলী খানৰ নীতি পুনৰ আৰম্ভ কৰিছিল। উপমহাদেশখনৰ ইউৰোপীয় শক্তিসমূহৰ সৈতে তেওঁ ৰাজনৈতিকভাৱে নিৰপেক্ষ স্থিতি বজাই ৰাখিছিল আৰু তেওঁৰ শাসনাধীন এলেকাত তেওঁলোকৰ মাজত সকলো অন্তৰ্যুদ্ধ ৰোধ কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত ১৭৫৬ চনত ছিৰাজ উদ-দৌল্লা ৰাজপাটত বহে। ​ ==আদি জীৱন== আলিবৰ্দি খানৰ আচল নাম আছিল মিৰ্জা বাণ্ডে বা মিৰ্জা মহম্মদ আলী। তেওঁ ডেক্কানী লোক আছিল আৰু জন্ম হৈছিল ১৬৭৬ চনত।<ref name= Kalikinkar>{{cite book |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279485/page/n21/mode/2up |title=Alivardi And His Times |last=Datta |first=Kalikinkar |page=2 |publisher=University of Calcutta |year=1939}}</ref><ref>{{cite book |title=Hooghly:The Global History of a River |url=https://books.google.com/books?id=6eMJEAAAQBAJ&dq=AlIVARDI+NATIVE+DECCAN&pg=PA51 |page=51 |last=Ivermee |first=Robert |year=2020 |isbn=978-1-78738-325-8}}</ref><ref name="Sarkar1948">{{cite book |last=Sarkar |first=Jadunath |author-link=Jadunath Sarkar |title=The History of Bengal |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283729/page/n447/mode/2up |volume=II |year=1948 |publisher=University of Dhaka |location=Dhaka |isbn=978-81-7646-239-6 |page=436}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ, মোগল সম্ৰাট ঔৰংজেৱৰ এজন তোলনীয়া ভাতৃৰ পুত্ৰ মিৰ্জা মহম্মদ মাদানীয়ে নিজেই পিছৰজন পুত্ৰ আজম শ্বাহৰ অধীনত এজন বিষয়া হিচাপে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="Sensarma1977">{{cite book |last=Sensarma |first=P. |title=The Military History of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=l8ABAAAAMAAJ |year=1977 |publisher=Darbari Udjog |location=Kolkata |page=172 |oclc=4776236}}</ref> মহম্মদ আলীৰ মাতৃ আছিল ইৰাণৰ তুৰ্কমেন আফশ্বাৰ জনগোষ্ঠী খোৰাছানৰ বংশৰ এগৰাকী ডেক্কানী মুছলমান। তেওঁৰ পৰাই মহম্মদ আলিৰ ছুজা-উদ্-দিন মহম্মদ খান নামৰ এজন ভতিজা সম্পৰ্কীয় ভায়েক আছিল, যি মিৰ্জা ডেক্কানী নামেৰে পৰিচিত৷<ref name="Sarkar1948"/><ref>{{cite journal |last=Subhan |first=Abdus |title=Early Career of Nawab Ali Vardi Khan of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=js8VAQAAMAAJ |journal=Journal of Indian History |volume=XLVIII |issue=III |year=1970 |publisher=University of Kerala |location=Trivandrum |page=536}}</ref> পিতৃৰ দৰেই তেওঁ আৰু তেওঁৰ ডাঙৰ ভাতৃ মিৰ্জা আহমেদ (পিছলৈ হাজী আহমেদ নামেৰে পৰিচিত) আজম শ্বাহৰ সহানুভূতি লাভ কৰিছিল। মহম্মদ আলীক ফিলখানা (হাতী-শাল)ৰ অধীক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ লগতে জৰ্ডোজখানা(এম্ব্ৰয়ডাৰী কাপোৰ বিভাগ)ৰ দায়িত্বও দিয়া হৈছিল। কিন্তু ১৭০৭ চনত আজম শ্বাহৰ মৃত্যুৰ পিছত পৰিয়ালটো দৰিদ্ৰতাত পৰিল। তেতিয়া তেওঁলোকৰ আত্মীয় উপ-ৰাজ্যপাল ছুজা-উদ্-দিনৰ অধীনত উৰিষ্যাৰ কটকলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কৰ্মসংস্থাপন বিচাৰি পোৱাৰ পিছত মহম্মদ আলী আৰু মিৰ্জা আহমেদে চৰকাৰক সমৰ্থন কৰাত নিজকে সক্ষম বুলি প্ৰমাণ কৰে, পিছলৈ আনকি ছুজা-উদ্-দিনক বংগৰ নবাব হোৱাতো সহায় কৰে।<ref>{{harvtxt|Sarkar|1948|pp=436–37}}</ref> ​ ==ক্ষমতা লাভ== ১৭২৮ চনত ছুজা-উদ্-দিনে মহম্মদ আলীক ৰাজমহলৰ ফৌজদাৰ(জেনেৰেল) পদলৈ পদোন্নতি দিয়ে আৰু তেওঁক আলিবৰ্দি খান উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=bpedia/> ১৭৩৩ চনত তেওঁক বিহাৰৰ ''নাইব নাজিম'' (ডেপুটি চুবেদাৰ) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। এবছৰৰ পাছত ছুজা-উদ। -দিনৰ দ্বাৰা তেওঁ ছুজা উল-মুলক (দেশৰ নায়ক), হাচেম উদ্-দৌলা(ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ শক্তি) আৰু মহাবাত জং (যুদ্ধত আতংক) উপাধি আৰু পাঁচ হাজাৰী মনচবদাৰ (৫০০০ৰ পদবীধাৰী) পদবী লাভ কৰে আৰু আজিমাবাদলৈ উভতি যায়। আলিবৰ্দিয়ে ইয়াতকৈয়ো ডাঙৰ কৰ্তৃত্বৰ আকাংক্ষা কৰিছিল। ১৭৪০ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত গিৰিয়া যুদ্ধত তেওঁ ছুজা উদ্-দিনৰ উত্তৰাধিকাৰী চৰফৰাজ খানক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰে।<ref name=bpedia>{{cite book |last=Shah |first=Mohammad |year=2012 |chapter=Alivardi Khan |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Alivardi_Khan |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240110142311/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Alivardi_Khan |archivedate=2024-01-10 |access-date=2024-01-10}}</ref> এইদৰে তেওঁ বংগ আৰু বিহাৰক নিজৰ হাতৰ মুঠিলৈ আনিলে। তাৰ পিছত ১৭৪১ চনৰ ৩ মাৰ্চত উৰিষ্যাৰ উপ-ৰাজ্যপাল তথা সৰফৰাজ খানৰ আত্মীয় ৰুস্তম জঙক ফুলৱাৰিয়ান যুদ্ধত পৰাস্ত কৰে।<ref name=bpedia/> এইদৰে, উৰিষ্যাও আলিবৰ্দিৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিল। আলিবৰ্দি খানে মিৰ্জা বাকিৰ খানৰ নেতৃত্বত উৰিষ্যাত হোৱা বিদ্ৰোহক পৰাস্ত কৰে আৰু দ্বিতীয়বাৰ উৰিষ্যা আক্ৰমণ কৰি বৰহা ছৈয়ীদসকলক অতি কষ্টেৰে বশ কৰে,<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=FgUeAAAAMAAJ&q=Now+Baqar+and+Murshid+Quli+with+Sayyids+of+Barha+were+engaged+in+a+terrific+battle+,+For+sometime+Alivardi%27s |title=Orissa Under the Mughals:From Akbar to Alivardi : a Fascinating Study of the Socio-economic and Cultural History of Orissa |last=Rāẏa |first=Bhabānī Caraṇa |year=1981}}</ref> আৰু এজন সাহসী যোদ্ধা শ্বেইখ মাছুমক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ajduAAAAMAAJ&q=alivardi+khan+baqir+khan |title=History of Orissa |page=347 |last1=Sahu |first1=N. K. |last2=Miśra |first2=Prabodhakumāra |last3=Sahu |first3=Jagna Kumar |year=1981}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মোগল সাম্ৰাজ্য]] bf7j3wgimso9f2xa25nadu9zxq8844j 0 101694 646789 632452 2026-10-23T14:32:04Z Ananya Taye 28065 646789 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir |name=মৈৰামৰা দৌল<br>মৈৰামৰা থান |primary_deity = |district=[[ডিব্ৰুগড় জিলা]] |state=[[অসম]] |country=[[ভাৰত]] | image = Moiramora temple ruins.jpg | alt = মইৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = মইৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ |pushpin_map = India Assam | latd = 27.335132 | longd = 94.931587 |map_caption = |map_size = 250 |architecture= |date_built= ১০ শতিকা (শিলৰ মন্দিৰ), ১৩-১৪ শতিকা (ইটাৰ মন্দিৰ) |creator= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] |temple_quantity=}} '''মৈৰামৰা দৌল''' বা '''মৈৰামৰা থান''' ({{lang-en|Moiramora Doul}}) [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মানকটা মৌজাৰ খামতি ঘাটত অৱস্থিত ঐতিহাসিক দৌল। এই দৌলটো পোণপ্ৰথমতে ১০ শতিকা মানত শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও পাছলৈ ১৩-১৪ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনত ইটাৰে পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।‌ বৰ্তমান সময়ত মৈৰামৰা দৌল বা থানৰ কেৱল ভগ্নাৱশেষ পোৱা গৈছে। মৈৰামৰা দৌলৰ ভগ্নাৱশেষৰ ঠাইত এতিয়া মৈৰামৰা সত্ৰ অৱস্থিত। [[অসম চৰকাৰ]]ৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে মৈৰামৰা দৌলক [[অসমৰ ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ তালিকা|ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://asi.nic.in/protected-monuments-in-assam/ |website= Archeological Survey of India|title=Protected Monuments in Assam|language=en|url-status=live|access-date=01 January 2024}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 4.png|thumb|Moiramora temple ruins]] ==ইতিহাস== ===পুৰণি যুগ=== মৈৰামৰা থানখন পোণপ্ৰথমতে ১০ শতিকা মানত শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা‌ হৈছিল<ref> [https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf Bhuyan, R.R.,"Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam",p.535</ref>। পৰবৰ্তী কালত শিলৰ ঠাইত দৌলটো ইটাৰে পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। Thermoluminescence (TL) পদ্ধতিৰে ইটাবোৰৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। যিহেতু সেই সময়ত এই অঞ্চলত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সকলে শাসন কৰিছিল, সেইবাবে বুৰঞ্জীবিদ সকলে এই দ'লটো কোনোবা এজন চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত বুলি বিশ্বাস কৰে<ref> [https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf Bhuyan, R.R.,"Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam",p.533-534</ref>। আজিৰ দিনত দৌলটোৰ দক্ষিণত দিহিং নৈ বৈ গৈছে (দিহিং নৈৰ উত্তৰপাৰে চুতীয়া ৰাজ্য আছিল<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref>) যদিও মধ্যযুগত দিহিং নৈ দৌলটোৰ পৰা ভালেমান আঁতৰত দক্ষিণ পিণে বৈ‌ গৈছিল আৰু বকতা-চৰগুৱা পাৰ হৈ দিচাঙত পৰিছিল<ref>[https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam Sarma, J.N, A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam, p.77-78]</ref>। আহোম বুৰঞ্জীত সেইবাবে বকতা আৰু চৰগুৱা অঞ্চল দিহিঙৰ পাৰত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |year=1906 |publisher=Thacker, Spink and Co.}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 3.jpg|thumb|Stone sculptures from Moiramora site]] ===সত্ৰৰ যুগ=== [[শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ|শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱৰ]] প্ৰৱৰ্তিত নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাল-সংহতি সত্ৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[গোপাল আতা]]ৰ এজন প্ৰধান শিষ্য বৰযদুমণিদেৱে বুঢ়ীদিহিং নদীৰ পাৰত কলৌলোৱা নামৰ ঠাইত মৈৰামৰা সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুজিন্‌ফা]] (১৬৭৫-৭৭খ্ৰী:) আৰু ৰাজমন্ত্ৰী [[আতন বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] ডাঙৰীয়াই নামধৰ্মত শৰণ লৈ মৈৰামৰা সত্ৰৰ শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল। আহোম পৃষ্ঠপোষকতাত সত্ৰৰ পুখুৰী খন্দাই উৰ্চগা কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী সময়ত বুঢ়ীদিহিং নদীৰ বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াৰ ফলত মৈৰামৰা সত্ৰৰ দৌলৰ ভেঁটিলৈকে খান্দি পেলোৱাত ভূমিকম্পৰ কৱলত পৰি দৌলটো বাগৰি পৰে। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে ক্ষতিসাধন কৰা সত্ৰখন পিছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]] অভ্যন্তৰীণ বিদ্ৰোহ আৰু মানৰ তৃতীয় বাৰ আক্ৰমণৰ ফলত জনবসতি বিহীন হৈ এৰাপৰলীয়া হৈ হাবি-জঙঘলৰ মাজত "থান" ৰূপে অৱশিষ্ট ৰয়গৈ। পিছলৈ মৈৰামৰা সত্ৰখন [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাঁহচৰা মৌজাৰ কুজিঁবালিত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। পিছলৈ বুঢ়ীদিহিং নদীয়ে নিজৰ সুতি সলাই সত্ৰৰ দৌল থকা অঞ্চলৰ পৰা আতঁৰি সত্ৰৰ উত্তৰ দিশেদি পোন বাট লোৱাত সত্ৰ- অঞ্চল লেঙেৰী মৌজাৰ পৰা ফাটি মানকটা মৌজাৰ ভিতৰলৈ আহে। পিছলৈ এই অঞ্চলত নতুনকৈ বসতি কৰিবলৈ অহা লোকে হাবিৰ মাজত মৈৰামৰা সত্ৰৰ ভগ্নাৱশেষ আবিষ্কাৰ কৰে আৰু "থান ঘৰ" সাজি পূজা সেৱা কৰিবলৈ ল'লে। উল্লেখযোগ্য যে, পূৰ্বৰ মৈৰামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰৰ এটি পৰিয়ালৰ লোক পৰবৰ্তী সময়ত আহি পুনৰ সত্ৰ পাতি নামধৰ্ম প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ দায়িত্ব অব্যাহত ৰাখিছে। [[File:Moiramora temple ruins 5.jpg|thumb|Moiramara Brick plinth]] ==বৰ্তমান স্থিতি== বৰ্তমান অসম চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ ২০১০ চনৰ এক আঁচনি অনুসৰি মৈৰামৰা সত্ৰ বা ম'ৰামৰা থানে সামৰা অঞ্চলটো সংৰক্ষণ আৰু সংবৰ্ধনৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে। এই উপলক্ষে পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় জিলা প্ৰসাশন আৰু স্থানীয় যুৱ সংগঠনে চৌহদৰ প্ৰায় ৭ বিঘা মাটি আগুৰি বেৰা, এটি পকী সংগ্ৰহালয় আৰু বেদী নিৰ্মাণ কৰি পৰি থকা শিলৰ ভাস্কৰ্য্য সমূহৰ কেইপদমান সংগ্ৰহ কৰি সজাই ৰখা হৈছে। এই স্থানত ১৩টা শিলত কটা মূৰ্তি আৰু ভালেকেইটা মূৰ্তিৰ ভগ্নাংশ মৈৰামৰা থান পূৰাতাত্ত্বিক স্থানৰ উদ্যান আৰু স্থানীয় গেলেৰীত সংৰক্ষিত অৱস্থাত ৰখা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://archaeology.assam.gov.in/as/information-services/পূৰাতাত্ত্বিক-উদ্যান-আৰু-স্থানীয়-যাদুঘৰ|website=পূৰাতাত্ত্বিক সঞ্চালকালয়, অসম চৰকাৰ|title=পূৰাতাত্ত্বিক উদ্যান আৰু স্থানীয় যাদুঘৰ|language=as|url-status=live|access-date=03 February 2024}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৮ চনৰ খনন কাৰ্যত ইয়াত দুটা পৃথক সময়ৰ সাংস্কৃতিক সভ্যতাৰ উমান পোৱা গৈছে। খনত কাৰ্যত ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বেদী, ব্ৰিটিছ যুগৰ তামৰ মুদ্ৰা, ৰূপৰ ফুল, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ পোৰামাটিৰ ইটা পোৱা গৈছে। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ আদি মধ্বুযযুগৰ বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। আনহাতে বালি শিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ তুলনামূলকভাৱে নতুন।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/north-east/moiramara-samples-sent-for-dating/cid/1443904 |website= The Telegraph|title=Moiramara samples sent for dating |language=en|url-status=live|access-date=03 February 2024}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 1.jpg|thumb|Brick remains from Moiramora site]] ==অৱস্থান== ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মানকটা মৌজাৰ খামতি ঘাটৰ পৰা দুই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ [[বুঢ়ীদিহিং নদী]]ৰ পাৰত মৈৰামৰা দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://archaeology.assam.gov.in/as/information-services/সংৰক্ষিত-পূৰাতাত্ত্বিক-স্থান-আৰু-স্মৃতিসৌধসমূহ|website=Archeological Survey of India|title=সংৰক্ষিত পূৰাতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিসৌধসমূহ|language=as|url-status=live|access-date=01 January 2024}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বৰ্তমান "জকাই নপাম থান গাঁও" নামেৰে অভিহিত পূৰ্বৰ লেঙেৰী মৌজাৰ কলৌলোৱা ঠাইত মৈৰামৰা সত্ৰখন অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা ইয়ালৈ যাতায়াতৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ পৰা [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]]লৈ দূৰত্ব প্ৰায় ২৭ কিঃমিঃ। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:সত্ৰ]] nszehkq87ut85hg5vh9ibybqp5rkk96 646790 646789 2026-10-23T14:32:29Z Ananya Taye 28065 646790 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir |name=মৈৰামৰা দৌল (মৈৰামৰা থান) |primary_deity = |district=[[ডিব্ৰুগড় জিলা]] |state=[[অসম]] |country=[[ভাৰত]] | image = Moiramora temple ruins.jpg | alt = মইৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = মইৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ |pushpin_map = India Assam | latd = 27.335132 | longd = 94.931587 |map_caption = |map_size = 250 |architecture= |date_built= ১০ শতিকা (শিলৰ মন্দিৰ), ১৩-১৪ শতিকা (ইটাৰ মন্দিৰ) |creator= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] |temple_quantity=}} '''মৈৰামৰা দৌল''' বা '''মৈৰামৰা থান''' ({{lang-en|Moiramora Doul}}) [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মানকটা মৌজাৰ খামতি ঘাটত অৱস্থিত ঐতিহাসিক দৌল। এই দৌলটো পোণপ্ৰথমতে ১০ শতিকা মানত শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও পাছলৈ ১৩-১৪ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনত ইটাৰে পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।‌ বৰ্তমান সময়ত মৈৰামৰা দৌল বা থানৰ কেৱল ভগ্নাৱশেষ পোৱা গৈছে। মৈৰামৰা দৌলৰ ভগ্নাৱশেষৰ ঠাইত এতিয়া মৈৰামৰা সত্ৰ অৱস্থিত। [[অসম চৰকাৰ]]ৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে মৈৰামৰা দৌলক [[অসমৰ ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ তালিকা|ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://asi.nic.in/protected-monuments-in-assam/ |website= Archeological Survey of India|title=Protected Monuments in Assam|language=en|url-status=live|access-date=01 January 2024}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 4.png|thumb|Moiramora temple ruins]] ==ইতিহাস== ===পুৰণি যুগ=== মৈৰামৰা থানখন পোণপ্ৰথমতে ১০ শতিকা মানত শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা‌ হৈছিল<ref> [https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf Bhuyan, R.R.,"Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam",p.535</ref>। পৰবৰ্তী কালত শিলৰ ঠাইত দৌলটো ইটাৰে পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। Thermoluminescence (TL) পদ্ধতিৰে ইটাবোৰৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। যিহেতু সেই সময়ত এই অঞ্চলত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সকলে শাসন কৰিছিল, সেইবাবে বুৰঞ্জীবিদ সকলে এই দ'লটো কোনোবা এজন চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত বুলি বিশ্বাস কৰে<ref> [https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf Bhuyan, R.R.,"Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam",p.533-534</ref>। আজিৰ দিনত দৌলটোৰ দক্ষিণত দিহিং নৈ বৈ গৈছে (দিহিং নৈৰ উত্তৰপাৰে চুতীয়া ৰাজ্য আছিল<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref>) যদিও মধ্যযুগত দিহিং নৈ দৌলটোৰ পৰা ভালেমান আঁতৰত দক্ষিণ পিণে বৈ‌ গৈছিল আৰু বকতা-চৰগুৱা পাৰ হৈ দিচাঙত পৰিছিল<ref>[https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam Sarma, J.N, A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam, p.77-78]</ref>। আহোম বুৰঞ্জীত সেইবাবে বকতা আৰু চৰগুৱা অঞ্চল দিহিঙৰ পাৰত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |year=1906 |publisher=Thacker, Spink and Co.}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 3.jpg|thumb|Stone sculptures from Moiramora site]] ===সত্ৰৰ যুগ=== [[শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ|শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱৰ]] প্ৰৱৰ্তিত নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাল-সংহতি সত্ৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[গোপাল আতা]]ৰ এজন প্ৰধান শিষ্য বৰযদুমণিদেৱে বুঢ়ীদিহিং নদীৰ পাৰত কলৌলোৱা নামৰ ঠাইত মৈৰামৰা সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুজিন্‌ফা]] (১৬৭৫-৭৭খ্ৰী:) আৰু ৰাজমন্ত্ৰী [[আতন বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] ডাঙৰীয়াই নামধৰ্মত শৰণ লৈ মৈৰামৰা সত্ৰৰ শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল। আহোম পৃষ্ঠপোষকতাত সত্ৰৰ পুখুৰী খন্দাই উৰ্চগা কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী সময়ত বুঢ়ীদিহিং নদীৰ বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াৰ ফলত মৈৰামৰা সত্ৰৰ দৌলৰ ভেঁটিলৈকে খান্দি পেলোৱাত ভূমিকম্পৰ কৱলত পৰি দৌলটো বাগৰি পৰে। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে ক্ষতিসাধন কৰা সত্ৰখন পিছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]] অভ্যন্তৰীণ বিদ্ৰোহ আৰু মানৰ তৃতীয় বাৰ আক্ৰমণৰ ফলত জনবসতি বিহীন হৈ এৰাপৰলীয়া হৈ হাবি-জঙঘলৰ মাজত "থান" ৰূপে অৱশিষ্ট ৰয়গৈ। পিছলৈ মৈৰামৰা সত্ৰখন [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাঁহচৰা মৌজাৰ কুজিঁবালিত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। পিছলৈ বুঢ়ীদিহিং নদীয়ে নিজৰ সুতি সলাই সত্ৰৰ দৌল থকা অঞ্চলৰ পৰা আতঁৰি সত্ৰৰ উত্তৰ দিশেদি পোন বাট লোৱাত সত্ৰ- অঞ্চল লেঙেৰী মৌজাৰ পৰা ফাটি মানকটা মৌজাৰ ভিতৰলৈ আহে। পিছলৈ এই অঞ্চলত নতুনকৈ বসতি কৰিবলৈ অহা লোকে হাবিৰ মাজত মৈৰামৰা সত্ৰৰ ভগ্নাৱশেষ আবিষ্কাৰ কৰে আৰু "থান ঘৰ" সাজি পূজা সেৱা কৰিবলৈ ল'লে। উল্লেখযোগ্য যে, পূৰ্বৰ মৈৰামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰৰ এটি পৰিয়ালৰ লোক পৰবৰ্তী সময়ত আহি পুনৰ সত্ৰ পাতি নামধৰ্ম প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ দায়িত্ব অব্যাহত ৰাখিছে। [[File:Moiramora temple ruins 5.jpg|thumb|Moiramara Brick plinth]] ==বৰ্তমান স্থিতি== বৰ্তমান অসম চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ ২০১০ চনৰ এক আঁচনি অনুসৰি মৈৰামৰা সত্ৰ বা ম'ৰামৰা থানে সামৰা অঞ্চলটো সংৰক্ষণ আৰু সংবৰ্ধনৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে। এই উপলক্ষে পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় জিলা প্ৰসাশন আৰু স্থানীয় যুৱ সংগঠনে চৌহদৰ প্ৰায় ৭ বিঘা মাটি আগুৰি বেৰা, এটি পকী সংগ্ৰহালয় আৰু বেদী নিৰ্মাণ কৰি পৰি থকা শিলৰ ভাস্কৰ্য্য সমূহৰ কেইপদমান সংগ্ৰহ কৰি সজাই ৰখা হৈছে। এই স্থানত ১৩টা শিলত কটা মূৰ্তি আৰু ভালেকেইটা মূৰ্তিৰ ভগ্নাংশ মৈৰামৰা থান পূৰাতাত্ত্বিক স্থানৰ উদ্যান আৰু স্থানীয় গেলেৰীত সংৰক্ষিত অৱস্থাত ৰখা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://archaeology.assam.gov.in/as/information-services/পূৰাতাত্ত্বিক-উদ্যান-আৰু-স্থানীয়-যাদুঘৰ|website=পূৰাতাত্ত্বিক সঞ্চালকালয়, অসম চৰকাৰ|title=পূৰাতাত্ত্বিক উদ্যান আৰু স্থানীয় যাদুঘৰ|language=as|url-status=live|access-date=03 February 2024}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৮ চনৰ খনন কাৰ্যত ইয়াত দুটা পৃথক সময়ৰ সাংস্কৃতিক সভ্যতাৰ উমান পোৱা গৈছে। খনত কাৰ্যত ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বেদী, ব্ৰিটিছ যুগৰ তামৰ মুদ্ৰা, ৰূপৰ ফুল, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ পোৰামাটিৰ ইটা পোৱা গৈছে। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ আদি মধ্বুযযুগৰ বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। আনহাতে বালি শিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ তুলনামূলকভাৱে নতুন।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/north-east/moiramara-samples-sent-for-dating/cid/1443904 |website= The Telegraph|title=Moiramara samples sent for dating |language=en|url-status=live|access-date=03 February 2024}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 1.jpg|thumb|Brick remains from Moiramora site]] ==অৱস্থান== ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মানকটা মৌজাৰ খামতি ঘাটৰ পৰা দুই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ [[বুঢ়ীদিহিং নদী]]ৰ পাৰত মৈৰামৰা দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://archaeology.assam.gov.in/as/information-services/সংৰক্ষিত-পূৰাতাত্ত্বিক-স্থান-আৰু-স্মৃতিসৌধসমূহ|website=Archeological Survey of India|title=সংৰক্ষিত পূৰাতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিসৌধসমূহ|language=as|url-status=live|access-date=01 January 2024}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বৰ্তমান "জকাই নপাম থান গাঁও" নামেৰে অভিহিত পূৰ্বৰ লেঙেৰী মৌজাৰ কলৌলোৱা ঠাইত মৈৰামৰা সত্ৰখন অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা ইয়ালৈ যাতায়াতৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ পৰা [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]]লৈ দূৰত্ব প্ৰায় ২৭ কিঃমিঃ। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:সত্ৰ]] iwxtbdkzos2ugtevbcj7xuec0qbz3yx 646791 646790 2026-10-23T14:39:08Z Ananya Taye 28065 646791 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir |name=মৈৰামৰা দৌল (মৈৰামৰা থান) |primary_deity = |district=[[ডিব্ৰুগড় জিলা]] |state=[[অসম]] |country=[[ভাৰত]] |image = Moiramora temple ruins.jpg |alt = মইৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ |caption = মইৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ |pushpin_map = India Assam |latd = 27.335132 |longd = 94.931587 |map_caption = |map_size = 250 |architecture= |primary_deity = [[দুৰ্গা]] |date_built = নৱম–দশম শতিকা (শিলৰ মন্দিৰ)<ref>{{harvcol|Bhuyan|2023|p=535}}</ref>; ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা (ইটাৰ মন্দিৰ)<ref name="Saikia">{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref> |creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="heritageuniversityofkerala.com">"It can be stated that on the ruins of an early medieval temple structure of stone, built during the reign of the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=537}}</ref> |temple_quantity=}} '''মৈৰামৰা দৌল''' বা '''মৈৰামৰা থান''' ({{lang-en|Moiramora Doul}}) [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মানকটা মৌজাৰ খামতি ঘাটত অৱস্থিত ঐতিহাসিক দৌল। এই দৌলটো পোণপ্ৰথমতে ১০ শতিকা মানত শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও পাছলৈ ১৩-১৪ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনত ইটাৰে পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।‌ বৰ্তমান সময়ত মৈৰামৰা দৌল বা থানৰ কেৱল ভগ্নাৱশেষ পোৱা গৈছে। মৈৰামৰা দৌলৰ ভগ্নাৱশেষৰ ঠাইত এতিয়া মৈৰামৰা সত্ৰ অৱস্থিত। এই প্ৰত্নস্থলীত আদি মধ্যযুগৰ পৰা পৰৱৰ্তী মধ্যযুগলৈকে বিভিন্ন ভংগী আৰু অভিব্যক্তি প্ৰকাশ কৰা শিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় শিল্পশৈলীৰ বৈশিষ্ট্যও দেখা যায়।<ref>{{cite web |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |title=Protected Archaeological Sites and Monuments – (104) Moiramora Doul, Khamtighat, Dibrugarh District |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam}}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে মৈৰামৰা দৌলক [[অসমৰ ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ তালিকা|ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://asi.nic.in/protected-monuments-in-assam/ |website= Archeological Survey of India|title=Protected Monuments in Assam|language=en|url-status=live|access-date=01 January 2024}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 4.png|thumb|Moiramora temple ruins]] ==ইতিহাস== ===পুৰণি যুগ=== মৈৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত থকা মূল শিলৰ মন্দিৰটো স্থাপত্যশৈলীৰ ভিত্তিত আদি মধ্যযুগৰ নৱম–দশম শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2023|p=535}}</ref> পৰবৰ্তী কালত শিলৰ ঠাইত দৌলটো ইটাৰে পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। Thermoluminescence (TL) পদ্ধতিৰে ইটাবোৰৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। যিহেতু সেই সময়ত এই অঞ্চলত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সকলে শাসন কৰিছিল, সেইবাবে বুৰঞ্জীবিদ সকলে এই দ'লটো কোনোবা এজন চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত বুলি বিশ্বাস কৰে<ref> [https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf Bhuyan, R.R.,"Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam",p.533-534</ref>। আজিৰ দিনত দৌলটোৰ দক্ষিণত দিহিং নৈ বৈ গৈছে (দিহিং নৈৰ উত্তৰপাৰে চুতীয়া ৰাজ্য আছিল<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref>) যদিও মধ্যযুগত দিহিং নৈ দৌলটোৰ পৰা ভালেমান আঁতৰত দক্ষিণ পিণে বৈ‌ গৈছিল আৰু বকতা-চৰগুৱা পাৰ হৈ দিচাঙত পৰিছিল<ref>[https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam Sarma, J.N, A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam, p.77-78]</ref>। আহোম বুৰঞ্জীত সেইবাবে বকতা আৰু চৰগুৱা অঞ্চল দিহিঙৰ পাৰত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |year=1906 |publisher=Thacker, Spink and Co.}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 3.jpg|thumb|Stone sculptures from Moiramora site]] ===সত্ৰৰ যুগ=== [[শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ|শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱৰ]] প্ৰৱৰ্তিত নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাল-সংহতি সত্ৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[গোপাল আতা]]ৰ এজন প্ৰধান শিষ্য বৰযদুমণিদেৱে বুঢ়ীদিহিং নদীৰ পাৰত কলৌলোৱা নামৰ ঠাইত মৈৰামৰা সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুজিন্‌ফা]] (১৬৭৫-৭৭খ্ৰী:) আৰু ৰাজমন্ত্ৰী [[আতন বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] ডাঙৰীয়াই নামধৰ্মত শৰণ লৈ মৈৰামৰা সত্ৰৰ শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল। আহোম পৃষ্ঠপোষকতাত সত্ৰৰ পুখুৰী খন্দাই উৰ্চগা কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী সময়ত বুঢ়ীদিহিং নদীৰ বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াৰ ফলত মৈৰামৰা সত্ৰৰ দৌলৰ ভেঁটিলৈকে খান্দি পেলোৱাত ভূমিকম্পৰ কৱলত পৰি দৌলটো বাগৰি পৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত সপ্তদশ–অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰজাসকলে ক্ষতিগ্ৰস্ত সত্ৰখনৰ মেৰামতি কৰাইছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2023|p=537}}</ref> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে ক্ষতিসাধন কৰা সত্ৰখন পিছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]] অভ্যন্তৰীণ বিদ্ৰোহ আৰু মানৰ তৃতীয় বাৰ আক্ৰমণৰ ফলত জনবসতি বিহীন হৈ এৰাপৰলীয়া হৈ হাবি-জঙঘলৰ মাজত "থান" ৰূপে অৱশিষ্ট ৰয়গৈ। পিছলৈ মৈৰামৰা সত্ৰখন [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাঁহচৰা মৌজাৰ কুজিঁবালিত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। পিছলৈ বুঢ়ীদিহিং নদীয়ে নিজৰ সুতি সলাই সত্ৰৰ দৌল থকা অঞ্চলৰ পৰা আতঁৰি সত্ৰৰ উত্তৰ দিশেদি পোন বাট লোৱাত সত্ৰ- অঞ্চল লেঙেৰী মৌজাৰ পৰা ফাটি মানকটা মৌজাৰ ভিতৰলৈ আহে। পিছলৈ এই অঞ্চলত নতুনকৈ বসতি কৰিবলৈ অহা লোকে হাবিৰ মাজত মৈৰামৰা সত্ৰৰ ভগ্নাৱশেষ আবিষ্কাৰ কৰে আৰু "থান ঘৰ" সাজি পূজা সেৱা কৰিবলৈ ল'লে। উল্লেখযোগ্য যে, পূৰ্বৰ মৈৰামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰৰ এটি পৰিয়ালৰ লোক পৰবৰ্তী সময়ত আহি পুনৰ সত্ৰ পাতি নামধৰ্ম প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ দায়িত্ব অব্যাহত ৰাখিছে। [[File:Moiramora temple ruins 5.jpg|thumb|Moiramara Brick plinth]] ==বৰ্তমান স্থিতি== বৰ্তমান অসম চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ ২০১০ চনৰ এক আঁচনি অনুসৰি মৈৰামৰা সত্ৰ বা ম'ৰামৰা থানে সামৰা অঞ্চলটো সংৰক্ষণ আৰু সংবৰ্ধনৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে। এই উপলক্ষে পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় জিলা প্ৰসাশন আৰু স্থানীয় যুৱ সংগঠনে চৌহদৰ প্ৰায় ৭ বিঘা মাটি আগুৰি বেৰা, এটি পকী সংগ্ৰহালয় আৰু বেদী নিৰ্মাণ কৰি পৰি থকা শিলৰ ভাস্কৰ্য্য সমূহৰ কেইপদমান সংগ্ৰহ কৰি সজাই ৰখা হৈছে। এই স্থানত ১৩টা শিলত কটা মূৰ্তি আৰু ভালেকেইটা মূৰ্তিৰ ভগ্নাংশ মৈৰামৰা থান পূৰাতাত্ত্বিক স্থানৰ উদ্যান আৰু স্থানীয় গেলেৰীত সংৰক্ষিত অৱস্থাত ৰখা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://archaeology.assam.gov.in/as/information-services/পূৰাতাত্ত্বিক-উদ্যান-আৰু-স্থানীয়-যাদুঘৰ|website=পূৰাতাত্ত্বিক সঞ্চালকালয়, অসম চৰকাৰ|title=পূৰাতাত্ত্বিক উদ্যান আৰু স্থানীয় যাদুঘৰ|language=as|url-status=live|access-date=03 February 2024}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৮ চনৰ খনন কাৰ্যত ইয়াত দুটা পৃথক সময়ৰ সাংস্কৃতিক সভ্যতাৰ উমান পোৱা গৈছে। খনত কাৰ্যত ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বেদী, ব্ৰিটিছ যুগৰ তামৰ মুদ্ৰা, ৰূপৰ ফুল, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ পোৰামাটিৰ ইটা পোৱা গৈছে। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম–নৱম শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। আনহাতে, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="as">{{cite news |title=Moiramara samples sent for dating |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/moiramara-samples-sent-for-dating/cid/1443904 |work=The Telegraph}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 1.jpg|thumb|Brick remains from Moiramora site]] ==অৱস্থান== ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মানকটা মৌজাৰ খামতি ঘাটৰ পৰা দুই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ [[বুঢ়ীদিহিং নদী]]ৰ পাৰত মৈৰামৰা দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://archaeology.assam.gov.in/as/information-services/সংৰক্ষিত-পূৰাতাত্ত্বিক-স্থান-আৰু-স্মৃতিসৌধসমূহ|website=Archeological Survey of India|title=সংৰক্ষিত পূৰাতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিসৌধসমূহ|language=as|url-status=live|access-date=01 January 2024}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বৰ্তমান "জকাই নপাম থান গাঁও" নামেৰে অভিহিত পূৰ্বৰ লেঙেৰী মৌজাৰ কলৌলোৱা ঠাইত মৈৰামৰা সত্ৰখন অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা ইয়ালৈ যাতায়াতৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ পৰা [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]]লৈ দূৰত্ব প্ৰায় ২৭ কিঃমিঃ। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |pages=532–537 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf }} * {{cite report |last=Deori |first=Nabajit |title=Preliminary Report of the Excavation Conducted at Moiramora Archaeological Site, Dibrugarh District of Assam (2017–2018) |year=2018 |publisher=Government of Assam |url=https://books.google.com/books?id=9TOGzAEACAAJ }} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:সত্ৰ]] qe608c8onx8uqpyv9dqi1bdpk0h6obc 646974 646791 2026-10-24T02:16:10Z Ananya Taye 28065 646974 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir |name=মৈৰামৰা দৌল (মৈৰামৰা থান) |primary_deity = |district=[[ডিব্ৰুগড় জিলা]] |state=[[অসম]] |country=[[ভাৰত]] |image = Moiramora temple ruins.jpg |alt = মইৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ |caption = মইৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ |pushpin_map = India Assam |latd = 27.335132 |longd = 94.931587 |map_caption = |map_size = 250 |architecture= |primary_deity = [[দুৰ্গা]] |date_built = নৱম–দশম শতিকা (শিলৰ মন্দিৰ)<ref>{{harvcol|Bhuyan|2023|p=535}}</ref>; ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা (ইটাৰ মন্দিৰ)<ref name="Saikia">{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref> |creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="heritageuniversityofkerala.com">"It can be stated that on the ruins of an early medieval temple structure of stone, built during the reign of the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=537}}</ref> |temple_quantity=}} '''মৈৰামৰা দৌল''' বা '''মৈৰামৰা থান''' ({{lang-en|Moiramora Doul}}) [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মানকটা মৌজাৰ খামতি ঘাটত অৱস্থিত ঐতিহাসিক দৌল। এই দৌলটো পোণপ্ৰথমতে ১০ শতিকা মানত শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও পাছলৈ ১৩-১৪ শতিকাত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনত ইটাৰে পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।‌ বৰ্তমান সময়ত মৈৰামৰা দৌল বা থানৰ কেৱল ভগ্নাৱশেষ পোৱা গৈছে। মৈৰামৰা দৌলৰ ভগ্নাৱশেষৰ ঠাইত এতিয়া মৈৰামৰা সত্ৰ অৱস্থিত। এই প্ৰত্নস্থলীত আদি মধ্যযুগৰ পৰা পৰৱৰ্তী মধ্যযুগলৈকে বিভিন্ন ভংগী আৰু অভিব্যক্তি প্ৰকাশ কৰা শিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় শিল্পশৈলীৰ বৈশিষ্ট্যও দেখা যায়।<ref>{{cite web |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |title=Protected Archaeological Sites and Monuments – (104) Moiramora Doul, Khamtighat, Dibrugarh District |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam}}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে মৈৰামৰা দৌলক [[অসমৰ ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ তালিকা|ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://asi.nic.in/protected-monuments-in-assam/ |website= Archeological Survey of India|title=Protected Monuments in Assam|language=en|url-status=live|access-date=01 January 2024}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 4.png|thumb|Moiramora temple ruins]] ==ইতিহাস== ===পুৰণি যুগ=== মৈৰামৰা প্ৰত্নস্থলীত থকা মূল শিলৰ মন্দিৰটো স্থাপত্যশৈলীৰ ভিত্তিত আদি মধ্যযুগৰ নৱম–দশম শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2023|p=535}}</ref> পৰবৰ্তী কালত শিলৰ ঠাইত দৌলটো ইটাৰে পুণৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। Thermoluminescence (TL) পদ্ধতিৰে ইটাবোৰৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। যিহেতু সেই সময়ত এই অঞ্চলত [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] সকলে শাসন কৰিছিল, সেইবাবে বুৰঞ্জীবিদ সকলে এই দ'লটো কোনোবা এজন চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত বুলি বিশ্বাস কৰে<ref> [https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf Bhuyan, R.R.,"Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam",p.533-534</ref>। আজিৰ দিনত দৌলটোৰ দক্ষিণত দিহিং নৈ বৈ গৈছে (দিহিং নৈৰ উত্তৰপাৰে চুতীয়া ৰাজ্য আছিল<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref>) যদিও মধ্যযুগত দিহিং নৈ দৌলটোৰ পৰা ভালেমান আঁতৰত দক্ষিণ পিণে বৈ‌ গৈছিল আৰু বকতা-চৰগুৱা পাৰ হৈ দিচাঙত পৰিছিল<ref>[https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam Sarma, J.N, A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam, p.77-78]</ref>। আহোম বুৰঞ্জীত সেইবাবে বকতা আৰু চৰগুৱা অঞ্চল দিহিঙৰ পাৰত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |year=1906 |publisher=Thacker, Spink and Co.}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 3.jpg|thumb|Stone sculptures from Moiramora site]] ===সত্ৰৰ যুগ=== [[শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ|শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱৰ]] প্ৰৱৰ্তিত নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাল-সংহতি সত্ৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[গোপাল আতা]]ৰ এজন প্ৰধান শিষ্য বৰযদুমণিদেৱে বুঢ়ীদিহিং নদীৰ পাৰত কলৌলোৱা নামৰ ঠাইত মৈৰামৰা সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুজিন্‌ফা]] (১৬৭৫-৭৭খ্ৰী:) আৰু ৰাজমন্ত্ৰী [[আতন বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] ডাঙৰীয়াই নামধৰ্মত শৰণ লৈ মৈৰামৰা সত্ৰৰ শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল। আহোম পৃষ্ঠপোষকতাত সত্ৰৰ পুখুৰী খন্দাই উৰ্চগা কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী সময়ত বুঢ়ীদিহিং নদীৰ বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াৰ ফলত মৈৰামৰা সত্ৰৰ দৌলৰ ভেঁটিলৈকে খান্দি পেলোৱাত ভূমিকম্পৰ কৱলত পৰি দৌলটো বাগৰি পৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত সপ্তদশ–অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰজাসকলে ক্ষতিগ্ৰস্ত সত্ৰখনৰ মেৰামতি কৰাইছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2023|p=537}}</ref> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে ক্ষতিসাধন কৰা সত্ৰখন পিছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]] অভ্যন্তৰীণ বিদ্ৰোহ আৰু মানৰ তৃতীয় বাৰ আক্ৰমণৰ ফলত জনবসতি বিহীন হৈ এৰাপৰলীয়া হৈ হাবি-জঙঘলৰ মাজত "থান" ৰূপে অৱশিষ্ট ৰয়গৈ। পিছলৈ মৈৰামৰা সত্ৰখন [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাঁহচৰা মৌজাৰ কুজিঁবালিত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। পিছলৈ বুঢ়ীদিহিং নদীয়ে নিজৰ সুতি সলাই সত্ৰৰ দৌল থকা অঞ্চলৰ পৰা আতঁৰি সত্ৰৰ উত্তৰ দিশেদি পোন বাট লোৱাত সত্ৰ- অঞ্চল লেঙেৰী মৌজাৰ পৰা ফাটি মানকটা মৌজাৰ ভিতৰলৈ আহে। পিছলৈ এই অঞ্চলত নতুনকৈ বসতি কৰিবলৈ অহা লোকে হাবিৰ মাজত মৈৰামৰা সত্ৰৰ ভগ্নাৱশেষ আবিষ্কাৰ কৰে আৰু "থান ঘৰ" সাজি পূজা সেৱা কৰিবলৈ ল'লে। উল্লেখযোগ্য যে, পূৰ্বৰ মৈৰামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰৰ এটি পৰিয়ালৰ লোক পৰবৰ্তী সময়ত আহি পুনৰ সত্ৰ পাতি নামধৰ্ম প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ দায়িত্ব অব্যাহত ৰাখিছে। [[File:Moiramora temple ruins 5.jpg|thumb|Moiramara Brick plinth]] ==বৰ্তমান স্থিতি== বৰ্তমান অসম চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ ২০১০ চনৰ এক আঁচনি অনুসৰি মৈৰামৰা সত্ৰ বা ম'ৰামৰা থানে সামৰা অঞ্চলটো সংৰক্ষণ আৰু সংবৰ্ধনৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে। এই উপলক্ষে পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় জিলা প্ৰসাশন আৰু স্থানীয় যুৱ সংগঠনে চৌহদৰ প্ৰায় ৭ বিঘা মাটি আগুৰি বেৰা, এটি পকী সংগ্ৰহালয় আৰু বেদী নিৰ্মাণ কৰি পৰি থকা শিলৰ ভাস্কৰ্য্য সমূহৰ কেইপদমান সংগ্ৰহ কৰি সজাই ৰখা হৈছে। এই স্থানত ১৩টা শিলত কটা মূৰ্তি আৰু ভালেকেইটা মূৰ্তিৰ ভগ্নাংশ মৈৰামৰা থান পূৰাতাত্ত্বিক স্থানৰ উদ্যান আৰু স্থানীয় গেলেৰীত সংৰক্ষিত অৱস্থাত ৰখা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://archaeology.assam.gov.in/as/information-services/পূৰাতাত্ত্বিক-উদ্যান-আৰু-স্থানীয়-যাদুঘৰ|website=পূৰাতাত্ত্বিক সঞ্চালকালয়, অসম চৰকাৰ|title=পূৰাতাত্ত্বিক উদ্যান আৰু স্থানীয় যাদুঘৰ|language=as|url-status=live|access-date=03 February 2024}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৮ চনৰ খনন কাৰ্যত ইয়াত দুটা পৃথক সময়ৰ সাংস্কৃতিক সভ্যতাৰ উমান পোৱা গৈছে। খনত কাৰ্যত ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰাচীন মন্দিৰৰ বেদী, ব্ৰিটিছ যুগৰ তামৰ মুদ্ৰা, ৰূপৰ ফুল, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ পোৰামাটিৰ ইটা পোৱা গৈছে। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম–নৱম শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। আনহাতে, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যসমূহ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="as">{{cite news |title=Moiramara samples sent for dating |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/moiramara-samples-sent-for-dating/cid/1443904 |work=The Telegraph}}</ref> [[File:Moiramora temple ruins 1.jpg|thumb|Brick remains from Moiramora site]] ==অৱস্থান== ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মানকটা মৌজাৰ খামতি ঘাটৰ পৰা দুই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ [[বুঢ়ীদিহিং নদী]]ৰ পাৰত মৈৰামৰা দৌল অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://archaeology.assam.gov.in/as/information-services/সংৰক্ষিত-পূৰাতাত্ত্বিক-স্থান-আৰু-স্মৃতিসৌধসমূহ|website=Archeological Survey of India|title=সংৰক্ষিত পূৰাতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিসৌধসমূহ|language=as|url-status=live|access-date=01 January 2024}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বৰ্তমান "জকাই নপাম থান গাঁও" নামেৰে অভিহিত পূৰ্বৰ লেঙেৰী মৌজাৰ কলৌলোৱা ঠাইত মৈৰামৰা সত্ৰখন অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা ইয়ালৈ যাতায়াতৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ পৰা [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]]লৈ দূৰত্ব প্ৰায় ২৭ কিঃমিঃ। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |pages=532–537 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf }} * {{cite report |last=Deori |first=Nabajit |title=Preliminary Report of the Excavation Conducted at Moiramora Archaeological Site, Dibrugarh District of Assam (2017–2018) |year=2018 |publisher=Government of Assam |url=https://books.google.com/books?id=9TOGzAEACAAJ }} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:সত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] te5q8xpvttg22lomaxt58zstj8nmsp8 0 102830 646904 410571 2026-10-23T18:56:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646904 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শোভনাসুন্দৰী মুখোপাধ্যায় | image = Shovona Devi Tagore.jpg | alt = | caption = শোভনা দেৱী, ১৯১৫ | other_names = শোভনা দেৱী, শোভনা ঠাকুৰ |birth_place= [[কলিকতা]], ব্ৰিটিছ ভাৰত |birth_date = ১৮৭৭ |death_date = ১৯৩৭ |death_place = হাওড়া, ব্ৰিটিছ ভাৰত | father = হেমেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ | relatives = [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ ভতিজী }} '''শোভনাসুন্দৰী মুখোপাধ্যায়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Shobhanasundari Mukhopadhyay; জন্ম: ১৮৭৭ - মৃত্যু: ২৬ মে' ১৯৩৭) এগৰাকী ভাৰতীয় লেখিকা তথা লোককথাবিদ আছিল। তেওঁ [[লোককথা]] সম্পৰ্কীয় সংকলনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ আছিল হেমেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ কন্যা আৰু সাহিত্যিক ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ ভতিজী। ==জীৱনী== ১৮৭৭ চনত [[কলিকতা|কলিকতাত]] এটা উচ্চবৰ্ণ ইংৰাজী-শিক্ষাৰে শিক্ষিত হিন্দু পৰিয়ালত শোভনাসুন্দৰী মুখোপাধ্যায়ৰ জন্ম হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite book|last=Prasad|first=Leela|url=https://books.google.com/books?id=QxfMDwAAQBAJ&q=shovona+devi&pg=PA7|title=The Audacious Raconteur: Sovereignty and Storytelling in Colonial India|date=2020-11-15|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-5228-5|pages=7|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|last=Deb|first=Chitra|url=https://books.google.com/books?id=HvU6CwAAQBAJ&dq=Shobhana+tagore&pg=PT138|title=Women of The Tagore Household|date=2010-04-06|publisher=Penguin UK|isbn=978-93-5214-187-6|language=en}}</ref> তেওঁৰ জন্ম নাম আছিল শোভনা দেৱী ঠাকুৰ। তেওঁ হেমেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ পঞ্চম কন্যা আছিল। জয়পুৰৰ ইংৰাজী অধ্যাপক নগেন্দ্ৰনাথ মুখোপাধ্যায়ৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ পাশত আবদ্ধ হৈছিল।<ref name=":2" /> ১৯২৩ চনত তেওঁৰ খুৰাক [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে]] যুৱতী শোভনালৈ "শ্বিলং-এৰ চিঠি" ("শ্বিলংৰ পৰা চিঠি") বুলি এক পত্ৰ-কাব্য লিখিছিল।<ref>{{Cite web|last=Das|first=Manosh|date=June 28, 2012|title=Tagore's 'Letter from Shillong' in English|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/tagores-letter-from-shillong-in-english/articleshow/13937162.cms|access-date=2021-11-07|website=The Times of India|language=en}}</ref> ১৯৩৭ চনৰ ২৬ মে'ত উচ্চ ৰক্তচাপৰ সৈতে জড়িত জটিলতাৰ বাবে ষাঠি বছৰ বয়সত হাওড়াত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref name=":0">{{Cite news|date=10 June 1937|title=Deaths|page=2|work=The Times of India|location=Mumbai, India}}</ref> ==কৰ্ম== মুখোপাধ্যায়ৰ প্ৰথম প্ৰকল্পসমূহৰ ভিতৰত এটা অন্যতম প্ৰকল্প আছিল তেওঁৰ পেহীয়েক [[স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱী]]ৰ বাংলা উপন্যাস ''কাহাকে?''ৰ ইংৰাজী অনুবাদ।<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite book|last=Rani|first=K. Suneetha|url=https://books.google.com/books?id=8RpBDwAAQBAJ&dq=Shobhana+tagore&pg=PT55|title=Influence of English on Indian Women Writers: Voices from Regional Languages|date=2017-09-25|publisher=SAGE Publishing India|isbn=978-93-81345-34-4|language=en}}</ref> ইয়াৰ পিছত স্থানীয় মৌখিক পৰম্পৰা আৰু লোককথা লিপিবদ্ধ কৰাৰ প্ৰতি মুখোপাধ্যায় আগ্ৰহী হৈ পৰে। ===দ্য অৰিয়েণ্ট পাৰ্লছ (১৯১৫)=== দ্য অৰিয়েণ্ট পাৰ্লছ: ইণ্ডিয়ান ফকল’ৰ হৈছে আঠাইশটা ভাৰতীয় লোককথাৰ সংকলন। এই লোককথাবোৰ মুখোপাধ্যায়ে নিজেই সংগ্ৰহ কৰিছে, ইয়াৰে কিছুমান তেওঁ পৰিয়ালৰ ভৃত্যসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Prasad|first=Leela|date=October 2015|title=Cordelia's Salt: Interspatial Reading of Indic Filial-Love Stories|url=https://journal.oraltradition.org/issues/29ii/volume-29-issue-2-transmissions-and-transitions-in-indian-oral-traditions/|journal=Oral Histories|volume=29|issue=2|pages=253|eissn=1542-4308|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250225143309/https://journal.oraltradition.org/issues/29ii/volume-29-issue-2-transmissions-and-transitions-in-indian-oral-traditions/|archivedate=2025-02-25|access-date=2024-03-08|deadurl=yes}}</ref><ref name=":2" /> কিতাপখনৰ প্ৰস্তাৱনাত তেওঁৰ প্ৰেৰণা আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে: “মোৰ ককা মহাশয় ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ চুটিগল্পৰ খণ্ড এটা পঢ়ি থাকোঁতে এই কাহিনীবোৰ লিখাৰ ধাৰণাটো মোৰ মনলৈ আহিল; কিন্তু যিহেতু মোৰ হাতত তেওঁৰ দৰে কোনো উদ্ভাৱনী প্ৰতিভা নাই, সেয়েহে মই লোককথা সংগ্ৰহ কৰি ইংৰাজী পোছাক পিন্ধাবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ; আৰু তলৰ পৃষ্ঠাবোৰত থকা কাহিনীবোৰ মোক বিভিন্ন নিৰক্ষৰ গাঁৱলীয়া মানুহে কৈছিল আৰু ইয়াৰে কেইটামান এতিয়াও মোক সেৱা আগবঢ়োৱা এজন অন্ধ মানুহে কৈছিল, যাৰ স্মৃতি প্ৰখৰ আছিল আৰু কাহিনী কোৱাৰ ক্ষমতাও বিশাল আছিল।<ref>{{Cite book|last=Mukhopadhyay|first=Shobhanasundari|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Orient_Pearls|title=The Orient Pearls|publisher=MacMillan and Co., Ltd.|year=1915|location=New York|language=en}}</ref> অৰিয়েণ্ট পাৰ্লছৰ পৰ্যালোচনা “দ্য ডায়েল” (The Dial) আৰু “দ্য স্পেক্টেটৰ”ৰ (The Spectator) দৰে প্ৰকাশনত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু প্ৰকাশৰ কিছু সময়ৰ পিছতে বিশ্বৰ পুথিভঁৰালসমূহত স্থান পাইছিল।<ref>{{Cite book|last=|first=|url=https://books.google.com/books?id=7VFGAQAAMAAJ&q=shovona&pg=PA124|title=Bulletin of the Public Library of the City of Boston|publisher=The Trustees of the Boston Public Library|year=1916|location=Boston|pages=123|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|date=April 13, 1916|title=New Books|url=https://books.google.com/books?id=12U6AQAAMAAJ&q=shovona+devi&pg=RA1-PA394|journal=The Dial|volume=LX|issue=716|pages=394|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite journal|date=December 18, 1915|title=''The Orient Pearls'' by Shovona Devi (book review).|journal=[[The Spectator]]|volume=115|issue=4564|pages=885|quote=This is a collection of fairy-stories, fables, and folklore which may take a good place among the numerous books of this kind that now come to us from India. If the English is the unaided work of Sir Rabindranath Tagore's niece, it is a remarkable achievement; little ''naïvetés'' of expression and unexpected terms add piquancy rather than detract from the effect.|via=ProQuest}}</ref> এই গ্ৰন্থখনে বাংলা লোককথাসমূহক বিশ্বৰ ইংৰাজী ভাষী লোককথাবিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰিছিল, যিসকলে ইয়াক কম্পিউটাৰ সহায়ক অধ্যয়নৰ নতুন ৰূপকে ধৰি নিজৰ তুলনামূলক কামত উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal|last=Brown|first=W. N.|date=1921|title=Vyaghramari, or the Lady Tiger-Killer: A Study of the Motif of Bluff in Hindu Fiction|url=https://books.google.com/books?id=3oXPAAAAMAAJ&dq=shovona+devi&pg=PA139|journal=American Journal of Philology|volume=XLII|issue=166|pages=139|via=GoogleBooks}}</ref><ref>{{Cite book|last=Bruce|first=James Douglas|url=https://books.google.com/books?id=MqpOAAAAYAAJ&dq=shovona+devi&pg=PA22|title=The Evolution of Arthurian Romance from the Beginnings Down to the Year 1300|date=1923|publisher=Johns Hopkins Press|location=Baltimore|pages=22|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Davidson|first1=Hilda Ellis|url=https://books.google.com/books?id=mJhOzLLVT24C&dq=shovona+devi&pg=PA245|title=A Companion to the Fairy Tale|last2=Davidson|first2=Hilda Roderick Ellis|last3=Chaudhri|first3=Anna|date=2006|publisher=DS Brewer|isbn=978-1-84384-081-7|pages=245|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Colby|first1=B. N.|last2=Collier|first2=George A.|last3=Postal|first3=Susan K.|date=1963|title=Comparison of Themes in Folktales by the General Inquirer System|url=https://www.jstor.org/stable/537928|journal=The Journal of American Folklore|volume=76|issue=302|pages=318–323|doi=10.2307/537928|jstor=537928|issn=0021-8715}}</ref> ভাৰতীয় মহিলাসকলৰ লেখাৰ শেহতীয়া শৈক্ষিক সংকলনসমূহত তেওঁৰ গল্পসমূহ পুনৰ প্ৰকাশ পাইছে।<ref>{{Cite book|last1=Souza|first1=Eunice de|url=https://books.google.com/books?id=CEUrAQAAIAAJ&q=shovona+devi|title=Women's Voices: Selections from Nineteenth and Early Twentieth Century Indian Writing in English|last2=Pereira|first2=Lindsay|date=2004|publisher=Oxford University Press India|isbn=978-0-19-566785-1|pages=380|language=en}}</ref> কিছুমান পণ্ডিতে মুখোপাধ্যায়ৰ ৰচনাক পদ্ধতি আৰু সুৰত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক নৃতাত্ত্বিকতাৰ সৈতে একে বুলি স্থান দিছে।<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Prasad|first=Leela|date=2003|title=The Authorial Other in Folktale Collections in Colonial India: Tracing Narration and its Dis/Continuities|url=https://www.academia.edu/9738454|journal=Cultural Dynamics|volume=15|issue=1|pages=7|doi=10.1177/a033107|s2cid=219962230}}</ref> আন কিছুমানে ভাৰত আৰু অন্যান্য ঠাইত নিৰ্মিত অন্যান্য ভিক্টোৰিয়ান চুটিগল্প সংকলনৰ সৈতে ইয়াৰ সাদৃশ্য বৰ্ণনা কৰে, যিবোৰ সামাজিক সংস্কাৰৰ বিষয়ে সূক্ষ্ম ধাৰণাৰে ভৰি থাকে,<ref>{{Cite book|last=K.|first=Naik, M.|url=http://worldcat.org/oclc/17208758|title=Studies in Indian English literature|date=1987|publisher=Sterling Publishers|isbn=81-207-0657-9|chapter=Chapter 3: The Winds of Change: 1857 to 1920|oclc=17208758}}</ref> বা লোককথাসমূহ উপনিবেশিকৰ ভাষালৈ অনুবাদ কৰাৰ জটিল আৰ্থ-ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ প্ৰদৰ্শনকাৰী বুলি বৰ্ণনা কৰে। আন কিছুমানে তেওঁক স্থানীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহ থকা ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite book|last=Islam|first=Mazharul|url=https://books.google.com/books?id=KFG3NjdeBMoC&dq=shovona+devi&pg=PA117|title=Folklore, the Pulse of the People: In the Context of Indic Folklore|date=1985|publisher=Concept Publishing Company|pages=117|language=en}}</ref> আন এজন পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে ঠাকুৰৰ প্ৰস্তাৱনাই এগৰাকী মহিলা লেখিকাৰ বাধাগ্ৰস্ততাৰ স্থিতি স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite journal|last=Roy|first=Sarani|date=2021-07-31|title=Defining the Rupkatha: Tracing the Generic Tradition of the Bengali Fairy Tale|url=http://dx.doi.org/10.1007/s10583-021-09457-6|journal=Children's Literature in Education|volume=53 |issue=4 |pages=488–506 |doi=10.1007/s10583-021-09457-6|s2cid=238761580|issn=0045-6713}}</ref> ==পৰবৰ্তী কৰ্ম== মুখোপাধ্যায়ে ১৯১৫ চনৰ পৰা ১৯২০ চনৰ ভিতৰত লণ্ডনস্থিত প্ৰকাশন সংস্থা মেকমিলানৰ তৰফৰ পৰা ভাৰতীয় লোককথা, ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু কিংবদন্তিৰ ওপৰত চাৰিখন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে। ১৯১৯ চনত প্ৰকাশিত “ইণ্ডিয়ান ফেবলছ এণ্ড ফ’ক-ল’ৰ” আৰু ১৯২০ চনত প্ৰকাশ কৰা “দ্য টেলছ অৱ দ্য গডছ অৱ ইণ্ডিয়া”ত তেওঁ লিপিবদ্ধ কৰা গল্পসমূহৰ তথ্য উৎস অন্তৰ্ভুক্ত কৰে, যিটো তেওঁ আগতে কৰা নাছিল।<ref name=":2" /><ref>{{Cite book|last=Shovona|first=Devi|url=https://books.google.com/books?id=RA9FAQAAMAAJ&dq=shovona+devi&pg=PP11|title=Indian Fables and Folk-lore|date=1919|publisher=Macmillan|language=en}}</ref> ==গ্ৰন্থপঞ্জী== *To Whom? ভাৰতীয় প্ৰেম কাহিনী (স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱীৰ বাংলা উপন্যাস ‘কাহাকে?’ৰ ইংৰাজী অনুবাদ) (১৮৯৮<ref name=":3" /> বা ১৯১০<ref name=":2" />) *The Orient Pearls: Indian Folktales (১৯১৫) *Indian Nature Myths (১৯১৯) (ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত উপলভ্য) *Indian Fables and Folk-lore (১৯১৯) *The Tales of the Gods of India (১৯২০) ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসাহিত্যিক]] li317ynd8wzup7gtvy54snd056c6n5b 0 103737 647109 416662 2026-10-24T08:01:11Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 647109 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = শোধ | image = | caption = | director = বিপ্লৱ ৰায়চৌধুৰী | producer = সীতাকান্ত মিশ্ৰ | writer = | narrator = | starring = [[ওম পুৰী]] | music = সান্তনু মহাপাত্ৰ | cinematography = | editing = | distributor = | released = ১৯৭৯ | runtime = | country = [[ভাৰত]] | language = [[হিন্দী]] | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''শোধ''' ({{lang-en|Shodh}}) হৈছে ১৯৭৯ চনৰ বিপ্লৱ ৰয় চৌধুৰী পৰিচালিত আৰু সীতাকান্ত মিশ্ৰ প্ৰযোজিত হিন্দী ভাষাত নিৰ্মিত এখন বলীউডী ভৌতিক ছবি, যিখন সুনীল গংগোপাধ্যায়ৰ বাংলা গ্ৰন্থ ''গৰম ভাত ও নিচক ভূতেৰ গপ্পো''ৰ আধাৰত নিৰ্মিত।[1] ==কাহিনীৰ সাৰাংশ== যৌৱনত গাঁৱৰ পৰা নিৰ্বাসিত হৈ চহৰত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰা সুৰেন্দ্ৰ পিতৃৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই পুনৰ গাঁৱলৈ আহে। খবৰ অনুযায়ী ভূতৰ হাতত তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু ঘটিছে। সুৰেন্দ্ৰই ঘোষণা কৰে যে যিয়ে তেওঁক ভূত দেখুৱাবলৈ সফল হ’ব তেওঁক পুৰস্কৃত কৰা হ’ব। তেওঁৰ এই ঘোষণাই দুখীয়া ভোকাতুৰ খেতিয়কসকলক আকৰ্ষণ কৰে। যাৰ ফলত এজন নিৰীহ লোকক ভূত বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয়, আনকি ভূত বুলি সাব্যস্ত কৰাৰ বাবে নিৰীহ লোকজনক হত্যাও কৰা হয়। ==অভিনয়-শিল্পী== *[[ওম পুৰী]] - (সুৰেন্দ্ৰ) ==বঁটা== * ১৯৮০ - শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ২৭তম [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] * ১৯৮৯ - শ্ৰেষ্ঠ চিনেমেট'গ্ৰাফী- [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] - ৰাজন কিনাগি == তথ্যউৎস == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|id=0267924|title=Shodh}} {{শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:১৯৭৯ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] c75dnoeyk0lheokqz40y61gzk31pp59 647110 647109 2026-10-24T08:01:40Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 647110 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox film | name = শোধ | image = | caption = | director = বিপ্লৱ ৰায়চৌধুৰী | producer = সীতাকান্ত মিশ্ৰ | writer = | narrator = | starring = [[ওম পুৰী]] | music = সান্তনু মহাপাত্ৰ | cinematography = | editing = | distributor = | released = ১৯৭৯ | runtime = | country = [[ভাৰত]] | language = [[হিন্দী]] | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''শোধ''' ({{lang-en|Shodh}}) হৈছে ১৯৭৯ চনৰ বিপ্লৱ ৰয় চৌধুৰী পৰিচালিত আৰু সীতাকান্ত মিশ্ৰ প্ৰযোজিত হিন্দী ভাষাত নিৰ্মিত এখন বলীউডী ভৌতিক ছবি, যিখন সুনীল গংগোপাধ্যায়ৰ বাংলা গ্ৰন্থ ''গৰম ভাত ও নিচক ভূতেৰ গপ্পো''ৰ আধাৰত নিৰ্মিত। ==কাহিনীৰ সাৰাংশ== যৌৱনত গাঁৱৰ পৰা নিৰ্বাসিত হৈ চহৰত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰা সুৰেন্দ্ৰ পিতৃৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই পুনৰ গাঁৱলৈ আহে। খবৰ অনুযায়ী ভূতৰ হাতত তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু ঘটিছে। সুৰেন্দ্ৰই ঘোষণা কৰে যে যিয়ে তেওঁক ভূত দেখুৱাবলৈ সফল হ’ব তেওঁক পুৰস্কৃত কৰা হ’ব। তেওঁৰ এই ঘোষণাই দুখীয়া ভোকাতুৰ খেতিয়কসকলক আকৰ্ষণ কৰে। যাৰ ফলত এজন নিৰীহ লোকক ভূত বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয়, আনকি ভূত বুলি সাব্যস্ত কৰাৰ বাবে নিৰীহ লোকজনক হত্যাও কৰা হয়। ==অভিনয়-শিল্পী== *[[ওম পুৰী]] - (সুৰেন্দ্ৰ) ==বঁটা== * ১৯৮০ - শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ২৭তম [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] * ১৯৮৯ - শ্ৰেষ্ঠ চিনেমেট'গ্ৰাফী- [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] - ৰাজন কিনাগি == তথ্যউৎস == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|id=0267924|title=Shodh}} {{শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:১৯৭৯ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] qf40csznfp51q5wpb8p40yd8gv5tbru 3 105544 647048 423034 2026-10-24T05:39:07Z Mfield 48384 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Auspiciouswastaken]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Tejasvsingh]]লৈ Mfieldয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Auspiciouswastaken|Auspiciouswastaken]]" to "[[Special:CentralAuth/Tejasvsingh|Tejasvsingh]]" 423034 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 08:23, 15 June 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> ldd1ceafheyyye9a06o1kvf9ievvtem 0 107027 647033 442179 2026-10-24T05:09:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647033 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | type = ৰাষ্ট্ৰীয় | holiday_name = ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস | date = ২৩ আগষ্ট | official_name = | observedby = ভাৰত | significance = [[চন্দ্ৰযান-৩]]ৰ জৰিয়তে [[চন্দ্ৰ]]ত অৱতৰণ | first_time = ২৩ আগষ্ট ২০২৪ | image = ISRO NSpD Logo.png | alt = Logo of the first National Space Day, showcasing a stylised Vikram lander on a curved moon, with theindian tricolour in the background | caption = ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱসৰ প্ৰতীক }} '''ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস''' ({{lang-en|National Space Day}}) প্ৰতি বছৰে [[ভাৰত]]ত ২৩ আগষ্ট তাৰিখে পালন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=National Space Day |url=https://www.isro.gov.in/NSPD2024/ |website=ISRO Website |ref=ISRO-NSPD |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240828183846/https://www.isro.gov.in/NSPD2024/ |archivedate=2024-08-28 |access-date=2024-08-24 |deadurl=yes}}</ref> ২০২৩ চনৰ ২৩ আগষ্ট তাৰিখে ভাৰতে [[চন্দ্ৰযান-৩]]ৰ জৰিয়তে [[চন্দ্ৰ]]ত অৱতৰণ কৰা চতুৰ্থখন দেশ আৰু দক্ষিণ মেৰু অঞ্চলত উপনীত হোৱা প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই উল্লেখযোগ্য কৃতিত্বক সন্মান জনাই প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২৩ আগষ্টক ''ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস'' হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ২৩ আগষ্ট তাৰিখে "চন্দ্ৰ স্পৰ্শ কৰাৰ ক্ষণত জীৱন স্পৰ্শ কৰা: ভাৰতৰ মহাকাশ কাহিনী" শীৰ্ষক বিষয়বস্তুৰে প্ৰথমবাৰলৈ এই দিৱস আয়োজন কৰা হয়।<ref>{{cite news|date=23 August 2023|title=Chandrayaan-3 Lander on the Moon|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/science/isro-chandrayaan-3-vikram-lander-touch-down-live-updates/article67219323.ece|accessdate=26 August 2023}}</ref> ==ইতিহাস== ২০২৩ চনৰ ২৩ আগষ্ট তাৰিখে [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ই [[চন্দ্ৰযান-৩]]ৰ লেণ্ডাৰ আৰু ৰভাৰ চন্দ্ৰ পৃষ্ঠত সফলতাৰে অৱতৰণ কৰি এক উল্লেখযোগ্য মাইলৰ খুঁটিত উপনীত হয়।<ref>{{Cite news |date=2023-08-24 |title=Chandrayaan mission a key milestone in ISRO's journey: Kasturirangan |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/chandrayaan-3-mission-success-has-opened-up-potential-for-moons-use-as-take-off-point-for-future-planetary-missions-kasturirangan/article67231284.ece |access-date=2023-08-27 |issn=0971-751X}}</ref> ইয়াৰ লগে লগে ভাৰত চন্দ্ৰত অৱতৰণ কৰা চতুৰ্থখন দেশ আৰু চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰু অঞ্চলৰ ওচৰত অৱতৰণ কৰা প্ৰথম দেশ হিচাপে পৰিগণিত হয়। চফ্ট-লেণ্ডিঙৰ পিছত প্ৰজ্ঞান ৰভাৰৰ সফল পৰিচালন কৰা হয়। এই কৃতিত্বক স্বীকৃতি দি প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২৩ আগষ্টক ভাৰতত "ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস" হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |date=26 August 2023 |title=Chandrayaan-3: India To Celebrate August 23 As 'National Space Day' |newspaper=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/chandrayaan-3-india-to-celebrate-august-23-as-national-space-day/videoshow/103080187.cms |accessdate=26 August 2023}}</ref><ref>{{cite news |author=Soumya Pillai |date=26 August 2023 |title=PM Modi announces August 23 as 'National Space Day', lauds Isro scientists |newspaper=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-declares-august-23-as-national-space-day-chandrayaan-3-lands-successfully-on-moon-s-south-pole-101693025185154.html |accessdate=26 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |date=26 August 2023 |title=PM Modi declares August 23 as National Space Day, says India now in front row of nations |url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/narendra-modi-bengaluru-isro-moon-landing-8910185/ |access-date=27 August 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==উদযাপন== ২০২৪ চনত সমগ্ৰ ভাৰততে প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=ISRO on X |url=https://x.com/isro/status/1819240160913248651 |website=ISRO on X |ref=ISRO-X-First}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে ভাৰতৰ মহাকাশ অভিযানৰ কৃতিত্ব প্ৰদৰ্শনৰ লগতে যুৱ প্ৰজন্মক অনুপ্ৰাণিত কৰাৰ বাবে এমাহজোৰা অভিযান আৰম্ভ কৰে। প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱসৰ বিষয়বস্তু "চন্দ্ৰ স্পৰ্শ কৰাৰ ক্ষণত জীৱন স্পৰ্শ কৰা: ভাৰতৰ মহাকাশ কাহিনী"ই সমাজ আৰু প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত মহাকাশ অন্বেষণৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছে।<ref name="PIB-NSpD">{{cite web |title=NATIONAL SPACE DAY 2024: EMBRACING INDIA'S SPACE SAGA WITH A MONTH OF INSPIRING EVENTS Join the National Space Day 2024 Celebrations |url=https://pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=151986&ModuleId=3 |website=PIB National Space Day |access-date=7 August 2024 |ref=PIB-NSpD}}</ref> ===ভাৰত মণ্ডপমত দুদিনীয়া কাৰ্যসূচী=== [[File:2024 NSpD Two-day Finale at Bharat Mandapam.jpg|thumb|প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস উপলক্ষে ভাৰত মণ্ডপমত অনুষ্ঠিত দুদিনীয়া কাৰ্যসূচীৰ মুহূৰ্ত]] প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস উপলক্ষে ভাৰত মণ্ডপমত দুদিনীয়া এক বৃহৎ কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত হয়। এই অনুষ্ঠানত ভাৰতৰ মহাকাশ কৃতিত্বৰ সৈতে জড়িত একাধিক অধিবেশন, ইণ্টাৰেক্টিভ প্ৰদৰ্শনী, আৰু উল্লেখযোগ্য ঘোষণাসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ==স্পেচ ইন হুইলছ== [[File:2024 NSpD Space on Wheels.png|thumb|স্পেচ ইন হুইলছ]] এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে মোবাইল প্ৰদৰ্শনী বাছৰ সহায়ত ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস উদযাপনৰ সময়ত বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়লৈ যায়। ২০২৩ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত ইছৰোৱে বৈজ্ঞানিক জ্ঞান আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে উৎসৰ্গিত বিজ্ঞান ভাৰতীৰ (VIBHA) বিশিষ্ট বিজ্ঞান সংস্থাৰ সৈতে বুজাবুজিৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰি “স্পেচ অন হুইলছ” নামৰ এক অনন্য পদক্ষেপত সহযোগিতা আগবঢ়ায়। এই পদক্ষেপৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে ভাৰতৰ সকলো ৰাজ্যতে বিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মাজত ইছৰোৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ভাৰতৰ মহাকাশ অভিযানৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰচাৰ কৰা। এই সহযোগিতাই মহাকাশ বিজ্ঞানৰ বিষয়ে জনসাধাৰণৰ বুজাবুজি বৃদ্ধি আৰু মহাকাশ অন্বেষণৰ প্ৰতি অধিক আগ্ৰহ জগাই তোলাৰ বাবে ভিভা আৰু ইছৰোৰ যৌথ প্ৰচেষ্টাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ===ইছৰো মহাকাশ শিক্ষক=== মহাকাশ শিক্ষক হৈছে ইছৰোত পঞ্জীয়নভুক্ত শিক্ষাবিদ আৰু গুৰু। তেওঁলোক মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি শিক্ষাৰ উন্নতিৰ বাবে উৎসৰ্গিত। বিভিন্ন সন্মিলন কাৰ্য্যকলাপৰ জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু জনসাধাৰণক জড়িত কৰাত তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। বিকশিত শৈক্ষিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ইছৰোৱে মহাকাশ ক্ষেত্ৰত সমৃদ্ধ জ্ঞান প্ৰচাৰৰ বাবে প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হৈ এই প্ৰচেষ্টা হাতত লৈছে। এই প্ৰচেষ্টাক সমৰ্থন কৰিবলৈ অসংখ্য এন জি অ’ আৰু শিক্ষানুষ্ঠানে কিছু কাঠামো প্ৰস্তুত কৰিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক পঞ্জীয়ন কৰিবলৈ আৰু মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ অন্বেষণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হয়। এই কাঠামোসমূহত কিতাপ আৰু পৰীক্ষাগাৰৰ কামৰ সৈতে শিক্ষামূলক মডিউলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই সমূহ নিয়মীয়া শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষণৰ পৰিপূৰক। ইয়াৰ উপৰিও ডিজিটেল কণ্টেণ্ট সৃষ্টিকৰ্তা আৰু অনলাইন শিক্ষাবিদসকলে ভাৰ্চুৱেল শিক্ষণ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিবলৈ ছ’চিয়েল মিডিয়া আৰু মোবাইল এপ্লিকেচন ব্যৱহাৰ কৰে। ইছৰোৰ ১২০জন পঞ্জীয়নভুক্ত মহাকাশ শিক্ষকে সমগ্ৰ দেশতে আলোচনা, কুইজ, আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ দৰে সন্মিলন অনুষ্ঠান আয়োজন কৰে। মহাকাশ শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ আৰু মহাকাশ কাৰ্যকলাপ আৰু প্ৰয়োগৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰা এই প্ৰকল্পৰ মূল লক্ষ্য। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত বৈজ্ঞানিক কৌতূহল আৰু উদ্ভাৱনী চিন্তাধাৰাৰ পোষকতাত তেওঁলোকৰ প্ৰচেষ্টা বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰচাৰ সামগ্ৰীৰ জৰিয়তে সহায় লাভ কৰিবলৈ এই প্ৰচেষ্টা আৰম্ভ কৰা হৈছে। ===ভাৰতীয় অন্তৰীক্ষ হেকাথন=== [[File:2024 NSpD Bharathiya Antariksh Hackathon.jpg|thumb|ভাৰতীয় অন্তৰীক্ষ হেকাথন]] মহাকাশ প্ৰযুক্তিত উদ্ভাৱনীমূলক ধাৰণা আৰু সমাধান আৱিষ্কাৰ কৰাৰ লক্ষ্যৰে ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস-২০২৪ উদযাপনৰ এক মূল বৈশিষ্ট্য ভাৰতীয় অন্তৰীক্ষ হেকাথন ২০২৪। ভাৰতে মহাকাশ গৱেষণা আৰু অন্বেষণৰ ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে ইছৰোয়ে পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ উদ্ভাৱকসকলক দেশৰ মহাকাশ অভিযানত অৰিহণা যোগাবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ইয়াক অনুষ্ঠিত কৰে। ইছৰোৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত এই ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হেকাথনত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক বিভিন্ন সমস্যাৰ বক্তব্য প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকক সৃষ্টিশীল সমাধানৰ বিকাশৰ বাবে উৎসাহিত কৰা হয়। নিৰ্বাচিত কেন্দ্ৰত চূড়ান্ত প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণৰ বাবে দলসমূহৰ সঁহাৰিৰ ভিত্তিত চৰ্টলিষ্ট কৰা হয়। চূড়ান্ত অনুষ্ঠানৰ পৰা ব্যতিক্ৰমী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক ইছৰো চেণ্টাৰত ইণ্টাৰশ্বিপৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয়। ২০২৪ চনৰ ২৩ আগষ্টত অনুষ্ঠিত হোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ দিৱস উদযাপনৰ সময়ত হেকাথনৰ শীৰ্ষ তিনিগৰাকী বিজয়ীয়ে নিজৰ উদ্ভাৱন প্ৰদৰ্শনৰ সুযোগ লাভ কৰে। ===ইছৰো ৰবটিক্স চেলেঞ্জ=== [[File:ISRO Robotics Challenge.jpg|thumb|ইছৰো ৰবটিক্স চেলেঞ্জ]] ২০২৩ চনৰ ৮ নৱেম্বৰত ইছৰো ৰবটিক্স চেলেঞ্জ আৰম্ভ কৰিছিল। দলৰ নিৰ্বাচন আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ বিৱৰণ প্ৰকাশৰ পিছত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে ভিডিঅ’ জমা দিয়া আৰু ডিজাইন প্ৰতিবেদনৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ হাৰ্ডৱেৰ আৰু ৰভাৰৰ কাৰ্য্যক্ষমতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই চেলেঞ্জে “Let’s Build a Space Robot” টেগলাইনৰ সৈতে এই প্ৰত্যাহ্বানে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক মহাকাশ ৰবটিক্সত জড়িত হোৱাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ দলসমূহক বাস্তৱ জগতৰ মহাকাশ ৰবটিক্সৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰি অপাৰ্থিৱ-প্ৰেৰিত ক্ষেত্ৰখনৰ বাবে ৰবট সৃষ্টি কৰাৰ দায়িত্ব প্ৰদান কৰা হয়। ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:দিৱসসমূহ]] 211ndi839kdigctaii59g3wtkyeu2r5 0 108582 646967 538430 2026-10-24T01:37:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646967 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = হুমায়ুন কবীৰ | image = Humayun Kabir portrait.gif | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | office = ভাৰতৰ শিক্ষামন্ত্ৰী | primeminister = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] | term_start = ১ ছেপ্তেম্বৰ ১৯৬৩ | term_end = ২১ নৱেম্বৰ, ১৯৬৩ | predecessor = [[কে এল শ্ৰীমালি]] | successor = [[এম চি চাংলা]] | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1906|02|22}} | birth_place = [[Faridpur District|Komarpur]], [[Bengal Presidency|Bengal]], [[British India]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1969|08|18|1906|02|22}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]] | nationality = ভাৰতীয় | alma_mater = [[কলকাতা প্ৰেছিডেন্সী বিশ্ববিদ্যালয়]], <br>[[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]], <br>এক্সেটাৰ কলেজ, অক্সফোৰ্ড | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''হুমায়ুন কবীৰ'''({{lang-en|Humayun Kabir, ১৯০৬-১৯৬৯}}) এজন ভাৰতীয় শিক্ষাবিদ আৰু ৰাজনীতিবিদ। তেওঁ বাংলা-ভাষাৰ কবি, নিবন্ধকাৰ আৰু ঔপন্যাসিকো আছিল। তেওঁ আছিল এজন নামথকা ৰাজনৈতিক চিন্তাবিদ। অক্সফৰ্ডৰ এক্সেটাৰ কলেজত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি ১৯৩১ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰা কবীৰ ছাত্ৰাৱস্থাতে অক্সফৰ্ড ইউনিয়নৰ সৈতে যথেষ্ট জড়িত আছিল, ১৯৩০ চনত সম্পাদক আৰু ১৯৩১ চনত লাইব্ৰেৰিয়ান নিৰ্বাচিত হৈছিল। ‘এই সদনে মহামহিম চৰকাৰৰ ভাৰতীয় নীতিক গৰিহণা দিয়ে’- এই প্ৰস্তাৱৰ ওপৰত তেওঁ বিদায়ী ভাষণ দিয়ে। কবীৰ ছাত্ৰ বাতৰি কাকত আইছিছ আৰু চেৰৱেল আৰু অক্সফৰ্ড মাজলিছৰ আলোচনী ভাৰতৰ সৈতেও জড়িত আছিল। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছতেই কবীৰে কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰিছিল। ট্ৰেড ইউনিয়নৰ ৰাজনীতিতো জড়িত হৈ ১৯৩৭ চনত বংগ বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৭ চনৰ পিছত শিক্ষামন্ত্ৰীকে ধৰি কেইবাটাও চৰকাৰী পদ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৩২ চনত অক্সফৰ্ডত কবীৰে কবিতাৰ পুথি প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছতো তেওঁ কবিতা, চুটিগল্প আৰু উপন্যাস ৰচনা কৰি আছিল। তেওঁ প্ৰবন্ধও লিখিছিল আৰু এজন সুসন্মানিত বক্তা আছিল। ১৯৬৯ চনত কলকাতাত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web |title=Humayun Kabir {{!}} Making Britain |url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/humayun-kabir |website=www.open.ac.uk |access-date=2024-10-23 |archivedate=2022-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220811082701/https://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/humayun-kabir |deadurl=yes }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== কবীৰৰ জন্ম হৈছিল ১৯০৬ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ বংগ প্ৰভিন্সৰ কোমাৰপুৰত। তেওঁৰ পিতৃ খান বাহাদুৰ খবিৰুদ্দিন আহমেদ বংগৰ ডেপুটি মেজিষ্ট্ৰেট আছিল। ১৯২২ চনত নাওগাঁও কে ডি চৰকাৰী হাইস্কুলৰ পৰা মেট্ৰিক পৰীক্ষাত ষ্টাৰ নম্বৰ লৈ তেওঁ প্ৰথম স্থান লাভ কৰিছিল। কলিকতাৰ প্ৰেচিডেন্সি কলেজত ইংৰাজীত ইণ্টাৰমিডিয়েট ইন আৰ্টছ (আই.এ.) প্ৰথম শ্ৰেণীৰ তৃতীয় আৰু কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ত বি.এ. (অনাৰ্ছ) আৰু ইংৰাজীত এম.এ.। তেওঁ অক্সফৰ্ডৰ এক্সেটাৰ কলেজলৈ বৃত্তি লাভ কৰে আৰু ১৯৩১ চনত তেওঁ 'মডাৰ্ণ গ্ৰেটছ' অৰ্থাৎ দৰ্শন, ৰাজনীতি বিজ্ঞান আৰু অৰ্থনীতিত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kabir,_Humayun|title=Kabir, Humayun|website=Banglapedia|language=en|access-date=2017-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927112444/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kabir,_Humayun|archivedate=2017-09-27|deadurl=yes}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ১৯৩২ চনত [[সৰ্বেপল্লী ৰাধাকৃষ্ণনে]] তেওঁক নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা অন্ধ্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। পিছলৈ তেওঁ যুটীয়া শিক্ষা উপদেষ্টা, শিক্ষা সচিব আৰু তাৰ পিছত দিল্লীত বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ অধ্যক্ষ হৈছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] আৰু [[লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী]]ৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী পদত থকা সময়ত তেওঁ অসামৰিক বিমান পৰিবহণৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী, ভাৰতৰ শিক্ষামন্ত্ৰী হিচাপে দুবাৰকৈ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰীও আছিল। ১৯৬৫ চনত [[ইন্দিৰা গান্ধী]]য়ে তেওঁক মাদ্ৰাজৰ গৱৰ্ণৰ পদৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, যিটো তেওঁ নাকচ কৰিছিল। ১৯৫৬ চনৰ পৰা ১৯৬২ চনলৈকে তেওঁ ৰাজ্যসভাৰ সদস্য আৰু ১৯৬২ চনৰ পৰা ১৯৬৯ চনলৈকে পশ্চিম বংগৰ বাছিৰহাট সমষ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি লোকসভাৰ সদস্য আছিল।<ref name=":0" /> [[মৌলানা আব্দুল কালাম আজাদ]]ৰ জীৱনী ‘ইণ্ডিয়া উইন্স ফ্ৰিডম’ৰ সম্পাদক আছিল কবীৰ। আজাদে তেওঁৰ জীৱনীখন তেওঁক উৰ্দু ভাষাত ডিক্টেট কৰিছিল, যিখন কবীৰে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰিছিল। ১৯৫০ চনত ইউনেস্কোৰ দ্য ৰেচ কুৱেচন শীৰ্ষক বিবৃতিৰ সহ-খচৰা প্ৰস্তুত কৰাসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম আছিল।<ref name=":0" /> ১৯৬৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত কবীৰে দিল্লীত অকংগ্ৰেছী ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ নেতাৰ এখন বৈঠকৰ আয়োজন কৰে। এই বৈঠকত মহামায়া প্ৰসাদ সিনহাক প্ৰথম অধ্যক্ষ হিচাপে লৈ [[ভাৰতীয় ক্ৰান্তি দল]] গঠন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Brass |first=Paul R. |title=An Indian Political Life: Charan Singh and Congress Politics, 1967 to 1987 - Vol.3 (The Politics of Northern India) |publisher=Sage India |year=2014 |isbn=978-9351500322 |pages=37 |language=en}}</ref> ==পৰিয়াল== তেওঁৰ কন্যা লেইলা কবীৰ ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ [[জৰ্জ ফাৰ্নাণ্ডেজ]]ৰ বিধৱা পত্নী। তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ জাহাংগীৰ কবীৰ ভাৰতৰ পশ্চিম বংগৰ ৰাজনীতিবিদ আছিল।<ref name=":0" /> তেওঁৰ ভতিজা আলতামাছ কবীৰ ভাৰতৰ ৩৯ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু ভতিজী শুক্লা কবীৰ সিনহা কলিকতা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== তেওঁ ৰচনা কৰা কিতাপৰ তালিকা: *ইমানুৱেল কান্ট (১৯৩৬) *শৰৎ সাহিত্যৰ মূলতত্ত্ব (শৰৎ চন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়ৰ সাহিত্যৰ মূল তত্ত্ব) (১৯৪২) *বাংলাৰ কাব্য (বংগৰ কবিতা) (১৯৪৫) *মাৰ্ক্সবাদ (১৯৫১) *মিৰ্জা আবু তালিব খান (১৯৬১) *কবিতা, মনাড আৰু সমাজ (১৯৪১) *বংগত মুছলমান ৰাজনীতি (১৯৪৩) *ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৯৪৫) *পুৰুষ আৰু নদী *ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ ঐক্য *স্বপ্নাসধ *সতী *অষ্টদশী *নদী ও নাৰী ==মৃত্যু== হুমায়ুন কবীৰে জীৱনৰ কিছু অংশ ওড়িশাৰ বেৰহামপুৰ চহৰৰ সমীপৰ গোপালপুৰ-অন-ছিতো আছিল। জৰুৰীকালীন ঘোষণাৰ ঠিক আগতেই জৰ্জ ফাৰ্নাণ্ডেজ বেৰহামপুৰ চহৰৰ সমীপৰ একেটা গোপালপুৰ-অন-ছি বিচ হাউচত থকা শহুৰেক হুমায়ুন কবীৰৰ ঘৰত থাকিছিল। ফাৰ্নাণ্ডেজৰ নামত ৱাৰেণ্ট জাৰি কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁ গ্ৰেপ্তাৰ আৰু বিচাৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ আত্মগোপন কৰি এই ঘৰতে লুকাই থাকে। কিন্তু ১৯৬৯ চনৰ ১৮ আগষ্টত ভাৰতৰ পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত হুমায়ুন কবীৰৰ মৃত্যু হয়।<ref name=":0" /> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] 8r4vkrf7gacvl4bcx7suxptpqa6901l 0 109402 646947 537119 2026-10-24T00:41:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646947 wikitext text/x-wiki [[File:Tanguar haor.jpg|thumb|টাংগুৱাৰ হাওৰ বাংলাদেশৰ অন্যতম বৃহৎ হাওৰ। সোঁফালে এটা সাধাৰণ মিঠা পানীৰ জলাশয়ৰ অৰণ্য দেখা গৈছে আৰু পশ্চাৎভূমিত [[মেঘালয়]]ৰ খাচী পাহাৰ]] [[File:BrahmanBaria Haor.jpg|thumb |ছিলেট জিলাৰ হাওৰ]] [[File:Haor basin annotated.png|thumb|হাওৰ বেচিনৰ পৰিসৰ আৰু অৱস্থান]] '''হাওৰ''' ({{lang-en|Haor}}) হৈছে বাংলাদেশৰ উত্তৰ-পূব অংশৰ এক জলাশয় পৰিৱেশতন্ত্ৰ, যি বাটি বা প্লেটৰ আকৃতিৰ অগভীৰ জলভূমি, যাক [[:en: backswamp|বেকস্বাম্প]] বুলিও কোৱা হয়।<ref name=Alam>MK Alam; ''Wave attack in Haor areas of Bangladesh and cement concrete blocks as structural revetment material''; ''Progress in Structural Engineering, Mechanics and Computation: Proceedings'' (ed. Alphose Zingoni); page 325; Taylor & Francis; 2004; {{ISBN|90-5809-568-1}}</ref><ref name=Zone>''Bio-ecological Zones of Bangladesh''; [[International Union for Conservation of Nature]] and Natural Resources, Bangladesh Country Office; page 31; The World Conservation Union (IUCN); 2002; {{ISBN|984-31-1090-0}}</ref><ref name=SDNPLand>[http://www.sdnpbd.org/sdi/international_days/wed/2006/bangladesh/landuse.htm Bangladesh & Desertification] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230040459/http://www.sdnpbd.org/sdi/international_days/wed/2006/bangladesh/landuse.htm |date=2007-12-30 }}, Sustainable Development Networking Programme (SDNP), Bangladesh; ''Retrieved: 2007-12-04''</ref><ref name=AWA>{{citation |author=Abdul Wahab Akonda |chapter-url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1989-Scott-001.pdf |chapter=Bangladesh |title=A directory of Asian wetlands |publisher=IUCN |year=1989 |pages=unpaginated |isbn=2-88032-984-1}}</ref><ref name=FAP6>{{cite book |last1=Bennett |first1=Sara |last2=Scott |first2=Derek |last3=Karim |first3=Ansarul |last4=Sobhan |first4=Istiak |last5=Khan |first5=Anisuzzaman |last6=Rashid |first6=S.M.A. |date=1995 |chapter=Chapter 3: Interpretive Description of the Region's Wetlands |chapter-url=http://bicn.com/wei/resources/nerp/wrs/ch3.htm |title=Wetland Specialist Study, Northeast Regional Water Management Plan, Bangladesh Flood Action Plan 6 |publisher=Bangladesh Water Development Board |archive-url=https://web.archive.org/web/20080807174022/http://www.bicn.com/wei/resources/nerp/wrs/ch3.htm |archive-date=2008-08-07 |access-date=2007-12-04}}</ref> বাৰিষাৰ সময়ত হাওৰে নদী আৰু খালৰ পৰা বাগৰি যোৱা পানী গ্ৰহণ কৰি বিশাল আকাৰ ধাৰণ কৰি অশান্ত জলাশয়লৈ পৰিণত হয়। "হাওৰ" শব্দটো "সাগৰ" শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। <ref name="Alam" /> ==হাওৰ. বাওৰ, বিল আৰু ঝিল== বঙালী ভাষাত হ্ৰদ শব্দটোৰ ভিন্নতা বুজাবলৈ কেইবাটাও শব্দ আছে, সেইকেইটা হ’ল- হাওৰ, বাওৰ, ঝিল আৰু বিল। <ref>Fikret Berkes; ''Sacred Ecology: Traditional Ecological Knowledge and Resource Management''; page 43; Taylor & Francis; 1999; {{ISBN|1-56032-694-8}}</ref><ref name=IUCNBang>[http://www.iucnbd.org/overview.html Overview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202125726/http://www.iucnbd.org/overview.html |date=2007-12-02 }}, Official website of [[IUCN]] in Bangladesh; ''Retrieved: 2007-12-03''</ref> চাৰিওটা একে ধৰণৰ মিঠা পানীৰ জলাশয়।<ref name=BangWet>{{cite book |last1=Alam |first1=Mohd Shamsul |last2=Hossain |first2=Md Sazzad |year=2012 |chapter=Wetland |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Wetland |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> হাওৰ, [[বিল]] বা বাওৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্য সাধাৰণতে তেনেই সামান্য। সাধাৰণতে খহনীয়া বা অন্যান্য ভৌগোলিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা বিল হৈছে বহল আৰু অগভীৰ পানীৰ জলাশয়। কেতিয়াবা নিজৰ গতিপথ সলনি কৰা নদীৰ অৱশিষ্ট বিললৈ পৰিণত হয়। শীতকালত বহুতো বিল শুকাই যায়। কিন্তু বৰষুণৰ দিনত ই বিস্তাৰ লাভ কৰে, যিবোৰক মিঠা পানীৰ লেগুন বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি। <ref name=Banglapedia2>{{cite book |last1=Alam |first1=Mohd Shamsul |last2=Hossain |first2=Md Sazzad |year=2012 |chapter=Beel |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Beel |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বিল সাধাৰণতে হাওৰতকৈ সৰু, কিন্তু [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলত চলন বিলৰ দৰে ডাঙৰ বিল আছে, যাৰ মাজেৰে আত্ৰেয়ী নদী পাৰ হৈ গৈছে। বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি ই সংকুচিত হৈ আহিছে যদিও খৰালি কালত এতিয়াও ই ২৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল আৱৰি লয়। কেতিয়াবা হাওৰবোৰ শুকাই যোৱাৰ পিছতো হাওৰৰ ভিতৰত সৰু সৰু স্থায়ী জলভাগ থাকে। এইবোৰক বিল বুলিও কোৱা হয়। <ref name=ASCE>{{cite web |url=http://cedb.asce.org/cgi/WWWdisplay.cgi?9601961 |title=Environmental Considerations for Water Resources Development in Haor Areas of Northeastern Bangladesh |last=G. M. Akram Hossain |first=and Ainun Nishat |publisher=American Society of Civil Engineers |access-date=2007-11-23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716095620/http://cedb.asce.org/cgi/WWWdisplay.cgi?9601961 |archive-date=2011-07-16 |archivedate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716095620/http://cedb.asce.org/cgi/WWWdisplay.cgi?9601961 |deadurl=yes }}</ref> বাওৰ বা ঝিল হৈছে ধেনুভেৰীয়া হ্ৰদ, <ref name=Banglapedia5>{{cite book |last=Haque |first=M. Inamul |year=2012 |chapter=Haors_and_Wetlands |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Haors_and_Wetlands |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> অৰ্থাৎ ভৈৰৱ, কালিগংগা, গোৰাই আৰু কুমাৰ নদীৰ এৰাসুঁতি। <ref>Saila Parveen and Islam M Faisal, [http://www.lars2.org/unedited_papers/unedited_paper/Parveen.pdf ''Open-water Fisheries in Bangladesh: A Critical Review''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040804014154/http://lars2.org/unedited_papers/unedited_paper/Parveen.pdf |date=2004-08-04 }}, The Second International Symposium on the Management of Large Rivers for Fisheries, Large River Symposium</ref> জলবিজ্ঞানী ছাইলা পাৰবীনে এটা সহজ সংজ্ঞা দিছিল, "হাওৰ – ঋতুভিত্তিক জলাশয়, বাওৰ – ধেনুভেৰীয়া বা ঘোঁৰাশলখা আকতিৰ হ্ৰদ, আৰু বিল – বহুবৰ্ষজীৱী জলভাগ।" <ref>{{cite book |last1=Chakraborty |first1=Tapas Ranjan |year=2005 |url=http://wldb.ilec.or.jp/ILBMTrainingMaterials/resources/Bangladesh.pdf |title=Management of Haors, Baors, and Beels in Bangladesh |publisher=International Lake Environment Committee Foundation |access-date=2017-08-28 |archive-date=2017-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828143833/http://wldb.ilec.or.jp/ILBMTrainingMaterials/resources/Bangladesh.pdf |url-status=dead |archivedate=2017-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170828143833/http://wldb.ilec.or.jp/ILBMTrainingMaterials/resources/Bangladesh.pdf }}</ref> ঝিল বা বাওৰ বৃহত্তৰ কুমিল্লা, ফৰিদপুৰ, ঢাকা আৰু পাবনা জিলাত বিয়পি আছে। হাওৰ প্ৰধানকৈ উত্তৰ-পূব বাংলাদেশৰ এটা বৈশিষ্ট্য। সমগ্ৰ বাংলাদেশ আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ চুবুৰীয়া জিলাসমূহত বিল দেখা পোৱা যায়। <ref>[http://www.machban.org/MACH_policy_brief/Factsheet/FactSheet_Bird.pdf Factsheet: Bird] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170828153115/http://www.machban.org/MACH_policy_brief/Factsheet/FactSheet_Bird.pdf |date=2017-08-28 }}, Management of Aquatic Ecosystem through Community Husbandry, Government of Bangladesh; ''Retrieved: 2007-12-05''</ref> ==পৰ্যটন== হাওৰ অনন্য জলাশয় আৰু ই পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। হাওৰবোৰ পৰিভ্ৰমণ কৰিবলৈ সৰ্বোত্তম সময় হৈছে বাৰিষাৰ শেষৰ ফালে, যেনে আগষ্ট-ছেপ্টেম্বৰৰ আশে-পাশে। তেতিয়া হাওৰবোৰ পানীৰে ভৰি থাকে। ইয়াৰ পিছত হাওৰবোৰৰ পানী কমি যাবলৈ আৰম্ভ কৰে। শীতকালত হাওৰ আৰু বিলবোৰলৈ হাজাৰ হাজাৰ পৰিভ্ৰমী চৰাই আহে।<ref name="ASCE" /> চৰাই-চিৰিকটি চোৱা লোকৰ বাবে ই আদৰ্শ ঋতু। ল'নলি প্লেনেটে এই অঞ্চলসমূহক "বাংলাদেশৰ আটাইতকৈ মোহনীয় গ্ৰামাঞ্চলৰ কিয়দাংশ" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>McAdam, Marika, Bangladesh, p. 149, Sunamganj, ''Lonely Planet'', {{ISBN|1-74059-280-8}}</ref> বাংলাদেশৰ জলসম্পদ মন্ত্ৰালয়ৰ মতে ২০১২ চনত হাওৰ অঞ্চলত ১৪৪টা পৰ্যটনস্থলী আছিল, ইয়াৰে ৩৭টা প্ৰাকৃতিক আৰু ১০৭ টা আছিল মানৱসৃষ্ট। মন্ত্ৰালয়ে পৰ্যটন খণ্ডৰ বৰ্তমানৰ ২০১২ চনৰ জিডিপি হাৰ ০.৭০ৰ পৰা ভিতৰত ২০১৫ চনৰ ভিতৰত ২% আৰু তাৰ পিছত ২০২১ চনৰ ভিতৰত ৫%লৈ বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য ঘোষণা কৰে। চৰকাৰে ১৩টা পৰ্যটন বিকাশ প্ৰকল্প ঘোষণা কৰে, য’ত অন্তৰ্ভূক্ত থাকিব ২খন ইক’-পাৰ্ক, ৬টা পৰ্যটনস্থলী, ৩টা চৰাই পৰ্যবেক্ষণ কেন্দ্ৰ, এখনন মংস্য পাৰ্ক, এখন বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু হাম্মান জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত হোটেল, ৰেষ্টুৰেণ্ট, পাৰ্কিং সমন্বিতে এটা পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।<ref>[http://dbhwd.portal.gov.bd/sites/default/files/files/dbhwd.portal.gov.bd/publications/baf5341d_f248_4e19_8e6d_e7ab44f7ab65/Haor%20Master%20Plan%20Volume%201.pdf Master Plan of Haor Area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240727220257/https://dbhwd.portal.gov.bd/sites/default/files/files/dbhwd.portal.gov.bd/publications/baf5341d_f248_4e19_8e6d_e7ab44f7ab65/Haor%20Master%20Plan%20Volume%201.pdf |date=2024-07-27 }}, Bangladesh Haor and Wetland Development Board, Ministry of Water Resources</ref> আন্তৰ্জাতিক প্ৰকৃতি সংৰক্ষণ সংঘই (IUCN) পৰ্যটকৰ যাতায়ত বৃদ্ধিক "হাওৰৰ বাসিন্দাসকলৰ বাবে তেওঁলোকৰ জীৱিকা উন্নততৰ কৰাৰ এক সম্ভাৱ্য সুযোগ" বুলি গণ্য কৰে।<ref>[http://www.iucnthp.org/wp-content/uploads/2015/06/HYR_July-Dec12_THP-3.pdf Community Based Sustainable Management of Tanguar Haor Project: 3rd Phase], International Union for Conservation of Nature (IUCN)</ref> IUCN বাংলাদেশে [[টাংগুৱাৰ হাওৰ]] জলাশয় অঞ্চলত (এটা ৰামছাৰ স্থল) জলাশয়ৰ সম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনাৰ অন্যতম উপায় হিচাপে এটা সম্প্ৰদায়ভিত্তিক পৰ্যটন প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে।<ref>[https://www.iucn.org/asia/countries/bangladesh/promoting-responsible-tourism-develop-climate-resilient-tourism-industry Promoting responsible tourism to develop climate resilient tourism industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308195017/https://www.iucn.org/asia/countries/bangladesh/promoting-responsible-tourism-develop-climate-resilient-tourism-industry |date=2022-03-08 }}, International Union for Conservation of Nature (IUCN)</ref> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যউৎস== {{Reflist|30em}} ==অধিক জানিবলৈ পঢ়ক== * {{cite news |last=Niyogi |first=PK |date=16 November 2008 |title=Travel: Water, Water everywhere |newspaper=The Statesman |location=Kolkata}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons|Haor}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ জলাশয়]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] 9ippb8hfieq4j9lvbjuxn6liuxc2eor 0 110062 646958 622911 2026-10-24T01:21:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646958 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area |name = হিমছড়ি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান |iucn_category = IV |photo = Himchari National Park, Cox's Bazar, Bangladesh 25.jpg |photo_caption = Himchari National Park |map = Bangladesh |relief = 1 |label = '''Himchari National Park''' |map_caption = বাংলাদেশৰ মানচিত্ৰ |coordinates = {{coord|21|21|17.4|N|92|02|50.0|E|region:BD|display=inline,title}} |location = কক্সবাজাৰ জিলা, চট্টগ্ৰাম বিভাগ, বাংলাদেশ |nearest_city = কক্সবাজাৰ |area = ১৭২৯.০০ হেক্টৰ |established = {{start date|15-2-1980}} }} '''হিমছড়ি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান''' ({{lang-en|Himchari National Park}}) হৈছে [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই বাংলাদেশৰ চট্টগ্ৰাম বিভাগৰ অন্তৰ্গত কক্সবাজাৰ জিলাৰ হিমছড়িত অৱস্থিত। উদ্যানখন মূলতঃ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত আৰু পশ্চিমে [[বংগোপসাগৰ]]ৰ লগত সংলগ্ন। প্ৰায় ১,৭২৯ হেক্টৰ (১৭.২৯ কিলোমিটাৰ বৰ্গফুট) এলেকাজুৰি বিস্তৃত উদ্যানখনে মিশ্ৰিত চিৰসেউজ অৰণ্যক সামৰি লৈছে। ১৯৮০ চনত ইয়াক প্ৰথমে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal|last=Hossen|first=S. |last2=Hossain|first2=M. |date=2018 |title=Conservation status of tree species in Himchari National Park of Cox's Bazar, Bangladesh |journal=Journal of Biodiversity Conservation and Bioresource Management |volume=4 |issue=2 |pages=1–10 |doi=10.3329/jbcbm.v4i2.39842 |doi-access=free}}</ref> == প্ৰশাসন == সমগ্ৰ বনাঞ্চলখন কক্সবাজাৰ দক্ষিণ বন বিভাগৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। উদ্যানখনৰ চাৰিটা বনাঞ্চল আছে, সেইবোৰ হ'ল- কলাতলী, চৈন্দা, ঝিলংজা আৰু লিংক ৰোড। উদ্যানখনৰ ''ব্ৰ'কেন হিলচ্'' আৰু ''ৰ' অৱ খ্ৰীষ্টমাছ ট্ৰীচ্''য়েই পৰ্যটকসকলৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।<ref>{{cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Cox%27s_Bazar |title=Cox's Bazar |website=Banglapedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127015830/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Cox%27s_Bazar |archivedate=2024-11-27 |access-date=2024-12-12 |deadurl=yes}}</ref> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্য == [[File:Asian Elephant in Himchori.jpg|thumb|হিমছড়ি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত এজাক হাতী]] [[File:Great Mormon, Himchori.jpg|thumb|[[বৃহৎ মৰমন]], হিমছড়ি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] === উদ্ভিদকুল === পাহাৰীয়া ভূখণ্ড আৰু ঘন গছ-গছনিৰ বাবে অৰণ্যৰ মাজেৰে খোজকাঢ়ি যোৱাটো সহজ নহয়। ৩৭টা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত প্ৰায় ১১৭টা গছৰ প্ৰজাতি ইতিমধ্যে লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। লিপিবদ্ধ কৰা কিছুমান প্ৰায় বিপন্ন উদ্ভিদ প্ৰজাতি হ’ল ''ইলেইছ গিনিয়েনচিছ'' (''Elaeis guineensis''), ''গাৰ্চিনিয়া লেন্সিফ’লিয়া'' (''Garcinia lanceifolia''), ''ইলেঅ’কাৰ্পাছ টেক্টৰিয়াছ'' (''Elaeocarpus tectorius''), ''ইলেঅ’কাৰ্পাছ ফ্ল’ৰিবুণ্ডাছ'' (''Elaeocarpus floribundus''), ''চুৰেগাডা মাল্টিফ্ল’ৰা'' (''Suregada multiflora''), ''লিথ’কাৰ্পাছ এলিগেন্স'' ভাৰ. ''এলিগেন্স'' (''Lithocarpus elegans'' var. ''elegans'') আৰু ''এক্ৰ’নিচিয়া পেডুনকুলেটা'' (''Acronychia pedunculata'')। === প্ৰাণীকুল === উদ্যানখনত বিশেষকৈ সৰীসৃপৰ ভিতৰত ৰিডলি সামুদ্ৰিক কাছ, ২৮৬টা চৰাই প্ৰজাতি আৰু ২৬টা স্তন্যপায়ী প্ৰাণী আছে।<ref name="bangladesh">{{cite web|url=https://www.bangladesh.com/attractions/national-parks/himchari-national-park/|title=Discover and Explore Bangladesh &#124; By Bangladesh.com &#124; Himchari National Park, Cox's Bazaar|website=bangladesh.com|accessdate=2019-11-22}}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ দুবিধ সাধাৰণ চৰাই হ’ল [[চাতক]] আৰু [[তাল বতাহী]]। স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হলৌ বান্দৰ]], লতামাকৰী বাঘ, [[মেচেকা]], বাঘ, [[এছিয়াৰ ক’লা ভালুক]], স্লথ ভালুক, [[হাতী]], বনৰীয়া গাহৰি, [[মলুৱা বান্দৰ]] আৰু [[নেউল]] আদি উল্লেখযোগ্য।<ref name="nishorgo">{{cite web |url=http://nishorgo.org/project/himchari-national-park/ |title=Himchari National Park |website=Nishorgo |access-date=2019-11-22 |archivedate=2019-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190120212815/http://nishorgo.org/project/himchari-national-park/ |deadurl=yes }}</ref> == মানৱ বসতি == ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান এলেকাৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪০০০ লোকে বসবাস কৰে। এইসকলৰ বেছিভাগেই প্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু জীৱিকাৰ বাবে তেওঁলোক মাছ মৰা তথা খেতি-বাতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। == ভাবুকি == উদ্ভিদৰ বৈচিত্ৰ্যতা আৰু জনসংখ্যা হ্ৰাস পোৱাৰ মূল কাৰণবোৰ হৈছে কৃষিভূমিৰ বাবে হোৱা বেদখল, অপতৃণ প্ৰজাতিৰ আক্ৰমণ, অত্যধিক পশুধন চাৰণ, সৰু সুৰা বনজাত সামগ্ৰী আৰু ইন্ধনৰ বাবে খৰি সংগ্ৰহ, বনজুই, যাতায়াতৰ সুবিধাৰ্থে পথ সম্প্ৰসাৰণ আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনিমূলক প্ৰকল্প। == লগতে চাওক == {{Commons|Category:Himchari National Park}} * [[বাংলাদেশৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহৰ তালিকা]] == তথ্য সংগ্ৰহ == {{ৰেফলিষ্ট}} {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অৰণ্য]] ssxl02t10q23o8pknc4dyxszx1jg3zh 0 110271 647121 603107 2026-10-24T08:54:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647121 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অৰুণী ৰাজপক্ষ | image = Sinhalese Girl Wearing A Traditional Kandyan Saree (Osaria)-1.jpg | caption = ২০০৬ চনত অৰুণী | birth_name = අරුණි රාජපක්ෂ | birth_date = {{birth date|df=yes|1984|1|5}} | birth_place = কল্পিতীয়া, পুত্তলাম জিলা, শ্ৰীলংকা | death_date = | death_place = | nationality = | haircolor = Black | eyecolor = Brown | measurements = | height = 173&nbsp; cm | weight = | dress size = | shoesize = | website =arunirajapaksha.com | spouse = {{marriage|নলিন সমৰবিক্ৰম|June 2015|}} |children=ডায়েৰা সমৰবিক্ৰম, ইনাৰা সমৰাৱিক্ৰামা}} [[চিত্ৰ:Aruni in 2015.jpg|thumb|২০১৫ চনত অৰুণী]] '''অৰুণী ৰাজপক্ষ''' ({{lang-en|Aruni Rajapaksha}}) হৈছে [[শ্ৰীলংকা]]ৰ এগৰাকী মডেল, [[অভিনেতা|অভিনেত্ৰী]], টিভি আয়োজক আৰু সৌন্দৰ্য্য প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী।<ref>{{Cite web|title=Aruni Rajapaksha - Beauty Queen, Model, Film Actress and TV Presenter|url=http://www.arunirajapaksha.com/|access-date=2021-06-30|website=Aruni Rajapaksha|language=en-US}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৮৪ চনৰ ৫ জানুৱাৰী তাৰিখে [[শ্ৰীলংকা]]ৰ কল্পিতীয়া চহৰত অৰুণী ৰাজপক্ষই জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ শ্ৰীলংকাৰ কেন্দ্ৰীয় প্ৰদেশৰ কেণ্ডী চহৰত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। জি.চি.ই. এডভান্স লেভেল পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, অৰুণীয়ে সচিবালয়ৰ পাঠ্যক্ৰম এটা অধ্যয়নৰ উদ্দেশ্যে কেণ্ডীৰ কাৰিকৰী মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। সেই সময়ছোৱাত, তেওঁ কেণ্ডীত ফেশ্বন শ্ব’ৰ আয়োজন কৰিছিল। যাৰ ফলত তেওঁ মডেলিঙত কেৰিয়াৰ গঢ়ি তোলাৰ সুযোগ পাইছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/070422/Plus/027_pls.html|title=It was one goal at a time for this Kandy lamissi|date=2007-04-22|author=Dhananjani Silva}}</ref> ২০১৫ চনত তেওঁ নলিন সমৰবিক্ৰমৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁ দুজনী যমজ কন্যা সন্তানৰ মাতৃ। == কৰ্মজীৱন == ২০০৪ চনত, অৰুণিয়ে ''উদাৰতা মেনিকে'' খিতাপ আৰু ''২০০৫ বৰ্ষৰ কেপ্ৰী বিউটি কুইন''ৰ খিতাপ লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.nation.lk/2008/12/14/youth6.htm|title=Udarata Menike on the ramp|date=2008-12-14|author=Lakna Paranamanna|access-date=6 January 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031859/http://www.nation.lk/2008/12/14/youth6.htm|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304031859/http://www.nation.lk/2008/12/14/youth6.htm|archivedate=4 March 2016|deadurl=yes}}</ref> অৰুণীয়ে "হেল্লʼ শ্ৰীলংকা" আৰু "লিয়াসেৱানা"ৰ দৰে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আয়োজক হিচাপেও কাম কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |title=travel and living |url=http://www.hirutv.lk/travel-and-living.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150106162340/http://www.hirutv.lk/travel-and-living.html |archive-date=2015-01-06 |access-date=2015-01-06 |publisher=hirutv.lk |archivedate=2015-01-06 |archiveurl=https://archive.today/20150106162340/http://www.hirutv.lk/travel-and-living.html |deadurl=yes }}</ref> == চলচ্চিত্ৰপুঞ্জী == {| class="wikitable" style="font-size:95%; " |- style="text-align:center; " ! বৰ্ষ!! চলচ্চিত্ৰ!! চৰিত্ৰ!! টোকা |- | ২০১২ || ''চুপাৰ চিক্স''||শ্বেৰিন|| মুখ্য অভিনেত্ৰী |- | ২০১৫ || ''মহাৰাজ গেমুনু''||কলু মেনীকা|| পাৰ্শ্ব অভিনেত্ৰী |- | ২০১৫ || ''এড্ৰেছ না'' (নʼ এড্ৰেছ)<ref>{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/140119/magazine/address-nehe-a-plot-about-people-without-address-79851.html|title='Address Nehe' A plot about people without address|publisher=sundaytimes.lk|date=2014-01-19|access-date=2015-01-06}}</ref>||নাথালিয়া|| পাৰ্শ্ব অভিনেত্ৰী |- | ২০১৬ || ''পাত্থিনি''|| মাধৱী || পাৰ্শ্ব অভিনেত্ৰী |- | ২০১৬ || ''আদৰণীয় কাথাৱাক'' (এ মেলোডি অৱ লাভ)<ref>{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/140824/magazine/adaraneeya-kathawak-completes-shooting-114405.html|title='Adaraneeya Kathawak' completes shooting|publisher=sundaytimes.lk|date=2014-08-24|access-date=2015-01-06}}</ref>|| দেউলী || সংগীতধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ |} == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ == *[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=4842 Aruni Rajapaksha's Biography in Sinhala Cinema Database]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[জেকলিন ফাৰ্নাণ্ডেজ]]}} {{s-ttl|title=মিছ ইউনিভাৰ্ছ শ্ৰীলংকা |years=২০০৭}} {{S-aft|after=ফেইথ লেণ্ডাৰছ}} {{S-end}} {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} {{DEFAULTSORT:অৰুণী ৰাজপক্ষ}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকাৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকাৰ চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] h1tz1no6igj6jdtgc3jnaxnep5vc8wz 0 111483 646922 535226 2026-10-23T21:36:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646922 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = সাধু ৰামচান্দ মুৰ্মু | image = Sadhu Ramchand Murmu.jpg | birth_date = {{Birth date|df=yes|1897|4|30}} | birth_place = কামাৰবান্দি,[[মেদিনীপুৰ]] [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1954|12|15|1897|4|30}} | occupation = ভাষাতত্ত্ববিদ, শিক্ষাবিদ, লেখক | nationality = ভাৰতীয় | notableworks = [[মজ দান্দেৰ আঁক লিপি]]ৰ উদ্ভাৱন }} '''সাধু ৰামচান্দ মুৰ্মু''' (৩০ এপ্ৰিল ১৮৯৭-১৫ ডিচেম্বৰ ১৯৫৪)<ref>{{cite web|title=News regarding Sadhu Ramchand Murmu|url=http://archives.anandabazar.com/archive/1130501/1med1.html|access-date=26 August 2021}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{better source needed|date=November 2023}} এজন চাওঁতালি কবি, লেখক আৰু শিক্ষাবিদ আছিল<ref>{{cite web |title=Sadhu Ramchand Murmu|url=https://brill.com/view/book/9789004439153/BP000013.xml|access-date=26 August 2021}}</ref>। তেখেত উনৈশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে আৰু বিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথম ভাগত চাওঁতালি সাহিত্য আৰু সংগীতক নতুন ৰূপ দিছিল। তেখেত চাওঁতালি সাহিত্যৰ কবিগুৰু বা মহাকবি নামেৰেও জনাজাত। তেখেত প্ৰথম চাওঁতালি কবি যিয়ে সংস্কৃত আৰু বঙলা সাহিত্যৰ উচ্চমান সম্পন্ন কাব্যিক ঐতিহ্যক চাওঁতালি মৌখিক ঐতিহ্যৰ ছন্দ আৰু নান্দনিক অনুভূতিৰ লগত সংযোগ কৰিছে। তেখেত আদিবাসী চাওঁতাল সম্প্ৰদায়ক উৎসাহিত কৰে আৰু তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণ কৰাত অনুপ্ৰাণিত কৰে। তেখেত ১৯২৩ চনত চাওঁতালি ভাষাৰ বাবে '''মজ দান্দেৰ আঁক''' নামৰ লিপি পোনপ্ৰথমে সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Scripts developed by Sadhu Ramchand Murmu |url=https://prmmch.nic.in/?page_id=918|access-date=26 August 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=News regarding Sadhu Ramchand Murmu|url=http://archives.anandabazar.com/archive/1130501/1med1.html|access-date=26 August 2021}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Culture of Mayurbhanj and Medinipur: A Comperative Study|url=http://oaji.net/articles/2020/9223-1595403633.pdf|access-date=26 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210827042034/http://oaji.net/articles/2020/9223-1595403633.pdf|archivedate=27 August 2021|deadurl=yes}}</ref> ===জীৱনী=== সাধু ৰামচান্দ মুৰ্মু ১৮৯৭ চনৰ ৩০ এপ্ৰিল তাৰিখে পশ্চিম বংগৰ মেদিনীপুৰ জিলাৰ (বৰ্তমান ঝাড়গ্ৰাম জিলা) শিলদা চহৰৰ ওচৰ চুবুৰীয়া গাঁৱ কামাৰবান্দিত জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। তেখেতৰ পিতৃৰ নাম আছিল মোহন মুৰ্মু আৰু মাকৰ নাম কুনি মুৰ্মু আছিল। তেখেত ১৫ ডিচেম্বৰ ১৯৫৪ তাৰিখে মৃত্যুবৰণ কৰে। তেখেতৰ মৃত্যুৰ পিছত সকলো সাহিত্য সৃষ্টিৰাজি প্ৰকাশিত হৈছিল। ===সাহিত্যকৰ্ম=== সাধু ৰামচান্দ মুৰ্মুৰ দ্বাৰা লিখিত কেইটামান উল্লেখযোগ্য কিতাপৰ নাম হৈছে *সাৰি ধৰম সেৰেঞ পুথি<ref>{{cite web|title=Books by Sadhu Ramchand Murmu|url=http://libnet.vidyasagar.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=31323&query_desc=au%3A%22Murmu%20%2C%20Sadhu%20Ramchand%20.%22|access-date=26 August 2021|archivedate=30 November 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130182352/http://libnet.vidyasagar.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=31323&query_desc=au:%22Murmu%20,%20Sadhu%20Ramchand%20.%22|deadurl=yes}}</ref> *লিটা গডেত<ref>{{cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/publications/book-63.jsp |title=Books by Sadhu Ramchand Murmu|website=sahitya-akademi.gov.in |accessdate=2020-08-26}}</ref> *অল দহ অনড়হে *ঈচৰড় *দেবন তিঙ্গুন আদিবাসী বীৰ ==তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:চাঁওতালি ব্যক্তি]] m7ezx9t60kynlsged43ckzbwdiqw2r7 0 112125 646839 574698 2026-10-23T16:25:31Z Kandarpajit Kallol 6257 /* শাকচুন্নী */ 646839 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === পেতনী === পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === [[ধনগুলৈ|আলেয়া]] / আতোশী ভূত === আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === [[ৰাক্ষস]] === এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === [[জিন]] === বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] tuxqazzchf1410r68qjwmuujkcyrpfx 646840 646839 2026-10-23T16:26:11Z Kandarpajit Kallol 6257 /* পেতনী */ 646840 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === [[ধনগুলৈ|আলেয়া]] / আতোশী ভূত === আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === [[ৰাক্ষস]] === এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === [[জিন]] === বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] g7u2a8ox8ona7krlpg8reu9u72nbqvy 646841 646840 2026-10-23T16:26:56Z Kandarpajit Kallol 6257 646841 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === [[ৰাক্ষস]] === এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === [[জিন]] === বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] ce5bnjtyoxgc3dnqsnyivxmqacfhkqz 646842 646841 2026-10-23T16:29:24Z Kandarpajit Kallol 6257 646842 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === [[জিন]] === বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] fdhe89maxvisv8zr0xg7658el26pp2k 646843 646842 2026-10-23T16:29:48Z Kandarpajit Kallol 6257 646843 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] nr3xfxj0unsfrhqdlbzly85v19714ny 646844 646843 2026-10-23T16:33:25Z Kandarpajit Kallol 6257 646844 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] djt9cy5s4nkzw6papzlvg6tu59r313w 646845 646844 2026-10-23T16:36:42Z Kandarpajit Kallol 6257 /* বামন ভূত */ 646845 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 6wvne4a3q2rnp1tynkuutbinl40wds3 646846 646845 2026-10-23T16:42:04Z Kandarpajit Kallol 6257 /* পৰী */ 646846 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] hnwzojdz4f1m9o6thokzfpl6ligvhwu 646847 646846 2026-10-23T16:43:45Z Kandarpajit Kallol 6257 646847 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 9fxi0bff8qer7abohxr59ku6m74fheq 646848 646847 2026-10-23T16:45:14Z Kandarpajit Kallol 6257 646848 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] bn3fd7ahjk731vty8ivgcxngugllz0a 646849 646848 2026-10-23T16:47:16Z Kandarpajit Kallol 6257 646849 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] ailfhalnioaamr3jlpn7z70di46jzih 646850 646849 2026-10-23T16:48:39Z Kandarpajit Kallol 6257 646850 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেতনী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেতনী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেতনী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] jjluq3u7f75ec3jdsrz087zfot8sqx4 646851 646850 2026-10-23T16:49:08Z Kandarpajit Kallol 6257 646851 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] c1ariv4g0zn1vg1c2t0co2jh4rixiy4 646852 646851 2026-10-23T16:49:39Z Kandarpajit Kallol 6257 646852 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 056ai2vfcpku8uwkfqcqkeqe8ka2fap 646853 646852 2026-10-23T16:50:21Z Kandarpajit Kallol 6257 646853 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] kdwsmblzp22y9qk5490igh0qiu9pihv 646854 646853 2026-10-23T16:52:29Z Kandarpajit Kallol 6257 /* দৈত্য */ 646854 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === {{মূল|দৈত্য}} দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] ee7gwjjzetmpuczxgqkw3ejvethogbo 646855 646854 2026-10-23T16:53:06Z Kandarpajit Kallol 6257 646855 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === {{মূল|দৈত্য}} দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === {{মূল|পিশাচ}} পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] b82h487p9noraunor7bzb9kbrc68irg 646856 646855 2026-10-23T16:53:49Z Kandarpajit Kallol 6257 646856 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === {{মূল|দৈত্য}} দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === {{মূল|পিশাচ}} পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === {{মূল|বেতাল}} বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === জক্ষ / জখ === পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] mvzuahzpzbfrr4eqck87pze51vo3twq 646857 646856 2026-10-23T16:55:58Z Kandarpajit Kallol 6257 /* যক্ষ */ 646857 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === {{মূল|দৈত্য}} দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === {{মূল|পিশাচ}} পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === {{মূল|বেতাল}} বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === যক্ষ === {{মূল|যক্ষ|যক্ষিণী}} যক্ষ হ'ল পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। যক্ষৰ স্ত্ৰীক যক্ষিণী বুলি কোৱা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] mbmlbp7pwq8zckfj60pp99ehz4s5d5s 646858 646857 2026-10-23T16:59:04Z Kandarpajit Kallol 6257 /* মামদো ভূত */ 646858 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === {{মূল|মামদো ভূত}} এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ " ''বাঘ'' "ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === {{মূল|দৈত্য}} দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === {{মূল|পিশাচ}} পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === {{মূল|বেতাল}} বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === যক্ষ === {{মূল|যক্ষ|যক্ষিণী}} যক্ষ হ'ল পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। যক্ষৰ স্ত্ৰীক যক্ষিণী বুলি কোৱা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] preeyg6r909b6ib2f41ey13azalr57b 646859 646858 2026-10-23T16:59:43Z Kandarpajit Kallol 6257 /* বেঘো ভূত */ 646859 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === {{মূল|মামদো ভূত}} এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === {{মূল|বেঘো ভূত}} ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ ''বাঘ''ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === {{মূল|দৈত্য}} দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === {{মূল|পিশাচ}} পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === {{মূল|বেতাল}} বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === যক্ষ === {{মূল|যক্ষ|যক্ষিণী}} যক্ষ হ'ল পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। যক্ষৰ স্ত্ৰীক যক্ষিণী বুলি কোৱা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] hajwokhvwxszr1ieszrwoh14e5auyp3 646860 646859 2026-10-23T17:00:37Z Kandarpajit Kallol 6257 646860 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === {{মূল|মামদো ভূত}} এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === {{মূল|বেঘো ভূত}} ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ ''বাঘ''ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === {{মূল|ব্ৰহ্মদৈত্য}} এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === বোবা === বোবাৰঅৰ্থ হৈছে ''কথা ক'ব নোৱাৰা''। বোবাই নিজৰ ভুক্তভোগীক শুই থকাৰ সময়ত ডিঙি চেপি আক্ৰমণ কৰে। === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === {{মূল|দৈত্য}} দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === {{মূল|পিশাচ}} পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === {{মূল|বেতাল}} বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === যক্ষ === {{মূল|যক্ষ|যক্ষিণী}} যক্ষ হ'ল পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। যক্ষৰ স্ত্ৰীক যক্ষিণী বুলি কোৱা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] p5y3nlyhspsrzhs5hknzszkzpww7be2 646861 646860 2026-10-23T17:01:12Z Kandarpajit Kallol 6257 646861 wikitext text/x-wiki [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদত এগৰাকী ৰাক্ষসী ৰাণীৰ চিত্ৰণ, দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ক্লাছিক বাংলা লোককথা সংকলন ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)ৰ পৰা চিত্ৰ। ]] '''ভূত''' হৈছে বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰে গঠিত [[বংগ|বংগৰ]] ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক [[লোককথা|লোককথাৰ]] এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক [[সাধুকথা]]ত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক বাংলা সাহিত্য, চিনেমা, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছন মাধ্যমত প্ৰায়ে ভূতৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভূত শব্দটোৰ বিকল্প অৰ্থ হ'ল ‘অতীত’। ভূত বুজাবলৈ [[বাংলা ভাষা]]ত কেতিয়াবা ''[[প্ৰেত]]'' শব্দ ([[সংস্কৃত]] ‘প্ৰেতা’ৰ পৰা উৎপন্ন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাংলা সমাজত মানুহৰ মৃত্যুৰ পিছত শান্তি বিচাৰি নোপোৱা মানুহৰ অতৃপ্ত আত্মা বা হত্যা, আত্মহত্যা বা দুৰ্ঘটনাৰ দৰে অস্বাভাৱিক বা অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত মৃত্যু হোৱা লোকৰ আত্মাক ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অমানৱীয় প্ৰাণীবোৰো মৃত্যুৰ পিছত ভূতলৈ পৰিণত হ’ব পাৰে। সেইবিলাক বাংলাদেশত সৌভাগ্য আৰু ধন-সম্পত্তিৰ লগত প্ৰায়ে জড়িত হৈ থাকে। == ভূত আৰু অন্যান্য অলৌকিক সত্তাৰ প্ৰকাৰ == বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাত সঘনাই অনেক প্ৰকাৰৰ ভূত আৰু অলৌকিক সত্তাৰ কথা আহি পৰে। [[বাঙালী জাতি|বাঙালী মানুহৰ]] সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিশ্বাস, অন্ধবিশ্বাস আৰু জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনত ভূতৰ গুৰুত্ব আছে। এই অলৌকিক সত্তাৰ কেইটামান উদাহৰণ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Bhattacharyya|first1=Narendra Nath|year=2000|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173043093}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|dead-url=2016-03-04|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|work=StoryPick|date=16 September 2015|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref><ref>{{Cite book|last=Saletore|first1=Rajaram Narayan|year=1981|title=Indian Witchcraft|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|publisher=Abhinav Publications|isbn=9780391024809}}</ref><ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{Cite web|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|work=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|accessdate=2016-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref><ref>{{Citation|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-05|archivedate=2016-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === শাকচুন্নী === {{মূল|শাকচুন্নী}} ''শাকচুন্নী'' শব্দটো সংস্কৃত ''শংকাচুৰ্ণী'' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াক সাধাৰণতে এগৰাকী বিবাহিতা মহিলাৰ আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, বাহুত খোলাৰে তৈয়াৰী বিশেষ ধৰণৰ পৰম্পৰাগত শাখা পিন্ধি থাকে, যিটো বংগত বিবাহিত [[বাঙালী হিন্দু|হিন্দু]] মহিলাৰ লক্ষণ। বাংলাদেশত (আৰু কেতিয়াবা ভাৰততো) শকচুন্নীসকল পেতনীতকৈ পৃথক, ইহঁতে গছৰ ওপৰত বাস কৰে আৰু তেওঁলোকক অশান্তি দিব পৰা মানুহক আক্ৰমণ কৰে বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক অজেয় বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়, কেৱল শ্বেমানিষ্টিক [[লোকাচাৰ|আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ]] জৰিয়তেহে নিৰ্বাসিত হ'ব পৰা যায়। স্থানীয় লোককথাত শাকচুন্নীক পৰম্পৰাগত বাঙালী নাৰীৰ হুবহু বিপৰীত ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নোমযুক্ত কাণ থকা দুষ্ট, প্ৰতিশোধ বিচৰা, ভয়ংকৰ সত্তা হিচাপে তেওঁলোকক উপস্থাপন কৰা হয়। === চোৰাচুন্নী === ''চোৰাচুন্নী'' হৈছে এবিধ অত্যন্ত দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ ভূত। ইহঁতে মানুহৰ অনিষ্ট সাধন কৰে। সাধাৰণতে কোনো চোৰৰ মৃত্যু হ’লে সি চোৰাচুন্নী ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি ইহঁত ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ঘৰত সোমাই অনিষ্ট কৰে। ইহঁতৰ কৱলৰ পৰা বাচিবলৈ ঘৰত গঙ্গাজল ছটিয়োৱাৰ (হিন্দু সংস্কৃতিত গঙ্গাজলক পবিত্ৰ জল হিচাপে গণ্য কৰা হয়) ব্যৱস্থা কৰা হয়। === পেত্নী === {{মূল|প্ৰেতনী}} পেত্নী হৈছে অতৃপ্ত ইচ্ছাৰে বা অবিবাহিত হৈ মৃত্যু হোৱা নাৰী ভূত। সংস্কৃত ''প্ৰেতনী'' (''[[প্ৰেত|প্ৰেতৰ]]'' স্ত্ৰীলিংগ) শব্দৰ পৰা ''পেত্নী'' শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। === ঝেঁয়ো পেত্নী === ''ঝেঁয়ো পেত্নী'' সাধাৰণতে ঝাও গছত নিজকে লুকুৱাই ৰাখে। ভৰ-সন্ধিয়া কোনো পথচাৰীয়ে যদি অকলে সেই ঝাও গছৰ তল বা হাবিয়েদি পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া এই জাতীয় পেত্নীবোৰে তেওঁক ধৰি ঝাও গছৰ একেবাৰে মগডালত (উচ্চ অংশত) তুলি দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডামোৰী === বংগৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি তান্ত্ৰিক প্ৰথা আৰু ক’লা যাদু অতি জনপ্ৰিয়। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি আৰু ক’লা যাদু শিকিবলৈ গৈ অকল্টৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত বংগৰ পৰা অহা গ্ৰাম্য লোকে [[অসম|অসমৰ]] [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামৰূপ-কামাখ্যালৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724215646/http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html|archivedate=2015-07-24|title=Kamakhya: The seat of black magic|work=[[Sify]]|accessdate=2016-04-03|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[Sify]]''. Archived from [http://www.sify.com/news/kamakhya-the-seat-of-black-magic-imagegallery-national-jgxm3ngbecdsi.html the original] on 24 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/|title=About Kamakhya Temple|work=Lal Baba- The Spiritual Guide|date=15 March 2013|language=en-US|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kamakhyabhaktlalbaba.wordpress.com/about-kamakhya-temple/ "About Kamakhya Temple"]. ''Lal Baba- The Spiritual Guide''. 15 March 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> বহুতো ''সাধু'' (তপস্বী যোগী), ''তান্ত্ৰিক'', ''আঘোৰী'', ''কপালিক'' আৰু ''কবিৰাজে'' আনকি গুপ্ত প্ৰথাৰ সন্ধানত নিজৰ জীৱন উছৰ্গা কৰিছিল। এনে লোকৰ ''হাকিনি, শাখিনী'' (''শাকচুন্নীৰ'' দৰেই) আৰু ''ডাকিনি'' আদি নিম্নস্তৰৰ আসুৰিক সত্তাক আমন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে বুলি কোৱা হয়। তান্ত্ৰিকসকলে এই আত্মাবোৰ হয় ভৱিষ্যদ্বাণীৰ বাবে বা আনৰ ক্ষতি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে, চহৰৰ মানুহে আনৰ ক্ষতি কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰায়ে এই আত্মাবোৰ বিচাৰে। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰথাটোক "বান মাৰা" বুলি কোৱা হৈছিল, যিটো এটা অনুষ্ঠান তেজৰ বমি প্ৰৰোচিত কৰি ভুক্তভোগীক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/|title=Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/indian-gods-and-goddesses-yogini-shrines-and-saktipithas-set-of-2-volumes-NAL248/ "Yogini Shrines and Saktipithas (Set of 2 Volumes)"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/|title=Damara Tantra|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.exoticindiaart.com/book/details/damara-tantra-IDI630/ "Damara Tantra"]. ''Exotic India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2016</span>.</cite></ref> উচ্চতম স্তৰৰ তান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ দুটা হ'ল ''কুলাৰনব'' আৰু ''মোহা ডামোৰ'', য'ত ''ভূত ডামোৰ'' নামৰ নিম্নস্তৰৰ মন্ত্ৰ এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিয়ে বহুতো ভিন্ন অৰ্ধদেৱীক বুজাইছিল।<ref>{{Citation|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true" id="CITEREFশ্ৰীৰসিকমোহন_চট্টোপাধ্যায়">শ্ৰীৰসিকমোহন চট্টোপাধ্যায়, [http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhoot-damar-tantra-NZH161/ <bdi lang="bn">ভূতডামৰতন্ত্ৰ</bdi>]</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> তান্ত্ৰিকসকলে যাদু কৰা সেই অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাবোৰক বুজাই দিয়া এটা নাম ''ডামোৰী''। তন্ত্ৰ দৰ্শনত যদি কোনোবাই ''ভূত দামোৰৰ'' জৰিয়তে তপস্বী সাধনা আৰু পূজা-অৰ্চনাত লিপ্ত হয়, তেন্তে আমন্ত্ৰিত দামোৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকৰ সেৱা কৰিছিল। এই সত্তাবোৰ মানুহ বা ভূতৰ দৰে নহয়, বৰঞ্চ মাজৰ অৱস্থাত বিদ্যমান, অদৃশ্য ৰাজ্যৰ বাসিন্দা। পশ্চিমীয়া বা ইছলামিক/পাৰ্চী ''[[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]]'' ধাৰণাটোৰ সৈতে ইহঁতৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/bhuta-damara-tantra-authoritative-tantra-of-sri-krodha-bhairava-along-with-his-mantras-mandal-worship-rituals-and-accomplishment-rituals-of-bhutinis-yakshinis-snake-girls-etc-NAK836/|title=Bhuta Damara Tantra (An Authoritative Tantra of Sri Krodha Bhairava Along with His Mantras, Mandal Worship Rituals and Accomplishment Rituals of Bhutinis, Yakshinis, Snake-Girls etc.)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/cult-of-occult-science-mantra-tantra-yantra-tone-totke-and-keelam-method-NAK624/|title=Cult of Occult Science: Mantra-Tantra-Yantra (Tone Totke and Keelam Method)|work=Exotic India|accessdate=2016-04-03}}</ref> === বেশো ভূত === ''বেশো'' শব্দটো বাংলা শব্দ '''বাঁশ'ৰ'' পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হ'ল ‘বাঁহ’। বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে বেশো ভূত নামৰ এই ক্ষতিকাৰক ভূতবোৰে বাঁহনীৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল আৰু গোধূলিৰ পিছত এই অঞ্চলবোৰৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱাটো বিপদজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। আন এটা অন্ধবিশ্বাসত কোৱা হৈছে যে যদি কোনো বাঁহৰ গছ মাটিত হেলান দি বা পৰি থাকে তেন্তে কোনেও তাৰ ওপৰেৰে পাৰ হ’ব নালাগে আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰিব লাগে, এই ভয়ত যে বাঁহটো আত্মাৰ দ্বাৰা অভাৱনীয়ভাৱে ওপৰলৈ উঠিব, আৰু ব্যক্তিজন ইয়াৰ দ্বাৰা ঠেলি দি মৃত্যুবৰণ কৰিব। বাঁহৰ বাগিচাৰ ভিতৰতে বতৰৰ অদ্ভুত পৰিঘটনা, যেনে ধুমুহা বতাহ, সংঘটিত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল আনহাতে আন ঠাইৰ বতৰ ঠিকেই আছিল।<ref>{{Citation|last=Abdul Gaffar Ronnie|url=http://www.banglamail24.com/news/147631|work=Bangla Mail 24|language=bn|access-date=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631|archivedate=27 April 2016|title=আৰ্কাইভ কপি}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAbdul_Gaffar_Ronnie">Abdul Gaffar Ronnie, , ''Bangla Mail 24'' (in Bengali), archived from [http://www.banglamail24.com/news/147631 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427153251/http://www.banglamail24.com/news/147631 |date=2016-04-27 }} on 27 April 2016<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2016</span></cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> === পেঁচা-পেঁচী === ই আন ভূতৰ দৰে নহয়, ইহঁতে আচলতে নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰায় ভেম্পায়াৰৰ দৰে ভক্ষণ কৰে। === আইলি/গাইলী === আইলি হৈছে অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা যিয়ে মানুহক ভ্ৰমৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ওচৰৰ নদী বা হ্ৰদলৈ বিপথে পৰিচালিত কৰে। আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীক ডুবাই পেলায়। === মেচো ভূত === এই আত্মাবোৰে মাছৰ সোৱাদ ভাল পায় বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে ইহঁতৰ নাম, ''মেচো'', যিটো ''মাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে। মেচো ভূত সাধাৰণতে গাঁৱৰ পুখুৰী বা বিলৰ ওচৰত থাকে য’ত বহুত মাছ থাকে। লোককথাত এই আত্মাবোৰে মাছমৰীয়া বা বিচ্ছিন্ন ভ্ৰমণকাৰীক নাকৰ সুৰত বাংলা ভাষাত -"মাছ দিয়ে যা" (অৰ্থাৎ "মাছ দিয় যোৱা") বুলি কয়। যদি ব্যক্তিজনে মেচো ভূতক মাছ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে তেন্তে তেওঁলোকে ক্ষতি কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। কেতিয়াবা সিহঁতে গাঁৱৰ মানুহৰ পাকঘৰৰ পৰা বা মাছমৰীয়াৰ নাওৰ পৰাও মাছ চুৰি কৰে। === মামদো ভূত === {{মূল|মামদো ভূত}} এইবোৰ [[মুছলমান|মুছলমানৰ]] ভূত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি তেওঁলোকে ডিঙি পেলাই মানুহক হত্যা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। === গেচ্ছো ভূত === গেচ্ছো ভূত গছত বাস কৰা এক প্ৰকাৰৰ আত্মা। ''গেচ্ছো'' শব্দটো বাংলা ''গাছ'' শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ'ল ''গছ''। === আলেয়া / আতোশী ভূত === {{মূল|ধনগুলৈ}} আতোশি (বা জলাশয় ভূত-পোহৰ) হৈছে জলাশয়ৰ ওচৰত ঘটা পোহৰৰ এক অদ্ভুত পৰিঘটনাক দিয়া নাম। এই তথাকথিত মাৰ্চ লাইটবোৰ প্ৰায়ে জিলিকি থকা জুইৰ উৰি যোৱা গোলকৰ দৰে দেখা যায়, যিয়ে মাছমৰীয়াসকলক বিভ্ৰান্ত কৰে, পানীত প্ৰলোভিত কৰে আৰু ডুবাই পেলায়। নিশি বা পশ্চিমীয়া চাইৰেনৰ ধাৰণাটোৰ দৰে, তেওঁলোকৰ মাতটো অপ্ৰতিৰোধ্য। স্থানীয় লোকৰ মতে এইবোৰ মাছ ধৰাৰ সময়ত মৃত্যু হোৱা মাছমৰীয়াৰ ভূত। সুন্দৰবন বদ্বীপ অঞ্চলৰ বিশেষকৈ খাস্তী আৰু মান্না মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাছমৰীয়াসকলে এইবোৰত দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে আৰু মাছ ধৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে সদায় ''আটোছি-তাৰোণ'' অনুষ্ঠান কৰে। কেতিয়াবা এই উৰি যোৱা জুইৰ গোলকবোৰ বিশাল মুকলি পথাৰত দেখা যায় আৰু সাধাৰণতে ইহঁতক গোটত দেখা যায়। === বেঘো ভূত === {{মূল|বেঘো ভূত}} ''বেঘো'' শব্দটো বাংলা শব্দ ''বাঘ''ৰ পৰা আহিছে। সুন্দৰবন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰা লোকসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি বেঘো ভূত হৈছে সুন্দৰবনত বাঘে হত্যা কৰা বা খাই পেলোৱা লোকৰ ভূত। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই আবিৰ্ভাৱবোৰে জংঘলত প্ৰৱেশ কৰা মানুহক ভয় খুৱাই বাঘৰ ওচৰলৈ লৈ যায়। গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ তেওঁলোকে বাঘৰ গৰ্জনৰ শব্দও কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Three haunting myths of the Sundarbans|url=https://www.dhakatribune.com/feature/travel/166599/three-haunting-myths-of-the-sundarbans|work=Dhaka Tribune}}</ref> প্ৰায়ে জীৱিকাৰ বলি হোৱা দুখীয়া, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ কষ্টৰ প্ৰতীক বেঘো ভূত।<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first1=Dr Sreemoyee|date=2021-01-01|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities|url=https://www.academia.edu/49421409|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarkar2021">Sarkar, Dr Sreemoyee (1 January 2021). [https://www.academia.edu/49421409 "Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identities"]. ''Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture''.</cite></ref> === গোভূত === গলত জৰী লাগি বা কোনো দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ গৰু মৰিলে এই ধৰণৰ ভূতৰ সৃষ্টি হয়। স্কন্ধকটাৰ (মূৰ নোহোৱা ভূত) দৰেই ইহঁতৰো কোনো মূৰ নাথাকে। গভীৰ নিশা খোজৰ বা খুৰাৰ প্ৰচণ্ড শব্দ কৰি ইহঁতে ৰাস্তাইদি দৌৰি ফুৰে। বাংলাদেশৰ কিছুমান ঠাইত এই ভূতৰ কাহিনী প্ৰচলিত আছে। === স্কোন্ধোকাটা / কন্দোকাটা === এই মূৰহীন আত্মাবোৰ ৰেল দুৰ্ঘটনাত বা আন কোনো ধৰণেৰে মূৰ কাটি পেলোৱা লোকৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়। স্থানীয় লোকে ইহঁতক কল্লা কাটা বুলি কয় যাৰ অৰ্থ হৈছে গলকটা। === কানাভুলো === কানাভুলোবোৰ হৈছে ভূত যিয়ে নিজৰ লক্ষ্যক সম্মোহিত কৰি নিস্তব্ধ আৰু ভয়ংকৰ স্থানলৈ অপহৰণ কৰি লৈ যায়, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীয়ে লাহে লাহে জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায়। এই ধৰণৰ ভূতে ৰাতি আঘাত কৰে। অকলশৰীয়া ভ্ৰমণকাৰী, বা তেওঁলোকৰ দলৰ পৰা বিচ্ছিন্ন ব্যক্তি সাধাৰণতে এনে ভূতৰ বলি হয়। === ডাইনী === [[File:Folk-tales_of_bengal,_illustration_by_W._Goble_1912.jpg|right|thumb|250x250px|এজন উপকাৰী ''ব্ৰাহ্মদৈত্যই'' এজন দুখীয়া ''ব্ৰাহ্মণ'' মানুহক ''ভূত'' (ভূত)ৰ দলৰ পৰা ৰক্ষা কৰি, সেই সময়ত মানুহজনে তাত থকা বেন গছ বা [[আঁহত|অশ্বত্থা গছৰ]] ডাল কাটি আছিল। ৱাৰউইক গবলৰ (১৯১২) এটা চিত্ৰ। লাল বেহাৰী দেৰ ১৯১২ চনৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগলৰ'' সচিত্ৰ সংস্কৰণৰ পৰা লোৱা হৈছে। ]] ডেইনী কোনো আভাস নহয়, বৰঞ্চ জীৱিত সত্তা। বংগৰ গাঁওবোৰত বেছিভাগেই বিশিষ্ট এই উপাধিটো বয়সস্থ মহিলাক দিয়া হয় যিসকলে ক’লা যাদু চৰ্চা কৰে বুলি কোৱা হয়। ডাইনীয়ে শিশুক অপহৰণ কৰি হত্যা কৰি এশ বছৰ জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ তেজৰ ভোজ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === ডাকিনী === ''ডাকিনী'' হৈছে ডাইনী বুঢ়ী বা ডাইনীসকলৰ অনুগত শ্ৰেণীৰ ভূত। ইহঁতে পাতিহাঁহ খাই বৰ ভাল পায়। ইহঁত সাধাৰণতে পুখুৰী বা ডাঙৰ পুখুৰীৰ (দীঘি) পাৰৰ কোনো তাল বা নাৰিকল গছত থাকে। মাজনিশা কম বয়সীয়া ছোৱালীৰ বেশত ঘূৰি ফুৰাটো ইহঁতৰ অন্যতম অভ্যাস। === ব্ৰহ্মদৈত্য === {{মূল|ব্ৰহ্মদৈত্য}} এইবোৰ বংগৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ভূত যিসকলক উপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো এইবোৰ পবিত্ৰ ব্ৰাহ্মণৰ আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁলোকে দেহত পৰম্পৰাগত [[ধুতি]] আৰু [[উপনয়ন|পবিত্ৰ সূতা]] পিন্ধি দেখা যায়। বহু বাংলা লোককথা আৰু চিনেমাত তেওঁলোকক অতি দয়ালু আৰু জীৱিতসকলৰ বাবে সহায়কাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মদৈত্ত্যই অতীতত অনুসৰণ কৰা জাতিগত স্তৰসমূহৰ কঠিন আৰু বৈষম্যমূলক স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিশেষজ্ঞসকলে এই কথাটো আঙুলিয়াই দিয়ে যে বংগৰ স্থানীয় লোককথাত আন বেছিভাগ ভূতক ক’লা ছালৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে আনহাতে ব্ৰহ্মদৈত্যক বগা ছালৰ আৰু উপকাৰী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|last=Dasgupta|first1=Shuvatri|last2=Jash|first2=Senjuti|date=2017-01-01|title=Historicizing Ghosts: Reimagining Realities in Nineteenth Century Popular Bengali Fiction|url=https://www.academia.edu/31412743|journal=JHI Blog}}</ref> === শীকল বুড়ী / জল-পিশাচ === এই সত্তাবোৰক নদী, পুখুৰী, হ্ৰদত বাস কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সমগ্ৰ বংগত ইহঁতৰ বহুতো ভিন্ন নাম আছে। লোককথাত যুৱক-যুৱতীক ওচৰৰ পানীত প্ৰলোভিত কৰি চুলিৰে আবদ্ধ কৰি ডুবাই পেলায় বুলি জনা যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ লক্ষ্যক পটায়, ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে যি ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে প্ৰতিশ্ৰুতি বিচাৰে। যদি প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ হয় তেন্তে তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ প্ৰকাশ কৰে আৰু নিজৰ লক্ষ্যক হত্যা কৰে। === নিশি === নিশিয়ে ৰাতিৰ সময়ত নিজৰ ভুক্তভোগীক প্ৰিয়জনৰ মাতেৰে মাতি নিৰ্জন অঞ্চললৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়। নিশিয়ে ৰাতিহে আঘাত কৰে, আৰু যদিহে ভুক্তভোগীয়ে তেওঁলোকৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়, তেনে ক্ষেত্ৰত ই সম্মোহিত হৈ পৰে আৰু তেওঁলোকৰ মাতটো নোহোৱা নোহোৱালৈকে অনুসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু লোককথা অনুসৰি নিশিয়ে তেওঁলোকৰ ভুক্তভোগীক দুবাৰহে মাতিব পাৰে, এইদৰে তৃতীয়বাৰৰ বাবে মাতিলে নিশিয়ে মাতিছে নে নাই সেইটো জানিব পাৰি। কিছুমান তান্ত্ৰিকে আনৰ ক্ষতিৰ উদ্দেশ্যে নিশিক লালন-পালন আৰু মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰে বুলি কোৱা হয়। নিশিৰ কণ্ঠক "নিশিৰ ডাক" বুলি জনা যায়। === গুদ্ৰো বংগা === এই বামন সদৃশ জীৱবোৰ দেখাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰ দৰে। চাঁওতাল সকলে ইহঁতক অৰ্ধদেৱতা হিচাপে পূজা কৰে, যিয়ে ইহঁতক যত্ন আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। চাওঁতালী ভাষাত ''গুদ্ৰো'' শব্দৰ অৰ্থ ‘সৰু’ আৰু ''বংগাৰ'' অৰ্থ ‘অৰ্ধদেৱতা’। চাওঁতাল সকলে বিশ্বাস কৰে যে এই সত্তাবোৰে পৃথিৱীত লুকাই থকা ধনৰ অৱস্থান জানে আৰু সেইবোৰক ধনী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে নৱজাত শিশু চুৰিও কৰে বুলি কোৱা হয়। === ধন কুদ্ৰা === এই চুটি জীৱবোৰে শুভকামনা অনা আৰু যিয়েই ঘৰত ৰাখে তেওঁক টকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰাৰ বাবে জনাজাত। === ৰাক্ষস === {{মূল|ৰাক্ষস}} এই সত্তাবোৰৰ ডাঠ দাঁত, চোকা নখ, অতিমানৱীয় শক্তি আৰু যাদুকৰী ক্ষমতা থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত|মহাভাৰতত]] এইবোৰক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। বংগৰ পৰা অহা বহুতো সাধুকথাতো এই জীৱবোৰৰ কথা কোৱা হৈছে, মানুহ আৰু বৃহৎ জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য খোৱা দুষ্ট সত্তা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। === খোক্কোশ === ৰাক্ষসৰ দৰে সৰু সৰু দানৱীয় সত্তা, কিন্তু হিন্দু লোককথাত এইবোৰ পোৱা নাযায়। ঠাকুৰমাৰ ঝুলিৰ "লালকমল নীলকমল" নামৰ গল্পটিত তেওঁলোকক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। === দৈত্য === {{মূল|দৈত্য}} দৈত্যসকলক দেখাত মানুহৰ দৰে, কিন্তু আকাৰত মানুহতকৈ যথেষ্ট পৰিমাণে ডাঙৰ-দীঘল আৰু অত্যন্ত শক্তিৰ অধিকাৰী। === পিশাচ / আদোমখোৰ === {{মূল|পিশাচ}} পিশাচ হৈছে মাংসভোজী আসুৰিক সত্তা যিয়ে মূলতঃ মৃতদেহ খায়। আন্ধাৰত বাস কৰে আৰু প্ৰায়ে শ্মশান আৰু কবৰস্থানত খেদি ফুৰে। লেতেৰা ঠাইত যেনে আৱৰ্জনা স্তূপ, জলাশয় আৰু জমা হোৱা জলসম্পদত থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ উপৰিও আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আৰু অদৃশ্যতা থকা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেতিয়াবা, ইহঁতে মানুহক আৱৰি ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা সলনি কৰি তেওঁলোকক উন্মাদ কৰি তোলে বুলি কোৱা হয়। পিশাচৰ নাৰী সংস্কৰণটোক "পিশাচিনী" বুলি কোৱা হয়, যাক হয় জঘন্য চেহেৰাৰ বা পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰা এগৰাকী যুৱতী ধুনীয়া কুমাৰীৰ বেশত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকে নিজৰ ভুক্তভোগীৰ তেজ, বীৰ্য আৰু পুৰুষত্ব নিষ্কাশন কৰে। মৃত্যু আৰু লেতেৰাৰ সৈতে জড়িত ঠাইত তেওঁলোকৰ বাসস্থান পোৱা যায়। পশ্চিমীয়া ভূতৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। === বেতাল === {{মূল|বেতাল}} বেতালক মৃতদেহ আৰু চাৰ্নেল গ্ৰাউণ্ডত বাস কৰা আত্মা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই দুষ্ট আত্মাবোৰে মৃতদেহবোৰক পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। === যক্ষ === {{মূল|যক্ষ|যক্ষিণী}} যক্ষ হ'ল পৃথিৱীৰ ভিতৰৰ ধনৰ ৰক্ষক যোদ্ধা সদৃশ সত্তা। তেওঁলোকক উপকাৰী, ভক্তক উৰ্বৰতা আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম বুলি গণ্য কৰা হয়। যক্ষৰ স্ত্ৰীক যক্ষিণী বুলি কোৱা হয়। === জিন === {{মূল|জিন}} বংগৰ মুছলমান সমাজে বেছিভাগ সময়তে বিশ্বাস কৰা জিনসকলক যিকোনো অলৌকিক, ভূত আৰু আসুৰিক পৰিঘটনা আৰু প্ৰকাশৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হয়। জিনসকল উপকাৰী বা কু-অভিপ্ৰায় দুয়োটা হ’ব পাৰে। === বোবা জিন === শয়ন পক্ষাঘাত বা শ্লীপ পেৰালাইছিছক বাঙালী লোকবিশ্বাসত প্ৰায়ে "বোবা জীন" নামৰ এক অলৌকিক সত্তা বা [[জিন]]ৰ সৈতে সাঙুৰা হয়। এই সত্তাটোৱে ভুক্তভোগীজনক টোপনিৰ অৱস্থাত ডিঙি চেপি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ভুক্তভোগীসকলে নিজে কথা ক’ব বা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰায়ে এই ভয়ংকৰ সত্তাটোৱে তেওঁলোকৰ বুকৰ ওপৰত বহি ডিঙি চেপি থকা দেখা পায়। [[বাংলাদেশ]]ত এই পৰিঘটনাটোক ''বোবায় ধৰা'' (বোবাই ধৰা অৰ্থাৎ বোবা জিনৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা) বুলি কোৱা হয়। === একানোৰে === এই উপকথাময় ভূতবোৰৰ এটা ভৰিহে থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতে কলগছত বাস কৰে আৰু দুষ্ট শিশু চিকাৰ কৰে। === বামন ভূত === ইহঁতে বহু দূৰৰ দ্বীপত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু নাও লৈ মানুহ আহিলে বামনসকলে পানীৰ গভীৰতাত সোমাই সাঁতুৰি নাওখনৰ ঠাইলৈ যায় আৰু নাওখন ভাঙি পেলায়। === পৰী === {{মূল|পৰী}} [[File:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|এগৰাকী পৰীৰ কালীঘাট চিত্ৰকলা]] [[বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য|বাংলাদেশৰ লোকবিশ্বাসত]], পৰী (ইংৰাজী: pori বা parī) বুলিলে এটা অলৌকিক সত্তাক বুজোৱা হয়, যি পৰী বা ফেয়াৰীৰ দৰেই। ইহঁতক প্ৰায়ে ইছলামীয়/ফাৰ্চী পৌৰাণিক আখ্যানৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা পাখিযুক্ত এক সুন্দৰ জীৱ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইহঁত নিজৰ অলৌকিক সৌন্দৰ্য আৰু অদৃশ্য জগতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। এই সত্তাবোৰে কেতিয়াবা মানুহৰ সৈতে ইতিবাচক তথা নেতিবাচক দুয়োধৰণৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া কৰে।<ref>{{cite web|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy" |date=16 December 2022 |url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy}}</ref> === চয়তান === {{মূল|চয়তান}} হৈছে "চেইটান" (Satan) বা চয়তানৰ বঙালী প্ৰতিশব্দ। বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটত দুষ্ট সত্তা বা শক্তিক বুজাবলৈ বাংলা ভাষাত চয়তান ([[বাংলা]]ত শয়তান বা ইবলিচ) শব্দটো সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰি চয়তানে মানুহক আল্লাহৰ পথৰ পৰা আঁতৰাই নিবলৈ নিৰন্তৰ প্ৰয়াস কৰে। === দেও === ''দেও'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। ইহঁতে মানুহক পানীত পেলাই ডুবাই মাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। জলাশয়ত গা ধুবলৈ অহা মানুহক অকলে পালে ইহঁতে পানীৰ তলৰ পৰা ভৰি টানি ধৰি গভীৰতালৈ লৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সেই ব্যক্তিজনৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৃত্যু ঘটে। === জোকা ভূত === ''জোকা ভূত'' হৈছে এবিধ ভূত যিয়ে পুখুৰী, খাল, নদী আৰু বিভিন্ন জলাশয়ত বসবাস কৰে। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, এই ভূতবোৰ যদি ভাল প্ৰকৃতিৰ হয় (যাক ধনজোকা বুলি কোৱা হয়), তেন্তে ইহঁতে মানুহক ধন-সম্পত্তি দান কৰে। ইহঁতৰ উচ্চতা কম আৰু গাত ৰং সাধাৰণতে ক'লা হয়। == উৎসৱত == [[File:Kashed_01.png|right|thumb|মাণিকগঞ্জত আছুৰা]] === ভূত চতুৰ্দশী === ''কৃষ্ণ পক্ষৰ'' ১৪ তাৰিখ (চন্দ্ৰৰ ক্ষীণ পৰ্যায়) যিটো [[কালী-পূজা|কালি পূজাৰ]] আগৰ নিশা আৰু [[দেৱালী|দীপাবলিৰ]] দ্বিতীয় দিনটো [[বাঙালী হিন্দু|বাঙালী হিন্দুসকলে]] [[নৰক চতুৰ্দশী|ভূত চতুৰ্দশী]] হিচাপে পালন কৰে ৷ এই নিশা ঘৰে ঘৰে ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলাই বিশ্বাস কৰা হয় যে কালি পূজাৰ আগৰ নিশা এই পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা পৃথিৱীলৈ নামি আহে আৰু এই দীপবোৰে তেওঁলোকক ঘৰলৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ সহায় কৰে।<ref>{{Citation|last=Indrajit Roy Choudhury|title=Bhoot Chaturdashi|date=9 November 2015|url=https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndrajit_Roy_Choudhury2015">Indrajit Roy Choudhury (9 November 2015), [https://indroyc.com/2015/11/09/todays-bhoot-chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Festivals of India|title=Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night|url=http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFestivals_of_India">Festivals of India, [http://www.festivalsofindia.in/Bhoot-Chaturdashi/ ''Bhoot Chaturdashi 2016- The Indian Halloween Night'']</cite></ref><ref>{{Citation|last=Rohini Chatterji|title=Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style|date=22 October 2014|url=http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohini_Chatterji2014">Rohini Chatterji (22 October 2014), [http://www.firstpost.com/living/kosha-mangsho-and-bhoot-chaturdashi-celebrating-kali-puja-and-diwali-bengali-style-1762781.html ''Kosha mangsho and Bhoot Chaturdashi: Celebrating Kali Puja and Diwali, Bengali style'']</cite></ref> আন এটা জনপ্ৰিয় বিশ্বাস যে [[চামুণ্ডা]] ([[কালী|কালিৰ]] এটা ভয়ংকৰ ৰূপ)ৰ লগতে আন ১৪টা ভূতৰ ৰূপে ঘৰৰ পৰা দুষ্ট আত্মাক আঁতৰাই পেলায়, কাৰণ বিভিন্ন প্ৰৱেশদ্বাৰত আৰু কোঠাবোৰৰ আন্ধাৰ চুকত ১৪টা মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। ভূত চতুৰ্দশীৰ সময়ত ১৪ প্ৰকাৰৰ পাতল পাচলি (''চৌদ্দ শাক'') খোৱাৰ প্ৰথা আছে যাতে অশুভ আত্মাই শৰীৰৰ অধিকাৰী হ’ব নোৱাৰে।<ref>{{Citation|date=8 November 2015|url=http://www.anirbansaha.com/bhoot-chaturdoshi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|dead-url=23 August 2021|date=Oct 26, 2019|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=5 February 2025|archivedate=23 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210823185035/https://poshan.outlookindia.com/story/poshan-news-a-day-before-diwali-choddo-shak-to-appease-the-ancestors-think-again/341124|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chakraborty|first1=Debarati|last2=Chatterjee|first2=Ardhendu Sekhar|last3=Hasan|first3=Mahidi|title=Bhoot Choturdoshi – An ancient Shaak eating ritual with ethnomedicinal importance|journal=CEIBA Newsletter|date=March 24, 2021|volume=3|issue=1|url=https://ceibatrust.org/2020/03/bhoot-choturdoshi-an-ancient-shaak-eating-ritual-with-ethnomedicinal-importance/|access-date=23 August 2021}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://bhoot-fm.com/ Bhoot FM Recorded Episodes: বাঙালী মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ পেৰানাৰ্মেল অভিজ্ঞতা] * [http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰৰ ''ঠাকুৰমাৰ ঝুলী'' (১৯০৭)।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://archive.org/stream/folktalesbengal00daygoog#page/n6/mode/2up ৰেভাৰেণ্ড লাল বেহাৰী দেৰ ''ফক-টেলছ অৱ বেংগল'' (১৮৮৩)।] * [https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf হুমায়ুন আহমেদৰ ''আমাৰ প্ৰিয় ভৌতিক গল্প'' (১৯৯৭)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919025329/https://bengalireader.com/wp-content/uploads/2020/02/aaaa_unlocked.pdf |date=2023-09-19 }} * [https://www.mediafire.com/?c8z2ww48z2oav96 গৌৰাংগো প্ৰসাদ বসুৰ ''অদ্ভুত যতো ভূতেৰ গল্প'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 12p6zhent0bb1zoumlbnhq1i715wwxg 0 113752 646754 477152 2026-10-23T12:08:44Z Ananya Taye 28065 646754 wikitext text/x-wiki '''কেঁচাইখাতী''' ("কেঁচা মাংস খোৱা") [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] এগৰাকী বিশিষ্ট দেৱী।<ref>"One of the most famous goddesses worshiped in the north-east and one of the first to receive attention from British colonial officer-scholars in the 1800s, is the Goddess Kecaikhati, eater of raw flesh..." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] পায়াৰ ওচৰত তেওঁৰ মন্দিৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আছে৷<ref>"The shrine of Kecaikhatl has always been referred to as the Tamresvari Temple in later times because it was covered with a roof of beaten sheets of copper. The temple formerly stood at lat. 27° 56', long; 96° 21' near Paya in Arunachal Pradesh, about 8 km away from Tebangkhunti on the Sadiya-Teju route." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> নৱম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণত]] তেওঁক দিক্কাৰাৱাসিনী (Dikkaravasini) বুলি কোৱা হয় যাৰ মন্দিৰে [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পূব সীমা গঠন কৰিছিল।<ref>"According to the eleventh-century Jvi,fikapura1J4 (51.76-7), Kamarupa is triangular in shape and also one hundred yojanas in length from the Karatoya to the Dikkara and thirty yojanas in breadth from the north to the south. It is black in colour and interspersed with innumerable hills and hundreds of rivers. Here, the dwelling place of Dikkaravasini is deemed as the eastern limit of Kamarupa." {{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> [[কামাখ্যা দেৱী]] আৰু [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা মন্দিৰে]] যিদৰে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতক অধিগ্ৰহণ কৰি কিংবদন্তি [[নৰকাসুৰ|নৰকাসুৰ]] আৰু ঐতিহাসিক কামৰূপ ৰজাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল,<ref>"(T)he Goddess Kamakhya is well-known for her close association with Narakasura or demon Naraka. As a son of the Earth and Vishnu in his Varaha incarnation, he had been the central figure in the fabricated genealogy of Kamarupa and the constant source of political authority of three ruling families, the Varmans, Mlecchas, and Palas, from the seventh to the twelfth century." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> কেকাইখাতীয়ে কিন্তু ব্ৰাহ্মণ্য প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] সময়ত আৰু তাৰ পিছত বৰ্তমান সময়লৈকে<ref>"In my observation in 2012, it was found that the Tamresvarl Temple located in Sadiya town at present is a recent construction of not more than fifty years old. The local people still consider the Goddess KecaikhatI as a daughter of the Old Ones called Bura-buri in Assamese or Girasi-gira in Deori language. They offer buffalo sacrifice to her at this new Tamresvai Temple every three years, and a Deori who comes from a specific family performs the sacrificial ritual." {{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।<ref>"These references lead one to assume that the sacrificial ritual for Dikkaravasini in the form of Tikhnakanta was presided over by non-Brahmanical priests such as the Deoris among the Chutiyas in later times." {{harvcol|Shin|2023|p=65}}</ref> বিশেষভাৱে ৰক্তপিপাসু দেৱী হিচাপে পৰিচিত কেঁচাইখাতীক ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ বহু পিছতলৈকে<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris, the representatives of the priestly class among the Chutiyas. They were permitted to continue their religious service to her including human sacrifice even after their subjugation by the Ahoms in 1523." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ত<ref>"The Deoris offered human sacrifices to the goddess on certain special occasions including their annual performance, and also to avert special calamities such as cholera, small pox, and drought." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> মানৱ বলি দান কৰা হৈছিল৷ যেতিয়া আহোম ৰজা [[চুহিত্পংফা]] (১৭৮০–১৭৯৫) বা গৌৰীনাথ সিংহ ৰাজপাতত বহে, তেওঁ এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74-75}}</ref> কেঁচাইখাতী চুতীয়া ৰাজ্য<ref>"Among them a great deal of importance is given to the Chutiyas in connection with worship of the Goddess Kecaikhati, mentioned as Digaravasini (i.e. Dikkaravasini) in their inscriptions and later known as Tamresvari." {{harvcol|Shin|2023|p=66}}</ref> লগতে [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্যৰো]]<ref>"There is at [[Sadiya]] a shrine of ''Kechai Khaiti'' the tutelary deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> তত্ত্বাৱধায়ক দেৱী আছিল আৰু আহোম ৰাজ্যই দেউৰী পুৰোহিতসকলক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>"The four chief Deoris thus had to make an annual visit to the Ahem court in order to demand and obtain the sanction of the king for their annual sacrifice of human beings. They were treated with much respect by the Ahom kings on that occasion. It is said that when any Hindu Gosain (the leaders of neo-Vaishnava order) appeared before the Ahom king, the latter remained seated, while the Gosain put the garland on his neck and gave blessing; but when the four chief Deoris made an annual visit to the court, the king rose and stood before them to receive their salutation." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> ==কিংবদন্তি== কেঁচাইখাতী বুঢ়া-বুঢ়ীৰ কন্যা আৰু পিছাদেমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি এই জগতত পাপৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে কেঁচাইখাতীয়ে প্ৰথমে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ ওচৰত মানৱ বলি দিছিল—আৰু কালক্ৰমত এই বলিদানৰ পৰিৱৰ্তে তেঁওৰ ওচৰত বলি দিয়া আৰম্ভ হৈছিল। মাংসভোজী স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁক হিন্দু আৰু [[বৌদ্ধ শ্ৰুতিকথা|বৌদ্ধ পৌৰাণিক কাহিনীৰ]] মাংসভোজী দানৱ পিশাচৰ নামেৰে পিশাচী বুলিও কোৱা হয়। মধ্য যুগত তেওঁৰ পূজা ক্ষমতা, যুদ্ধ আৰু ৰাজকীয়তাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত হৈছে: চুতীয়াসকলে [[শদিয়া|শদিয়াত]] তাম্ৰেশ্বৰী, ডিমাছাসকলে [[মাইবং|মাইবঙত]] ৰণচণ্ডী নামেৰে পূজা কৰে৷ [[খামটি জনগোষ্ঠী|টাই খামতীসকলৰ]] বাবে তেওঁ হয়তো “নাং হু থং” নামেৰে পৰিচিত হ’ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Laine|2019|p=17-18}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] 7m87hnaydkkvn9o7d8mxugoybpxopjr 646755 646754 2026-10-23T12:43:01Z Ananya Taye 28065 646755 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এগৰাকী দেৱী}} '''কেঁচাইখাতী''' ("কেঁচা মাংস খোৱা") [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] এগৰাকী বিশিষ্ট দেৱী।<ref>"One of the most famous goddesses worshiped in the north-east and one of the first to receive attention from British colonial officer-scholars in the 1800s, is the Goddess Kecaikhati, eater of raw flesh..." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] পায়াৰ ওচৰত তেওঁৰ মন্দিৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আছে৷<ref>"The shrine of Kecaikhatl has always been referred to as the Tamresvari Temple in later times because it was covered with a roof of beaten sheets of copper. The temple formerly stood at lat. 27° 56', long; 96° 21' near Paya in Arunachal Pradesh, about 8 km away from Tebangkhunti on the Sadiya-Teju route." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> নৱম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণত]] তেওঁক দিক্কাৰাৱাসিনী (Dikkaravasini) বুলি কোৱা হয় যাৰ মন্দিৰে প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পূব সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref>"According to the eleventh-century Jvi,fikapura1J4 (51.76-7), Kamarupa is triangular in shape and also one hundred yojanas in length from the Karatoya to the Dikkara and thirty yojanas in breadth from the north to the south. It is black in colour and interspersed with innumerable hills and hundreds of rivers. Here, the dwelling place of Dikkaravasini is deemed as the eastern limit of Kamarupa." {{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> [[কামাখ্যা দেৱী]] আৰু [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা মন্দিৰে]] যিদৰে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতক অধিগ্ৰহণ কৰি কিংবদন্তি [[নৰকাসুৰ|নৰকাসুৰ]] আৰু ঐতিহাসিক কামৰূপ ৰজাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল,<ref>"(T)he Goddess Kamakhya is well-known for her close association with Narakasura or demon Naraka. As a son of the Earth and Vishnu in his Varaha incarnation, he had been the central figure in the fabricated genealogy of Kamarupa and the constant source of political authority of three ruling families, the Varmans, Mlecchas, and Palas, from the seventh to the twelfth century." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> কেকাইখাতীয়ে কিন্তু ব্ৰাহ্মণ্য প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] সময়ত আৰু তাৰ পিছত বৰ্তমান সময়লৈকে<ref>"In my observation in 2012, it was found that the Tamresvarl Temple located in Sadiya town at present is a recent construction of not more than fifty years old. The local people still consider the Goddess KecaikhatI as a daughter of the Old Ones called Bura-buri in Assamese or Girasi-gira in Deori language. They offer buffalo sacrifice to her at this new Tamresvai Temple every three years, and a Deori who comes from a specific family performs the sacrificial ritual." {{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।<ref>"These references lead one to assume that the sacrificial ritual for Dikkaravasini in the form of Tikhnakanta was presided over by non-Brahmanical priests such as the Deoris among the Chutiyas in later times." {{harvcol|Shin|2023|p=65}}</ref> বিশেষভাৱে ৰক্তপিপাসু দেৱী হিচাপে পৰিচিত কেঁচাইখাতীক ১৫২৩-২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ বহু পিছতলৈকে<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris, the representatives of the priestly class among the Chutiyas. They were permitted to continue their religious service to her including human sacrifice even after their subjugation by the Ahoms in 1523." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ত<ref>"The Deoris offered human sacrifices to the goddess on certain special occasions including their annual performance, and also to avert special calamities such as cholera, small pox, and drought." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> মানৱ বলি দান কৰা হৈছিল৷ যেতিয়া আহোম ৰজা [[চুহিত্পংফা]] (১৭৮০–১৭৯৫) বা গৌৰীনাথ সিংহ ৰাজপাতত বহে, তেওঁ এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74-75}}</ref> কেঁচাইখাতী চুতীয়া ৰাজ্য<ref>"Among them a great deal of importance is given to the Chutiyas in connection with worship of the Goddess Kecaikhati, mentioned as Digaravasini (i.e. Dikkaravasini) in their inscriptions and later known as Tamresvari." {{harvcol|Shin|2023|p=66}}</ref> লগতে [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্যৰো]]<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khaiti the tutelary deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> তত্ত্বাৱধায়ক দেৱী আছিল আৰু আহোম ৰাজ্যই দেউৰী পুৰোহিতসকলক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>"The four chief Deoris thus had to make an annual visit to the Ahem court in order to demand and obtain the sanction of the king for their annual sacrifice of human beings. They were treated with much respect by the Ahom kings on that occasion. It is said that when any Hindu Gosain (the leaders of neo-Vaishnava order) appeared before the Ahom king, the latter remained seated, while the Gosain put the garland on his neck and gave blessing; but when the four chief Deoris made an annual visit to the court, the king rose and stood before them to receive their salutation." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> ==তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ== কেঁচাইখাতীৰ প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পায়া সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ওচৰত, চুণপুৰাৰ সমীপত, অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। মন্দিৰটো তেবাংখুঁটিৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত, ২৭° ৫৬′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৬° ২১′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত আছিল বুলি জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰৰ চাল পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা থকাৰ বাবেই পিছলৈ ই ''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ'' নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ''ৰ বৰ্ণনাত দিক্কৰবাসিনীৰ অধিষ্ঠানস্থলক কামৰূপৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। শ্বিনে আলোচনা কৰা পুৰাণীয় বৰ্ণনা অনুসৰি, কামৰূপৰ পূব-পশ্চিম বিস্তৃতি কৰতোৱা নদীৰ পৰা দিক্কৰালৈ এশ যোজন আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ ত্ৰিশ যোজন আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> কামাখ্যা দেৱীক পৌৰাণিক নৰকাসুৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ বিপৰীতে কেঁচাইখাতীৰ পূজা দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে। নৰকাসুৰক পৃথিৱী দেৱী আৰু বিষ্ণুৰ বৰাহ অৱতাৰৰ পুত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা বংশকথাটো কামৰূপৰ বৰ্মন, ম্লেচ্ছ আৰু পাল ৰাজবংশৰ ৰাজকীয় বৈধতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> ==পুৰোহিত আৰু পূজা-পদ্ধতি== {{মূল প্ৰবন্ধ|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} কেঁচাইখাতীৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকলক ''দেউৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই পুৰোহিতসকল বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে পৰিচিত এটা সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ ভিত্তিত তেওঁলোকৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'', ''সৰুদেউৰী'', ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা-অৰ্চনা সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকসকলৰ বাবে বোধগম্য নাছিল। আনহাতে, বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু পূজা তথা বলিদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰা। দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ অলৌকিক শক্তি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু সাধাৰণ লোকসকলে বিভিন্ন প্ৰয়োজনত তেওঁলোকৰ সহায় বিচাৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> আহোম ৰাজত্বকালত চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে বাৰ্ষিক নৰবলি সম্পন্ন কৰাৰ অনুমতি বিচাৰি প্ৰতিবছৰে আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে তেওঁলোকক আহোম ৰজাই বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কোনো গোসাঁইয়ে ৰজাক মালা পিন্ধাই আশীৰ্বাদ কৰোঁতে ৰজা বহি থাকিছিল। কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী ৰাজসভাত উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত চুণপুৰাৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰীসকলৰ ''বৰগয়া'' (''Borgaya'') খেলৰ ওপৰত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ===দেউৰীসকলৰ আন উপাসনাস্থল=== কেঁচাইখাতীৰ উপৰি দেউৰী পুৰোহিতসকলে আন দুটা প্ৰধান দেৱতাৰ মন্দিৰৰো পূজা-পৰিচালনা কৰিছিল। * '''গিৰা-গিৰাচি:''' দেউৰী ভাষাত ''গিৰা-গিৰাচি'' (''Gira-Girasi'') আৰু অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''দিবঙীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল। এই মন্দিৰটো মূলত কুণ্ডিল নদী বা [[দিবাং নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> * '''পিছাদেমা:''' ''পিছাদেমা'' (''Pisadema'')ৰ অৰ্থ ''জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ''। অসমীয়াত তেওঁ ''বলীয়া-হেমতা'' (''Boliya-hemata'') নামেৰেও পৰিচিত। তেওঁৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''টেঙাপণীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল আৰু মূল মন্দিৰটো টেঙাপানী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ==কিংবদন্তি== কেঁচাইখাতী বুঢ়া-বুঢ়ীৰ কন্যা আৰু পিছাদেমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি এই জগতত পাপৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে কেঁচাইখাতীয়ে প্ৰথমে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ ওচৰত মানৱ বলি দিছিল—আৰু কালক্ৰমত এই বলিদানৰ পৰিৱৰ্তে তেঁওৰ ওচৰত বলি দিয়া আৰম্ভ হৈছিল। মাংসভোজী স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁক হিন্দু আৰু [[বৌদ্ধ শ্ৰুতিকথা|বৌদ্ধ পৌৰাণিক কাহিনীৰ]] মাংসভোজী দানৱ পিশাচৰ নামেৰে পিশাচী বুলিও কোৱা হয়।দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত ''পিছা'' (''Pisa'') শব্দৰ অৰ্থ ''পুত্ৰ'' আৰু ''পিছা-চি'' (''Pisa-si'') শব্দৰ অৰ্থ ''কন্যা''। বড়ো ভাষাৰ ''ফিচা'' (''Fisa'') আৰু ''ফিচা-জু'' (''Fisa-ju'') শব্দৰ সৈতে এই শব্দসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। কেঁচাইখাতীৰ মাংসভোজী স্বৰূপৰ বাবে পিছলৈ এই স্থানীয় শব্দৰ সৈতে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পৌৰাণিক পৰম্পৰাৰ মাংসভোজী পিশাচৰ স্ত্ৰীলিংগ ৰূপ ''পিশাচিনী''ৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হোৱা বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। মধ্য যুগত তেওঁৰ পূজা ক্ষমতা, যুদ্ধ আৰু ৰাজকীয়তাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত হৈছে: চুতীয়াসকলে [[শদিয়া|শদিয়াত]] তাম্ৰেশ্বৰী, ডিমাছাসকলে [[মাইবং|মাইবঙত]] ৰণচণ্ডী নামেৰে পূজা কৰে৷<ref>{{harvcol|Laine|2019|p=17-18}}</ref> ==পৰৱৰ্তী কালৰ উপাসনা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা অব্যাহত আছিল। বিশেষকৈ বাৰ্ষিক পূজাৰ লগতে কলেৰা, বসন্ত ৰোগ আৰু খৰাং আদি দুৰ্যোগ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি দিয়া হৈছিল বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=70, 72, 74–75}}</ref> জে-ইউন শ্বিনে ২০১২ চনত শদিয়া পৰিদৰ্শন কৰি উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া নগৰত অৱস্থিত বৰ্তমানৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰাচীন মূল মন্দিৰ নহয়। তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, সেই সময়ত এই নতুন মন্দিৰটোৰ বয়স পঞ্চাশ বছৰতকৈ কম আছিল। স্থানীয় লোকসকলে তেতিয়াও কেঁচাইখাতীক অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''গিৰাচি-গিৰা'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ কন্যা হিচাপে গণ্য কৰিছিল। শ্বিনৰ ২০১২ চনৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, নতুন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে মহিষ বলি দিয়া হৈছিল আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট দেউৰী পৰিয়ালৰ পুৰোহিতে বলিদানৰ আচাৰ সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecāikhātī, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |place=New Delhi |pages=61–86}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পৌৰাণিক কাহিনী]] [[শ্ৰেণী:নৰবলি]] g2m5kmya2d040mqx0xypnb96bk0uj35 646756 646755 2026-10-23T12:45:48Z Ananya Taye 28065 646756 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এগৰাকী দেৱী}} '''কেঁচাইখাতী''' ("কেঁচা মাংস খোৱা") [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] এগৰাকী বিশিষ্ট দেৱী।<ref>"One of the most famous goddesses worshiped in the north-east and one of the first to receive attention from British colonial officer-scholars in the 1800s, is the Goddess Kecaikhati, eater of raw flesh..." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] পায়াৰ ওচৰত তেওঁৰ মন্দিৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আছে৷<ref>"The shrine of Kecaikhatl has always been referred to as the Tamresvari Temple in later times because it was covered with a roof of beaten sheets of copper. The temple formerly stood at lat. 27° 56', long; 96° 21' near Paya in Arunachal Pradesh, about 8 km away from Tebangkhunti on the Sadiya-Teju route." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> নৱম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণত]] তেওঁক দিক্কাৰাৱাসিনী (Dikkaravasini) বুলি কোৱা হয় যাৰ মন্দিৰে প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পূব সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref>"According to the eleventh-century Jvi,fikapura1J4 (51.76-7), Kamarupa is triangular in shape and also one hundred yojanas in length from the Karatoya to the Dikkara and thirty yojanas in breadth from the north to the south. It is black in colour and interspersed with innumerable hills and hundreds of rivers. Here, the dwelling place of Dikkaravasini is deemed as the eastern limit of Kamarupa." {{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> [[কামাখ্যা দেৱী]] আৰু [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা মন্দিৰে]] যিদৰে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতক অধিগ্ৰহণ কৰি [[নৰকাসুৰ|নৰকাসুৰ]]ৰ কিংবদন্তি আৰু ঐতিহাসিক কামৰূপ ৰজাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল,<ref>"(T)he Goddess Kamakhya is well-known for her close association with Narakasura or demon Naraka. As a son of the Earth and Vishnu in his Varaha incarnation, he had been the central figure in the fabricated genealogy of Kamarupa and the constant source of political authority of three ruling families, the Varmans, Mlecchas, and Palas, from the seventh to the twelfth century." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> কেকাইখাতীয়ে কিন্তু ব্ৰাহ্মণ্য প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল, আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] সময়ত বা তাৰ পিছত বৰ্তমান সময়লৈকে<ref>"In my observation in 2012, it was found that the Tamresvarl Temple located in Sadiya town at present is a recent construction of not more than fifty years old. The local people still consider the Goddess KecaikhatI as a daughter of the Old Ones called Bura-buri in Assamese or Girasi-gira in Deori language. They offer buffalo sacrifice to her at this new Tamresvai Temple every three years, and a Deori who comes from a specific family performs the sacrificial ritual." {{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।<ref>"These references lead one to assume that the sacrificial ritual for Dikkaravasini in the form of Tikhnakanta was presided over by non-Brahmanical priests such as the Deoris among the Chutiyas in later times." {{harvcol|Shin|2023|p=65}}</ref> বিশেষভাৱে ৰক্তপিপাসু দেৱী হিচাপে পৰিচিত কেঁচাইখাতীক ১৫২৩-২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ বহু পিছতলৈকে<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris, the representatives of the priestly class among the Chutiyas. They were permitted to continue their religious service to her including human sacrifice even after their subjugation by the Ahoms in 1523." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ত<ref>"The Deoris offered human sacrifices to the goddess on certain special occasions including their annual performance, and also to avert special calamities such as cholera, small pox, and drought." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> মানৱ বলি দান কৰা হৈছিল৷ যেতিয়া আহোম ৰজা [[চুহিত্পংফা]] (১৭৮০–১৭৯৫) বা গৌৰীনাথ সিংহ ৰাজপাতত বহে, তেওঁ এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74-75}}</ref> কেঁচাইখাতী চুতীয়া ৰাজ্য<ref>"Among them a great deal of importance is given to the Chutiyas in connection with worship of the Goddess Kecaikhati, mentioned as Digaravasini (i.e. Dikkaravasini) in their inscriptions and later known as Tamresvari." {{harvcol|Shin|2023|p=66}}</ref> লগতে [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্যৰো]]<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khaiti the tutelary deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> তত্ত্বাৱধায়ক দেৱী আছিল আৰু আহোম ৰাজ্যই দেউৰী পুৰোহিতসকলক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>"The four chief Deoris thus had to make an annual visit to the Ahem court in order to demand and obtain the sanction of the king for their annual sacrifice of human beings. They were treated with much respect by the Ahom kings on that occasion. It is said that when any Hindu Gosain (the leaders of neo-Vaishnava order) appeared before the Ahom king, the latter remained seated, while the Gosain put the garland on his neck and gave blessing; but when the four chief Deoris made an annual visit to the court, the king rose and stood before them to receive their salutation." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> ==তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ== কেঁচাইখাতীৰ প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পায়া সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ওচৰত, চুণপুৰাৰ সমীপত, অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। মন্দিৰটো তেবাংখুঁটিৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত, ২৭° ৫৬′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৬° ২১′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত আছিল বুলি জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰৰ চাল পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা থকাৰ বাবেই পিছলৈ ই ''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ'' নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ''ৰ বৰ্ণনাত দিক্কৰবাসিনীৰ অধিষ্ঠানস্থলক কামৰূপৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। শ্বিনে আলোচনা কৰা পুৰাণীয় বৰ্ণনা অনুসৰি, কামৰূপৰ পূব-পশ্চিম বিস্তৃতি কৰতোৱা নদীৰ পৰা দিক্কৰালৈ এশ যোজন আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ ত্ৰিশ যোজন আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> কামাখ্যা দেৱীক পৌৰাণিক নৰকাসুৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ বিপৰীতে কেঁচাইখাতীৰ পূজা দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে। নৰকাসুৰক পৃথিৱী দেৱী আৰু বিষ্ণুৰ বৰাহ অৱতাৰৰ পুত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা বংশকথাটো কামৰূপৰ বৰ্মন, ম্লেচ্ছ আৰু পাল ৰাজবংশৰ ৰাজকীয় বৈধতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> ==পুৰোহিত আৰু পূজা-পদ্ধতি== {{মূল প্ৰবন্ধ|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} কেঁচাইখাতীৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকলক ''দেউৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই পুৰোহিতসকল বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে পৰিচিত এটা সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ ভিত্তিত তেওঁলোকৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'', ''সৰুদেউৰী'', ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা-অৰ্চনা সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকসকলৰ বাবে বোধগম্য নাছিল। আনহাতে, বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু পূজা তথা বলিদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰা। দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ অলৌকিক শক্তি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু সাধাৰণ লোকসকলে বিভিন্ন প্ৰয়োজনত তেওঁলোকৰ সহায় বিচাৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> আহোম ৰাজত্বকালত চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে বাৰ্ষিক নৰবলি সম্পন্ন কৰাৰ অনুমতি বিচাৰি প্ৰতিবছৰে আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে তেওঁলোকক আহোম ৰজাই বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কোনো গোসাঁইয়ে ৰজাক মালা পিন্ধাই আশীৰ্বাদ কৰোঁতে ৰজা বহি থাকিছিল। কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী ৰাজসভাত উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত চুণপুৰাৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰীসকলৰ ''বৰগয়া'' (''Borgaya'') খেলৰ ওপৰত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ===দেউৰীসকলৰ আন উপাসনাস্থল=== কেঁচাইখাতীৰ উপৰি দেউৰী পুৰোহিতসকলে আন দুটা প্ৰধান দেৱতাৰ মন্দিৰৰো পূজা-পৰিচালনা কৰিছিল। * '''গিৰা-গিৰাচি:''' দেউৰী ভাষাত ''গিৰা-গিৰাচি'' (''Gira-Girasi'') আৰু অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''দিবঙীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল। এই মন্দিৰটো মূলত কুণ্ডিল নদী বা [[দিবাং নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> * '''পিছাদেমা:''' ''পিছাদেমা'' (''Pisadema'')ৰ অৰ্থ ''জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ''। অসমীয়াত তেওঁ ''বলীয়া-হেমতা'' (''Boliya-hemata'') নামেৰেও পৰিচিত। তেওঁৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''টেঙাপণীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল আৰু মূল মন্দিৰটো টেঙাপানী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ==কিংবদন্তি== কেঁচাইখাতী বুঢ়া-বুঢ়ীৰ কন্যা আৰু পিছাদেমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি এই জগতত পাপৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে কেঁচাইখাতীয়ে প্ৰথমে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ ওচৰত মানৱ বলি দিছিল—আৰু কালক্ৰমত এই বলিদানৰ পৰিৱৰ্তে তেঁওৰ ওচৰত বলি দিয়া আৰম্ভ হৈছিল। মাংসভোজী স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁক হিন্দু আৰু [[বৌদ্ধ শ্ৰুতিকথা|বৌদ্ধ পৌৰাণিক কাহিনীৰ]] মাংসভোজী দানৱ পিশাচৰ নামেৰে পিশাচী বুলিও কোৱা হয়।দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত ''পিছা'' (''Pisa'') শব্দৰ অৰ্থ ''পুত্ৰ'' আৰু ''পিছা-চি'' (''Pisa-si'') শব্দৰ অৰ্থ ''কন্যা''। বড়ো ভাষাৰ ''ফিচা'' (''Fisa'') আৰু ''ফিচা-জু'' (''Fisa-ju'') শব্দৰ সৈতে এই শব্দসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। কেঁচাইখাতীৰ মাংসভোজী স্বৰূপৰ বাবে পিছলৈ এই স্থানীয় শব্দৰ সৈতে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পৌৰাণিক পৰম্পৰাৰ মাংসভোজী পিশাচৰ স্ত্ৰীলিংগ ৰূপ ''পিশাচিনী''ৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হোৱা বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। মধ্য যুগত তেওঁৰ পূজা ক্ষমতা, যুদ্ধ আৰু ৰাজকীয়তাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত হৈছে: চুতীয়াসকলে [[শদিয়া|শদিয়াত]] তাম্ৰেশ্বৰী, ডিমাছাসকলে [[মাইবং|মাইবঙত]] ৰণচণ্ডী নামেৰে পূজা কৰে৷<ref>{{harvcol|Laine|2019|p=17-18}}</ref> ==পৰৱৰ্তী কালৰ উপাসনা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা অব্যাহত আছিল। বিশেষকৈ বাৰ্ষিক পূজাৰ লগতে কলেৰা, বসন্ত ৰোগ আৰু খৰাং আদি দুৰ্যোগ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি দিয়া হৈছিল বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=70, 72, 74–75}}</ref> জে-ইউন শ্বিনে ২০১২ চনত শদিয়া পৰিদৰ্শন কৰি উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া নগৰত অৱস্থিত বৰ্তমানৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰাচীন মূল মন্দিৰ নহয়। তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, সেই সময়ত এই নতুন মন্দিৰটোৰ বয়স পঞ্চাশ বছৰতকৈ কম আছিল। স্থানীয় লোকসকলে তেতিয়াও কেঁচাইখাতীক অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''গিৰাচি-গিৰা'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ কন্যা হিচাপে গণ্য কৰিছিল। শ্বিনৰ ২০১২ চনৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, নতুন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে মহিষ বলি দিয়া হৈছিল আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট দেউৰী পৰিয়ালৰ পুৰোহিতে বলিদানৰ আচাৰ সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecāikhātī, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |place=New Delhi |pages=61–86}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পৌৰাণিক কাহিনী]] [[শ্ৰেণী:নৰবলি]] rb82qi00aycd2qjlliywnnn1xj9smmh 646757 646756 2026-10-23T12:46:43Z Ananya Taye 28065 646757 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এগৰাকী দেৱী}} '''কেঁচাইখাতী''' ("কেঁচা মাংস খোৱা") [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] এগৰাকী বিশিষ্ট দেৱী।<ref>"One of the most famous goddesses worshiped in the north-east and one of the first to receive attention from British colonial officer-scholars in the 1800s, is the Goddess Kecaikhati, eater of raw flesh..." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] পায়াৰ ওচৰত তেওঁৰ মন্দিৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আছে৷<ref>"The shrine of Kecaikhatl has always been referred to as the Tamresvari Temple in later times because it was covered with a roof of beaten sheets of copper. The temple formerly stood at lat. 27° 56', long; 96° 21' near Paya in Arunachal Pradesh, about 8 km away from Tebangkhunti on the Sadiya-Teju route." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> নৱম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণত]] তেওঁক দিক্কাৰাৱাসিনী (Dikkaravasini) বুলি কোৱা হয় যাৰ মন্দিৰে প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পূব সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref>"According to the eleventh-century Jvi,fikapura1J4 (51.76-7), Kamarupa is triangular in shape and also one hundred yojanas in length from the Karatoya to the Dikkara and thirty yojanas in breadth from the north to the south. It is black in colour and interspersed with innumerable hills and hundreds of rivers. Here, the dwelling place of Dikkaravasini is deemed as the eastern limit of Kamarupa." {{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> [[কামাখ্যা দেৱী]] আৰু [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা মন্দিৰে]] যিদৰে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতক অধিগ্ৰহণ কৰি [[নৰকাসুৰ|নৰকাসুৰ]]ৰ কিংবদন্তি আৰু ঐতিহাসিক কামৰূপ ৰজাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল,<ref>"(T)he Goddess Kamakhya is well-known for her close association with Narakasura or demon Naraka. As a son of the Earth and Vishnu in his Varaha incarnation, he had been the central figure in the fabricated genealogy of Kamarupa and the constant source of political authority of three ruling families, the Varmans, Mlecchas, and Palas, from the seventh to the twelfth century." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> কেকাইখাতীয়ে কিন্তু ব্ৰাহ্মণ্য প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল, আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] সময়ত বা তাৰ পিছত বৰ্তমান সময়লৈকে<ref>"In my observation in 2012, it was found that the Tamresvarl Temple located in Sadiya town at present is a recent construction of not more than fifty years old. The local people still consider the Goddess KecaikhatI as a daughter of the Old Ones called Bura-buri in Assamese or Girasi-gira in Deori language. They offer buffalo sacrifice to her at this new Tamresvai Temple every three years, and a Deori who comes from a specific family performs the sacrificial ritual." {{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।<ref>"These references lead one to assume that the sacrificial ritual for Dikkaravasini in the form of Tikhnakanta was presided over by non-Brahmanical priests such as the Deoris among the Chutiyas in later times." {{harvcol|Shin|2023|p=65}}</ref> বিশেষভাৱে ৰক্তপিপাসু দেৱী হিচাপে পৰিচিত কেঁচাইখাতীক ১৫২৩-২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ বহু পাছৰলৈকে<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris, the representatives of the priestly class among the Chutiyas. They were permitted to continue their religious service to her including human sacrifice even after their subjugation by the Ahoms in 1523." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ত<ref>"The Deoris offered human sacrifices to the goddess on certain special occasions including their annual performance, and also to avert special calamities such as cholera, small pox, and drought." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> মানৱ বলি দান কৰা হৈছিল৷ যেতিয়া আহোম ৰজা [[চুহিত্পংফা]] (১৭৮০–১৭৯৫) বা গৌৰীনাথ সিংহ ৰাজপাতত বহে, তেওঁ এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74-75}}</ref> কেঁচাইখাতী চুতীয়া ৰাজ্য<ref>"Among them a great deal of importance is given to the Chutiyas in connection with worship of the Goddess Kecaikhati, mentioned as Digaravasini (i.e. Dikkaravasini) in their inscriptions and later known as Tamresvari." {{harvcol|Shin|2023|p=66}}</ref> লগতে [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্যৰো]]<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khaiti the tutelary deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> তত্ত্বাৱধায়ক দেৱী আছিল আৰু আহোম ৰাজ্যই দেউৰী পুৰোহিতসকলক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>"The four chief Deoris thus had to make an annual visit to the Ahem court in order to demand and obtain the sanction of the king for their annual sacrifice of human beings. They were treated with much respect by the Ahom kings on that occasion. It is said that when any Hindu Gosain (the leaders of neo-Vaishnava order) appeared before the Ahom king, the latter remained seated, while the Gosain put the garland on his neck and gave blessing; but when the four chief Deoris made an annual visit to the court, the king rose and stood before them to receive their salutation." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> ==তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ== কেঁচাইখাতীৰ প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পায়া সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ওচৰত, চুণপুৰাৰ সমীপত, অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। মন্দিৰটো তেবাংখুঁটিৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত, ২৭° ৫৬′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৬° ২১′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত আছিল বুলি জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰৰ চাল পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা থকাৰ বাবেই পিছলৈ ই ''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ'' নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ''ৰ বৰ্ণনাত দিক্কৰবাসিনীৰ অধিষ্ঠানস্থলক কামৰূপৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। শ্বিনে আলোচনা কৰা পুৰাণীয় বৰ্ণনা অনুসৰি, কামৰূপৰ পূব-পশ্চিম বিস্তৃতি কৰতোৱা নদীৰ পৰা দিক্কৰালৈ এশ যোজন আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ ত্ৰিশ যোজন আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> কামাখ্যা দেৱীক পৌৰাণিক নৰকাসুৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ বিপৰীতে কেঁচাইখাতীৰ পূজা দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে। নৰকাসুৰক পৃথিৱী দেৱী আৰু বিষ্ণুৰ বৰাহ অৱতাৰৰ পুত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা বংশকথাটো কামৰূপৰ বৰ্মন, ম্লেচ্ছ আৰু পাল ৰাজবংশৰ ৰাজকীয় বৈধতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> ==পুৰোহিত আৰু পূজা-পদ্ধতি== {{মূল প্ৰবন্ধ|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} কেঁচাইখাতীৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকলক ''দেউৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই পুৰোহিতসকল বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে পৰিচিত এটা সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ ভিত্তিত তেওঁলোকৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'', ''সৰুদেউৰী'', ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা-অৰ্চনা সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকসকলৰ বাবে বোধগম্য নাছিল। আনহাতে, বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু পূজা তথা বলিদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰা। দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ অলৌকিক শক্তি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু সাধাৰণ লোকসকলে বিভিন্ন প্ৰয়োজনত তেওঁলোকৰ সহায় বিচাৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> আহোম ৰাজত্বকালত চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে বাৰ্ষিক নৰবলি সম্পন্ন কৰাৰ অনুমতি বিচাৰি প্ৰতিবছৰে আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে তেওঁলোকক আহোম ৰজাই বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কোনো গোসাঁইয়ে ৰজাক মালা পিন্ধাই আশীৰ্বাদ কৰোঁতে ৰজা বহি থাকিছিল। কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী ৰাজসভাত উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত চুণপুৰাৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰীসকলৰ ''বৰগয়া'' (''Borgaya'') খেলৰ ওপৰত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ===দেউৰীসকলৰ আন উপাসনাস্থল=== কেঁচাইখাতীৰ উপৰি দেউৰী পুৰোহিতসকলে আন দুটা প্ৰধান দেৱতাৰ মন্দিৰৰো পূজা-পৰিচালনা কৰিছিল। * '''গিৰা-গিৰাচি:''' দেউৰী ভাষাত ''গিৰা-গিৰাচি'' (''Gira-Girasi'') আৰু অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''দিবঙীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল। এই মন্দিৰটো মূলত কুণ্ডিল নদী বা [[দিবাং নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> * '''পিছাদেমা:''' ''পিছাদেমা'' (''Pisadema'')ৰ অৰ্থ ''জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ''। অসমীয়াত তেওঁ ''বলীয়া-হেমতা'' (''Boliya-hemata'') নামেৰেও পৰিচিত। তেওঁৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''টেঙাপণীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল আৰু মূল মন্দিৰটো টেঙাপানী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ==কিংবদন্তি== কেঁচাইখাতী বুঢ়া-বুঢ়ীৰ কন্যা আৰু পিছাদেমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি এই জগতত পাপৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে কেঁচাইখাতীয়ে প্ৰথমে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ ওচৰত মানৱ বলি দিছিল—আৰু কালক্ৰমত এই বলিদানৰ পৰিৱৰ্তে তেঁওৰ ওচৰত বলি দিয়া আৰম্ভ হৈছিল। মাংসভোজী স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁক হিন্দু আৰু [[বৌদ্ধ শ্ৰুতিকথা|বৌদ্ধ পৌৰাণিক কাহিনীৰ]] মাংসভোজী দানৱ পিশাচৰ নামেৰে পিশাচী বুলিও কোৱা হয়।দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত ''পিছা'' (''Pisa'') শব্দৰ অৰ্থ ''পুত্ৰ'' আৰু ''পিছা-চি'' (''Pisa-si'') শব্দৰ অৰ্থ ''কন্যা''। বড়ো ভাষাৰ ''ফিচা'' (''Fisa'') আৰু ''ফিচা-জু'' (''Fisa-ju'') শব্দৰ সৈতে এই শব্দসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। কেঁচাইখাতীৰ মাংসভোজী স্বৰূপৰ বাবে পিছলৈ এই স্থানীয় শব্দৰ সৈতে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পৌৰাণিক পৰম্পৰাৰ মাংসভোজী পিশাচৰ স্ত্ৰীলিংগ ৰূপ ''পিশাচিনী''ৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হোৱা বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। মধ্য যুগত তেওঁৰ পূজা ক্ষমতা, যুদ্ধ আৰু ৰাজকীয়তাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত হৈছে: চুতীয়াসকলে [[শদিয়া|শদিয়াত]] তাম্ৰেশ্বৰী, ডিমাছাসকলে [[মাইবং|মাইবঙত]] ৰণচণ্ডী নামেৰে পূজা কৰে৷<ref>{{harvcol|Laine|2019|p=17-18}}</ref> ==পৰৱৰ্তী কালৰ উপাসনা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা অব্যাহত আছিল। বিশেষকৈ বাৰ্ষিক পূজাৰ লগতে কলেৰা, বসন্ত ৰোগ আৰু খৰাং আদি দুৰ্যোগ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি দিয়া হৈছিল বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=70, 72, 74–75}}</ref> জে-ইউন শ্বিনে ২০১২ চনত শদিয়া পৰিদৰ্শন কৰি উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া নগৰত অৱস্থিত বৰ্তমানৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰাচীন মূল মন্দিৰ নহয়। তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, সেই সময়ত এই নতুন মন্দিৰটোৰ বয়স পঞ্চাশ বছৰতকৈ কম আছিল। স্থানীয় লোকসকলে তেতিয়াও কেঁচাইখাতীক অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''গিৰাচি-গিৰা'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ কন্যা হিচাপে গণ্য কৰিছিল। শ্বিনৰ ২০১২ চনৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, নতুন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে মহিষ বলি দিয়া হৈছিল আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট দেউৰী পৰিয়ালৰ পুৰোহিতে বলিদানৰ আচাৰ সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecāikhātī, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |place=New Delhi |pages=61–86}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পৌৰাণিক কাহিনী]] [[শ্ৰেণী:নৰবলি]] 2b78v567u909evddn6ajpbfvjmmrvqd 646758 646757 2026-10-23T12:47:06Z Ananya Taye 28065 /* তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ */ 646758 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এগৰাকী দেৱী}} '''কেঁচাইখাতী''' ("কেঁচা মাংস খোৱা") [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] এগৰাকী বিশিষ্ট দেৱী।<ref>"One of the most famous goddesses worshiped in the north-east and one of the first to receive attention from British colonial officer-scholars in the 1800s, is the Goddess Kecaikhati, eater of raw flesh..." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] পায়াৰ ওচৰত তেওঁৰ মন্দিৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আছে৷<ref>"The shrine of Kecaikhatl has always been referred to as the Tamresvari Temple in later times because it was covered with a roof of beaten sheets of copper. The temple formerly stood at lat. 27° 56', long; 96° 21' near Paya in Arunachal Pradesh, about 8 km away from Tebangkhunti on the Sadiya-Teju route." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> নৱম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণত]] তেওঁক দিক্কাৰাৱাসিনী (Dikkaravasini) বুলি কোৱা হয় যাৰ মন্দিৰে প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পূব সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref>"According to the eleventh-century Jvi,fikapura1J4 (51.76-7), Kamarupa is triangular in shape and also one hundred yojanas in length from the Karatoya to the Dikkara and thirty yojanas in breadth from the north to the south. It is black in colour and interspersed with innumerable hills and hundreds of rivers. Here, the dwelling place of Dikkaravasini is deemed as the eastern limit of Kamarupa." {{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> [[কামাখ্যা দেৱী]] আৰু [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা মন্দিৰে]] যিদৰে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতক অধিগ্ৰহণ কৰি [[নৰকাসুৰ|নৰকাসুৰ]]ৰ কিংবদন্তি আৰু ঐতিহাসিক কামৰূপ ৰজাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল,<ref>"(T)he Goddess Kamakhya is well-known for her close association with Narakasura or demon Naraka. As a son of the Earth and Vishnu in his Varaha incarnation, he had been the central figure in the fabricated genealogy of Kamarupa and the constant source of political authority of three ruling families, the Varmans, Mlecchas, and Palas, from the seventh to the twelfth century." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> কেকাইখাতীয়ে কিন্তু ব্ৰাহ্মণ্য প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল, আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] সময়ত বা তাৰ পিছত বৰ্তমান সময়লৈকে<ref>"In my observation in 2012, it was found that the Tamresvarl Temple located in Sadiya town at present is a recent construction of not more than fifty years old. The local people still consider the Goddess KecaikhatI as a daughter of the Old Ones called Bura-buri in Assamese or Girasi-gira in Deori language. They offer buffalo sacrifice to her at this new Tamresvai Temple every three years, and a Deori who comes from a specific family performs the sacrificial ritual." {{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।<ref>"These references lead one to assume that the sacrificial ritual for Dikkaravasini in the form of Tikhnakanta was presided over by non-Brahmanical priests such as the Deoris among the Chutiyas in later times." {{harvcol|Shin|2023|p=65}}</ref> বিশেষভাৱে ৰক্তপিপাসু দেৱী হিচাপে পৰিচিত কেঁচাইখাতীক ১৫২৩-২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ বহু পাছৰলৈকে<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris, the representatives of the priestly class among the Chutiyas. They were permitted to continue their religious service to her including human sacrifice even after their subjugation by the Ahoms in 1523." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ত<ref>"The Deoris offered human sacrifices to the goddess on certain special occasions including their annual performance, and also to avert special calamities such as cholera, small pox, and drought." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> মানৱ বলি দান কৰা হৈছিল৷ যেতিয়া আহোম ৰজা [[চুহিত্পংফা]] (১৭৮০–১৭৯৫) বা গৌৰীনাথ সিংহ ৰাজপাতত বহে, তেওঁ এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74-75}}</ref> কেঁচাইখাতী চুতীয়া ৰাজ্য<ref>"Among them a great deal of importance is given to the Chutiyas in connection with worship of the Goddess Kecaikhati, mentioned as Digaravasini (i.e. Dikkaravasini) in their inscriptions and later known as Tamresvari." {{harvcol|Shin|2023|p=66}}</ref> লগতে [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্যৰো]]<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khaiti the tutelary deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> তত্ত্বাৱধায়ক দেৱী আছিল আৰু আহোম ৰাজ্যই দেউৰী পুৰোহিতসকলক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>"The four chief Deoris thus had to make an annual visit to the Ahem court in order to demand and obtain the sanction of the king for their annual sacrifice of human beings. They were treated with much respect by the Ahom kings on that occasion. It is said that when any Hindu Gosain (the leaders of neo-Vaishnava order) appeared before the Ahom king, the latter remained seated, while the Gosain put the garland on his neck and gave blessing; but when the four chief Deoris made an annual visit to the court, the king rose and stood before them to receive their salutation." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> ==তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ== কেঁচাইখাতীৰ প্ৰাচীন [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]টো অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পায়া সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ওচৰত, চুণপুৰাৰ সমীপত, অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। মন্দিৰটো তেবাংখুঁটিৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত, ২৭° ৫৬′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৬° ২১′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত আছিল বুলি জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰৰ চাল পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা থকাৰ বাবেই পিছলৈ ই ''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ'' নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ''ৰ বৰ্ণনাত দিক্কৰবাসিনীৰ অধিষ্ঠানস্থলক কামৰূপৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। শ্বিনে আলোচনা কৰা পুৰাণীয় বৰ্ণনা অনুসৰি, কামৰূপৰ পূব-পশ্চিম বিস্তৃতি কৰতোৱা নদীৰ পৰা দিক্কৰালৈ এশ যোজন আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ ত্ৰিশ যোজন আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> কামাখ্যা দেৱীক পৌৰাণিক নৰকাসুৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ বিপৰীতে কেঁচাইখাতীৰ পূজা দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে। নৰকাসুৰক পৃথিৱী দেৱী আৰু বিষ্ণুৰ বৰাহ অৱতাৰৰ পুত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা বংশকথাটো কামৰূপৰ বৰ্মন, ম্লেচ্ছ আৰু পাল ৰাজবংশৰ ৰাজকীয় বৈধতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> ==পুৰোহিত আৰু পূজা-পদ্ধতি== {{মূল প্ৰবন্ধ|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} কেঁচাইখাতীৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকলক ''দেউৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই পুৰোহিতসকল বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে পৰিচিত এটা সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ ভিত্তিত তেওঁলোকৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'', ''সৰুদেউৰী'', ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা-অৰ্চনা সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকসকলৰ বাবে বোধগম্য নাছিল। আনহাতে, বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু পূজা তথা বলিদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰা। দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ অলৌকিক শক্তি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু সাধাৰণ লোকসকলে বিভিন্ন প্ৰয়োজনত তেওঁলোকৰ সহায় বিচাৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> আহোম ৰাজত্বকালত চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে বাৰ্ষিক নৰবলি সম্পন্ন কৰাৰ অনুমতি বিচাৰি প্ৰতিবছৰে আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে তেওঁলোকক আহোম ৰজাই বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কোনো গোসাঁইয়ে ৰজাক মালা পিন্ধাই আশীৰ্বাদ কৰোঁতে ৰজা বহি থাকিছিল। কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী ৰাজসভাত উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত চুণপুৰাৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰীসকলৰ ''বৰগয়া'' (''Borgaya'') খেলৰ ওপৰত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ===দেউৰীসকলৰ আন উপাসনাস্থল=== কেঁচাইখাতীৰ উপৰি দেউৰী পুৰোহিতসকলে আন দুটা প্ৰধান দেৱতাৰ মন্দিৰৰো পূজা-পৰিচালনা কৰিছিল। * '''গিৰা-গিৰাচি:''' দেউৰী ভাষাত ''গিৰা-গিৰাচি'' (''Gira-Girasi'') আৰু অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''দিবঙীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল। এই মন্দিৰটো মূলত কুণ্ডিল নদী বা [[দিবাং নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> * '''পিছাদেমা:''' ''পিছাদেমা'' (''Pisadema'')ৰ অৰ্থ ''জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ''। অসমীয়াত তেওঁ ''বলীয়া-হেমতা'' (''Boliya-hemata'') নামেৰেও পৰিচিত। তেওঁৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''টেঙাপণীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল আৰু মূল মন্দিৰটো টেঙাপানী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ==কিংবদন্তি== কেঁচাইখাতী বুঢ়া-বুঢ়ীৰ কন্যা আৰু পিছাদেমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি এই জগতত পাপৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে কেঁচাইখাতীয়ে প্ৰথমে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ ওচৰত মানৱ বলি দিছিল—আৰু কালক্ৰমত এই বলিদানৰ পৰিৱৰ্তে তেঁওৰ ওচৰত বলি দিয়া আৰম্ভ হৈছিল। মাংসভোজী স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁক হিন্দু আৰু [[বৌদ্ধ শ্ৰুতিকথা|বৌদ্ধ পৌৰাণিক কাহিনীৰ]] মাংসভোজী দানৱ পিশাচৰ নামেৰে পিশাচী বুলিও কোৱা হয়।দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত ''পিছা'' (''Pisa'') শব্দৰ অৰ্থ ''পুত্ৰ'' আৰু ''পিছা-চি'' (''Pisa-si'') শব্দৰ অৰ্থ ''কন্যা''। বড়ো ভাষাৰ ''ফিচা'' (''Fisa'') আৰু ''ফিচা-জু'' (''Fisa-ju'') শব্দৰ সৈতে এই শব্দসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। কেঁচাইখাতীৰ মাংসভোজী স্বৰূপৰ বাবে পিছলৈ এই স্থানীয় শব্দৰ সৈতে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পৌৰাণিক পৰম্পৰাৰ মাংসভোজী পিশাচৰ স্ত্ৰীলিংগ ৰূপ ''পিশাচিনী''ৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হোৱা বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। মধ্য যুগত তেওঁৰ পূজা ক্ষমতা, যুদ্ধ আৰু ৰাজকীয়তাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত হৈছে: চুতীয়াসকলে [[শদিয়া|শদিয়াত]] তাম্ৰেশ্বৰী, ডিমাছাসকলে [[মাইবং|মাইবঙত]] ৰণচণ্ডী নামেৰে পূজা কৰে৷<ref>{{harvcol|Laine|2019|p=17-18}}</ref> ==পৰৱৰ্তী কালৰ উপাসনা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা অব্যাহত আছিল। বিশেষকৈ বাৰ্ষিক পূজাৰ লগতে কলেৰা, বসন্ত ৰোগ আৰু খৰাং আদি দুৰ্যোগ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি দিয়া হৈছিল বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=70, 72, 74–75}}</ref> জে-ইউন শ্বিনে ২০১২ চনত শদিয়া পৰিদৰ্শন কৰি উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া নগৰত অৱস্থিত বৰ্তমানৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰাচীন মূল মন্দিৰ নহয়। তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, সেই সময়ত এই নতুন মন্দিৰটোৰ বয়স পঞ্চাশ বছৰতকৈ কম আছিল। স্থানীয় লোকসকলে তেতিয়াও কেঁচাইখাতীক অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''গিৰাচি-গিৰা'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ কন্যা হিচাপে গণ্য কৰিছিল। শ্বিনৰ ২০১২ চনৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, নতুন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে মহিষ বলি দিয়া হৈছিল আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট দেউৰী পৰিয়ালৰ পুৰোহিতে বলিদানৰ আচাৰ সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecāikhātī, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |place=New Delhi |pages=61–86}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পৌৰাণিক কাহিনী]] [[শ্ৰেণী:নৰবলি]] o1ykvjlibg1v8qsmytnk36wxejy6mc3 646975 646758 2026-10-24T02:16:22Z Ananya Taye 28065 646975 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এগৰাকী দেৱী}} '''কেঁচাইখাতী''' ("কেঁচা মাংস খোৱা") [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] এগৰাকী বিশিষ্ট দেৱী।<ref>"One of the most famous goddesses worshiped in the north-east and one of the first to receive attention from British colonial officer-scholars in the 1800s, is the Goddess Kecaikhati, eater of raw flesh..." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] পায়াৰ ওচৰত তেওঁৰ মন্দিৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আছে৷<ref>"The shrine of Kecaikhatl has always been referred to as the Tamresvari Temple in later times because it was covered with a roof of beaten sheets of copper. The temple formerly stood at lat. 27° 56', long; 96° 21' near Paya in Arunachal Pradesh, about 8 km away from Tebangkhunti on the Sadiya-Teju route." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> নৱম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণত]] তেওঁক দিক্কাৰাৱাসিনী (Dikkaravasini) বুলি কোৱা হয় যাৰ মন্দিৰে প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পূব সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref>"According to the eleventh-century Jvi,fikapura1J4 (51.76-7), Kamarupa is triangular in shape and also one hundred yojanas in length from the Karatoya to the Dikkara and thirty yojanas in breadth from the north to the south. It is black in colour and interspersed with innumerable hills and hundreds of rivers. Here, the dwelling place of Dikkaravasini is deemed as the eastern limit of Kamarupa." {{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> [[কামাখ্যা দেৱী]] আৰু [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা মন্দিৰে]] যিদৰে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতক অধিগ্ৰহণ কৰি [[নৰকাসুৰ|নৰকাসুৰ]]ৰ কিংবদন্তি আৰু ঐতিহাসিক কামৰূপ ৰজাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল,<ref>"(T)he Goddess Kamakhya is well-known for her close association with Narakasura or demon Naraka. As a son of the Earth and Vishnu in his Varaha incarnation, he had been the central figure in the fabricated genealogy of Kamarupa and the constant source of political authority of three ruling families, the Varmans, Mlecchas, and Palas, from the seventh to the twelfth century." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> কেকাইখাতীয়ে কিন্তু ব্ৰাহ্মণ্য প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল, আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] সময়ত বা তাৰ পিছত বৰ্তমান সময়লৈকে<ref>"In my observation in 2012, it was found that the Tamresvarl Temple located in Sadiya town at present is a recent construction of not more than fifty years old. The local people still consider the Goddess KecaikhatI as a daughter of the Old Ones called Bura-buri in Assamese or Girasi-gira in Deori language. They offer buffalo sacrifice to her at this new Tamresvai Temple every three years, and a Deori who comes from a specific family performs the sacrificial ritual." {{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।<ref>"These references lead one to assume that the sacrificial ritual for Dikkaravasini in the form of Tikhnakanta was presided over by non-Brahmanical priests such as the Deoris among the Chutiyas in later times." {{harvcol|Shin|2023|p=65}}</ref> বিশেষভাৱে ৰক্তপিপাসু দেৱী হিচাপে পৰিচিত কেঁচাইখাতীক ১৫২৩-২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ বহু পাছৰলৈকে<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris, the representatives of the priestly class among the Chutiyas. They were permitted to continue their religious service to her including human sacrifice even after their subjugation by the Ahoms in 1523." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ত<ref>"The Deoris offered human sacrifices to the goddess on certain special occasions including their annual performance, and also to avert special calamities such as cholera, small pox, and drought." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> মানৱ বলি দান কৰা হৈছিল৷ যেতিয়া আহোম ৰজা [[চুহিত্পংফা]] (১৭৮০–১৭৯৫) বা গৌৰীনাথ সিংহ ৰাজপাতত বহে, তেওঁ এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74-75}}</ref> কেঁচাইখাতী চুতীয়া ৰাজ্য<ref>"Among them a great deal of importance is given to the Chutiyas in connection with worship of the Goddess Kecaikhati, mentioned as Digaravasini (i.e. Dikkaravasini) in their inscriptions and later known as Tamresvari." {{harvcol|Shin|2023|p=66}}</ref> লগতে [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্যৰো]]<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khaiti the tutelary deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> তত্ত্বাৱধায়ক দেৱী আছিল আৰু আহোম ৰাজ্যই দেউৰী পুৰোহিতসকলক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>"The four chief Deoris thus had to make an annual visit to the Ahem court in order to demand and obtain the sanction of the king for their annual sacrifice of human beings. They were treated with much respect by the Ahom kings on that occasion. It is said that when any Hindu Gosain (the leaders of neo-Vaishnava order) appeared before the Ahom king, the latter remained seated, while the Gosain put the garland on his neck and gave blessing; but when the four chief Deoris made an annual visit to the court, the king rose and stood before them to receive their salutation." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> ==তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ== কেঁচাইখাতীৰ প্ৰাচীন [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]টো অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পায়া সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ওচৰত, চুণপুৰাৰ সমীপত, অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। মন্দিৰটো তেবাংখুঁটিৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত, ২৭° ৫৬′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৬° ২১′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত আছিল বুলি জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰৰ চাল পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা থকাৰ বাবেই পিছলৈ ই ''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ'' নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ''ৰ বৰ্ণনাত দিক্কৰবাসিনীৰ অধিষ্ঠানস্থলক কামৰূপৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। শ্বিনে আলোচনা কৰা পুৰাণীয় বৰ্ণনা অনুসৰি, কামৰূপৰ পূব-পশ্চিম বিস্তৃতি কৰতোৱা নদীৰ পৰা দিক্কৰালৈ এশ যোজন আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ ত্ৰিশ যোজন আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> কামাখ্যা দেৱীক পৌৰাণিক নৰকাসুৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ বিপৰীতে কেঁচাইখাতীৰ পূজা দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে। নৰকাসুৰক পৃথিৱী দেৱী আৰু বিষ্ণুৰ বৰাহ অৱতাৰৰ পুত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা বংশকথাটো কামৰূপৰ বৰ্মন, ম্লেচ্ছ আৰু পাল ৰাজবংশৰ ৰাজকীয় বৈধতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> ==পুৰোহিত আৰু পূজা-পদ্ধতি== {{মূল প্ৰবন্ধ|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} কেঁচাইখাতীৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকলক ''দেউৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই পুৰোহিতসকল বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে পৰিচিত এটা সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ ভিত্তিত তেওঁলোকৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'', ''সৰুদেউৰী'', ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা-অৰ্চনা সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকসকলৰ বাবে বোধগম্য নাছিল। আনহাতে, বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু পূজা তথা বলিদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰা। দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ অলৌকিক শক্তি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু সাধাৰণ লোকসকলে বিভিন্ন প্ৰয়োজনত তেওঁলোকৰ সহায় বিচাৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> আহোম ৰাজত্বকালত চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে বাৰ্ষিক নৰবলি সম্পন্ন কৰাৰ অনুমতি বিচাৰি প্ৰতিবছৰে আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে তেওঁলোকক আহোম ৰজাই বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কোনো গোসাঁইয়ে ৰজাক মালা পিন্ধাই আশীৰ্বাদ কৰোঁতে ৰজা বহি থাকিছিল। কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী ৰাজসভাত উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত চুণপুৰাৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰীসকলৰ ''বৰগয়া'' (''Borgaya'') খেলৰ ওপৰত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ===দেউৰীসকলৰ আন উপাসনাস্থল=== কেঁচাইখাতীৰ উপৰি দেউৰী পুৰোহিতসকলে আন দুটা প্ৰধান দেৱতাৰ মন্দিৰৰো পূজা-পৰিচালনা কৰিছিল। * '''গিৰা-গিৰাচি:''' দেউৰী ভাষাত ''গিৰা-গিৰাচি'' (''Gira-Girasi'') আৰু অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''দিবঙীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল। এই মন্দিৰটো মূলত কুণ্ডিল নদী বা [[দিবাং নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> * '''পিছাদেমা:''' ''পিছাদেমা'' (''Pisadema'')ৰ অৰ্থ ''জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ''। অসমীয়াত তেওঁ ''বলীয়া-হেমতা'' (''Boliya-hemata'') নামেৰেও পৰিচিত। তেওঁৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''টেঙাপণীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল আৰু মূল মন্দিৰটো টেঙাপানী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ==কিংবদন্তি== কেঁচাইখাতী বুঢ়া-বুঢ়ীৰ কন্যা আৰু পিছাদেমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি এই জগতত পাপৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে কেঁচাইখাতীয়ে প্ৰথমে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ ওচৰত মানৱ বলি দিছিল—আৰু কালক্ৰমত এই বলিদানৰ পৰিৱৰ্তে তেঁওৰ ওচৰত বলি দিয়া আৰম্ভ হৈছিল। মাংসভোজী স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁক হিন্দু আৰু [[বৌদ্ধ শ্ৰুতিকথা|বৌদ্ধ পৌৰাণিক কাহিনীৰ]] মাংসভোজী দানৱ পিশাচৰ নামেৰে পিশাচী বুলিও কোৱা হয়।দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত ''পিছা'' (''Pisa'') শব্দৰ অৰ্থ ''পুত্ৰ'' আৰু ''পিছা-চি'' (''Pisa-si'') শব্দৰ অৰ্থ ''কন্যা''। বড়ো ভাষাৰ ''ফিচা'' (''Fisa'') আৰু ''ফিচা-জু'' (''Fisa-ju'') শব্দৰ সৈতে এই শব্দসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। কেঁচাইখাতীৰ মাংসভোজী স্বৰূপৰ বাবে পিছলৈ এই স্থানীয় শব্দৰ সৈতে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পৌৰাণিক পৰম্পৰাৰ মাংসভোজী পিশাচৰ স্ত্ৰীলিংগ ৰূপ ''পিশাচিনী''ৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হোৱা বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। মধ্য যুগত তেওঁৰ পূজা ক্ষমতা, যুদ্ধ আৰু ৰাজকীয়তাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত হৈছে: চুতীয়াসকলে [[শদিয়া|শদিয়াত]] তাম্ৰেশ্বৰী, ডিমাছাসকলে [[মাইবং|মাইবঙত]] ৰণচণ্ডী নামেৰে পূজা কৰে৷<ref>{{harvcol|Laine|2019|p=17-18}}</ref> ==পৰৱৰ্তী কালৰ উপাসনা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা অব্যাহত আছিল। বিশেষকৈ বাৰ্ষিক পূজাৰ লগতে কলেৰা, বসন্ত ৰোগ আৰু খৰাং আদি দুৰ্যোগ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি দিয়া হৈছিল বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=70, 72, 74–75}}</ref> জে-ইউন শ্বিনে ২০১২ চনত শদিয়া পৰিদৰ্শন কৰি উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া নগৰত অৱস্থিত বৰ্তমানৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰাচীন মূল মন্দিৰ নহয়। তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, সেই সময়ত এই নতুন মন্দিৰটোৰ বয়স পঞ্চাশ বছৰতকৈ কম আছিল। স্থানীয় লোকসকলে তেতিয়াও কেঁচাইখাতীক অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''গিৰাচি-গিৰা'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ কন্যা হিচাপে গণ্য কৰিছিল। শ্বিনৰ ২০১২ চনৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, নতুন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে মহিষ বলি দিয়া হৈছিল আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট দেউৰী পৰিয়ালৰ পুৰোহিতে বলিদানৰ আচাৰ সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecāikhātī, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |place=New Delhi |pages=61–86}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পৌৰাণিক কাহিনী]] [[শ্ৰেণী:নৰবলি]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] im8azw4yzir8apzxz97pdu2yy0h6icj 646977 646975 2026-10-24T02:17:11Z Ananya Taye 28065 /* গ্ৰন্থপঞ্জী */ 646977 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এগৰাকী দেৱী}} '''কেঁচাইখাতী''' ("কেঁচা মাংস খোৱা") [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] এগৰাকী বিশিষ্ট দেৱী।<ref>"One of the most famous goddesses worshiped in the north-east and one of the first to receive attention from British colonial officer-scholars in the 1800s, is the Goddess Kecaikhati, eater of raw flesh..." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] পায়াৰ ওচৰত তেওঁৰ মন্দিৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আছে৷<ref>"The shrine of Kecaikhatl has always been referred to as the Tamresvari Temple in later times because it was covered with a roof of beaten sheets of copper. The temple formerly stood at lat. 27° 56', long; 96° 21' near Paya in Arunachal Pradesh, about 8 km away from Tebangkhunti on the Sadiya-Teju route." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> নৱম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণত]] তেওঁক দিক্কাৰাৱাসিনী (Dikkaravasini) বুলি কোৱা হয় যাৰ মন্দিৰে প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পূব সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref>"According to the eleventh-century Jvi,fikapura1J4 (51.76-7), Kamarupa is triangular in shape and also one hundred yojanas in length from the Karatoya to the Dikkara and thirty yojanas in breadth from the north to the south. It is black in colour and interspersed with innumerable hills and hundreds of rivers. Here, the dwelling place of Dikkaravasini is deemed as the eastern limit of Kamarupa." {{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> [[কামাখ্যা দেৱী]] আৰু [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা মন্দিৰে]] যিদৰে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতক অধিগ্ৰহণ কৰি [[নৰকাসুৰ|নৰকাসুৰ]]ৰ কিংবদন্তি আৰু ঐতিহাসিক কামৰূপ ৰজাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল,<ref>"(T)he Goddess Kamakhya is well-known for her close association with Narakasura or demon Naraka. As a son of the Earth and Vishnu in his Varaha incarnation, he had been the central figure in the fabricated genealogy of Kamarupa and the constant source of political authority of three ruling families, the Varmans, Mlecchas, and Palas, from the seventh to the twelfth century." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> কেকাইখাতীয়ে কিন্তু ব্ৰাহ্মণ্য প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল, আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] সময়ত বা তাৰ পিছত বৰ্তমান সময়লৈকে<ref>"In my observation in 2012, it was found that the Tamresvarl Temple located in Sadiya town at present is a recent construction of not more than fifty years old. The local people still consider the Goddess KecaikhatI as a daughter of the Old Ones called Bura-buri in Assamese or Girasi-gira in Deori language. They offer buffalo sacrifice to her at this new Tamresvai Temple every three years, and a Deori who comes from a specific family performs the sacrificial ritual." {{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।<ref>"These references lead one to assume that the sacrificial ritual for Dikkaravasini in the form of Tikhnakanta was presided over by non-Brahmanical priests such as the Deoris among the Chutiyas in later times." {{harvcol|Shin|2023|p=65}}</ref> বিশেষভাৱে ৰক্তপিপাসু দেৱী হিচাপে পৰিচিত কেঁচাইখাতীক ১৫২৩-২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ বহু পাছৰলৈকে<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris, the representatives of the priestly class among the Chutiyas. They were permitted to continue their religious service to her including human sacrifice even after their subjugation by the Ahoms in 1523." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ত<ref>"The Deoris offered human sacrifices to the goddess on certain special occasions including their annual performance, and also to avert special calamities such as cholera, small pox, and drought." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> মানৱ বলি দান কৰা হৈছিল৷ যেতিয়া আহোম ৰজা [[চুহিত্পংফা]] (১৭৮০–১৭৯৫) বা গৌৰীনাথ সিংহ ৰাজপাতত বহে, তেওঁ এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74-75}}</ref> কেঁচাইখাতী চুতীয়া ৰাজ্য<ref>"Among them a great deal of importance is given to the Chutiyas in connection with worship of the Goddess Kecaikhati, mentioned as Digaravasini (i.e. Dikkaravasini) in their inscriptions and later known as Tamresvari." {{harvcol|Shin|2023|p=66}}</ref> লগতে [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্যৰো]]<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khaiti the tutelary deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> তত্ত্বাৱধায়ক দেৱী আছিল আৰু আহোম ৰাজ্যই দেউৰী পুৰোহিতসকলক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>"The four chief Deoris thus had to make an annual visit to the Ahem court in order to demand and obtain the sanction of the king for their annual sacrifice of human beings. They were treated with much respect by the Ahom kings on that occasion. It is said that when any Hindu Gosain (the leaders of neo-Vaishnava order) appeared before the Ahom king, the latter remained seated, while the Gosain put the garland on his neck and gave blessing; but when the four chief Deoris made an annual visit to the court, the king rose and stood before them to receive their salutation." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> ==তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ== কেঁচাইখাতীৰ প্ৰাচীন [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]টো অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পায়া সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ওচৰত, চুণপুৰাৰ সমীপত, অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। মন্দিৰটো তেবাংখুঁটিৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত, ২৭° ৫৬′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৬° ২১′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত আছিল বুলি জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰৰ চাল পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা থকাৰ বাবেই পিছলৈ ই ''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ'' নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ''ৰ বৰ্ণনাত দিক্কৰবাসিনীৰ অধিষ্ঠানস্থলক কামৰূপৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। শ্বিনে আলোচনা কৰা পুৰাণীয় বৰ্ণনা অনুসৰি, কামৰূপৰ পূব-পশ্চিম বিস্তৃতি কৰতোৱা নদীৰ পৰা দিক্কৰালৈ এশ যোজন আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ ত্ৰিশ যোজন আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> কামাখ্যা দেৱীক পৌৰাণিক নৰকাসুৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ বিপৰীতে কেঁচাইখাতীৰ পূজা দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে। নৰকাসুৰক পৃথিৱী দেৱী আৰু বিষ্ণুৰ বৰাহ অৱতাৰৰ পুত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা বংশকথাটো কামৰূপৰ বৰ্মন, ম্লেচ্ছ আৰু পাল ৰাজবংশৰ ৰাজকীয় বৈধতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> ==পুৰোহিত আৰু পূজা-পদ্ধতি== {{মূল প্ৰবন্ধ|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} কেঁচাইখাতীৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকলক ''দেউৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই পুৰোহিতসকল বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে পৰিচিত এটা সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ ভিত্তিত তেওঁলোকৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'', ''সৰুদেউৰী'', ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা-অৰ্চনা সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকসকলৰ বাবে বোধগম্য নাছিল। আনহাতে, বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু পূজা তথা বলিদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰা। দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ অলৌকিক শক্তি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু সাধাৰণ লোকসকলে বিভিন্ন প্ৰয়োজনত তেওঁলোকৰ সহায় বিচাৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> আহোম ৰাজত্বকালত চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে বাৰ্ষিক নৰবলি সম্পন্ন কৰাৰ অনুমতি বিচাৰি প্ৰতিবছৰে আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে তেওঁলোকক আহোম ৰজাই বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কোনো গোসাঁইয়ে ৰজাক মালা পিন্ধাই আশীৰ্বাদ কৰোঁতে ৰজা বহি থাকিছিল। কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী ৰাজসভাত উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত চুণপুৰাৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰীসকলৰ ''বৰগয়া'' (''Borgaya'') খেলৰ ওপৰত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ===দেউৰীসকলৰ আন উপাসনাস্থল=== কেঁচাইখাতীৰ উপৰি দেউৰী পুৰোহিতসকলে আন দুটা প্ৰধান দেৱতাৰ মন্দিৰৰো পূজা-পৰিচালনা কৰিছিল। * '''গিৰা-গিৰাচি:''' দেউৰী ভাষাত ''গিৰা-গিৰাচি'' (''Gira-Girasi'') আৰু অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''দিবঙীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল। এই মন্দিৰটো মূলত কুণ্ডিল নদী বা [[দিবাং নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> * '''পিছাদেমা:''' ''পিছাদেমা'' (''Pisadema'')ৰ অৰ্থ ''জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ''। অসমীয়াত তেওঁ ''বলীয়া-হেমতা'' (''Boliya-hemata'') নামেৰেও পৰিচিত। তেওঁৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''টেঙাপণীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল আৰু মূল মন্দিৰটো টেঙাপানী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ==কিংবদন্তি== কেঁচাইখাতী বুঢ়া-বুঢ়ীৰ কন্যা আৰু পিছাদেমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি এই জগতত পাপৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে কেঁচাইখাতীয়ে প্ৰথমে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ ওচৰত মানৱ বলি দিছিল—আৰু কালক্ৰমত এই বলিদানৰ পৰিৱৰ্তে তেঁওৰ ওচৰত বলি দিয়া আৰম্ভ হৈছিল। মাংসভোজী স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁক হিন্দু আৰু [[বৌদ্ধ শ্ৰুতিকথা|বৌদ্ধ পৌৰাণিক কাহিনীৰ]] মাংসভোজী দানৱ পিশাচৰ নামেৰে পিশাচী বুলিও কোৱা হয়।দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত ''পিছা'' (''Pisa'') শব্দৰ অৰ্থ ''পুত্ৰ'' আৰু ''পিছা-চি'' (''Pisa-si'') শব্দৰ অৰ্থ ''কন্যা''। বড়ো ভাষাৰ ''ফিচা'' (''Fisa'') আৰু ''ফিচা-জু'' (''Fisa-ju'') শব্দৰ সৈতে এই শব্দসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। কেঁচাইখাতীৰ মাংসভোজী স্বৰূপৰ বাবে পিছলৈ এই স্থানীয় শব্দৰ সৈতে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পৌৰাণিক পৰম্পৰাৰ মাংসভোজী পিশাচৰ স্ত্ৰীলিংগ ৰূপ ''পিশাচিনী''ৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হোৱা বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। মধ্য যুগত তেওঁৰ পূজা ক্ষমতা, যুদ্ধ আৰু ৰাজকীয়তাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত হৈছে: চুতীয়াসকলে [[শদিয়া|শদিয়াত]] তাম্ৰেশ্বৰী, ডিমাছাসকলে [[মাইবং|মাইবঙত]] ৰণচণ্ডী নামেৰে পূজা কৰে৷<ref>{{harvcol|Laine|2019|p=17-18}}</ref> ==পৰৱৰ্তী কালৰ উপাসনা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা অব্যাহত আছিল। বিশেষকৈ বাৰ্ষিক পূজাৰ লগতে কলেৰা, বসন্ত ৰোগ আৰু খৰাং আদি দুৰ্যোগ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি দিয়া হৈছিল বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=70, 72, 74–75}}</ref> জে-ইউন শ্বিনে ২০১২ চনত শদিয়া পৰিদৰ্শন কৰি উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া নগৰত অৱস্থিত বৰ্তমানৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰাচীন মূল মন্দিৰ নহয়। তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, সেই সময়ত এই নতুন মন্দিৰটোৰ বয়স পঞ্চাশ বছৰতকৈ কম আছিল। স্থানীয় লোকসকলে তেতিয়াও কেঁচাইখাতীক অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''গিৰাচি-গিৰা'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ কন্যা হিচাপে গণ্য কৰিছিল। শ্বিনৰ ২০১২ চনৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, নতুন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে মহিষ বলি দিয়া হৈছিল আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট দেউৰী পৰিয়ালৰ পুৰোহিতে বলিদানৰ আচাৰ সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecāikhātī, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |place=New Delhi |pages=61–86}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 1lyitw66dm26ghfm7eicb3vvl6ca633 0 113899 646924 607481 2026-10-23T22:46:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646924 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian model and actress}} {{Use Indian English|date=May 2013}} {{Use dmy dates|date=January 2014}} {{Infobox pageant titleholder | name = সুশ্ৰী শ্ৰেয়া মিশ্ৰ | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1991|01|04}} | birth_place = [[ওড়িশা]], [[ভাৰত]]। | death_date = <!-- {{Death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --> | death_place = | other_names = | education = [[St. Joseph's Convent Higher Secondary School, Sambalpur|চেণ্ট জোচেফ কনভেণ্ট]]<br />[[Shyama Prasad Mukherji College|এছ পি এম কলেজ]] | alma_mater = | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল | years_active = ২০১০—বৰ্তমান | height = {{height|ft=5|in=9|out=cm}} | title = এছিয়ান ছুপাৰমডেল ২০১০, মিছ ইউনাইটেড কণ্টিনেণ্টছ ২০১৫ (৩য় ৰানাৰ্ছ আপ), [[মিছ ডিভা - ২০১৩|মিছ ডিভা ২০১৩]] (শীৰ্ষ ৭) | spouse = | domestic_partner = | children = | films = | agency = | hair_color = ক'লা | eye_color = ক'লা | competitions = এছিয়ান ছুপাৰমডেল ইণ্ডিয়া, [[I AM She – Miss Universe India|আই এম শ্বি - মিছ ইউনিভাৰ্ছ ইণ্ডিয়া ২০১০]], [[Miss Diva - 2013|মিছ ডিভা ২০১৩]], মিছ ইউনাইটেড কণ্টিনেণ্টছ ২০১৫, [[ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া ২০১৫]] | module = | website = | signature = | signature_size = | signature_alt = }} '''সুশ্ৰী শ্ৰেয়া মিশ্ৰ''' ({{lang-en|Sushrii Shreya Mishraa}}; জন্ম: ৪ জানুৱাৰী ১৯৯১) এগৰাকী ভাৰতীয় মডেল, অভিনেত্ৰী, আৰু সৌন্দৰ্য্য প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী।<ref name="pioneer">{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/odia-girl-features-in-shahrukh-khan---s----zero---.html|title=Odia girl features in Shahrukh Khan's 'Zero'|date=2018-12-24|publisher=The Pioneer|accessdate=2021-11-16|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041636/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/odia-girl-features-in-shahrukh-khan---s----zero---.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="odia">{{Cite web|url=https://odialive.com/sushrii-shreya-mishra-wins-miss-united-continents-2015/|title=Sushrii Shreya Mishra wins Miss United Continents 2015|date=2015-09-08|publisher=OdiaLive|accessdate=2021-11-16}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ ২০১৫ চনৰ ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া ইউনাইটেড কণ্টিনেণ্টছৰ মুকুট পিন্ধি ২০১৫ চনত ইকুৱেডৰত অনুষ্ঠিত হোৱা মিছ ইউনাইটেড কণ্টিনেণ্টছ প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি তৃতীয় ৰানাৰ্ছ আপ হয়।<ref name="4u">{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/model/sushrii-shreya-mishraa|title=Sushrii Shreya Mishraa|date=n.d.|publisher=NET TV 4 U|accessdate=2021-11-16}}</ref> তেওঁ আই এ এম পপুলাৰ, মিছ ভিভাচিয়াছ, মিছ ৰেম্পৱাক, মেলভিন ন’ৰ’নহাই ডিজাইন কৰা শ্ৰেষ্ঠ ৰাষ্ট্ৰীয় সাজ-পোছাক আদি কেইবাটাও উপ-প্ৰতিযোগিতাৰ বঁটা লাভ কৰিছে।<ref name="4u"/><ref name="missunited">{{Cite web|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/i-feel-like-sandra-bullock-from-miss-congeniality-sushrii-shreya-mishraa/articleshow/47880564.cms|title=I feel like Sandra Bullock from Miss Congeniality: Sushrii Shreya Mishraa|last=Agarwal|first=Netra|date=2015-06-30|publisher=Beauty Pageants|accessdate=2021-11-16|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041637/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/i-feel-like-sandra-bullock-from-miss-congeniality-sushrii-shreya-mishraa/articleshow/47880564.cms|deadurl=yes}}</ref><ref name="incredible">{{Cite web|url=https://incredibleorissa.com/odia-girl-sushrii-shreya-mishraa-miss-united-continent-contest/|title=Odia girl Sushrii Shreya Mishraa in Miss United Continent contest|date=2015-09-07|publisher=Incredible Orissa|accessdate=2021-11-19|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041645/https://incredibleorissa.com/odia-girl-sushrii-shreya-mishraa-miss-united-continent-contest/|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৯১ চনৰ ৪ জানুৱাৰীত ওড়িশাত কৰ্ণেল কিশোৰ কুমাৰ মিশ্ৰ আৰু বৰ্তমানৰ জ্যেষ্ঠ আৰক্ষী বিষয়া সবিতা ৰাণী পাণ্ডাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল মিশ্ৰই।<ref name="orissa">{{Cite web|url=https://incredibleorissa.com/sushrii-shreya-mishraa-miss-india/|title=Sushrii Shreya Mishraa - Odisha Girl in Miss India 2015 Final|date=2015-03-09|publisher=Incredible Orissa|accessdate=2021-11-16|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041647/https://incredibleorissa.com/sushrii-shreya-mishraa-miss-india/|deadurl=yes}}</ref><ref name="sambad"/><ref name="pioneer"/><ref name="odia"/> তেওঁৰ পৰিয়াল ওডিয়া, তেওঁ সম্বলপুৰত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু ছেইণ্ট জোচেফ কনভেণ্ট উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত পঢ়িছিল, তাৰ পিছত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী কলেজৰ পৰা প্ৰয়োগমূলক মনোবিজ্ঞানত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name="sambad"/><ref name="odia"/><ref name="pioneer" /><ref name="orissa"/> প্ৰথমে তেওঁ অপৰাধী মনোবিজ্ঞানী হ'ব বিচাৰিছিল।<ref name="goldberg">{{Cite web|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushrii-shreya-mishraa-to-star-in-jeff-goldbergs-play-the-altamount-road-murders/articleshow/64762840.cms|title=Sushrii Mishraa to star in Jeff Goldberg's play The Altamount Road Murders|date=2018-06-27|publisher=Beauty Pageants|accessdate=2021-11-16|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041640/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushrii-shreya-mishraa-to-star-in-jeff-goldbergs-play-the-altamount-road-murders/articleshow/64762840.cms|deadurl=yes}}</ref> পাছলৈ তেওঁ বেৰীজন অভিনয় বিদ্যালয়ত পঢ়িছিল।<ref name="orissa"/> == কেৰিয়াৰ == === পেজেণ্ট্ৰী === ২০১০ চনত এছিয়ান ছুপাৰমডেল ইণ্ডিয়া প্ৰতিযোগিতাত জয়ী হোৱাৰ লগতে মিছ ফ্ৰেণ্ডশ্বিপ ইণ্টাৰনেশ্যনেল হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="orissa"/><ref name="4u" /> পাছলৈ‍ তেওঁ উদ্বোধনী আই এম শ্বি নামৰ এক স্বল্পকালীন ভাৰতীয় প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াৰ বিজয়ীসকলে মিছ ইউনিভাৰ্ছলৈ যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখে‍।<ref name="4u" /> তেওঁক আই এম পপুলাৰ বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল যদিও সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰতিযোগিতাখনত জয়ী হোৱা নাছিল।<ref name="4u" /> ২০১৩ চনত মিছ ডিভাত প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰি শীৰ্ষ সাতখন ছেমি ফাইনেলিষ্টৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ মিছ ডিজিটেল ক্ৰাউন লাভ কৰে। <ref name="4u" /><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/miss-diva-2013-manasi-moghe-wins-the-title/articleshow/22351727.cms|date=6 September 2013|dead-url=2021-11-19}}</ref> মিশ্ৰাই উৰিষ্যা ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া ২০১৫ প্ৰতিযোগিতাত প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল, য'ত তেওঁক মিছ ভিভাচিয়াছ আৰু মিছ ৰেম্পৱাক হিচাপে মনোনীত কৰা হৈছিল আৰু শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিভা আৰু মিছ মাল্টিমিডিয়াৰ বাবে শীৰ্ষ পাঁচত স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="4u"/><ref name="missunited"/><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/femina-miss-india-2015-finale-kareena-shahid-perform-where-watch-tv-live-updates-information-627484|title=Femina Miss India 2015 Finale: Kareena, Shahid to Perform; Where to Watch on TV and Live Updates Information|date=2015-03-28|last=Mehta|first=Ankita|publisher=IB Times|accessdate=2021-11-16}}</ref><ref name="orissa"/><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/femina-miss-india-sub-contest-winners-unveiled/articleshow/46703220.cms|title=Femina Miss India sub-contest winners unveiled|date=2015-03-26|publisher=The Economic Times|accessdate=2021-11-19}}</ref> তেওঁ মিছ ইউনাইটেড কণ্টিনেণ্টছ প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু তৃতীয় স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="4u" /> তেওঁক মিছ ফটোজেনিক আৰু শ্ৰেষ্ঠ পৰম্পৰাগত পোচাকৰ খিতাপ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://incredibleorissa.com/sushrii-shreya-mishra-3rd-runner-up-miss-united-continents/|title=Sushrii Shreya Mishra 3rd runner up in Miss United Continents|date=2015-09-13|publisher=Incredible Orissa|accessdate=2021-11-19|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041657/https://incredibleorissa.com/sushrii-shreya-mishra-3rd-runner-up-miss-united-continents/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/india-trajetipico-misscontinentesunidos-ibarra.html|title=India obtiene, por segundo año consecutivo, el mejor Traje Típico en Miss Continentes Unidos 2015|date=2015-09-05|publisher=El Comercio|accessdate=2021-11-19|language=es|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041638/https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/india-trajetipico-misscontinentesunidos-ibarra.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="odia"/> মেলভিন নৰোনহাই সৃষ্টি কৰা বেদৰ কিছু অংশ চিত্ৰিত কৰা পোছাকৰ সৈতে তেওঁ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধিছিল।<ref name="incredible"/> === মডেলিং === মিশ্ৰাই ২০১৬ আৰু ২০১৯ চনৰ কিংফিচাৰ কেলেণ্ডাৰৰ ৰ বাবে শ্বুটিং কৰিছিল আৰু ২০১৯ চনত বম্বে ফেশ্বন উইকত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="pioneer"/><ref name="sambad">{{Cite web|url=https://sambadenglish.com/this-odia-girl-debuts-in-bollywood-with-king-khan-in-zero/|title=This Odia Girl Debuts In Bollywood With King Khan In 'Zero'|date=2018-12-23|publisher=Sambad English Bureau|accessdate=2021-11-19}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://sambadenglish.com/this-odia-girl-debuts-in-bollywood-with-king-khan-in-zero/ "This Odia Girl Debuts In Bollywood With King Khan In 'Zero'"]. Sambad English Bureau. 23 December 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 November</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/shows/classic-silhouettes-loads-of-fun-on-day-2-of-bombay-times-fashion-week/articleshow/68558100.cms|title=Classic Silhouettes & loads of fun on Day 2 of Bombay Times Fashion Week|date=2019-03-25|publisher=Entertainment Times|accessdate=2021-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fotocorp.com/picture-display.aspx?c=FC23031924&e=50565&r=17&t=25|title=ATDC at BTFW Spring/Summer 2019|date=n.d.|publisher=Jafar Khan|work=Photo Corp|accessdate=2021-11-19|archivedate=27 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127095150/http://www.fotocorp.com/picture-display.aspx?c=FC23031924&e=50565&r=17&t=25|deadurl=yes}}</ref> ২০১৬ চনৰ মে’ মাহত গ্ৰেজিয়া ইণ্ডিয়া মেগাজিনৰ কভাৰত থকা ছানীয়ে মেক কচমেটিকছ আৰু তনিষ্ক গহনাসমূহৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰিছে।<ref name="sen">{{Cite web|url=https://www.indulgexpress.com/cover/2019/jan/04/all-eyes-on-2019-go-behind-the-scene-with-kingfisher-calendar-models-shubra-sushrii-and-diva-11903.html|title=All eyes on 2019! Go behind-the-scenes with Kingfisher Calendar models Shubra, Sushrii and Diva|last=Sen|first=Jaideep|date=2019-01-04|publisher=Indulge|accessdate=2021-11-16}}</ref> === অভিনয় === ২০১৮ চনত তেওঁ আৰু প্ৰতীক বাব্বৰে‍ বায়টাখোল নামৰ এখন ৱেব ধাৰাবাহিকৰ চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে যদিও শেষত এই অনুষ্ঠানটো প্ৰচাৰ নহ’ল।<ref>{{Cite web|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushrii-shreya-mishraa-to-debut-in-a-web-series-opposite-prateik-babbar/articleshow/63505660.cms|title=Sushrii Shreya Mishraa to debut in a web series opposite Prateik Babbar|date=2018-03-28|publisher=Beauty Pageants|accessdate=2021-11-16|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041640/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushrii-shreya-mishraa-to-debut-in-a-web-series-opposite-prateik-babbar/articleshow/63505660.cms|deadurl=yes}}</ref><ref name="tnn" /> অভয় দেউলৰ সৈতে জিৰ’ ছবিৰে বলীউডত অভিষেক ঘটায়।<ref name="pioneer"/><ref name="sen"/><ref name="tnn">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/just-want-to-work-on-good-scripts-with-good-filmmakers-shreya-mishraa/articleshow/69562415.cms|title=Just want to work on good scripts with good filmmakers: Shreya Mishraa|date=2019-05-29|publisher=Times of India|accessdate=2021-11-16}}</ref> মীজান জাফৰী অভিনীত ৰমকম ''মালাল'' ত তেওঁৰ এটা সৰু অংশ আছিল।<ref name="tnn" /><ref>{{Cite web|url=https://beautypageants.indiatimes.com/Sushrii-Mishraa-to-do-a-special-number-in-Sanjay-Leela-Bhansalis-Malaal/Sushrii-Mishraa-to-do-a-special-number-in-Sanjay-Leela-Bhansalis-Malaal/eventshow/69542863.cms|title=Sushrii Mishraa to do a special number in Sanjay Leela Bhansali's 'Malaal'|date=2019-05-28|publisher=Beauty Pageants|accessdate=2021-11-16|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041637/https://beautypageants.indiatimes.com/Sushrii-Mishraa-to-do-a-special-number-in-Sanjay-Leela-Bhansalis-Malaal/Sushrii-Mishraa-to-do-a-special-number-in-Sanjay-Leela-Bhansalis-Malaal/eventshow/69542863.cms|deadurl=yes}}</ref> আদিত্য নাৰায়ণৰ "লিল্লা"ৰ মিউজিক ভিডিঅ'ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://english.khabarhub.com/2019/08/48168/|title=Aditya Narayan launches new single 'Lillah'|date=2019-10-08|publisher=Khabarhub|accessdate=2021-11-16}}</ref> আৰু ২০২১ চনত তনুজ ভিৰৱানীৰ বিপৰীতে কাৰ্টেলৰ কাষ্টত যোগদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.tellychakkar.com/digital/exclusive-sushrii-mishraa-her-series-cartel-and-the-character-played-her-210804|title=Exclusive: Sushrii Mishraa on her series Cartel and the character played by her|date=2021-08-04|publisher=TellyChakkar|accessdate=2021-11-19}}</ref> মিশ্ৰৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ মঞ্চ প্ৰযোজনা আছিল জেফ গোল্ডবাৰ্গৰ দ্য আলটামাউণ্ট ৰোড মাৰ্ডাৰছ যিটো মুম্বাইৰ ৰয়েল অপেৰা হাউচত পৰিবেশন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://youthincmag.com/the-altamount-road-murders-of-secrets-lies-corruption-money-lust-and-love|title=The Altamount Road Murders – Of Secrets, Lies, Corruption, Money, Lust and Love|date=2018-06-29|publisher=Youth Incorporated|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041637/https://youthincmag.com/the-altamount-road-murders-of-secrets-lies-corruption-money-lust-and-love|archivedate=20 November 2021|deadurl=yes}}</ref><ref name="goldberg"/> গোল্ডবাৰ্গে ৰচনা, পৰিচালনা, প্ৰযোজনা আৰু অভিনয় কৰিছিল।<ref name="goldberg"/> ইয়াৰ কিছু সময়ৰ পাছতে আৰু ৱিটনেছ ফৰ দ্য প্ৰচিকিউচনৰ বাবে জেফ গোল্ডবাৰ্গৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হোৱাৰ আগতে তে‍ওঁ কৰণ পণ্ডিতৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ডায়োনিসিয়াক থিয়েটাৰ কোম্পানীৰ ছিংগল ছবিখনত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.broadwayworld.com/india/article/BWW-Review-SINGLE--A-PLAY-BY-DIONYSIAC-THEATRE-COMPANY-That-Speaks-To-All-Of-Us-20190331|title=BWW Review: SINGLE -- A PLAY BY DIONYSIAC THEATRE COMPANY, That Speaks To All Of Us|date=2019-03-31|publisher=Broadway World|accessdate=2021-11-19}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushriis-new-play-is-all-about-lies-love-and-betrayal/articleshow/63442508.cms|title=Sushrii's new play is all about lies, love, and betrayal|date=2018-03-24|publisher=Beauty Pageants|accessdate=2021-11-19|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041636/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushriis-new-play-is-all-about-lies-love-and-betrayal/articleshow/63442508.cms|deadurl=yes}}</ref><ref name="goldberg" /><ref name="sen"/> === অন্যান্য === ২০১৬ চনত তেওঁ জয় হিন্দ মহাবিদ্যালয়ৰ অডিশ্যনত এগৰাকী চেলিব্ৰিটি বিচাৰক আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://beautypageants.indiatimes.com/fresh-face/oppo-bombay-times-fresh-face-2016-jai-hind-college-auditions/articleshow/55770807.cms|title=Oppo Bombay Times Fresh Face 2016 : Jai Hind College Auditions|date=2016-12-03|publisher=Beauty Pageants|accessdate=2021-11-19|archivedate=20 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120041639/https://beautypageants.indiatimes.com/fresh-face/oppo-bombay-times-fresh-face-2016-jai-hind-college-auditions/articleshow/55770807.cms|deadurl=yes}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == মিশ্ৰ এগৰাকী প্ৰমাণিত স্কুবা ডাইভাৰ আৰু তেওঁ এৰিয়েল চিল্কৰ সৈতে কথক আৰু বলীউড দুয়োটা শৈলীতে প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছে।<ref name="4u"/><ref name="odia"/> তেওঁৰ হাইপোথাইৰয়ডিজম আছে।<ref name="sen"/> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] 7swca55u29fdxk5bldq1nshv5vjugh9 0 114142 646923 561958 2026-10-23T22:30:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646923 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |type=হিন্দু |image= |caption= |succession=বিদেহৰ মহাৰাণী |predecessor= |successor= |house=মিথিলা, বিদেহ |spouse=[[জনক]] |issue=[[সীতা]]<br/>[[উৰ্মিলা]] |religion=[[হিন্দু ধৰ্ম]]}} '''সুনয়না''' (সংস্কৃত: ''सुनयना'', IAST : ''Sunayanā'') হিন্দু মহাকাব্য ''[[ৰামায়ণ|ৰামায়ণত]]'' উল্লেখ কৰা মতে [[মিথিলা (বিদেহ ৰাজ্য)|বিদেহৰ]] ৰাণী৷<ref>{{Cite web|title=Unveiling the lesser spoken about roles of women in Ramayana|url=https://youthincmag.com/unveiling-the-lesser-spoken-about-roles-of-women-in-ramayana|accessdate=11 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230925004017/https://youthincmag.com/unveiling-the-lesser-spoken-about-roles-of-women-in-ramayana|archivedate=25 September 2023|deadurl=yes}}</ref> সুনয়না হৈছে মিথিলাৰ অন্তৰ্গত বিদেহৰ ৰজা [[জনক]]ৰ পত্নী তথা [[সীতা]] আৰু [[উৰ্মিলা|উৰ্মিলাৰ]] [[সীতা|সীতাৰ]] মাতৃ৷<ref>{{Cite book|last=Mishra, V.|year=1979|publisher=Mithila Prakasana|place=Allahabad|url=https://books.google.com/books?id=8FBuAAAAMAAJ&q=area+of+mithila|title=Cultural Heritage of Mithila|access-date=28 December 2016|pages=13}}</ref> ==নামৰ অৰ্থ== সুনায়ন নামটো সংস্কৃত মূলৰ, আৰু ইয়াক ''সু'' অৰ্থাৎ ভাল আৰু ''নয়না'' অৰ্থাৎ চকু বুলি ভাগ কৰিব পাৰি। এইদৰে, তাইৰ নামৰ অৰ্থ 'সুন্দৰ চকু'।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Ramayana-Indian-epic|title=Ramayana {{!}} Summary, Characters, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-02-18|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412065621/https://www.britannica.com/topic/Ramayana-Indian-epic|url-status=live}}</ref> == কিংবদন্তী == === জন্ম === [[বাল্মীকি|বাল্মিকিয়ে]] তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত নিমাত হৈ থকাৰ সময়তে তেওঁক সীৰধ্বজ জনকৰ ৰাণী পত্নী বুলি উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে ''ৰামায়ণৰ'' পিছৰ সংযোজনসমূহে তেওঁক সুনয়না বুলি উল্লেখ কৰে আৰু তেওঁক [[শিৱ|শিৱৰ]] এজন প্ৰখৰ ভকত সৰ্পৰ কন্যা বুলি গণ্য কৰা হয়। === বিয়া আৰু সন্তান === [[File:The_four_sons_of_Dasaratha_circumbulate_the_altar_during_their_marriage_rites.jpg|thumb|সুনায়নৰ কন্যা সীতা আৰু উৰ্মিলাৰ বিবাহ অনুষ্ঠান ক্ৰমে ৰাম আৰু লক্ষ্মণৰ সৈতে]] সুনয়নাৰ বিবাহ হৈছিল ৰাজধানী মিথিলাৰত বসবাস কৰা [[মিথিলা (বিদেহ ৰাজ্য)|বিদেহ]] অঞ্চলত শাসক কৰা ৰজা [[জনক|জনকৰ সৈতে।]]<ref>{{Cite book|last=Raychaudhuri|first1=Hemchandra|author-link=Hem Chandra Raychaudhuri|title=Political History of Ancient India|url=https://books.google.com/books?id=h1KObc_qaXYC|year=2006|publisher=Cosmo Publications|isbn=81-307-0291-6}}</ref> জনকৰ সৈতে বিবাহৰ সময়ত শিৱই দুটা মণি উপহাৰ দিছিল, এটা চূড়ামণিৰ ৰূপত আৰু আনটো আঙঠিৰ ৰূপত।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FHPXAAAAMAAJ&q=Kushadhwaja|title=The Ramayana|publisher=Orient Longman|last=Lakshmi Lal|year=1988|pages=20|isbn=9780861318056}}</ref> ''ৰামায়ণৰ'' মতে, জনক আৰু সুনয়নাই যজ্ঞৰ অংশ হিচাপে হাল বাওঁতে [[সীতা|সীতাক]] বিচাৰি পাই দত্তক লয়। সীতাক [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ অৱতাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Sutherland AOS">{{Cite web|last=Sutherland|first=Sally J.|title=Sita and Draupadi, Aggressive Behavior and Female Role-Models in the Sanskrit Epics|url=http://sseas.berkeley.edu/sites/default/files/faculty/files/sita_and_draupadi.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513083122/http://sseas.berkeley.edu/sites/default/files/faculty/files/sita_and_draupadi.pdf|archivedate=13 May 2013|accessdate=1 August 2012|publisher=University of California, Berkeley}}</ref> পিছত জয়া একদশীত উৰ্মিলাক জন্ম দিয়ে, যি দেৱী [[নাগলক্ষ্মী|নাগালক্ষ্মীৰ]] অৱতাৰ।<ref>{{Cite web|last=www.wisdomlib.org|date=2012-06-24|title=Urmila, Urmilā, Ūrmilā: 9 definitions|url=https://www.wisdomlib.org/definition/urmila|accessdate=2022-09-10|work=www.wisdomlib.org|language=en}}</ref><ref>Dictionary of Hindu Lord and Legend'' ({{ISBN|0-500-51088-1}}) by Anna Dhallapiccola''</ref> সীতা প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱাৰ সময়ত জনকে তেওঁৰ [[স্বয়ম্বৰ]] পাতিছিল, য'ত [[ৰাম|ৰামে]] বিজয়ী হৈছিল৷ ৰাম আৰু সীতাৰ বিয়াৰ সমান্তৰালকৈ উৰ্মিলাই ৰামৰ সৰু ভাই [[লক্ষ্মণ|লক্ষ্মণক]] বিয়া কৰায়।<ref>{{Cite news|title=Book 2 (Ayodhya-kanda): Chapter 27 - Princess Sita entreats Rama to allow her to accompany him|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-ramayana-of-valmiki/d/doc423974.html}}</ref><ref>{{Cite book|last=Smriti Dewan|year=2021|publisher=Bloomsbury Publishing|url=https://books.google.com/books?id=IIAlEAAAQBAJ&q=urmila+ramayan|title=Urmila: The Forgotten Princess|isbn=9789390252916}}</ref> ''বুণ্ডেলী ৰামায়ণৰ'' মতে, সুনয়নাই সীতাক আঙঠি আৰু চূড়ামণি দিছিল। === মিথিলাৰ ৰাণী === জনকৰ মাতৃ কেইকাসীৰ পিছত সুনয়নাই মিথিলাৰ ৰাণী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ৰাণী হিচাপে তেওঁ বিদেহৰ ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক দিশত নিজকে বিনিয়োগ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Jha, M.|year=1997|chapter=Hindu Kingdoms at contextual level|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&pg=PA27|pages=27–42|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd|place=New Delhi|isbn=9788175330344}}</ref><ref>{{Cite book|last=Mandakranta Bose|year=2004|chapter=Hindu Kingdoms at contextual level|title=The Ramayana Revisited|chapter-url=https://books.google.com/books?id=2ns8DwAAQBAJ&dq=sunayana+ramayana&pg=PA193|pages=192–194|publisher=Oxford University Press|place=USA|isbn=9780195168334}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:পৌৰাণিক চৰিত্ৰ]] 86gw0dbu537xf2t2zdg6w4ynrci9615 0 115013 646962 634925 2026-10-24T01:33:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646962 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = হীৰাবাই টাটা | image = Herabai and Mithan Tata, 1919.png | alt = শাৰী পিন্ধি থকা দুগৰাকী মহিলাৰ ক'লা-বগা ফটো | caption = ১৯১৯ চনত হীৰাবাই আৰু মিথান টাটা | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = ১৮৭৯ | birth_place = [[বোম্বাই]], ব্ৰিটিছৰাজ | death_date = ১৯৪১ | death_place = | nationality = | other_names = হীৰাবাই এ টাটা, হীৰাবাই অৰ্দেশীৰ টাটা | occupation = সমাজকৰ্মী, ভোটাধিকাৰ আন্দোলনকাৰী | years_active = ১৯১১-১৯২০ | known_for = | notable_works = }} '''হীৰাবাই টাটা''' ({{lang-en|Herabai Tata}}, ১৮৭৯–১৯৪১) এগৰাকী ভাৰতীয় নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী আৰু ভোটাধিকাৰী আছিল। ১৮৯৫ চনত বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱা টাটাৰ স্বামী প্ৰগতিশীল আছিল আৰু পত্নী আৰু কন্যাৰ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰিছিল৷ তেওঁ স্কুলীয়া শিক্ষাত সহায় কৰিবলৈ টিউটৰ নিয়োগ কৰিছিল। ১৯০৯ চনত পাৰ্চী হোৱা টাটাৰ থিয়’ছফীৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে তেওঁ [[এনী বেছাণ্ট|এনি বেছাণ্ট]]ৰ সৈতে চিনাকি হৈছিল। প্ৰায় একে সময়তে ১৯১১ চনত ভাৰতীয় ঐতিহ্য থকা ব্ৰিটিছ ভোটাধিকাৰী ছফিয়া দুলীপ সিঙক তেওঁ লগ পায়, যিয়ে তেওঁৰ ভোটাধিকাৰীৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলায়। [[ভাৰতীয় মহিলা সন্থা|ভাৰতীয় মহিলা সংস্থা]]ৰ তেওঁ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য আৰু সাধাৰণ সম্পাদিকা ১৯১৭ চনত মণ্টাগু-চেলমছফৰ্ডৰ তদন্তৰ পূৰ্বে ভোটাধিকাৰৰ বাবে আবেদন কৰা মহিলাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে। যেতিয়া প্ৰস্তাৱিত সংস্কাৰসমূহে মহিলাৰ ভোটাধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নোৱাৰিলে, তেতিয়া টাটা আৰু অন্যান্য নাৰীবাদীসকলে প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে আৰু ভোটৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। মন্টাগু–চেলমছফৰ্ড সংস্কাৰ ৰূপায়ণৰ বাবে নিৰ্বাচনী নিয়ম প্ৰস্তুত কৰিবলৈ চাউথব’ৰ’ ফ্ৰেঞ্চাইজি কমিটীলৈ প্ৰেৰণ কৰি তেওঁ ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধ লিখি যুক্তি দিছিল যে যিহেতু কিছুমান পৌৰসভাই ইতিমধ্যে মহিলাসকলক ভোটদানৰ অনুমতি দিছে, সেয়েহে অধিকাৰ বৃদ্ধি কৰাটো ন্যায্য। তথাপিও চাউথব’ৰ’ কমিটীয়েও মহিলাৰ বাবে ভোটাধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাটো নাকচ কৰি ''হাউছ অৱ লৰ্ডছ এণ্ড কমনছৰ'' যুটীয়া নিৰ্বাচিত সমিতিলৈ তেওঁলোকৰ পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰে। টাটাক বম্বে ভোটাধিকাৰ কমিটীয়ে ইংলেণ্ডলৈ গৈ যৌথ সমিতিৰ সন্মুখত ভোটাধিকাৰৰ সপক্ষে গোচৰটো দাখিল কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। ভোটাধিকাৰৰ দাবীক প্ৰমাণ কৰিবলৈ এখন প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰি টাটা আৰু তেওঁৰ কন্যা মিথানে চৰকাৰৰ আগত দুটা উপস্থাপন আগবঢ়ায় আৰু সমগ্ৰ দেশ ভ্ৰমণ কৰি নিজৰ কাৰ্য্যৰ বাবে সমৰ্থন লাভৰ চেষ্টা কৰে। বিভিন্ন আলোচনীত প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰি ভাষণ দিছিল, ব্যক্তি আৰু সংগঠনক ভাৰতৰ কাৰ্যালয়ক সমৰ্থনেৰে বানপানীত বুৰাই পেলাবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। যদিও সংস্কাৰ আইনখনক মহিলাৰ সম্পূৰ্ণ ভোটাধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ প্ৰভাৱিত কৰিব নোৱাৰিলেও চূড়ান্ত বিধেয়কখনে ভাৰতীয় প্ৰদেশসমূহে মহিলাসকলক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ অনুমতি দিছিল যদিহে তেওঁলোকে তেনে কৰিবলৈ বাছি লয়। ইংলেণ্ডত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত টাটা আৰু তেওঁৰ কন্যাই ''লণ্ডন স্কুল অৱ ইকনমিক্স''ত পাঠ্যক্ৰমত নামভৰ্তি কৰে৷ ১৯৪১ চনত হীৰাবাই টাটাৰ মৃত্যু হয় আৰু ভাৰতত ভোটৰ প্ৰাৰম্ভিক সংগ্ৰামৰ অন্যতম বিশিষ্ট ভোটাধিকাৰী হিচাপে তেওঁক স্মৰণ কৰা হয়। ==আৰম্ভণি জীৱন== ১৮৭৯ চনত [[বম্বে]]ত হীৰাবাই টাটাৰ জন্ম হয়। ষোল্ল বছৰ বয়সত তেওঁৰ বিবাহ হয় আৰ্দেশী বেজোঞ্জী টাটাৰ সৈতে{{sfn|Mukherjee|2011|p=111}}৷ তেওঁ বস্ত্ৰ কলৰ এজন কৰ্মচাৰী। পৰিয়ালটো আছিল পাৰ্চী৷{{sfn|''এছিয়ান কণ্ঠ''|২০১৬}}{{sfn|মানকেকাৰ|২০০২|p=২০০}} ১৮৯৮ চনৰ ২ মাৰ্চত দম্পতীৰ কন্যা, মিথানৰ মহাৰাষ্ট্ৰত জন্ম হয়।{{sfn|মুখাৰ্জী|২০১৮b}} তেওঁলোকে নাগপুৰৰ ওচৰৰ ফুলগাঁওলৈ গুচি গ'ল, য'ত আৰ্দেশীৰে বস্ত্ৰ কল এটাত সহকাৰী মাষ্টাৰ বয়নকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল।{{sfn|Mankekar|2002|p=200}} মহিলাৰ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ প্ৰগতিশীল আছিল আৰু টাটাক অধিক শিক্ষাৰ ইচ্ছাত সহায় কৰিবলৈ টিউটৰ নিয়োগ কৰিছিল।{{sfn|De Souza|2009}} পৰিয়ালটো ১৯১৩ চনলৈকে তাতেই আছিল৷ তাৰপিছত তেওঁলোকে বম্বেলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল, য'ত আৰ্দেশ্বিৰ এটা বৃহৎ বস্ত্ৰ মিলৰ পৰিচালক হৈছিল।{{sfn|মুখাৰ্জী|২০১৮b}}{{sfn|''Asian Voice''|২০১৬}} ==তথ্যসূত্ৰ== ===গ্ৰন্থতালিকা=== {{refbegin|30em}} *{{cite book |last=Anand |first=Anita |title=Sophia: Princess, Suffragette, Revolutionary |url=https://books.google.com/books?id=Q5SlBAAAQBAJ&pg=PA339 |date=2015 |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |location=London |isbn=978-1-4088-3546-3}} *{{cite web |last1=Banerji |first1=Rita |author-link1=Rita Banerji |title=Herabai Tata: The Power Behind Indian Women's Voting Rights |url=https://genderbytes.wordpress.com/2014/05/05/herabai-tata-the-power-behind-indian-womens-voting-rights/ |website=Gender Bytes |publisher=50 Million Missing Campaign |access-date=23 November 2019 |archive-url=https://archive.today/20191123192603/https://genderbytes.wordpress.com/2014/05/05/herabai-tata-the-power-behind-indian-womens-voting-rights/ |archive-date=23 November 2019 |location=India |date=5 May 2014 |postscript=. While website is a blog, publisher is an author who has published on gender in peer reviewed books and journals. |url-status=live }} *{{cite thesis |last1=Deivanai |first1=P. |title=Feminist Struggle for Universal Suffrage in India with Special Reference to Tamilnadu 1917 to 1952 |type=PhD |date=May 2003 |publisher=[[Bharathiar University]] |location=Coimbatore, Tamil Nadu|hdl=10603/101938 }} *{{cite book |last1=Desai |first1=Neera |last2=Thakkar |first2=Usha |title=Women in Indian Society |date=2001 |publisher=National Book Trust |location=New Delhi, India |isbn=81-237-3677-0 |edition=1st: 2004 reprint |url=https://archive.org/details/WomenInIndianSociety/page/n1?q=%22Herabai+Tata%22}} *{{cite news |last1=De Souza |first1=Eunice |title=Imagine a Woman |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/eunice-de-souza/imagine-a-woman/articleshow/15946523.cms |access-date=22 November 2019 |date=13 August 2009 |newspaper=[[Mumbai Mirror]] |location=Mumbai, India |archive-url=https://archive.today/20191122192513/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/eunice-de-souza/imagine-a-woman/articleshow/15946523.cms |archive-date=22 November 2019 |url-status=live |archivedate=25 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211025020223/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/eunice-de-souza/imagine-a-woman/articleshow/15946523.cms |deadurl=yes }} *{{cite news |last1=Doctor |first1=Vikram |title=On the Centenary of Women's Suffrage, A Look at How India Achieved Electoral Equality |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/on-the-centenary-of-womens-suffrage-a-look-at-how-india-achieved-electoral-equality/articleshow/63150595.cms |access-date=23 November 2019 |date=3 March 2018 |newspaper=[[The Economic Times]] |location=Mumbai, India |archive-url=https://archive.today/20191123165820/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/on-the-centenary-of-womens-suffrage-a-look-at-how-india-achieved-electoral-equality/articleshow/63150595.cms |archive-date=23 November 2019 |url-status=live }} *{{cite web |last1=Donnelly |first1=Sue |title=A mother and daughter at LSE – Herabai and Mithan Tata |url=https://blogs.lse.ac.uk/lsehistory/2018/10/31/a-mother-and-daughter-at-lse-herabai-and-mithan-tata/ |website=LSE Blogs |publisher=[[London School of Economics]] |access-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807123223/https://blogs.lse.ac.uk/lsehistory/2018/10/31/a-mother-and-daughter-at-lse-herabai-and-mithan-tata/ |archive-date=7 August 2019 |location=London |date=31 October 2018}} *{{cite book |last=Forbes |first=Geraldine Hancock |title=Women in Modern India |url=https://books.google.com/books?id=hjilIrVt9hUC&pg=PA92 |edition=Reprint |year=2004 |series=The New Cambridge History of India |volume=4 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=New York, New York |isbn=978-0-521-65377-0}} *{{cite report |author=International Woman Suffrage Alliance |title=Report of Eighth Congress, Geneva, Switzerland, 6-12 June 1920 |url=http://www.helsinki.fi/sukupuolentutkimus/aanioikeus/pdf/iwsareport1.pdf |date=1920 |publisher=Percy Brothers Ltd. |location=Manchester, England |access-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122164535/http://www.helsinki.fi/sukupuolentutkimus/aanioikeus/pdf/iwsareport1.pdf |url-status=dead |archive-date=22 November 2019}} *{{cite book |last=Kanafani |first=Fay Afaf |title=Nadia, Captive of Hope: Memoir of an Arab Woman |url=https://archive.org/details/nadiacaptiveofho00kana |url-access=registration |date=1999 |publisher=M. E. Sharpe |location=Armonk, New York |isbn=978-0-7656-0312-8}} *{{cite book |last=Mankekar |first=Kamla |title=Women Pioneers in India's Renaissance, as I Remember Her: Contributions from Eminent Women of Present-day India |year=2002 |publisher=National Book Trust |location=New Delhi, India|isbn=978-81-237-3766-9}} *{{cite book |last=Mukherjee |first=Sumita |title=Indian Suffragettes: Female Identities and Transnational Networks |url=https://books.google.com/books?id=JfxdDwAAQBAJ&pg=PT181 |year=2018a |publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press India]] |location=New Delhi, India |isbn=978-0-19-909370-0}} *{{cite book |last=Mukherjee |first=Sumita |editor-last1=Mukherjee |editor-first1=Sumita |editor-last2=Ahmed |editor-first2=Rehana |title=South Asian Resistances in Britain, 1858 - 1947 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=LKhKb_6iqoUC&pg=PA111 |date=2011 |publisher=Continuum International Publishing Group |location=London |isbn=978-1-4411-5514-6|chapter=Herabai Tata and Sophia Duleep Singh: Suffragette Resistances for Indian and Britain, 1910-1920 |pages=106–121}} *{{cite odnb |last1=Mukherjee |first1=Sumita |title=Tata [married name Lam], Mithan Ardeshir [Mithibai] (1898–1981) |url=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-111939 |access-date=22 November 2019 |doi=10.1093/odnb/9780198614128.013.111939 |date=15 February 2018b}} *{{cite web |last1=Munshi |first1=Shazneen Y. |editor-last1=Wadia |editor-first1=Arzan Sam |title=Commemorating Zoroastrian and Indian Women in the British Suffrage Movement |url=https://parsikhabar.net/events/commemorating-zoroastrian-and-indian-women-in-the-british-suffrage-movement/18713/ |website=Parsi Khabar |access-date=24 November 2019 |location=New York City, New York |date=13 October 2018}} *{{cite thesis |last1=Odeyar |first1=S. B. |title=The Role of Marathi Women in the Struggle for India's Freedom |type=PhD |date=1989 |publisher=[[Shivaji University]] |location=Kolhapur, Maharashtra|hdl=10603/140691 }} *{{cite book |last=Singh |first=Nancy |title=The Sugar in the Milk: the Parsis in India |url=https://books.google.com/books?id=3g5uAAAAMAAJ |year=1986 |publisher=Indian Society for Promoting Christian Knowledge for the Institute for Development Education, Madras |location=Delhi, India}} *{{cite book |last1=Sweet |first1=William |editor1-last=Grayling |editor1-first=A.C. |editor2-last=Goulder |editor2-first=Naomi |editor3-last=Pyle |editor3-first=Andrew |title=The Continuum Encyclopedia of British Philosophy |date=2010 |publisher=Thoemmes Continuum |location=London |isbn=978-0-199-75469-4 |edition=online |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199754694.001.0001/acref-9780199754694-e-202?rskey=ZyfxVF&result=1 |chapter=Besant, Annie (née Wood: 1847–1933)}}{{subscription required|via=[http://www.oxfordreference.com/ Oxford University Press]'s Reference Online}} *{{cite news |last1=Tata |first1=Herabai |title=Eastern Women and the Vote: A Plea from India |url=https://digital.library.lse.ac.uk/objects/lse:cef843mic/read/single#page/1/mode/1up |access-date=24 November 2019 |issue=519 |volume=XVIII |date=3 October 1919 |newspaper=The Vote |location=London |via=[[London School of Economics|LSE Digital library]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329054110/https://digital.library.lse.ac.uk/objects/lse:cef843mic/read/single#page/1/mode/1up |archivedate=29 March 2022 |deadurl=yes}} *{{cite news |last1=Tata |first1=Herabai |title=Indian Women's Enfranchisement |url=https://digital.library.lse.ac.uk/objects/lse:tig882sep/read/single#page/2/mode/1up |access-date=24 November 2019 |issue=653 |volume=XXIII |date=28 April 1922 |newspaper=The Vote |location=London |via=[[London School of Economics|LSE Digital library]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329054109/https://digital.library.lse.ac.uk/objects/lse:tig882sep/read/single#page/2/mode/1up |archivedate=29 March 2022 |deadurl=yes}} *{{cite journal |last1=Tusan |first1=Michelle Elizabeth |title=Writing Stri Dharma: International Feminism, Nationalist Politics, and Women's Press Advocacy in Late Colonial India |journal=[[Women's History Review]] |date=2003 |volume=12 |issue=4 |pages=623–649 |doi=10.1080/09612020300200377 |publisher=[[Taylor & Francis]] |location=Milton Park, Oxfordshire |s2cid=219611926 |issn=0961-2025|doi-access=free }} *{{cite news |ref={{harvid|''The Vote''|1924}} |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Bombay Children's Bill |url=https://digital.library.lse.ac.uk/objects/lse:qoh647rif/read/single#page/4/mode/1up |access-date=24 November 2019 |issue=775 |volume=XXV |date=29 August 1924 |newspaper=The Vote |location=London |via=[[London School of Economics|LSE Digital library]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221122130424/https://digital.library.lse.ac.uk/objects/lse:qoh647rif/read/single#page/4/mode/1up |archivedate=22 November 2022 |deadurl=yes}} *{{cite web |ref={{harvid|The Open University|2015}} |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Herabai Tata |url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/herabai-tata |website=Making Britain |publisher=[[The Open University]] |access-date=22 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819113257/http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/herabai-tata |archive-date=19 August 2018 |location=London |date=2015 |archivedate=19 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180819113257/http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/herabai-tata |deadurl=yes }} *{{cite news |ref={{harvid|''Asian Voice''|2016}} |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Remembering the First Ever Indian Female Barrister in the UK |url=https://www.asian-voice.com/News/India/Remembering-the-first-ever-Indian-female-barrister-in-the-UK |newspaper=[[Asian Voice]] |access-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929000352/https://www.asian-voice.com/News/India/Remembering-the-first-ever-Indian-female-barrister-in-the-UK |archive-date=29 September 2017 |location=Ahmedabad, Gujarat |date=28 November 2016}} {{refend}} <references /> [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:নাৰীৰ অধিকাৰ]] ov8sls5nxqnqn11s5mw6l3ug3rr4v1w 0 115163 647037 641625 2026-10-24T05:18:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647037 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰিতু মেনন | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = ভাৰতীয় | other_names = | occupation = লেখিকা, প্ৰকাশক | known_for = | awards = [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] (২০১১) }} '''ৰিতু মেনন''' ({{Lang-en| Ritu Menon}}) এগৰাকী ভাৰতীয় নাৰীবাদী, লেখিকা আৰু প্ৰকাশক।<ref>{{Cite web|date=3 June 2020|title=Unlock Diaries: About being normal by Ritu Menon|url=https://www.hindustantimes.com/books/unlock-diaries-about-being-normal-by-ritu-menon/story-rCbDcKRIWuaNqYY64SItXK.html|access-date=2021-01-16|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 January 2021|title=Menon, Ritu|url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/ritu-menon|access-date=2021-01-16|website=SAGE Publications Inc|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122002952/https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/ritu-menon|archivedate=2021-01-22|deadurl=yes}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== ১৯৮৪ চনত মেননে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সহযোগী উৰ্বশী বুটালিয়াৰ সৈতে ভাৰতৰ প্ৰথম একচেটিয়া নাৰীবাদী প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠান ''কালি ফৰ উইমেন''ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ২০০৩ চনত কালি ফৰ উইমেনে মেনন আৰু বুটালিয়াৰ মাজত অমিলনীয় ব্যক্তিগত মতানৈক্যৰ ফলত বাণিজ্যিক জীৱন ধাৰণৰ অভাৱৰ বাবে দোকান বন্ধ কৰি দিয়ে। ইয়াৰ পিছত মেননে স্বতন্ত্ৰভাৱে ''উইমেন আনলিমিটেড'' নামৰ আন এটা নাৰীবাদী প্ৰকাশন সংস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Ritu|title=A publishing diary written during the pandemic: Ritu Menon's literary memories and encounters|url=https://scroll.in/article/973158/a-publishing-diary-written-during-the-pandemic-ritu-menons-literary-memories-and-encounters|access-date=2021-01-16|website=Scroll.in|date=16 September 2020 |language=en-US}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ অসংখ্য বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ আৰু ''অ’পি-এড'' লিখিছে। তেওঁৰ লেখাত নাৰীৰ বিৰুদ্ধে হিংসা, নাৰীৰ প্ৰতি ধৰ্মৰ দৃষ্টিভংগী আৰু সমগ্ৰ সমাজৰ লিংগ বিভাজনৰ ওপৰত শক্তিশালী নাৰীবাদী আৰু বাওঁপন্থী দৃষ্টিকোণৰ পৰা গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=Ritu Menon|url=http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|publisher=The Kennedy Center|access-date=13 July 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194756/http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|archive-date=14 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714194756/http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|archivedate=14 July 2014|deadurl=yes}}</ref> ''জুম'' কলৰ জৰিয়তে তেওঁ ক’ভিডৰ সময়ত ক’ভিডৰ সময়ত লিখা ''এড্ৰেছ বুক: এ পাব্লিছিং মেম’য়াৰ''ৰ কথা ক’লে, যিখন কিতাপ প্ৰকাশৰ স্পষ্ট পৰিকল্পনা নোহোৱাকৈয়ে মহামাৰীৰ সময়ত লিখিছিল। “মই যিখিনিৰ মাজেৰে পাৰ হৈ আহিছিলো, মনত ৰখা, চিন্তা কৰা, পঢ়া আৰু চিন্তা কৰা আদিৰ এটা প্ৰকাৰ হৈ পৰিল,” তেওঁ কয় (১৩ জুলাই ২০২১)।<ref>{{Cite web|date=13 July 2021|title=The Ritu Menon interview {{!}} 'Feminist publishing is a development activity. It is not just about producing books'|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/the-ritu-menon-interview-feminist-publishing-is-a-development-activity-it-is-not-just-about-producing-books-9796791.html|access-date=2021-12-29|website=Firstpost|language=en}}</ref> ==প্ৰকাশনসমূহ== * দ্য আনফিনিচড বিজনেছ, আউটলুক, মে' ২০০১<ref>{{Cite web|title=The Unfinished Business {{!}} Outlook India Magazine|url=https://magazine.outlookindia.com/story/the-unfinished-business/211753|access-date=2021-01-16|website=magazine.outlookindia.com/|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122001620/https://magazine.outlookindia.com/story/the-unfinished-business/211753|deadurl=yes}}</ref> * মুছলমান মহিলাৰ CAA বিৰোধী প্ৰতিবাদত আপুনি ক'ত, কেনেকৈ আৰু কিয় অন্তৰ্গত, ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ, ফেব্ৰুৱাৰী ২০২০<ref>{{Cite web|date=4 February 2020|title=Anti-CAA protests by Muslim women are about where, how and why you belong|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/shaheen-bagh-anti-caa-protest-mother-india-6249503/|access-date=2021-01-16|website=The Indian Express|language=en}}</ref> * সীমা আৰু সীমা: ভাৰতৰ বিভাজনত মহিলা। ১৯৯৮ (কমলা ভাছিনৰ সৈতে)<ref>{{Cite book|last1=Menon|first1=Ritu|url=https://books.google.com/books?id=yNN4SE7cL60C&q=Ritu+Menon|title=Borders & Boundaries: Women in India's Partition|last2=Bhasin|first2=Kamla|date=1998|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-2552-5|language=en}}</ref> * No Woman's Land: ২০০৪ চনত পাকিস্তান, ভাৰত & বাংলাদেশৰ মহিলা ভাৰত বিভাজনৰ ওপৰত লিখক। * অসমান নাগৰিক: ভাৰতৰ মুছলমান মহিলাৰ এক অধ্যয়ন। ২০০৬ (জোয়া হাছানৰ সৈতে)<ref>{{Cite book|last1=Hasan|first1=Zoya|url=https://books.google.com/books?id=3tAfPQAACAAJ|title=Unequal Citizens: A Study of Muslim Women in India|last2=Menon|first2=Ritu|date=14 September 2006|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-568459-9|language=en}}</ref> * মথুৰাৰ পৰা মনোৰামালৈ: ভাৰতত মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা প্ৰতিহত কৰা। ২০০৭ (কল্পনা কান্নবীৰ সৈতে)<ref>{{Cite book|last1=Kannabirān|first1=Kalpana|url=https://books.google.com/books?id=8XLaAAAAMAAJ|title=From Mathura to Manorama: Resisting Violence Against Women in India|last2=Menon|first2=Ritu|date=2007|publisher=Women Unlimited|isbn=978-81-88965-35-9|language=en}}</ref> * address book: covid ৰ সময়ত এখন প্ৰকাশন স্মৃতিগ্ৰন্থ। ==পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান== ২০০০-২০০১ চনত তেওঁ সাহিত্যৰ বাবে ৰাজা ৰাও বঁটাৰ আন্তৰ্জাতিক পৰামৰ্শদাতা ব'ৰ্ডত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref>[https://www.blackwellpublishing.com/content/bpl_images/Journal_Samples/WENG0883-2919~20~1~196/203.PDF "Professional Notes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191127191353/https://www.blackwellpublishing.com/content/bpl_images/Journal_Samples/WENG0883-2919~20~1~196/203.PDF |date=2019-11-27 }}, ''World Englishes'', [https://onlinelibrary.wiley.com/toc/1467971x/2001/20/1 Vol. 20, No. 1] ([[Wiley-Blackwell]] 2001), pp. 117–118.</ref> ২০১১ চনত মেনন আৰু বুটালিয়াক ভাৰত চৰকাৰে যৌথভাৱে ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে।<ref name=pib2>{{cite press release|title=Padma Awards Announced|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |date=25 January 2011|access-date=16 August 2013}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰী]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] icsho2ym4nli0119szeov4nkycge379 0 116125 647022 495382 2026-10-24T04:38:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647022 wikitext text/x-wiki '''ৰাধিকা বিদ্যাধৰ কুলকাৰ্ণী''' (জন্ম ১৯৫৬){{r|born}} এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত ভাৰতীয় আৰু আমেৰিকান অপাৰেশ্যনচ ৰিচাৰ্ছাৰ,{{r|cornell}} আৰু ২০২২ চনত INFORMSৰ সভাপতি।{{r|elect}} বেচহোফাৰ-কুলকাৰ্নি নিৰ্বাচন পদ্ধতি বা বেচহোফাৰ-কুলকাৰ্ণী বন্ধ কৰা নিয়ম, বাৰ্ন'লি প্ৰক্ৰিয়াত সৰ্বোচ্চকৰণৰ বাবে বন্ধ কৰাৰ নিয়ম, তেওঁৰ ডক্টৰেট উপদেষ্টা ৰবাৰ্ট ই বেচহ'ফাৰৰ সৈতে তেওঁৰ কামৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে।{{R|bk1|bk2}} == শিক্ষা আৰু কেৰিয়াৰ == আই আই টি দিল্লীত গণিতত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত{{R|cornell}} কুলকাৰ্ণীয়ে বিশুদ্ধ গণিতৰ ডক্টৰেট গৱেষণা কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে কৰ্নেল বিশ্ববিদ্যালয়লৈ যায়, কিন্তু প্ৰথম বৰ্ষত গাণিতিক প্ৰগ্ৰেমিং পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰি অপাৰেচন গৱেষণালৈ স্থানান্তৰিত হয়।{{R|story}} ১৯৭৯ চনত দ্বিতীয় স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি ১৯৮১ চনত পি এইচ ডি সম্পূৰ্ণ কৰে।{{R|cornell}} তেওঁৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ তত্বাৱধায়ক আছিল ৰবাৰ্ট ই বেচহ’ফাৰ।{{R|orie}} তেওঁ ৩৫ বছৰ ধৰি এছ এ এছ ইনষ্টিটিউটত কাম কৰিছিল, য'ত দহ বছৰ এডভান্সড এনালাইটিক্স আৰ এণ্ড ডিৰ উপ-সভানেত্ৰী হিচাপে কাম কৰিছিল।{{R|cornell}} তেওঁ ২০২২ চনত ইনষ্টিটিউট ফৰ অপাৰেচন ৰিচাৰ্চ এণ্ড দ্য মেনেজমেণ্ট চাইন্সেছ (INFORMS)ৰ সভানেত্ৰী আছিল।{{R|elect}} == স্বীকৃতি == কুলকাৰ্ণীয়ে ২০০৬ চনত ইনফৰ্মছৰ অ’ আৰ/এম এছত মহিলাৰ উন্নতিৰ বাবে ৱৰ্মছ বঁটা লাভ কৰিছিল। ২০১৪ চনত তেওঁক ফেলো অৱ ইনফৰ্মছ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।{{R|informs|fellow}} == ব্যক্তিগত জীৱন == কুলকাৰ্ণীয়ে কৰ্ণেলৰ আন এজন অপাৰেচন ৰিচাৰ্চৰ ছাত্ৰ আৰু পিছলৈ নৰ্থ কেৰ'লিনা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ষ্টেটিষ্টিকছ এণ্ড অপাৰেচন ৰিচাৰ্চৰ অধ্যক্ষ বিদ্যাধৰ কুলকাৰ্ণীক বিয়া কৰায়।{{R|orie}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|refs= <ref name=bk1>{{citation | last = Jennison | first = Christopher | doi = 10.1080/07474948408836051 | issue = 1 | journal = Sequential Analysis | mr = 758610 | pages = 39–49 | title = On the expected sample size for the Bechhofer–Kulkarni Bernoulli selection procedure | volume = 3 | year = 1984| hdl = 1813/8494 | hdl-access = free }}</ref> <ref name=bk2>{{citation | last1 = Percus | first1 = O. E. | last2 = Percus | first2 = J. K. | doi = 10.1137/0144083 | issue = 6 | journal = [[SIAM Journal on Applied Mathematics]] | mr = 766195 | pages = 1164–1175 | title = On the Bechhofer–Kulkarni stopping rule for sequential clinical trials | volume = 44 | year = 1984}}</ref> <ref name=born>Birth year from [https://www.worldcat.org/identities/np-kulkarni,%20radhika%20vidyadhar$1956/ WorldCat Identities], accessed 2022-10-01</ref> <ref name=cornell>{{citation|url=https://www.orie.cornell.edu/radhika-kulkarni-ms-80-phd-81|title=Radhika Kulkarni|publisher=Cornell Operations Research and Information Engineering|access-date=2022-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001162032/https://www.orie.cornell.edu/radhika-kulkarni-ms-80-phd-81|archivedate=2022-10-01}}</ref> <ref name=elect>{{citation|url=https://www.informs.org/About-INFORMS/News-Room/Press-Releases/Retired-VP-of-Advanced-Analytics-R-D-at-SAS-Institute-Radhika-Kulkarni-elected-president-elect-of-INFORMS|title=Retired VP of Advanced Analytics R&D at SAS Institute, Radhika Kulkarni, elected president-elect of INFORMS|date=November 2, 2020|publisher=INFORMS|access-date=2022-10-01}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=fellow>{{citation|url=https://news.cision.com/sas-institute/r/radhika-kulkarni-of-sas-named-informs-fellow,c9663965|title=Radhika Kulkarni of SAS named INFORMS Fellow|date=October 20, 2014|publisher=SAS Institute|access-date=2022-10-01}}</ref> <ref name=informs>{{citation|url=https://www.informs.org/Recognizing-Excellence/Award-Recipients/Radhika-Kulkarni|title=Radhika Kulkarni|work=Recognizing Excellence: Award Recipients|publisher=INFORMS|access-date=2022-10-01}}</ref> <ref name=orie>{{citation|url=https://www.orie.cornell.edu/news/orie-hosts-meeting-applied-probability-society|title=ORIE hosts meeting of the Applied Probability Society|date=November 17, 2009|publisher=Cornell Operations Research and Information Engineering|access-date=2022-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001184159/https://www.orie.cornell.edu/news/orie-hosts-meeting-applied-probability-society|archivedate=2022-10-01}}</ref> <ref name=story>{{citation|url=https://www.informs.org/Impact/What-s-your-StORy/2015-What-s-Your-Story/Radhika-Kulkarni|title=Radhika Kulkarni|work=What's Your StORy?|year=2015|publisher=INFORMS|access-date=2022-10-01}}</ref> }} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Kulkarni, Radhika}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:গণিতজ্ঞ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] 3lkbjffbiexofclyhqh149uay9ed5g4 0 116805 647083 488182 2026-10-24T07:40:10Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 647083 wikitext text/x-wiki [[Image:Dybbuk.jpg|thumb|300px|ডাইবুক, এফ্ৰাইম মোশ্বে লিলিয়েনৰ (১৮৭৪–১৯২৫)।]] ইহুদী পৌৰাণিক কাহিনীত '''ডিবুক''' (অৰ্থাৎ 'আঁকোৱালি লোৱা' বা 'আঁকোৱালি লোৱা') হৈছে মৃত ব্যক্তিৰ স্থানান্তৰিত আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা দুৰ্নীতিপৰায়ণ আত্মা। <ref>{{cite book|last=Trachtenberg|first=Joshua|author-link=Joshua Trachtenberg|orig-date=Originally published 1939|chapter=Glossary of Hebrew Terms|chapter-url=https://www.sacred-texts.com/jud/jms/jms43.htm|title=Jewish Magic and Superstition|publication-place=Philadelphia|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]|publication-date=2004|page=333|isbn=978-0812218626|access-date=Jan 10, 2023|quote=''Dibbuk'' – spirit of deceased person which has entered body of living person.}}</ref> কথিতভাৱে ই নিজৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ পিছত গৃহস্থৰ শৰীৰ এৰি যায়, কেতিয়াবা ভূত-প্ৰেত খেদি পঠিওৱাৰ পিছত।<ref name="Falk">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=z10-Xz9Kno4C&pg=PA538 |title=A Psychoanalytic History of the Jews |author=Avner Falk |page=538 |publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press |date=1996 |isbn=978-0838636602 }}</ref><ref>{{Citation |contribution=Dybbuk |contribution-url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/174964/dybbuk |title=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2009-06-10 }}</ref><ref name="EJ">{{cite encyclopedia |url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0005_0_05197.html |title=Dibbuk |encyclopedia=[[Encyclopaedia Judaica]] |author=Gershom Scholem |author-link=Gershom Scholem }}</ref> ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== Dybbuk হিব্ৰু শব্দ דִּיבּוּק dibūq ৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে 'সংলগ্নতাৰ এটা ক্ষেত্ৰ', যিটো דָּבַק dāḇaq 'আঁকোৱালি লোৱা' বা 'আঁকোৱালি লোৱা' ক্ৰিয়াৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এটা নামমাত্ৰ ৰূপ।<ref>See [https://books.google.com/books?id=EZCgpaTgLm0C&dq=%22qittul%22+pattern&pg=PA187 A. Sáenz-Badillos & J. Elwolde, ''A History of the Hebrew Language'', 1996, p. 187] on the ''qiṭṭūl'' pattern.</ref> ==ইতিহাস== এই শব্দটো প্ৰথমে ষোড়শ শতিকাৰ কেইবাটাও লেখাত দেখা যায়,<ref name="Falk" /><ref name="Goldish">[https://books.google.com/books?id=CF1C84xHeucC&dq=dybbuk&pg=PA41 ''Spirit Possession in Judaism: Cases and Contexts from the Middle Ages to the Present, by Matt Goldish'', p. 41, Wayne State University Press, 2003]</ref> যদিও ১৯২০ চনত এছ এন-স্কাইৰ নাটক দ্য ডাইবুকে এই ধাৰণাটোক সাহিত্যিক মহলত জনপ্ৰিয় নকৰালৈকে মূলসুঁতিৰ পণ্ডিতসকলে ইয়াক আওকাণ কৰিছিল।<ref name="Goldish" /> পূৰ্বৰ আধিপত্যৰ বিৱৰণ (যেনে জোচেফাছে দিয়া) ভূতৰ নহয়, আসুৰৰ আধিপত্যৰ বিৱৰণী আছিল।<ref name="Schwartz">[https://books.google.com/books?id=60iVk1p8Y9IC&dq=dybbuk&pg=PA229 ''Tree of Souls:The Mythology of Judaism'', by Howard Schwartz, pp. 229–230, Oxford University Press, 2004]</ref> এই বিৱৰণীসমূহে জনসাধাৰণৰ মাজত গতানুগতিকতা<ref name="Falk" /> প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা হিচাপে পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৭ চনত মিচাল ৱাচিনস্কিৰ এছ এন-স্কাইৰ য়িদ্দিছ নাটকৰ আধাৰত নিৰ্মিত দ্য ডাইবুক ছবিখনক য়িদ্দিছ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ অন্যতম ক্লাছিক ছবি বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=The Dybbuk |url=http://www.jewishfilm.org/Catalogue/films/dybbuk.html |accessdate=29 October 2014 |publisher=[[The National Center for Jewish Film]]}}</ref> ৰাব্বি যোৱেল টেইটেলবাম, সাতমাৰ ৰেব্বে (১৮৮৭–১৯৭৯) এজন ব্যক্তিক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ ল'বলৈ পৰামৰ্শ দিছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Schwartz" /> পৰম্পৰাগতভাৱে ডিবুকসকল পুৰুষৰ আত্মা হোৱাৰ প্ৰৱণতা আছিল। হাইয়িম ভিটালৰ মতে মহিলাসকলে ডিবুক হ'ব নোৱাৰে কাৰণ তেওঁলোকৰ আত্মাই গিলগুলত অংশগ্ৰহণ নকৰে।<ref name=":0">{{Citation |last=Faierstein |first=Morris M. |title=The Dybbuk: The Origins and History of a Concept |date=2017 |work=olam he-zeh v'olam ha-ba |pages=135–150 |editor-last=Greenspoon |editor-first=Leonard J. |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvh9w0gb.14 |access-date=2024-10-12 |series=This World and the World to Come in Jewish Belief and Practice |publisher=Purdue University Press |doi=10.2307/j.ctvh9w0gb.14 |jstor=j.ctvh9w0gb.14 |isbn=978-1-55753-792-8}}</ref> কেতিয়াবা এই আত্মাবোৰে বিয়াৰ প্ৰাকক্ষণত নাৰীক আৱৰি ধৰে বুলি কোৱা হৈছিল, সাধাৰণতে যৌনভাৱে মহিলাসকলৰ যোনিৰ মাজেৰে প্ৰৱেশ কৰি, যিটো আন-স্কাইৰ নাটকত দেখা যায়।<ref>{{Cite web|last=Levin|first=Sala|title=Jewish Word: Dybbuk| url=https://momentmag.com/jewish-word-dybbuk/|website=Moment Magazine|date=28 October 2021 |language=en}}</ref> কিন্তু পুৰুষ আৰু ল'ৰাকো আৱৰি ধৰিব পাৰিছিল।<ref name=":0" /> মানসিক সাহিত্যত ডিবুকক হিষ্টেৰিক চিনড্ৰম বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal | last1 = Billu | first1 = Y | last2 = Beit-Hallahmi | first2 = B | year = 1989 | title = Dybbuk-Possession as a hysterical symptom: Psychodynamic and socio-cultural factors | journal = Israel Journal of Psychiatry and Related Science | volume = 26 | issue = 3| pages = 138–149 | pmid = 2606645 }}</ref> == বহিষ্কাৰ== পৰম্পৰাগত ইহুদী সম্প্ৰদায়ত ডিবুক ধাৰণাটোৱে যৌন আগ্ৰহকে ধৰি অগ্ৰাহ্যযোগ্য আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰাৰ সামাজিকভাৱে গ্ৰহণযোগ্য উপায় হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Falk |first=Avner |url=https://books.google.com/books?id=z10-Xz9Kno4C&pg=PA538 |title=A Psychoanalytic History of the Jews |date=1996 |publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press |isbn=978-0-8386-3660-2 |language=en}}</ref> ইহুদী ৰহস্যবাদ আৰু লোককথাৰ ভিতৰত বিশেষকৈ কাবালিষ্টিক পৰম্পৰাত এই কু-অভিপ্ৰায়ী আত্মাক দূৰ কৰিবলৈও সুৰক্ষামূলক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। তেনে এটা প্ৰথা হ’ল ঘৰৰ দুৱাৰৰ খুঁটাত মেজুজাহ—নিৰ্দিষ্ট তওৰাতৰ পদ লিখা চৰ্মপত্ৰৰ টুকুৰা—সংলগ্ন কৰা। মেজুজাহ মূলতঃ বিশ্বাস আৰু ঈশ্বৰৰ আজ্ঞা পালনৰ সোঁৱৰণী হিচাপে কাম কৰিলেও ইয়াক ডিবুককে ধৰি ক্ষতিকাৰক আত্মাৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষামূলক তাবিজ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়। জোহাৰ, এটা মূল কাবালিষ্টিক গ্ৰন্থ, কৈছে যে সঠিকভাৱে সংলগ্ন কৰা মেজুজাহে এনে সত্তাক ঘৰত প্ৰৱেশ কৰাত বাধা দিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=The Protective Power of Mezuzah |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/310889/jewish/The-Protective-Power-of-Mezuzah.htm |website=Chabad.org |access-date=2024-11-09}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ইহুদী লোককথাত এনে বিৱৰণো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে য'ত অৱহেলিত বা অনুচিতভাৱে ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা মেজুজ'টে ঘৰবোৰ ডাইবুক দখলৰ প্ৰতি সহজলভ্য কৰি তোলে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Dybbuk Shmibbuk |url=https://templeofmiriam.com/blog/dybbuk-shmibbuk |website=Temple of Miriam |access-date=2024-11-09}}</ref> এই দৃষ্টিভংগীসমূহে ইহুদী জীৱনত মেজুজাৰ দ্বৈত ভূমিকাক গুৰুত্ব দিয়ে। বিশ্বাসৰ প্ৰতীক আৰু আধ্যাত্মিক সুৰক্ষা দুয়োটা হিচাপে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কিংবদন্তি]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 5y57n1qf24a14odb4i5n1shyuy9uxqi 0 117986 647111 534902 2026-10-24T08:04:13Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 647111 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = পহেলী | image = Paheli film poster.jpeg | native_name = | caption = | director = অমল পালেকৰ | producer = [[গৌৰী খান]] | screenplay = সন্ধ্যা গোখলে | story = বিজয়দান দেঠা<br />সন্ধ্যা গোখলে<br />অমল পালেকৰ | based_on = {{based on|'"দুবিধা''|বিজয়দান দেঠা}} | starring = [[শ্বাহৰুখ খান]]<br />[[ৰাণী মুখাৰ্জী]] | narrator = [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]]<br />[[ৰত্না পাঠক শ্বাহ|ৰত্না পাঠক]] | music = '''গানসমূহ:'''<br />এম. এম. ক্ৰীম<br />'''পটভূমি সংগীত:'''<br />[[আদেশ শ্ৰীবাস্তৱ]] | cinematography = ৰবি কে. চন্দ্ৰন | editing = অমিতাভ শুক্লা<br />ষ্টিভেন এইচ. বৰ্ণাৰ্ড | studio = ৰেড চিলিজ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | distributor = শ্ৰী অষ্টবিনায়ক চিনে ভিছন (ভাৰত)<br>ইৰ'ছ ইণ্টাৰনেচনেল (বিশ্বব্যাপী) | released = {{Film date|2005|06|24|df=y}} | runtime = ১৪১ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[হিন্দী]] | budget = ₹১৪০ মিলিয়ন<ref name="WWGROSS" /> | gross = ₹৩২০ মিলিয়ন<ref name="WWGROSS">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/paheli#.VdmwnG-6bIZ|title=Paheli|website=Box Office India|access-date=23 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905210357/http://boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/paheli#.VdmwnG-6bIZ|archive-date=5 September 2015|url-status=dead|archivedate=5 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905210357/http://boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/paheli#.VdmwnG-6bIZ|deadurl=yes}}</ref> }} '''''পহেলী''''' হৈছে ২০০৫ চনৰ [[ভাৰতীয়]] [[হিন্দী]] ভাষাৰ কল্পনাধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ, যাক অমল পালেকৰে পৰিচালনা কৰে আৰু [[গৌৰী খান|গৌৰী খানে]] প্ৰযোজনা কৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এগৰাকী মহিলাৰ ([[ৰাণী মুখাৰ্জী]]) কাহিনী কোৱা হৈছে, যাৰ স্বামী ([[শ্বাহৰুখ খান]]) ব্যৱসায়ৰ কামত প্ৰস্থান কৰে, আৰু তেতিয়াই তেওঁৰ স্বামী ৰূপ ধৰা এটা ভূত আহি তেওঁৰ সৈতে বাস কৰিবলৈ লয়। চলচ্চিত্ৰখনত [[অনুপম খেৰ]], [[অমিতাভ বচ্চন]], [[জুহি চাওলা]] আৰু সুনীল শেট্টী সহ অন্যান্য শিল্পীও অভিনয় কৰে। এই ছবিখন বিজয়দান দেঠাৰ লিখা [[ৰাজস্থানী ভাষা]]ৰ গল্প ''দুবিধা''ৰ আধাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ''পহেলি'' ছবিখন জিম্বাবৱেৰ ৰাজধানী হাৰাৰে স্থিত লিবাৰ্টি চিনেমা কমপ্লেক্সত অনুষ্ঠিত ৯তম জিম্বাবৱে আন্তৰ্জাতিক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত উদ্বোধন হৈছিল। ই ছাণ্ডেন্স চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু পাম স্প্ৰিংছ আন্তৰ্জাতিক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |url= http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=157915 |title= Now showing: Bollywood to Hollywood, Paheli makes the moves |access-date=১২ নবেম্বৰ ২০০৮ | last =Mehta | first = Sunanda |date=১৯ নবেম্বৰ ২০০৫ |work=The Indian Express |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514083504/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=157915 |archive-date=১৪ মে ২০১০}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ আৰম্ভণিৰ শীৰ্ষক আছিল ''ঘোষ্ট কা দোস্ত'' (অনুবাদ: ''ভূতৰ বন্ধু'')। ''পহেলি'' আছিল ৭৯তম একাডেমী বঁটাৰ বাবে ভাৰতৰ চৰকাৰী প্ৰৱেশিকা।<ref name=rediff05>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2005/sep/26paheli.htm|title=Paheli is India's Oscar entry|website=www.rediff.com|access-date=১৩ মে ২০১৯|archive-date=৭ এপ্ৰিল ২০১৯|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407134645/https://www.rediff.com/movies/2005/sep/26paheli.htm|url-status=live | first = Syed Firdaus | last = Ashraf}}</ref> ''পহেলি'' ২০০৫ চনৰ ২৪ জুনত মুক্তি পাইছিল আৰু বক্স অফিচত প্ৰায় ₹৩২ কোটি আয় কৰি মজলীয়া বাণিজ্যিক সফলতা লাভ কৰিছিল। মুক্তিৰ সময়ত সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰ-সকাৰাত্মক প্ৰতিক্ৰিয়া পোৱা চলচ্চিত্ৰটোক তাৰ উৎপাদন পৰিকল্পনা, চিনেমাটোগ্ৰাফি, পোছাক, আৰু বিশেষ প্ৰভাৱৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল; যদিও ইয়াৰ কাহিনী আৰু চিত্ৰনাট্য সমালোচিত হৈছিল। ৫১তম ফিল্মফেয়াৰ বঁটাত ''পহেলি''য়ে দুটা মনোনয়ন লাভ কৰিছিল – শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ (''ধীৰে জলনা''ৰ বাবে [[গুলজাৰ]]) আৰু শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক (''ধীৰে জলনা''ৰ বাবে [[চনু নিগম]])। ৫৩তম ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত, এই চলচ্চিত্ৰই ''ধীৰে জলনা'' গীতৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা ([[শ্ৰেয়া ঘোষাল]])ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। চলচ্চিত্ৰটো যোৰী দেৱী দেঠাৰ এখন কাহিনীৰ আধাৰত নিৰ্মিত, যি পূৰ্বে ১৯৭৩ চনত মানি কৌলে ''দুবিধা'' ৰূপে আৰু ১৯৯৭ চনত [[টি. এছ. নাগভৰণ]]ই [[গিৰীশ কৰ্ণাড]]ৰ নাটক ''নাগমণ্ডল''ৰ আধাৰত [[নাগমণ্ডল (চলচ্চিত্ৰ)|''নাগমণ্ডল'']] নামৰ কন্নড় চলচ্চিত্ৰ হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰিছিল। এই ১৯৯৭ চনৰ চলচ্চিত্ৰটোৱে ''পহেলি''ৰ অনুপ্ৰেৰণা হিচাপে কাম কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। কাহিনীবোৰ লোককথামূলক উত্‍সৰ, যদিও ''পহেলি''য়ে মূল উৎস আৰু আগৰ ৰূপান্তৰবোৰৰ পৰা বিচ্যুতি ঘটাই কাহিনীত আৰু মুখ্য মহিলা চৰিত্ৰখনত অধিক নাৰীবাদী ক্ষমতাৰ দৃষ্টিভংগী আগবঢ়াইছে।<ref name="ConstantinoManuel20162">{{cite book |last1=Martins |first1=Constantino |url=https://books.google.com/books?id=S_fZDAAAQBAJ&pg=PA140 |title=Seduction in Popular Culture, Psychology, and Philosophy |last2=Damásio |first2=Manuel |date=১৫ আগষ্ট ২০১৬ |publisher=IGI Global |isbn=978-1-5225-0526-6 |page=140 |access-date=১৫ অক্টোবৰ ২০২০ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118174243/https://books.google.com/books?id=S_fZDAAAQBAJ&pg=PA140#v=onepage&q&f=false |archive-date=১৮ নভেম্বৰ ২০২৩ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top ten Kannada films to have been remade |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/top-ten-kannada-films-to-have-been-remade/photostory/27975942.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412090418/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/top-ten-kannada-films-to-have-been-remade/photostory/27975942.cms |archive-date=১২ এপ্ৰিল ২০২২ |access-date=১৮ নভেম্বৰ ২০২০ |website=[[The Times of India]]}}</ref> ==কাহিনী== এই চলচ্চিত্ৰখন দুটা পুতলাৰ দ্বাৰা বৰ্ণনা কৰা হয়, যাৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰিছে নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ আৰু ৰত্না পাঠক শ্বাহে। এজন উৎসাহী ৰাজস্থানী গাঁৱলীয়া ছোৱালী, লাচ্চি (ৰাণী মুখাৰ্জী), এক পৰিকল্পিত বিবাহৰ জৰিয়তে কিশনলাল (শ্বাহৰুখ খান)-ৰ লগত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। কিশনলাল কঠোৰ পৰিশ্ৰমী এজন বেপাৰীৰ পুত্ৰ (অনুপম খেৰ) আৰু তেওঁলোকৰ গাঁৱৰ পৰা বহু দূৰৰ এখন গাঁৱত বাস কৰে। বিবাহৰ পিছত লাচ্চি যেতিয়া নিজৰ ঘৰ এৰি নিজৰ শহুৰেকৰ ঘৰলৈ গৈ আছিল, তেতিয়া তেওঁলোক ধৰমশালাত (ধাৰ্মিক আশ্ৰয়স্থল) বিশ্ৰাম লয়। এই ধৰমশালাটোত ১২৮টা ভূত থকাৰ গুজব আছে। সেই ঠাইত এজন ভূতে লাচ্চিক দেখি তেওঁৰ সৌন্দৰ্যত মোহিত হয়। লাচ্চিয়ে অলপ সময়তে অনুভৱ কৰে যে এক অদ্ভুত উপস্থিতি তেওঁৰ আশে-পাশে আছে। বিবাহৰ প্ৰথম ৰাতি, লাচ্চি হতাশ হয় যেতিয়া কিশনলালে তেওঁক জনায় যে তেওঁ নিজৰ পিতৃৰ আদেশ অনুসৰি বাণিজ্য কৰিবলৈ জামনগৰলৈ পাঁচ বছৰলৈ গুচি যাব লাগিব। কিশনলালে বাণিজ্যিক হিচাপৰ কামত ব্যস্ত হৈ তেওঁৰ লগত মিলন নকৰাকৈ পুৱতি নিশা বাণিজ্য যাত্ৰাত ওলাই যায়। লাচ্চি হতাশ হয়, কিন্তু গজৰোবাই (জুহি চাওলা), কিশনলালৰ নবৌ, লাচ্চিক সান্ত্বনা দিয়ে। গজৰোবাই তেওঁৰ স্বামী সুন্দৰলাল (সুনীল শেট্টী) নিখোজ হৈ যোৱাৰ বিষয়ে অনুভূতি প্ৰকাশ কৰে। ভূতটোৱে কিশনলালক গাঁও এৰি যোৱাৰ সময়ত পুৰণি জলাশয় এটাৰ ওচৰত লগ পায় আৰু মানুহৰ ৰূপ ধৰি তেওঁৰ লগত কথা পাতি তেওঁৰ পৰিচয় জানিবলৈ চেষ্টা কৰে। ভূতটোৱে জানে যে কিশনলাল পাঁচ বছৰলৈ যাত্ৰা কৰিছে, তেতিয়া ভূতটোৱে তেওঁৰ ৰূপ লৈ লাচ্চিৰ ঘৰলৈ যায়। ভূতটোৱে সকলোকৰে সৈতে বিশ্বাসঘাটকতা কৰে আৰু কিশনলালৰ ৰূপ লয়। লাচ্চিলৈ যদিও ভূতটোৱে নিজৰ সত্য পৰিচয় প্ৰকাশ কৰে, লাচ্চিয়ে ভূতটোক নিজৰ স্বামী ৰূপে গ্ৰহণ কৰে, যিহেতু ভূতটোৱে তেওঁৰ সকলো ইচ্ছা পূৰণ কৰে। ভূতটোৱে কিশনলালৰ পৰিয়ালৰ সকলোৰে বিশ্বাস অৰ্জন কৰে। কিন্তু বৃহা (ৰাজপাল যাদৱ), পৰিয়ালৰ চাকৰ, সন্দেহ কৰে কিয়নো কিশনলালে নিজৰে ঘৰত নিজৰ চিঠি লাভ কৰে। বৃহাই প্ৰকৃত কিশনলালক জামনগৰত লগ পায় আৰু সঁচা ঘটনা প্ৰকাশ কৰে, কিন্তু কিশনলালে বৃহাক মদপান কৰি ভ্ৰান্ত হোৱা বুলি ভাবে। গাঁৱৰ উটৰ দৌৰত অংশ লোৱাৰ কিশনলালৰ দেউতাকৰ পক্ষ পৰাস্ত হোৱাৰ উপক্ৰম হোৱাত ভূতটোৱে জাদু ব্যৱহাৰ কৰি পৰিয়ালৰ সন্মান পুনৰুদ্ধাৰ কৰে। দুই বছৰৰ পিছত, কিশনলালে পুনৰ চিঠি পঠিয়ায়, কিন্তু বৃহাৰ পত্নীয়ে সেই চিঠি দাহ কৰি দিয়ে। চাৰি বছৰ পিছত, লাচ্চি গৰ্ভৱতী হয়, ভূতৰ সন্তানৰ মা হ'বলৈ লয়। প্ৰকৃত কিশনলাল গাঁৱলৈ উভতি আহে আৰু তেওঁৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি থকা ভূতটোক দেখে। লাচ্চিয়ে বাচি লোৱা লোকটোক নিজৰ প্ৰকৃত স্বামী বুলি ভাবে। অভিভাৱকসকলে সত্য উদ্ঘাটন কৰিবলৈ ৰজাৰ ওচৰলৈ যায়। ইতিমধ্যে এজন বৃদ্ধ ভেড়াৰখীয়া (অমিতাভ বচ্চন)ক লগ পায়। তেওঁ প্ৰকৃত কিশনলালক বাছি উলিয়াবলৈ তিনিটা পৰীক্ষা লয়— #গৰম আঙঠা হাতত লোৱা, #ভেড়াৰ ছেদেলি-ভেদেলি দল একত্ৰিত কৰা, #এখন মোনাৰ ভিতৰত সোমাৱা। প্ৰকৃত কিশনলালে প্ৰথম দুটা পৰীক্ষা চেষ্টা কৰে, কিন্তু ভূতটোৱে কেৱল শেষ পৰীক্ষা কৰে, কাৰণ সেইটো অসাধ্য। ভূতটোৱে লাচ্চিৰ প্ৰেমৰ প্ৰমাণ দিবলৈ মোনাৰ ভিতৰত সোমাই যায়, যাৰ ফলত প্ৰকৃত কিশনলাল চিনাক্ত হয়। তৎক্ষণাত মোনাখন বন্ধ কৰি ভূতটোক বন্দী কৰি পেলাই দিয়া হয়। ঘূৰি অহাৰ সময়ত, লাচ্চি ভূতটোক হেৰুৱাই হতাশ হয়। কিন্তু আচম্বিতে, কিশনলাল লাচ্চিৰ আগত নিজৰ প্ৰকৃত পৰিচয় প্ৰকাশ কৰে—ভূতটোৱে তেওঁৰ শৰীৰ অধিকাৰ কৰি লৈছে! লাচ্চি এতিয়া একেটা শৰীৰত থকা দুয়োজন ব্যক্তি (তেওঁৰ স্বামী আৰু প্ৰেমিক ভূত)ৰ সৈতে সুখী জীৱন যাপন কৰে। পুতলাদ্বয়ে কাহিনী সামৰি কয়— এইটো এটা পুৰণি লোককথা। == অভিনেতা-অভিনেত্ৰী == *[[শ্বাহৰুখ খান]] দ্বৈত চৰিত্ৰত — কিশনলাল / ভূতৰ ৰূপত কিশনলাল *[[ৰাণী মুখাৰ্জী]] — লাচ্ছী *[[অনুপম খেৰ]] — ভনৱৰলাল: কিশনলালৰ পিতৃ *[[অমিতাভ বচ্চন]] — গদৰিয়া: গো-পালক (বিশেষ উপস্থিতি) *[[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]] — পুৰুষ পুতলা (শব্দমাত্ৰ) *[[ৰত্না পাঠক শ্বাহ]] — মহিলা পুতলা (শব্দমাত্ৰ) *[[জুহি চাওলা]] — গজৰোবাই: কিশনলালৰ নবৌ *সুনীল শেট্টী — সুন্দৰলাল: কিশনলালৰ ভাতৃ (বিশেষ উপস্থিতি) *নীনা কুলকৰ্ণী — কিশনলালৰ মাতৃ *শৰ্বৰী জামেনিচ — ৰাকমা: কিশনলালৰ ভনী *দিলীপ প্ৰভাৱলকৰ — কন্বৰলাল: কিশনলালৰ ককা *ৰাজপাল য়াদৱ — ভোজা: কিশনলালৰ ভৃত্য *অদিতি গোভিত্ৰিকৰ — কামলি: লাচ্ছীৰ আত্মীয় *পালক জৈন — অনসুয়া: কিশনলালৰ সম্পৰ্কীয় ভনী (শিশু অভিনেত্ৰী) *এ. কে. হাংগাল — জীৱৰাজ *আছিফ শেখ — ভূত ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb title|0451850|Paheli}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী সম্পৰ্কীয় চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] lmgec9ad1c8r67qnymrmrvsavn5dw5t 0 121006 647104 534900 2026-10-24T07:57:48Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 647104 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = হাৱা | image = Hawa film.jpg | alt = | caption = | director = গুড্ডু ধানোৱা | producer = গুড্ডু ধানোৱা <br> সন্তোষ ধানোৱা | writer = সুতনু গুপ্ত <br> সঞ্জয় মাসুম | starring = [[তবু|তবু]] <br> শাহবাজ খান <br> মুকেশ তিৱাৰী <br> হংসিকা | music = দিলীপ সেন-সমীৰ সেন <br> সুৰেন্দ্ৰ সিংহ সোধি | cinematography = শ্ৰীপাদ নাতু | editing = এ. মুথু | studio = | distributor = | released = {{Film date|2003|7|4|df=y}} | runtime = ১২৮ মিনিট<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/hawa-q29sbgvjdglvbjpwwc0znty5mzu|title=Hawa|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> | country = [[ভাৰত]] | language = [[হিন্দী]] | budget = {{INR}}৩ কোটি<ref name=BO>{{cite web|url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=542|title=Hawa - Movie|website=[[Box Office India]]}}</ref> | gross = {{INR}}৫.৮৯ কোটি<ref name=BO/> }} '''হাৱা''' (অৰ্থ: বতাহ) হৈছে ২০০৩ চনৰ এখন ভাৰতীয় হিন্দী-ভাষাৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ, যিখন গুড্ডু ধানোৱাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত। [[তবু]]ৰ মুখ্য ভূমিকা থকা এই চলচ্চিত্ৰখন ১৯৮৩ চনৰ আমেৰিকান চলচ্চিত্ৰ ''দ্য এণ্ট্ৰি''-ৰ এক অপচাৰকাৰী পুনৰুৎপাদন।<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2003/jun/28deepa.htm|title=Sexy anytime, anywhere|website=[[Rediff.com]]|access-date=28 June 2003}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ মনালীত দৃশ্যায়িত কৰা হৈছিল। এইখিনি চলচ্চিত্ৰৰ যোগেদি হংসিকা মটৱানীয়ছ এজনী শিশুশিল্পী হিচাপে প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তবুৱে এজন দুভাৰ্গীয়া মাকৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে, যিয়ে তেওঁৰ দুডাল ছোৱালীক লৈ এটি পাহাৰী ঘৰত থাকে, য’ত অলৌকিক ঘটনাৰ সন্মুখীন হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2003/may/07tabu.htm|title='All this appreciation makes me feel nervous'|website=[[Rediff.com]]|access-date=7 May 2003}}</ref> ''হৱা'' ৪ জুলাই ২০০৩ তাৰিখে মুক্তি পায়।<ref name=BO/> এই চলচ্চিত্ৰখন [[তেলুগু ভাষা]]ত ''না ইণ্ট্লো এক ৰোজু'' আৰু [[তামিল ভাষা]]ত ''ৰাজা লীলাই'' হিচাপে ডাব কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=A0F_hJW4Uik|title=Naa Intlo Oka Roju Telugu Full Movie &#124; Tabu &#124; Hansika &#124; Best Telugu Horror Movies &#124; Telugu FilmNagar|website=[[YouTube]]|access-date=3 August 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-details/raja-leelai/movieshow/61372920.cms|title=Raja Leelai Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos|website=[[Times of India]]}}</ref> ==কাহিনী== সুন্দৰ সঞ্জনা এজন বিবাহবিচ্ছিন্না যিয়ে এটা পাহাৰী ঘৰলৈ সৰি যায়, কাৰণ তেওঁ চহৰত ঘৰ ভাড়াত ল’ব নোৱাৰে। তেওঁ নিজৰ সৎপিতাৰ প্ৰাচীন সামগ্ৰী ব্যৱসায় চলায়। এদিনাখন এগৰাকী তিব্বতীয়া বুঢ়ী মহিলাই এটা লকেট দি যায়, যাক সঞ্জনাই ৫০০ টকাত এজন পৰ্যটক দম্পতীৰ ওচৰত বিক্ৰী কৰে। পিছত জানিব পৰা যায়, সেই মহিলা ইতিমধ্যে মৃত আছিল। লকেটটো মহিলা গৰাকীৰ আত্মাই ঘূৰাই দিয়ে। পিছত, এটা অদৃশ্য দানৱ শক্তিয়ে সঞ্জনাক একাধিকবাৰ শাৰীৰিক আৰু যৌন অত্যাচাৰ কৰে। তেওঁৰ কুকুৰটো দানৱৰ দ্বাৰা প্ৰেতবতী হৈ পৰে। সঞ্জনাই এগৰাকী মনোবিজ্ঞানীৰ পৰামৰ্শ লয়, কিন্তু তেওঁ বিশ্বাস নকৰে। অন্ততঃ, এটা পৰাশক্তি বিজ্ঞানীৰ সহায়ত, সঞ্জনাই বুজি পায় যে দানৱজন এটি পুৰণি কুঁৱাৰ পৰা আহিছে, য’ত পূৰ্বতে দণ্ড প্ৰদানৰ বাবে অপৰাধীক হত্যা কৰা হৈছিল। শেষত, সঞ্জনাই নিজৰ সন্তান উদ্ধাৰ কৰে আৰু তিব্বতীয়া লকেটৰ সহায়ত দানৱক ধ্বংস কৰে। ==অভিনয় শিল্পী== * [[তবু]] – সঞ্জনা * শাহবাজ খান – ড° আসিফ আলি * মুকেশ তিৱাৰী – মনোবিজ্ঞানী/তান্ত্ৰিক * ইমৰান খান – বিকি (সঞ্জনাৰ ভাই) * গ্ৰুষা কাপুৰ – পূজা * বিশ্বজিৎ প্ৰধান – পূজাৰ স্বামী * অমিত বেহল – বিজয় (সঞ্জনাৰ স্বামী) * অৱতাৰ গিল – সঞ্জনাৰ পিতা/দেৱদূত * হংসিকা মটৱানী – সাছা (সঞ্জনাৰ জেষ্ঠা কন্যা) * বেবী ভাবিকা – মিছা (সঞ্জনাৰ কনিষ্ঠা কন্যা) * সুৰেশ চাটোৱাল – ৰিয়েল ইষ্টেট এজেণ্ট * ছোনাম ছোমো – তিব্বতীয়া বুঢ়ী মহিলা ==সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া== [[বলিউড হংগামা]]ৰ তাৰান আদৰ্শই ২.৫ তৰা দি কয়, “এই চিনেমাখনে যৌনতা আৰু হিংসাৰ সংমিশ্ৰণ কৰিছে, যিয়ে হিন্দী দৰ্শকসকলৰ বাবে এক বেলেগ অভিজ্ঞতা হ’ব।” [[Planet Bollywood]]ৰ সুৰজ দাসে ২ তৰা দি কয় যে “যিসকল দৰ্শকে গুণগত চলচ্চিত্ৰ বিচাৰে, তেওঁলোকে এই ধৰণৰ যৌনতা নিৰ্ভৰ চলচ্চিত্ৰ এৰাই চলিব।” [[Rediff]]-ৰ অঞ্জুম এন-এ কয়, “তবু হৈছে একমাত্ৰ আশাৰ কিৰণ, কিন্তু দুঃখজনকভাৱে তেওঁৰ প্ৰতিভা অপচয় হৈছে।” ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0369516|হৱা}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] 62idfufglvan9x681tkj4f4uup9456d 0 121426 647026 604688 2026-10-24T04:57:02Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647026 wikitext text/x-wiki {{Short description|Bengali author (1864–1919)}} {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{Infobox Writer | name = ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰ ত্ৰিৱেদী | image = Ramendra_Sundar_Trivedi.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1864|8|22}}<ref name=Banglapedia>{{cite book |year=2012 |edition=Second |author=Sajahan Miah |chapter=University of Dhaka |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=University_of_Dhaka |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701184400/http://en.banglapedia.org/index.php?title=University_of_Dhaka |archivedate=1 July 2015 |access-date=30 April 2025}}</ref> | birth_place = [[কান্দি, মুৰ্ছিদাবাদ]], [[বংগ ৰাষ্ট্ৰপতি]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] (বৰ্তমান [[মুৰ্ছিদাবাদ জিলা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1919|6|6|1864|8|20}} | death_place = [[কলকাতা]], [[বেংগল প্ৰেচিডেন্স‍ি]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] ([[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | resting_place = | occupation = * বাঙালী লেখক * শি‍ক্ষক | language = | nationality = ভাৰতীয় | education = [[Ripon College, Calcutta|ৰিপন কলেজ]], [[কলকাতা]] | period = }} '''আচাৰ্য ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰ ত্ৰিৱেদী''' ([[২২ আগষ্ট]], ১৮৬৪ – [[৬ জুন]], ১৯১৯) <ref name=":2"/> বাংলা ভাষাৰ এগৰাকী বিজ্ঞান লেখক। তেওঁৰ জন্ম [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[মুৰ্শিদাবাদ|মুৰ্ছিদাবাদত]]। <ref name=":1"/> পূৰ্বতে‍ [[বঙালী ভাষা|বাংলা ভাষাত]] বিজ্ঞান-চৰ্চাৰ বাবে উপযুক্ত পৰিৱে‍শ নাছিল। এনে হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল উপযুক্ত কিতাপ-পত্ৰৰ অভাৱ। তেওঁ অসংখ্য কিতাপ আৰু প্ৰবন্ধ ৰচনা কৰাৰ লগতে বক্তৃতাৰ জৰিয়তে বাঙালীসকলক বিজ্ঞান-চৰ্চাৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। তেওঁ কোনো মৌলিক গৱেষণা বা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই যদিও মূলতঃ লিখা-মেলাৰ বাবেই তেওঁ বিজ্ঞানী আৰু পণ্ডিতৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল। বিশুদ্ধ বিজ্ঞানৰ উপৰিও তেওঁ [[দৰ্শন]] আৰু [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত শাস্ত্ৰৰ]] কঠিন বিষয়সমূহো সৰল বাংলা ভাষাত পাঠকৰ বোধগম্য কৰি তুলিব পাৰি‍ছিল। == পৰিয়াল আৰু দৈনন্দিন জীৱন == ভাৰতৰ মুৰ্ছিদাবাদ জিলাৰ কান্দি মহকুমাৰ জেমো গাঁৱত ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰৰ জন্ম। পিতৃৰ নাম আছিল গোবিন্দসুন্দৰ আৰু মাতৃৰ নাম চন্দ্ৰকামিণী। ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰ বাংলা ভাষাৰ চৰ্চাৰ বাবে বিখ্যাত হৈছিল যদিও তেওঁ জন্মসূত্ৰে বাঙালী নাছিল। তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ বন্ধুগল সম্প্ৰদায়ৰ জিঝৌতিয়া ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ৰ আছিল। এই সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰৰ জন্মৰ পূৰ্বৰে পৰাই প্ৰায় দুশ বছৰ কাল ধৰি মুৰ্ছিদাবাদত বসবাস কৰি আহিছিল। ফলত তেওঁলোকৰ সকলোৱে বাংলা ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ সৈতে এক অন্তৰংগ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিলে আৰু এক অৰ্থত বাঙালীসকলৰ দৰে বাংলা চৰ্চা কৰিবলৈ শিকিলে। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জীৱন আৰম্ভ কৰাৰ আগতে ১৮৭৮ চনত মাত্ৰ ১৪ বছৰ বয়সতে জেমো ৰাজপৰিয়ালৰ নৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণৰ কনিষ্ঠ কন্যা ইন্দুপ্ৰভা দেৱীৰ সৈতে তেওঁ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। == শিক্ষাজীৱন == তেওঁ কান্দি ইংৰাজী বিদ্যালয়ৰ পৰা ১৮৮২ চনত প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ৰামেন্দ্ৰ বৰ্তমানৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ এগৰাৰী প্ৰাক্তন ছাত্ৰ। <ref>{{Cite web|url=https://snlawcollege.ac.in/page.aspx?id=101|title=Surendranath Law College ::PRESIDENT DESK|work=snlawcollege.ac.in|accessdate=2021-11-01}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ১৮৮৪ চনত [[প্ৰেচিডেন্সি বিশ্ববিদ্যালয়, কলকাতা|প্ৰেচিডেন্সি কলেজ]]ৰ পৰা এফ.এ. পৰীক্ষাত দ্বিতীয় বিভাগত তেওঁ উৰ্ত্তীণ হয়। ১৮৮৬ চনত একেখন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা ৰসায়ন বিজ্ঞান আৰু পদাৰ্থ বিজ্ঞান দুয়োটাতে তেওঁ প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। ত্ৰিৱে‍দীয়ে ১৮৮৭ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীতো প্ৰথম স্থান লাভ কৰে; ১৮৮৮ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু ৰসায়ন বিজ্ঞানত প্ৰেমচান্দ-ৰাইচন্দ বৃত্তি লাভ কৰে। <ref name=":1"/> <ref name=":2"/> [[চিত্ৰ:Ramendrasunder_tribedi.JPG|right|thumb|335x335px| আচাৰ্য ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰ ত্ৰিৱে‍দীৰ প্ৰতিকৃতি]] == শিক্ষকতাৰ জীৱন == তেওঁ ১৮৯২ চনত ৰিপন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰথমে‍ ছমাহৰ বাবে অস্থায়ী অধ্যক্ষ হিচাপে তেওঁক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল আৰু অৱশেষত তেওঁ স্থায়ী অধ্যক্ষ হয়গৈ‍। ১৮৯২ চনত ৰিপন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অস্থায়ী অধ্যাপক হিচাপে ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰ ত্ৰিৱে‍দীৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ হৈছিল। পিছৰ ছমাহত তেওঁক স্থায়ী অধ্যাপক হিচাপে‍ পদোন্নতি দিয়া হয়। ১৯০৩ চনত তেওঁ এই মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ নিৰ্বাচিত হয়, মৃত্যুৰ আগলৈকে তেওঁ এই পদত আছিল। <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.caluniv.ac.in/about/alumni.html|title=Distinguished-Alumni{{!}}CU|work=www.caluniv.ac.in|accessdate=2021-11-01|archivedate=২০২০-১১-০১|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101154050/https://www.caluniv.ac.in/about/Alumni.html}}</ref> == বি‍জ্ঞানসাহিত্য == সেই সময়ত বাংলা সংস্কৃতিৰ প্ৰৱাহ অটুট ৰাখিবলৈ তেওঁ ১৮৯৪ চনত বঙ্গীয় সাহিত্য পৰিষদ গঠন কৰে। ১৯০৪ চনৰ পৰা ১৯১১ চনলৈ তেওঁ বঙ্গীয় সাহিত্য পৰিষদৰ সভাপতি আছিল <ref>{{Cite web|url=https://bangiyasahityaparishat.org/about-us-bengali/|title=পৰিষদ সম্পৰ্কে – বঙ্গীয় সাহিত্য পৰিষদ|language=bn-BD|accessdate=2021-11-01}}</ref> [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে]] তেওঁৰ বিষয়ে কৈছিল:<blockquote>সাধাৰণতে বাঙালী লেখকৰ মাজত লিখাৰ দক্ষতাৰ অভাৱ নাই; কিন্তু স্বাধীন চিন্তা, সাহস আৰু ঐশ্বৰ্য অত্যন্ত বিৰল। মনন আৰু ৰচনাৰীতি সম্বন্ধে ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰৰ দুৰ্লভ স্বাতন্ত্ৰ্য আছিল। বাংলা সাহিত্যৰ ইতিহাসত তেওঁৰ সেই খ্যাতি ম্লান নহয়। তেওঁৰ জ্ঞান অপৰিসীম আছিল যদিও সেই জ্ঞানে তেওঁৰ মনটোক হেঁচা মাৰি ধৰিব পৰা নাছিল। তেওঁ যি‍ কৈছিল, তেওঁৰ বিষয় নিৰ্বাচনতেইই হওক বা লিখা-মেলাৰ শৈলীতেই হওক তেওঁ আন কাকো অনুকৰণ কৰা নাছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.tagoreweb.in/Essays/byakti-prasango-189/ramendrasundar-thibedi-4251|title=Rabindranath Tagore - Essays - ব্যক্তিপ্ৰসঙ্গ - ৰামেন্দ্ৰসুন্দৰ ত্ৰিবেদী (ramendrasundar thibedi)|work=www.tagoreweb.in|accessdate=2021-11-01}}</ref></blockquote> == প্ৰকাশিত কিতাপ == * ''জিজ্ঞাসা'' (১৯০৩) <ref>{{Cite web|url=https://adornbooks.com/books/17/%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A6%BE/|title=Adorn Publication|work=adornbooks.com|accessdate=2021-11-01}}</ref> <ref name=":2"/> * ''বঙ্গলক্ষ্মীৰ ব্ৰতকথা'' (১৯০৬) * ''চৰিত কথা'' (১৯১৩) <ref>{{Cite web|url=http://samsadbook.com/product-details/charit-katha|title=Shishu Sahitya Samsad Private Limited|work=samsadbook.com|accessdate=2021-11-01|archivedate=11 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241211143352/http://samsadbook.com/product-details/charit-katha|deadurl=yes}}</ref> * ''শব্দকথা'' (১৯১৭) <ref name=":2" /> * ''বিজ্ঞান জ্যোতিষ সমাজ'' * ''ধৰ্মেৰ জয়'' * ''ঐতৰেয় ব্ৰাহ্মণ'' (অনুবাদ, ১৩১৮ বঙ্গাব্দ) * ''জগৎ কথা'' * ''কৰ্ম-কথা'' (১৯১৩) <ref name=":2"/> * ''বিচিত্ৰ জগত'' (১৯১৩) <ref name=":2" /> * ''প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানেৰ স্থূল মৰ্ম্ম'' * ''মায়া-পুৰী'' * ''প্ৰকৃতি'' (১৩০৩ বঙ্গাব্দ) <ref name=":1">{{Cite web|url=https://adornbooks.com/authors/254/|title=Adorn Publication|work=adornbooks.com|accessdate=2021-11-01}}</ref> * ''বিচিত্ৰ প্ৰসঙ্গ'' (১৩২১ বঙ্গাব্দ) <ref name=":1" /> == মৃত্যু == তেওঁৰ ১৯১৯ চনৰ ৬ জুনৰ দিনা মৃত্যু হয় <ref name=":1"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্যিক]] h0rcc0mcv79awrrqjkqo48ehdtmu017 2 121841 646868 646722 2026-10-23T17:32:24Z Kandarpajit Kallol 6257 646868 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==প্ৰতিযোগিতা== *[https://mag.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:मगही_दिवस_कार्यशाला_२०२६ मगही दिवस कार्यशाला २०२६] *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikiscare_Halloween_editathon Wikiscare Halloween editathon] ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব} } # {{निर्माणाधीन} } # {{বিস্তাৰ} } # {{পোখালি} } # {{Expand article} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{Empty section} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{Moresources} } # {{more citations needed|date=October 2009} } # {{dead link} } # {{Better source needed} } # {{Failed verification} } # {{Unreliable source?} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/নতুন_পৃষ্ঠা_সৃষ্টি_কৰক|নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক]] *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ** [https://wikimedia.eventyay.com/common/sessions/ ''আমাব় সেসনসমূহ''] ---- css59gne885i3uoow13x18gn5z778r3 0 123437 646986 599989 2026-10-24T02:22:35Z ~2026-57047-32 52465 /* অভিনীত ছবি */ 646986 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} '''জয়ন্ত ভাগৱতী''' (জন্ম- ১৯৫৮, [[শ্বিলং]]) [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]ৰ‌ এগৰাকী অভিনেতা। ==জীৱনী== ==কেৰিয়াৰ== ==অভিনীত ছবি== *[[অগ্নিগড় (চলচ্চিত্ৰ)|অগ্নিগড়]] *[[প্ৰত্যাৱৰ্তন]] *[[ক‌ইনা মোৰ ধুনীয়া]] *[[ককাদেউতাৰ ঘৰ জোৱাঁই]] *[[আজান ফকীৰ চাহেব]] *[[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] *[[পত্নী (চলচ্চিত্ৰ)|পত্নী]] *[[হিয়া দিয়া নিয়া]] *[[কাদম্বৰী(চলচ্চিত্ৰ)]] *[[অঘৰী আত্মা]] *[[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]] *[[কদমতলে কৃষ্ণ নাচে]] *[[দেউতা ৰাজা]] *[[সৰু বোৱাৰী]] *[[তুমিয়ে মোৰ কল্পনাৰ]] *[[অহংকাৰ]] *[[সাগৰলৈ বহু দূৰ]] *[[বন্ধন]] *[[NRC: Nalparar Ramchandra]] ==অভিনীত ধাৰাবাহিক== *নামঘৰীয়া [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] n5sjebwildztvlygw67i82jttfa69p8 646990 646986 2026-10-24T02:28:35Z ~2026-57047-32 52465 /* অভিনীত ছবি */ 646990 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} '''জয়ন্ত ভাগৱতী''' (জন্ম- ১৯৫৮, [[শ্বিলং]]) [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]ৰ‌ এগৰাকী অভিনেতা। ==জীৱনী== ==কেৰিয়াৰ== ==অভিনীত ছবি== *[[অগ্নিগড় (চলচ্চিত্ৰ)|অগ্নিগড়]] *[[প্ৰত্যাৱৰ্তন]] *[[ক‌ইনা মোৰ ধুনীয়া]] *[[ককাদেউতাৰ ঘৰ জোৱাঁই]] *[[আজান ফকীৰ চাহেব]] *[[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] *[[পত্নী (চলচ্চিত্ৰ)|পত্নী]] *[[হিয়া দিয়া নিয়া]] *[[কাদম্বৰী(চলচ্চিত্ৰ)]] *[[অঘৰী আত্মা]] *[[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]] *[[কদমতলে কৃষ্ণ নাচে]] *[[দেউতা ৰাজা]] *[[সৰু বোৱাৰী]] *[[তুমিয়ে মোৰ কল্পনাৰ]] *[[অহংকাৰ]] *[[শেষ অংগীকাৰ]] *[[জেতুকা পাতৰ দৰে (২০১১)]] *[[সাগৰলৈ বহু দূৰ]] *[[বন্ধন]] *[[ৰাইজিং ছান (Rising Sun)]] *[[NRC: Nalparar Ramchandra]] ==অভিনীত ধাৰাবাহিক== *নামঘৰীয়া [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] mtsz7ulgu3ep6m86vdbj4asanke3aep 1 126095 646822 563781 2026-10-23T15:32:41Z Kandarpajit Kallol 6257 বৰ্তমানৰ বাবে অপ্ৰয়োজনীয় হোৱা আলোচনা আঁতৰাই দিয়া হ'ল 646822 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 127118 647021 561658 2026-10-24T03:54:02Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647021 wikitext text/x-wiki [[File:Ram Chandraji temple of Guptipara in Hooghly district 01.jpg|250px|thumb|এক ৰত্ন, ৰামচন্দ্ৰজী মন্দিৰ, গুপ্তিপাৰা, হুগলী জিলা]] '''ৰত্ন শৈলী''' বা ৰত্ন শিল্পৰীতি বংগৰ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ এটা শৈলী, যি ১৫ শতিকাৰপৰা ১৬ শতিকালৈকে বংগত মল্লভুম ৰাজ্যৰ অধীনত (মল্ল বংশ বুলিও কোৱা হয়) উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Temple_Architecture | title = Temple architecture | first = Nasreen | last = Akhter | publisher = Banglapedia | access-date = 7 June 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210301005846/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Temple_Architecture | archivedate = 1 March 2021 | deadurl = yes}}</ref> ইয়াক হিন্দু মন্দিৰ স্থাপত্যত আঞ্চলিক শৈলী হিচাপে উৎপত্তি হোৱা বুলি কয়। ই [[চালা শিল্পশৈলী| চালা মন্দিৰ]]ৰ এক বিস্তৃত শৈলী।<ref name="Ratna-style-temples-with-an-ambulatory">{{cite book |last1=Becker-Ritterspach |first1=Raimund Otto Artur |title=Ratna style Temples with an Ambulatory: Selected temple concepts in Bengal and the Kathmandu Valley |url=https://himalbooks.com/product/ratna-style-temples-with-an-ambulatory-selected-temple-concepts-in-bengal-and-the-kathmandu-valley/ |date=2016 |publisher=Himal Books |location=Kathmandu, Nepal |isbn=9789937597296 |edition=First |access-date=7 June 2023 |archivedate=7 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230607040746/https://himalbooks.com/product/ratna-style-temples-with-an-ambulatory-selected-temple-concepts-in-bengal-and-the-kathmandu-valley/ }}</ref> ৰত্ন শৈলীৰ মন্দিৰৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল দেৱাল আৰু চালৰ সংযোগ স্থলত কৰা কাৰুকাৰ্য। সমগ্ৰ বংগত ৰত্ন শৈলীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু অধিকাংশ মন্দিৰ বিষ্ণুপুৰ চহৰত পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত এই মন্দিৰসমূহ বৰ্তমান দুটা পৃথক ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-খণ্ডত অৱস্থিত: [[ভাৰত]]ৰ [[পশ্চিম বংগ]] আৰু ত্ৰিপূৰা আৰু [[বাংলাদেশ]]। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ৰত্ন শৈলীৰ মন্দিৰৰ বক্ৰ চালৰ ওপৰত এটা বা ততোধিক টাৱাৰ বা শিখৰ থাকে। এই শিখৰবোৰ বংগ মন্দিৰৰ স্থাপত্যত ৰত্ন (মণি) নামেৰে জনাজাত। এই মন্দিৰৰ স্থাপত্য শৈলীৰ নাম এই শিখৰ (ৰত্ন)ৰপৰাই লোৱা হৈছে। ==ইতিহাস== ১৫-১৬ শতিকাত ৰত্ন শৈলীৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="mccutchion">McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, pp. 1–14, 19–22. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}.</ref> প্ৰথম লিপিবদ্ধ ৰত্ন শৈলীৰ মন্দিৰটো হৈছে ১৬৩৮ চনত মল্ল ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰা বৃন্দাবন-চন্দ্ৰ মন্দিৰ।<ref name="mccutchion"/> ১৭ শতিকাত মল্ল ৰজাসকলৰ উৎসাহত এই ধৰণৰ মন্দিৰ বিকশিত হৈ উঠিছিল। ১৭ শতিকাত মল্ল ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰা মন্দিৰসমূহক গৱেষকসকলে ৰত্ন স্থাপত্য শৈলীৰ উত্তম উদাহৰণ বুলি গণ্য কৰে।<ref name="mccutchion"/> ==প্ৰকাৰসমূহ== ৰত্ন শৈলীৰ বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ মন্দিৰ আছে। মহলাৰ সংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগে লগে ৰত্নবোৰ তেৰ, সোতৰ, একবিংশ বা পঁচিছলৈ উঠিব পাৰে। "ৰত্ন"ৰ সংখ্যা অনুসৰি ৭প্ৰকাৰৰ ৰত্ন শৈলীৰ মন্দিৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়। ইয়াৰ তিনিটা প্ৰকাৰ হ'ল এক-ৰত্ন, পঞ্চ-ৰত্ন আৰু নৱ-ৰত্ন।<ref name="amitguha-blog">{{cite web |author1=Amit Guha |title=Terracotta Temples of Bengal |url=https://amitguha.blog/2017/11/15/terracotta-temples-of-bengal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180904091003/https://amitguha.blog/2017/11/15/terracotta-temples-of-bengal/ |access-date=7 June 2023 |archive-date=2018-09-04 |archivedate=2018-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180904091003/https://amitguha.blog/2017/11/15/terracotta-temples-of-bengal/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Pranab |title=Temple of Bengal. |date=27 January 1999 |publisher=Purvadri Publishers |location=Tamluk}}</ref> {{multiple image|perrow=3/1|total_width=360 | align = left | image_style = border:none; | image1 = Damodar temple, Kendur, Dist- Burdwan 53.jpg | caption1 =''এক-ৰত্ন'' কেন্দূৰ দামোদৰ মন্দিৰ, পূৰ্ব বৰ্ধমান জিলা | image2=A marvel of architecture - Shyamrai Temple.jpg | caption2 = ''পঞ্চ-ৰত্ন'' বাঁকুৰাৰ বিষ্ণুপুৰৰ শ্যামৰায় মন্দিৰ, | image3=Kaharol dinajpur.jpg | caption3 = ''নৱ-ৰত্ন'' [[কান্তাজ’ মন্দিৰ]] দিনাজপুৰ, বাংলাদেশ | image4= | caption4 = }} ====এক-ৰত্ন==== এই ধৰণৰ ৰত্ন শৈলীৰ "চৰচলা" চালৰ মাজত "ৰত্ন" (শিখৰ) থাকে। এক-ৰত্ন মন্দিৰটো মল্ল শাসকসকলৰ বিশেষ প্ৰিয় আছিল, তেওঁলোকে নিজৰ ৰাজধানী চহৰ বিষ্ণুপুৰত এনে বহু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। বিষ্ণুপুৰৰ বাহিৰত এক-ৰত্ন মন্দিৰ বিৰল, কিন্তু য'ত আছে তাত সাধাৰণতে ১৭ বা ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যেনে মেদিনীপুৰৰ দাসপুৰত আৰু শেহতীয়াকৈ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে, পূৰ্বা বৰ্ধমানৰ কেন্দূৰৰ দামোদৰ মন্দিৰ।<ref name="amitguha-blog"/> ====পঞ্চ-ৰত্ন==== পঞ্চৰত্ন শৈলীৰ একমহলীয়া মন্দিৰৰ গঠন। এই ধৰণৰ মন্দিৰ শৈলীত আন্তঃগাঁথনিটো চালৰ চাৰিটা চুকত এটা বৃহৎ কেন্দ্ৰীয় টাৱাৰ (ৰত্ন) আৰু চাৰিটা সৰু টাৱাৰ (ৰত্ন)ৰে গঠিত। এই বিন্যাসৰ সৈতে উত্তৰ ভাৰতৰ পঞ্চায়তন মন্দিৰ শৈলী (যেনে খাজুৰাহো আৰু দেওগড়)ৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখা যায়, য’ত মূল মন্দিৰটো প্লিন্থৰ চাৰিটা চুকত সৰু সৰু মন্দিৰেৰে আগুৰি আছে। বিষ্ণুপুৰৰ শ্যামৰায় মন্দিৰ আৰু গোকুলনগৰৰ কীৰ্তিচিহ্নস্বৰূপ গোকুলচান্দ মন্দিৰ পঞ্চৰত্ন মন্দিৰৰ ধ্ৰুপদী উদাহৰণ।<ref name="amitguha-blog"/> ====নৱ-ৰত্ন==== নৱ-ৰত্ন মন্দিৰত ৯টা ৰত্ন (টাৱাৰ) আৰু ২ মহলীয়া। মন্দিৰৰ দুমহলীয়াত মুঠ ৮খন চাল আছে, প্ৰত্যেকতে ৪খন চাল আছে। প্ৰথম মহলাৰ চাৰিটা কোণত ৪টা ৰত্ন (টাৱাৰ) আৰু দ্বিতীয় মহলাৰ চাৰিটা কোণত ৪টা ৰত্ন (টাৱাৰ) আৰু এটা বৃহৎ কেন্দ্ৰীয় ৰত্ন (টাৱাৰ) আছে। কলকাতাৰ সমীপৰ বিখ্যাত দক্ষিণেশ্বৰ কালি মন্দিৰটো নবা-ৰত্ন শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ নৱ-ৰত্ন মন্দিৰটো হ’ল দিনাজপুৰৰ কান্তানগৰৰ কান্তজ্য’ মন্দিৰ। এই বিশাল আৰু বাহুল্যৰে সজ্জিত মন্দিৰটো ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="amitguha-blog"/> ====অন্যান্য==== *ত্ৰয়োদশ-ৰত্নঃ এইধৰণৰ মন্দিৰ ১৩টা ৰত্নৰে গঠিত। *পঞ্চৰত্ন-ৰত্নঃ এইধৰণৰ মন্দিৰ ১৫টা ৰত্নৰে গঠিত। *সপ্তদশ-ৰত্নঃ এইধৰণৰ মন্দিৰ ১৭টা ৰত্নৰে গঠিত। *পঞ্চবিংশতি-ৰত্নঃ এইধৰণৰ মন্দিৰ ২৫টা ৰত্নৰে গঠিত। <gallery> File:Haneswari and Vasudev temples3.jpg|১৩টা মিনাৰৰ সৈতে হংসেশ্বৰী মন্দিৰৰ এক সুকীয়া পৰিচয় আছে, হুগলী জিলাৰ বাঁশবাৰিয়াত File:17 pinnacled Parbatinath Temple in Raghunathpur area at Chandrakona Town In Paschim Medinipur district 13.jpg|''সপ্তদশ-ৰত্ন'' [[পাৰ্বতীনাথ মন্দিৰ]] চন্দ্ৰকোণা, পশ্চিম মেদিনীপুৰ জিলাৰ ১৭টা শিখৰযুক্ত File:Gopalbari Temple Kalna.jpg|পূৰ্ব বৰ্ধমান জিলাৰ কলনা চহৰৰ পঞ্চবিংশতী-ৰত্ন গোপালবাৰী মন্দিৰ, ২৫টা শিখৰ File:25 pinnacle Rasmancha of Narajole Rajbari in Paschim Medinipur district of West Bengal 01.jpg|পঞ্চম মেদিনীপুৰ জিলাৰ নাৰাজোলেত পঞ্চবিংশতি-ৰত্ন'' ৰসমঞ্চ, ২৫টা শিখৰ </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]] d9jvnvr08cyblvc8hdzfjy63gb70yb8 0 127278 646927 551822 2026-10-23T23:05:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646927 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=সেঁজুতি সাহা|influences=|known_for=বাংলাদেশত নতুন কৰʼনা ভাইৰাচৰ জিনʼম বিন্যাস উন্মোচন|notable_students=|doctoral_students=|doctoral_advisor=|workplaces=চাইল্ড হেল‌্থ ৰিছাৰ্চ ফাউণ্ডেশ্যন (CHRF)|image=Senjuti Saha Sheikh Hasina Awards Bangamata Begum Fazilatun Nesa Mujib Padak to Women and Football Team, Dhaka, 2023-08-08 (PID-0014368) (cropped).jpg|death_place=|death_date=|birth_place=[[ঢাকা]], [[বাংলাদেশ]]|nationality=বাংলাদেশী|birth_date=|caption=২০২৩ চনত সেঁজুতি|awards=গেটচ্ গʼলকিপাৰ <br> বিল এণ্ড মেলিণ্ডা গেটচ্ ফাউণ্ডেশন এৱাৰ্ড <br> বঙ্গমাতা বেগম ফজিলাতুন্নেছা মুজিব পুৰস্কাৰ|alma_mater=টৰণ্টʼ বিশ্ববিদ্যালয়|fields=আনুবংশিক বিজ্ঞান, [[অণুজীৱবিজ্ঞান]]}}'''সেঁজুতি সাহা''' ({{Lang-en|Senjuti Saha}}) চাইল্ড হেল্‌থ ৰিছাৰ্চ ফাউণ্ডেচনৰ এগৰাকী [[বাংলাদেশী]] অণুজীৱবিজ্ঞানী।<ref>{{Cite web|last=Gates|first=Bill|title=Bangladesh’s dynamic duo battle global health inequity|url=https://www.gatesnotes.com/Health/The-Sahas-are-battling-global-health-inequity|accessdate=2020-07-10|work=gatesnotes.com}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা|বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ]] পোলিঅʼ ট্ৰানজিশ্যন ইণ্ডিপেনডেণ্ট মনিটৰিং বোৰ্ডৰো এগৰাকী বোৰ্ড সদস্য।<ref>{{Cite web|language=en-GB|title=GPEI-TIMB Members|url=https://polioeradication.org/timb-members/|accessdate=2023-06-29}}</ref> বাংলাদেশত নতুন কৰʼনা ভাইৰাছৰ পূৰ্ণাঙ্গ জিনʼম বিন্যাস উন্মোচনৰ বাবে তেওঁ অধিক পৰিচিত।<ref>{{Cite web|last=Islam|first=Zyma|date=2020-05-13|language=en|title=Bangladeshi scientists complete genome sequencing of virus causing Covid-19|url=https://www.thedailystar.net/bangladeshi-scientists-complete-genome-sequencing-coronavirus-1902190|accessdate=2023-06-29|work=[[দ্য ডেইলি ষ্টাৰ (বাংলাদেশ)|দ্য ডেইলি ষ্টাৰ]]}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://mra.asm.org/content/9/24/e00568-20|title=Complete Genome Sequence of a Novel Coronavirus (SARS-CoV-2) Isolate from Bangladesh|last=Saha|first=Senjuti|last2=Malaker|first2=Roly|date=2020-06-11|journal=Microbiology Resource Announcements|volume=9|issue=24|pages=e00568–20, /mra/9/24/MRA.00568–20.atom|language=en|issn=2576-098X|pmc=PMC7291105|pmid=32527780|access-date=২০২০-০৭-১৪|archivedate=২০২০-০৭-১২|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712231201/https://mra.asm.org/content/9/24/e00568-20}}</ref> == জীৱনী আৰু শিক্ষা == বাংলাদেশৰ ৰাজধানী [[ঢাকা]]ত সেঁজুতি সাহাই জন্ম লাভ কৰিছিল আৰু তাতেই তেওঁ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ ড° সমীৰ কুমাৰ সাহা এগৰাকী [[অণুজীৱবিজ্ঞান|অণুজীৱবিজ্ঞানী]] আৰু তেওঁৰ মাতৃ ড° চেতাৰুন্নাহাৰ চেতাৰা এগৰাকী জনস্বাস্থ্য গৱেষক। সেঁজুতিৰ ভায়েকো পেচাত এগৰাকী অণুজীৱবিজ্ঞানী। ব্যক্তিগত জীৱনত সেঁজুতি সাহা বিবাহিত।<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-05-24|language=en|title=একজন সেঁজুতিৰ বিজ্ঞানী হয়ে ওঠা|url=https://sarabangla.net/post/sb-428940/|accessdate=2023-06-29|work=Sarabangla {{!}} Breaking News {{!}} Sports {{!}} Entertainment}}</ref> সেঁজুতিয়ে বাংলাদেশত উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাৰ পিছত, ২০০৫ চনত তেওঁ [[কানাডা]]ৰ টৰণ্টʼ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্নাতক শ্ৰেণীত নামভৰ্তি কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.sgs.utoronto.ca/profile/senjuti-saha/|title=Senjuti Saha – School of Graduate Studies|language=en|accessdate=2020-07-10}}</ref> [[জৈৱিক ৰসায়ন]] বিষয়ত সন্মানসহ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰি তেওঁ সেই বিশ্ববিদ্যালয়তেই আণৱিক জিনতত্ত্ব (Molecular genetics) বিষয়ত পিএইচডি কৰে।<ref>{{Cite web|language=en|title=Senjuti Saha – School of Graduate Studies|url=https://www.sgs.utoronto.ca/profile/senjuti-saha/|accessdate=2023-06-29}}</ref> == কৰ্ম আৰু গৱেষণা == উচ্চশিক্ষা সাং কৰি তেওঁ [[বাংলাদেশ| বাংলাদেশৰ]] চাইল্ড হেল্‌থ ৰিছাৰ্চ ফাউণ্ডেচন (চিএইচআৰএফ)ৰ বাহিৰেও কানাডা আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত গৱেষক হিচাপে কিছুদিন কাম কৰিছিল। ২০১৯ চনৰপৰা তেওঁ চিএইচআৰএফ-ত বিজ্ঞানী হিচাপে কৰ্মৰত। ইয়াৰ উপৰি প্ৰিন্ষ্টনৰ এটি গৱেষণা সংস্থাত অণুজীৱবিজ্ঞান আৰু স্বাস্থ্যব্যৱস্থাৰ পৰামৰ্শদাতা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰি আছে। আণৱিক জীৱবিজ্ঞান (Molecular biology)ৰ প্ৰযুক্তি শিশুৰোগ গৱেষণাত ব্যৱহাৰ ক্ষেত্ৰত সেঁজুতি সাহাই কাম কৰি আছে। ২০১৭ চনত বাংলাদেশৰ শিশুসকলৰ মাজত হঠাৎ মেনিনজাইটিছ (Meningitis)ৰ প্ৰাবল্য দেখা গৈছিল। সেইসময়ত তেওঁ আধুনিক আণৱিক জীৱবিজ্ঞানৰ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই আকস্মিক ৰোগ বিস্তাৰৰ কাৰণ অনুসন্ধান কৰি উলিয়ায়। চিকনগুনিয়া জ্বৰ আৰু মেনিনজাইটিছ সংক্ৰমণৰ মাজৰ এটি সম্পৰ্ক নিৰ্ণয় কৰি ৰোগ চিনাক্তকৰণৰ আধুনিক তথা সুলভ উপকৰণ আৱিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1634575/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%BF-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%BE-%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87|title=বিল গেটসেৰ নায়ক বাংলাদেশি বাবা-মেয়ে|work=প্ৰথম আলো|language=bn|accessdate=2020-07-10}}</ref> ২০২০ চনৰ কʼভিড মহামাৰিত বাংলাদেশৰ কʼভিড-১৯ চিনাক্তকৰণৰ কামত চিএইচআৰএফ-য়েও যোগ দিছিল। সেঁজুতি সাহাৰ নেতৃত্বত আঠজন গৱেষকৰ যৌথ উদ্যোগত মেʼ মাহত বাংলাদেশত প্ৰাপ্ত নমুনাৰপৰা সংগ্ৰহকৃত নতুন কৰʼনা ভাইৰাছৰ জিনʼম চিকুৱেন্স সফলভাৱে উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B6%E0%A7%80%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B7-%E0%A6%96%E0%A6%AC%E0%A6%B0/%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%8B%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8B%E0%A6%AE-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%BE-%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87-150067|title=বাবা-মেয়েৰ নেতৃত্বে দেশে কৰোনাভাইৰাসেৰ জিনোম সিকোয়েন্স উদ্‌ঘাটন|date=2020-05-13|work=[[দ্য ডেইলি ষ্টাৰ (বাংলাদেশ)|দ্য ডেইলি ষ্টাৰ]] Bangla|language=bn|accessdate=2020-07-10}}</ref> সেই বছৰৰে জুলাই মাহত, তেওঁ প্ৰথম বাংলাদেশী হিচাপে বিশ্ব সাস্থ্য সংস্থাৰ গ্লʼবেল পোলিঅʼ ইৰেডিকেশ্যন ইনিচিয়েটিভৰ বোৰ্ড মেম্বাৰ পদত নিযুক্ত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://polioeradication.org/timb-members/|title=GPEI-TIMB Members|language=en-GB|accessdate=2020-07-14}}</ref> == বঁটা-সন্মান == * বিল এণ্ড মেলিণ্ডা গেটছ এৱাৰ্ড ২০১৮ * বঙ্গমাতা বেগম ফজিলাতুন্নেছা মুজিব পুৰস্কাৰ == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons|Category:Senjuti Saha}} {{Wikiquote}} * [https://www.sgs.utoronto.ca/profile/senjuti-saha/ ড° সেঁজুতি সাহা] — টৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবছাইটত * [https://web.archive.org/web/20260322223156/https://www.getbengal.com/details/dr-senjuti-saha-first-bengali-microbiologist-to-be-appointed-in-who-board Dr Senjuti Saha, first Bengali microbiologist to be appointed in WHO board] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:সেঁজুতি সাহা}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মহিলা বিজ্ঞানী]] 0rroot8zfiji87mcr6vbna8qeyg1nqt 0 127390 646759 632659 2026-10-23T13:08:48Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ সম্পাদনা দ্বন্দ্ব আঁতৰাই দিয়া হ'ল, কাৰণ সম্পাদনা দ্বন্দ্ব লগাই ৰখাৰ ১০ মাহ মান হ'ল। 646759 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography |religion = [[Buddhism]] |name = আংগুলিমাল |image = [[File:The Buddha teaches Angulimala.jpg|frameless|upright=1.2]] |caption = অংগুলিমালে গৌতম বুদ্ধক খেদি ফুৰিছে। |alias = অহিংসক, গাগ্গা মন্তনিপুট্ট |dharma name = |birth_date = |birth_place = [[Savatthi|শ্ৰাৱস্তি]], [[Magadha (Mahajanapada)|মগধ]] বা [[Anga|অংগ]] |death_date = |death_place = |school = |lineage = |title = |location = |education = [[তক্ষশীলা]] |teacher = [[বুদ্ধ]] |reincarnation of = |predecessor = |successor = |students = |spouse = |partner = |children = |website = }} '''আংগুলিমাল''' (আক্ষৰিক অৰ্থ: 'আঙুলিৰ হাৰ'){{sfn|Gombrich|2006|p=135 n.1}}<ref name="Buswell 2013">{{cite book|last1=Buswell|first1=Robert E. Jr.|author1-link=Robert Buswell Jr.|last2=Lopez|first2=Donald S. Jr.|author2-link=Donald S. Lopez Jr.|title=Princeton Dictionary of Buddhism|date=2013|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=978-0-691-15786-3|chapter-url=http://www.daophatngaynay.com/vn/files/file-nen/Princeton_Dictionary_of_Buddhism_890707662.pdf|chapter=Aṅgulimāla}}</ref> বৌদ্ধ ধৰ্মৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব, বিশেষকৈ থেৰাভাদা পৰম্পৰাৰ ভিতৰত। বৌদ্ধ ধৰ্ম সংস্পৰ্শলৈ অহাৰ পাছত সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি হৈ যোৱা নিৰ্দয় ডকাইত হিচাপে চিত্ৰিত আংগুলিমালক বুদ্ধৰ শিক্ষাৰ মুক্তিদায়ক শক্তি আৰু বুদ্ধ জ্ঞানৰ শিক্ষক হিচাপে উৎকৃষ্ট উদাহৰণ বুলি ধৰা দেখা যায়। আংগুলিমালক বৌদ্ধসকলে প্ৰসৱৰ "পৃষ্ঠপোষক সাধু" হিচাপে গণ্য কৰে আৰু দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত ইয়াক উৰ্বৰতাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আংগুলিমালৰ কাহিনী পালি, সংস্কৃত, তিব্বতী আৰু চীনা ভাষাৰ অসংখ্য উৎসত পোৱা যায়। আংগুলিমালৰ জন্ম অহিংসক। শ্ৰাৱস্তিত এজন বুদ্ধিমান যুৱক হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু গুৰুৰ প্ৰিয় ছাত্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে ঈৰ্ষাত সহপাঠী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে তেওঁক শিক্ষকৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। আংগুলিমালৰপৰা মুক্তি পোৱাৰ প্ৰয়াসত শিক্ষকে তেওঁক পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ মানুহৰ হাজাৰটা আঙুলি বিচাৰি মাৰাত্মক অভিযানত পঠিয়াই দিয়ে। এই অভিযান সম্পন্ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আংগুলিমাল এজন নিষ্ঠুৰ ডকাইত হৈ পৰে, যাৰ ফলত বহুতৰ মৃত্যু হয় আৰু সমগ্ৰ গাঁৱৰ মানুহ পলায়ন কৰে। অৱশেষত ইয়াৰ ফলত ৰজা পাচেনাদিয়ে, হত্যাকাৰীক ধৰিবলৈ সৈন্যবাহিনী পঠিয়ায়। ইফালে আংগুলিমালৰ মাকে হস্তক্ষেপ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও পুত্ৰই তেওঁকো হত্যাৰ চেষ্টা কৰে। বুদ্ধই অৱশ্যে ইয়াক ৰোধ কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু নিজৰ শক্তি আৰু শিক্ষাৰ সহায়ত আংগুলিমালক সঠিক পথলৈ লৈ যায়। আংগুলিমাল বুদ্ধৰ অনুগামী হৈ পৰে আৰু ৰজা আৰু আন লোকক আচৰিত কৰি তেওঁৰ নিৰ্দেশনাত সন্ন্যাসী হয়। গাঁৱৰ মানুহে এতিয়াও আংগুলিমালৰ ওপৰত খং কৰে যদিও আংগুলিমালে সত্যৰ কাৰ্য্যৰ জৰিয়তে এগৰাকী মাতৃক প্ৰসৱৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰাত অৱস্থা কিছু উন্নত হয়। পণ্ডিতসকলে তত্ত্ব আগবঢ়াইছে যে, আংগুলিমাল ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ আগতে হয়তো হিংসুক দলৰ অংশ আছিল। ভাৰতবিজ্ঞানী ৰিচাৰ্ড গমব্ৰিচে তেওঁক তন্ত্ৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰূপৰ অনুগামী বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে যদিও এই দাবীক কেইবাজনো পণ্ডিতে প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে।[3][4] বৌদ্ধসকলে আংগুলিমালক আধ্যাত্মিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতীক বুলি গণ্য কৰে আৰু তেওঁৰ কাহিনীটোক এনে এক শিক্ষা হিচাপে গণ্য কৰে যে সকলোৱে নিজৰ জীৱনটো ভালৰ দিশত সলনি কৰিব পাৰে, আনকি কম সম্ভাৱনাপূৰ্ণ লোকেও। ইয়াৰ ফলত ব্ৰিটেইনৰ চৰকাৰী বৌদ্ধ কাৰাগাৰৰ চেপলেন্সীয়ে তেওঁৰ নামেৰে তেওঁলোকৰ সংস্থাটোৰ নামকৰণ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হয়। তদুপৰি ন্যায় আৰু পুনৰ্বাসনৰ বিদ্বান আলোচনাত আংগুলিমালৰ কাহিনীৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু ধৰ্মতত্ত্ববিদ জন থম্পছনে ইয়াক নৈতিক সংঘাতৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ এক উত্তম উদাহৰণ আৰু নৈতিকতাপূৰ্ণ জীৱন-যাপনৰ চেষ্টা হিচাপে লয়। আংগুলিমাল চিনেমা আৰু সাহিত্যৰ বিষয়-বস্তু হৈ আহিছে, একে নামৰ এখন থাই চিনেমাই তেওঁক প্ৰাচীন উৎস অনুসৰণ কৰি চিত্ৰিত কৰিছে আৰু সতীশ কুমাৰৰ ''দ্য বুদ্ধ এণ্ড দ্য টেৰৰিষ্ট'' নামৰ কিতাপখনে বিশ্বজুৰি হিংসাৰ যুদ্ধৰ প্ৰতি অহিংস সঁহাৰি হিচাপে কাহিনীটোক অভিযোজিত কৰিছে। ==পাঠ্য উৎস আৰু এপিগ্ৰাফিক তথ্য== আংগুলিমালৰ কাহিনী [[থেৰাবাদ]] পৰম্পৰাত আটাইতকৈ বেছি পোৱা যায়।{{sfn|Thompson|2015|p=161}} [[পালি ভাষা]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক কথাসমূহৰ দুখন গ্ৰন্থত আংগুলিমালৰ বুদ্ধৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাক্ষাৎকাৰ আৰু তেওঁৰ ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু ইয়াত কাহিনীটোৰ আটাইতকৈ পুৰণি সংস্কৰণটো উপস্থাপন কৰা হৈছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।{{sfn|Gombrich|2006|p=137}}{{sfn|Thompson|2015|p=162}}{{refn|group=টোকা|ইয়াৰ তুলনাত ১৯৯৪ চনত পণ্ডিতসকলে বুদ্ধৰ জীৱনৰ তাৰিখ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ ভিতৰত বুলি কয়।<ref>{{cite book|last=Norman |first=K.R. |author-link=K.R. Norman |title=A Philological Approach to Buddhism: The Bukkyō Dendō Kyōkai Lectures |url=https://ahandfulofleaves.files.wordpress.com/2011/11/a-philological-approach-to-buddhism_norman_tbf_1997.pdf |year=1994 |publisher=[[School of Oriental and African Studies]], [[University of London]] |page=39 }}</ref>}} প্ৰথমটো হৈছে [[থেৰাগাথা]], সম্ভৱতঃ দুয়োটাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি,{{sfn|Thompson|2015|p=161}} আৰু দ্বিতীয়টো হৈছে [[মজ্জিম নিকায়]]ৰ আংগুলিমাল সুত্ত।{{sfn|Wilson|2016|p=285}} দুয়োখনতে আংগুলিমালৰ বুদ্ধৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰৰ চমু বৰ্ণনা দিয়া আছে আৰু পিছলৈ কাহিনীটোত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা পটভূমিৰ তথ্যৰ বহুখিনি উল্লেখ কৰা হোৱা নাই (যেনে আংগুলিমাল এজন শিক্ষকৰ বচনত আবদ্ধ থকা)।{{sfn|Wilson|2016|p=288}}{{sfn|Thompson|2015|p=161}} পালি গ্ৰন্থৰ উপৰি সংস্কৃতৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তিব্বতী আৰু চীনা গ্ৰন্থতো আংগুলিমালাৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়।{{sfn|Wilson|2016|p=288}}{{sfn|Thompson|2015|p=162}} প্ৰাথমিক মুলাছাৰ্বস্তিভাদ ধাৰাৰ সংযুক্তগম নামৰ সংস্কৃত সংকলনটো, প্ৰাৰম্ভিক সৰ্বস্তিবাদ আৰু কাশ্যপীয়া ধাৰাৰদ্বাৰা দুখন চীনা গ্ৰন্থত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ–৫ম শতিকাত) কাহিনীটো অনুবাদ কৰা হৈছে আৰু ইয়াত কাহিনীৰ সংস্কৰণো সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।{{sfn|Zin|2005|page=707}}{{sfn|Thompson|2015|p=162}}{{sfn|Analayo|2008|p=135}} মহাসংঘীক ধাৰাৰ সংস্কৃত একত্তৰা আগমৰপৰা চীনা ভাষাত অনুবাদ কৰা এটা গ্ৰন্থও জনা যায়। ইয়াৰ উপৰি আংগুলিমালৰ বিষয়ে আন তিনিখন চীনা গ্ৰন্থও পোৱা গৈছে, যিবোৰৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত যদিও প্ৰথম তিনিখন চীনা গ্ৰন্থৰপৰা পৃথক।{{sfn |Bareau |1986 |page=655 }} এই প্ৰাচীন গ্ৰন্থসমূহৰ উপৰি পিছৰ অনুবাদসমূহো আছে, যিবোৰ [[বুদ্ধঘোষ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকা) বুলি কোৱা মজ্জিমা নিকায়ৰ টীকা আৰু [[ধম্মপাল]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকা) বুলি কোৱা থেৰাগাথাৰ টীকাত পোৱা যায়।{{sfn|Wilson|2016|p=288}} এই দুই ধাৰাবাহিক ইটোৱে সিটোৰপৰা স্বাধীন যেন নালাগে: ধম্মপালে বুদ্ধঘোষৰ নকল বা নিবিড়ভাৱে ৰূপান্তৰ কৰা যেন লাগে, যদিও কিছুমান অসামঞ্জস্যৰ ব্যাখ্যা যোগ কৰিছে।{{sfn|Gombrich|2006|p=137}}{{sfn|Thompson|2015|p=162}} আংগুলিমালৰ জীৱনৰ আদিম বিৱৰণীত আংগুলিমালৰ নিৰ্ভীক হিংসা আৰু ইয়াৰ বিপৰীতে বুদ্ধৰ শান্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। পিছৰ বিৱৰণীসমূহে বৌদ্ধ মতবাদৰ সৈতে মিল নোহোৱা যিকোনো কথা অধিক বিশদভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত আৰু স্পষ্ট কৰাৰ চেষ্টা কৰে।{{sfn|Thompson|2017|page=176}} উদাহৰণস্বৰূপে, এটা সমস্যা যিয়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে, সেয়া হ'ল হত্যাকাৰীৰপৰা জ্ঞানপ্ৰাপ্ত শিষ্যলৈ হঠাতে ৰূপান্তৰিত হোৱা—পৰৱৰ্তী বিৱৰণীসমূহে এই কথা ব্যাখ্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।{{sfn |Bareau |1986 |page=654 }} পিছৰ বিৱৰণীসমূহত অধিক অলৌকিকতাও সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে, আৰু বহুতো আখ্যানমূলক বিৱৰণৰ সৈতে ই কাহিনীটোৰ মূল কথাবোৰক ছাঁ পেলোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে।{{sfn|Analayo|2008|p=147}} প্ৰাথমিক পালি কথাসমূহত (পালি: সুত্ত) আংগুলিমালৰ কাৰ্যৰ বাবে কেৱল নিষ্ঠুৰতাৰ বাহিৰে আন কোনো উদ্দেশ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হোৱা নাই।{{sfn|Gombrich|2006|p=136}} পিছৰ গ্ৰন্থসমূহে পিছৰ ধাৰাভাষ্যকাৰসকলে আংগুলিমালৰ চৰিত্ৰটোক "পুনৰুদ্ধাৰ" কৰাৰ প্ৰচেষ্টাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁক এজন দুষ্ট হত্যাকাৰী হিচাপে নহয়, পৰিস্থিতিৰ আবদ্ধ হৈ থকা মৌলিকভাৱে ভাল মানুহ হিচাপে দেখা দিব পাৰে।{{sfn|Gombrich|2006|p=141}}{{sfn|Kosuta|2017|p=36}} কথা আৰু পদ্যৰ উপৰি জাতক কাহিনী, [[মিলিন্দপান্হা]] আৰু মঠৰ শাখাৰ কিছু অংশ আংগুলিমালৰ বিষয়ে লিখা আছে, লগতে পিছৰ মহাবংশৰ বুৰঞ্জীও আছে।{{sfn|Thompson|2015|pp=161–2}} আংগুলিমালৰ জীৱনৰ সৈতে জড়িত আন ভাষাৰ পিছৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত ''সতক'' নামৰ [[অৱদান গ্ৰন্থ]]{{sfn|Malalasekera|1960}} আৰু লগতে পৰৱৰ্তী সময়ত জ্ঞানী আৰু মূৰ্খৰ ওপৰত বক্তৃতা নামৰ কাহিনীৰ সংকলনও আছে, যিটো তিব্বতী আৰু চীনা ভাষাত বিদ্যমান।{{sfn|Analayo|2008|p=140}} চীনা তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ ভ্ৰমণৰ বিৱৰণীতো আংগুলিমালৰ বিষয়ে চমুকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Brancaccio|1999|page=105}} আংগুলিমালৰ জীৱনৰ বৰ্ণনাৰ উপৰিও আংগুলিমালীয়া সূত্ৰ নামৰ ''মহাযান কথা'' আছে, যাক গৌতম বুদ্ধই আংগুলিমালক সম্বোধন কৰিছে। [[বুদ্ধ প্ৰকৃতি]]ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা বক্তৃতাৰ এটা গোট তথাগতগৰ্ভ সূত্ৰৰ ভিতৰত এইখন অন্যতম।<ref name="Buswell 2013" />{{sfn|Thompson|2015|p=164}} চীনা গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা একে নামৰ আন এখন সূত্ৰ আছে, যিটো সূত্ৰ মদ্যপানৰ বিৰুদ্ধে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্থিতি ৰক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গ্ৰন্থখন অৱশ্যে পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite journal |last1=Wang-Toutain |first1=Françoise |title=Pas de boissons alcoolisées, pas de viande : une particularité du bouddhisme chinois vue à travers les manuscrits de Dunhuang |trans-title=No alcoholic beverages, no meat: one particular characteristic of Chinese Buddhism, seen through the manuscripts of Dunhuang |journal=[[Cahiers d'Extrême-Asie]] |date=1999 |volume=11 |issue=1 |pages=101{{en dash}}102, 105, 112{{en dash}}115 |doi=10.3406/asie.1999.1151 |language=fr |url=http://www.persee.fr/docAsPDF/asie_0766-1177_1999_num_11_1_1151.pdf |access-date=2021-03-16 |archive-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201122939/https://www.persee.fr/docAsPDF/asie_0766-1177_1999_num_11_1_1151.pdf |url-status=dead |archivedate=2023-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230201122939/https://www.persee.fr/docAsPDF/asie_0766-1177_1999_num_11_1_1151.pdf |deadurl=yes }}</ref> পাঠ্য প্ৰমাণৰ উপৰিও প্ৰাৰম্ভিক এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণো পোৱা গৈছে। আংগুলিমালাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা আদিম ৰিলিফসমূহৰ ভিতৰত এটা প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ।{{sfn|Zin|2005|p=709}} ==কাহিনী== ===পূৰ্বৰ অৱতাৰবোৰ=== গ্ৰন্থসমূহত আংগুলিমালে বুদ্ধ গৌতমক লগ পোৱাৰ পূৰ্বে পূৰ্বৰ অৱতাৰৰ বৰ্ণনা কৰিছে। এই জীৱনত তেওঁ যক্ষলৈ পৰিণত হোৱা নৰভোজী ৰজা (পালি: যক্ষ, এক প্ৰকাৰৰ দানৱ; সংস্কৃত: যক্ষ),{{sfn|Wilson|2016|p=286}}{{sfn|Barrett|2004|page=180}} [[সৌদাস]] নামেৰে জন্মগ্ৰহণ কৰাৰ কথা কিছুমান গ্ৰন্থত আছে।{{sfn|Zin |2005|page=706}} এটা মৃত কেঁচুৱাৰ মাংস পৰিৱেশন কৰি সৌদাসে মানুহৰ মাংস খোৱাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ উঠে। যেতিয়া তেওঁ আৰু অধিক বিচাৰে, তেতিয়া তেওঁৰ প্ৰজাসকলে নিজৰ সন্তানৰ সুৰক্ষাৰ বাবে চিন্তা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু তেওঁক নিজৰ ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠিয়ায়।{{sfn|Barrett|2004|page=181}}{{refn|group=টোকা|মৃত কেঁচুৱা খোৱাৰ বিষয়ে লিখা অংশটো কাহিনীটোৰ এটা চীনা সংস্কৰণতহে পোৱা যায়, আৰু হয়তো ৫ম শতিকাৰ চীনত এনে প্ৰথাক সমালোচনা কৰিবলৈ যোগ কৰা হৈছে।{{sfn|Barrett|2004|page=181}}}} দানৱলৈ পৰিণত হৈ সৌদাসে এজন দেৱতাক লগ পায়, যিয়ে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে যে সৌদাসে আন এশ ৰজাক বলি দিলে ৰজাৰ মৰ্যাদা উদ্ধাৰ কৰিব পাৰিব।{{sfn|Barrett|2004|page=180}} ৯৯ জন ৰজাক হত্যা কৰি [[সুতসোম]] নামৰ এজন ৰজাই সৌদাসৰ মন সলনি কৰি ধৰ্মপৰায়ণ মানুহ কৰি দিয়ে আৰু তেওঁ সকলো হিংসা ত্যাগ কৰে। গ্ৰন্থসমূহত সুতসোমক বুদ্ধৰ পূৰ্বৰ অৱতাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে,{{sfn|Barrett|2004|page=180}}{{sfn|Zin |2005|page=706}} আৰু সৌদাসক আংগুলিমালৰ পূৰ্বৰ অৱতাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|last1=Wilkens|first1=Jens|title=Studien Zur Alttürkischen Daśakarmapathāvadānamālā (2): Die Legende Vom Menschenfresser Kalmāṣapāda|trans-title=Studies of the Old Turkish Daśakarmapathāvadānamālā (2): The Legend of the Man-eater Kalmāṣapāda|language=de|journal=[[Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae]]|date=2004|volume=57|issue=2|page=169|doi=10.1556/AOrient.57.2004.2.1|jstor=23658630}}</ref> একোত্তৰ আগমৰ মতে অৱশ্যে পূৰ্বৰ অৱতাৰত আংগুলিমাল এজন যুৱৰাজ, যাৰ শৌৰ্য আৰু বীৰ্যই তেওঁৰ শত্ৰুক বিৰক্ত কৰে। যেতিয়া তেওঁৰ শত্ৰুৱে তেওঁক হত্যা কৰে, তেতিয়া তেওঁ মৃত্যুৰ ঠিক আগতেই প্ৰতিজ্ঞা কৰে যে তেওঁ নিজৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’ব পাৰে, আৰু এজন প্ৰভুৰ নিৰ্দেশনাত ভৱিষ্যতৰ জীৱনত নিৰ্বাণ লাভ কৰিব পাৰে। এই সংস্কৰণত আংগুলিমালৰ হত্যাকাণ্ডক অতীত জীৱনত তেওঁৰ ওপৰত কৰা বেয়া কামৰ পৰিণতি হিচাপে ন্যায্যতা প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু তেওঁৰ বলি হোৱা লোকসকলেও এসময়ত আংগুলিমালক কৰা ব্যৱহাৰৰ দৰেই দশা লাভ কৰে।{{sfn |Bareau |1986 |pp=656{{en dash}}7}} ===যৌৱন=== [[File:Double-Headed Eagle Stupa at Sirkap 08.jpg|তক্ষশীলাৰ অৱশিষ্ট, বৰ্তমান পাকিস্তানত|thumb|alt=Ruins]] বেছিভাগ গ্ৰন্থতে আংগুলিমালৰ জন্ম সাৱঠিত (শ্ৰাৱস্তী),{{sfn|Zin |2005|page=706}}{{refn|group=টোকা|প্ৰাচীন চীনা গ্ৰন্থৰ দুখনত মগধ বা অংগত অংগুলিমালৰ জন্ম হৈছে। ৰজা পাচেনাদিৰ কোনো অৱতাৰণা নাই।{{sfn|Zin|2005|page=707}}{{sfn |Bareau |1986 |page=655 }}}}, জাতিত গৰ্গ বংশৰ ব্ৰাহ্মণ (পুৰোহিত), তেওঁৰ পিতৃ ভগৱ কোশল ৰজাৰ পাৰিষদ আৰু মাতৃক মন্তানী বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Malalasekera|1960}} ধাৰাবাহিক গ্ৰন্থ অনুসৰি শিশুটিৰ জন্মৰ সময়ত দেখা শংকাই (অস্ত্ৰৰ জিলিকণি আৰু আকাশত "ধূমকেতু সদৃশ নক্ষত্ৰমণ্ডল"ৰ আবিৰ্ভাৱ){{sfn|Malalasekera|1960}} ইংগিত দিয়ে যে শিশুটিৰ ভাগ্যত ডকাইত হোৱাৰ বিধান আছে।{{sfn|Wilson|2016|p=286}}{{sfn|Gombrich|2006|p=138}} পিতৃয়ে ৰজাৰ বাবে শংকাৰ ব্যাখ্যা কৰি থাকোঁতে ৰজাই সুধিলে যে, শিশুটি অকলশৰীয়া ডকাইত হ’ব নে ডকাইতৰ চৰ্দাৰ হ’ব। যেতিয়া ভগৱে উত্তৰ দিয়ে যে, তেওঁ এজন অকলশৰীয়া ডকাইত হ'ব, তেতিয়া ৰজাই তেওঁক জীয়াই থাকিবলৈ দিয়ে।{{sfn|Gombrich|2006|p=138}} বুদ্ধঘোষে বৰ্ণনা কৰিছে যে, পিতৃয়ে শিশুটিৰ নাম অহিংসক ৰাখিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে 'নিৰাপদ'।{{sfn|Malalasekera|1960}} এইটো অহিংসা (অহিংসা) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, কাৰণ তেওঁৰ জন্মৰ সময়ত কোনোৱেই আঘাত নাপায়, বেয়া শংকাৰ সত্ত্বেও।<ref name="Buswell 2013" /> ধম্মপালৰ টীকাত কোৱা হৈছে যে চিন্তিত ৰজাই প্ৰথমতে তেওঁক হিংসক ('ক্ষতিকাৰক') নাম দিছিল যদিও পিছলৈ নামটো সলনি কৰা হৈছে।{{sfn|Malalasekera|1960}} ডাঙৰ হৈ অহিংসক সুদৰ্শন, বুদ্ধিমান আৰু সৎ স্বভাৱৰ ল’ৰা হৈ পৰিল।{{sfn|Wilson|2016|p=286}}{{sfn|Zin |2005|page=707}} মাক-দেউতাকে তেওঁক এজন সুপৰিচিত শিক্ষকৰ ওচৰত পঢ়িবলৈ তক্ষশীলালৈ পঠিয়াই দিয়ে। তাতে তেওঁ শিক্ষকৰ ঘৰত বিশেষ সুবিধা ভোগ কৰি পঢ়া-শুনাত পাৰদৰ্শিতা দেখুৱাই শিক্ষকৰ প্ৰিয় ছাত্ৰ হৈ পৰে। কিন্তু আন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে অহিংসকৰ দ্ৰুত অগ্ৰগতিৰ বাবে ঈৰ্ষা বাঢ়ি যায় আৰু তেওঁৰ গুৰুক তেওঁৰ বিৰুদ্ধে কথা লগাই দিয়াৰ উপায় বিচাৰে।{{sfn|Malalasekera|1960}} সেই উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে অহিংসকে গুৰু পত্নীৰ সৈতে অধিক মিলামিছা কৰা বুলি কথা উলিয়ালে।{{sfn|Wilson|2016|p=286}} অহিংসকক পোনপটীয়াকৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ অনিচ্ছুক বা অক্ষম,{{refn|group=টোকা|ধৰ্মপালে অহিংসকক "সাতটা হাতীৰ দৰে শক্তিশালী" বুলি উল্লেখ কৰিছে, আনহাতে আন এখন গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে যে, শিক্ষক চিন্তিত যে, যদি তেওঁ কোনো ছাত্ৰক হত্যা কৰা বুলি ধৰা পৰে তেন্তে তেওঁৰ সুনাম ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব।{{sfn|Zin |2005|page=708}}{{sfn|Gombrich|2006|pp=138–9}}}} শিক্ষকে কয় যে, অহিংসকৰ প্ৰকৃত ব্ৰাহ্মণ হিচাপে প্ৰশিক্ষণ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ হৈছে, কিন্তু তেওঁ এজন শিক্ষকক পৰম্পৰামতে আগবঢ়োৱা দক্ষিণা দিব লাগিব আৰু তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ শাস্তি প্ৰদান কৰিব। এই ভয়ংকৰ পুৰস্কাৰ বিচৰাৰ দ্বাৰা আংগুলিমালক হত্যা কৰা হ'ব বুলি ভাবি শিক্ষকে প্ৰত্যেকটো বেলেগ মানুহৰ পৰা হাজাৰটা আঙুলি লাগে বুলি দাবী কৰে।{{sfn|Malalasekera|1960}}{{sfn|Zin |2005|page=707}}{{refn|group=টোকা|কাহিনীটোৰ কিছুমান সংস্কৰণত এশ আঙুলিৰ কথা উল্লেখ আছে, আন কিছুমানত হাজাৰৰ কথা উল্লেখ আছে।{{sfn|Zin |2005|page=708}}{{sfn|Analayo|2008|p=141}} ধম্মপালে কৈছে যে, আংগুলিমালে সোঁহাতৰ পৰা হাজাৰটা আঙুলি আনিব লগা হৈছিল,{{sfn|Gombrich|2006|p=139}} ২০০ জন লোকক হত্যা কৰিলে এই কাম সম্ভৱ হ'ব পাৰে বুলি আপাত দৃষ্টিত অজ্ঞাত,{{sfn|Gombrich|2006|p=139}} বা ইতিমধ্যে মৃত মানুহৰ পৰা আঙুলি লৈ।{{sfn|Thompson|2017|p=176}} আনহাতে বুদ্ধঘোষে কৈছে যে, আংগুলিমালক "হাজাৰ ভৰি মাৰিব" বুলি কোৱা হৈছে, আৰু সঠিক গণনা ৰখাৰ সহায়ক হিচাপেহে আঙুলিবোৰ গোটাই লয়।{{sfn|Gombrich|2006|p=142}}}} বুদ্ধঘোষৰ মতে, অহিংসকে এই কথাত আপত্তি কৰি কয় যে, তেওঁ শান্তিপূৰ্ণ পৰিয়ালৰ পৰা আহিছে, কিন্তু শেষত শিক্ষকে তেওঁক সেইটোৱে লাগিব বুলি কয়।{{sfn|Gombrich|2006|p=139}} কিন্তু আন সংস্কৰণ অনুসৰি অহিংসকে শিক্ষকৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ নকৰে।{{sfn|Wilson|2016|p=286}} আন এটা গল্প সংস্কৰণত শিক্ষকৰ পত্নীয়ে অহিংসকক ভুলাবলৈ চেষ্টা কৰে। যেতিয়া অহিংসকে তেওঁৰ আবেদন নাকচ কৰে, তেতিয়া গুৰুপত্নী ক্ষোভিত হয় আৰু গুৰুক কয় যে অহিংসকে তেওঁক প্ৰেম প্ৰস্তাৱ দিছে। পিছলৈয়ো কাহিনীটো একেদৰেই চলি আছে।<ref name="Buswell 2013" />{{sfn|Zin |2005|page=707}} ===ডকাইত হিচাপে জীৱন=== [[File:Ongkhuliman_(1962,_p_18).jpg|thumb|left|অহিংসক আংগুলিমাল নামেৰে এজন ঘাইপথৰ ডকাইত হৈ পৰে, হেম ভেজাকৰ্ণৰ চিত্ৰকল্প]] গুৰুৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি আংগুলিমালে ঘাইপথত ৰৈ থকা ঘাতক হৈ পৰে। জালিনী নামৰ অৰণ্য এখনৰ শিলৰ ওপৰত বহি অপেক্ষা কৰে য'ৰ পৰা তেওঁ মানুহক পাৰ হৈ যোৱা দেখিব পাৰে আৰু তেওঁ সেই যাত্ৰীসকলক হত্যা কৰে বা আঘাত কৰে।<ref>{{cite book|last1=Lamotte|first1=Etienne|author-link1=Etienne Lamotte|title=History of Indian Buddhism: From the Origins to the Saka Era|url=https://archive.org/details/historyofindianb0000lamo|date=1988|publisher=[[Université catholique de Louvain]], Institut orientaliste|isbn=906831100X|page=[https://archive.org/details/historyofindianb0000lamo/page/22 22]}}</ref>{{sfn|Malalasekera|1960}} তেওঁৰ এই কাৰ্যৰ বাবে অতি সোনকালেই তেওঁ কুখ্যাত হৈ পৰে।{{sfn|Wiltshire |1984|page=91}} যেতিয়া ৰাইজে সেই ৰাস্তা এৰাই চলিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়া গাঁৱে-ভূঞে সোমাই মানুহক ঘৰৰ পৰা টানি টানি হত্যা কৰে। গোটেই গাঁওবোৰ পৰিত্যক্ত হৈ পৰিল।{{sfn|Malalasekera|1960}}{{sfn|Gombrich|2006|p=139}} কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও নিজৰ ভুক্তভোগীৰ পৰা কাপোৰ বা মণি-মুকুতা লোৱা নাই, কেৱল আঙুলিহে লয়।{{sfn|Gombrich|2006|p=139}} তেওঁ আক্ৰমণ কৰা নিৰ্যাতিতৰ সংখ্যাৰ হিচাপ ৰাখিবলৈ আঙুলিবোৰ ৰছীৰে মালা সাজি বান্ধি গছত ওলোমাই ৰাখে। কিন্তু চৰাইয়ে আঙুলিৰ পৰা মাংস খাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ বাবে তেওঁ আঙুলিবোৰ মালা হিচাপে পিন্ধিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এইদৰে তেওঁক আংগুলিমাল বুলি জনা যায়, যাৰ অৰ্থ হৈছে 'আঙুলিৰ হাৰ'।<ref name="Buswell 2013" />{{sfn|Gombrich|2006|p=139}} কিছুমান চিত্ৰত তেওঁক হাৰতকৈ আঙুলিৰে মূৰত পোছাক পিন্ধা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে।{{sfn|Brancaccio|1999|pp=108–12}} ===বুদ্ধৰ সৈতে সাক্ষাৎ=== [[File:054 Angulimala cannot Catch up with Buddha who ordains him and he becomes an Arahant (9270708415).jpg|thumb|থাইলেণ্ডৰ হাটয়াইৰ চেডি ট্ৰাইফপ ট্ৰাইমংখন মন্দিৰত চিত্ৰকলা|upright=0.9]] গাঁৱৰ জীৱিত লোকসকলে সেই অঞ্চলৰ পৰা পলায়ন কৰে আৰু কোশলৰ ৰজা পাচেনাদিৰ ওচৰত অভিযোগ কৰে।{{sfn|Wilson|2016|pp=293–4}}{{sfn|Gombrich|2006|p=140}} পাচেনাদিয়ে ইয়াৰ উত্তৰত ৫০০ সৈন্যৰ সৈন্যবাহিনী পঠিয়াই আংগুলিমালক আক্ৰমণ কৰিবলৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Loy|2009|p=1246}} ইফালে আংগুলিমালৰ পিতৃ-মাতৃয়ে পাচেনাদিয়ে এজন আইন অপৰাধীক আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহাৰ খবৰটো শুনিবলৈ পায়। যিহেতু আংগুলিমালৰ জন্ম হৈছিল কু-সংকেত লৈ, গতিকে তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে সেয়া নিশ্চয় তেওঁলোকৰ পুত্ৰই। যদিও পিতৃয়ে এই ক্ষেত্ৰত হস্তক্ষেপ নকৰাটো পছন্দ কৰে,{{refn|group=টোকা|বুদ্ধঘোষে কয় যে, তেওঁ সাহস নকৰে; আনহাতে ধম্মপালে কয় যে, তেওঁৰ মতে তেওঁৰ "এনে পুত্ৰৰ কোনো কাম নাই"।{{sfn|Gombrich|2006|p=140}}}} মাতৃ কিন্তু এই কথাত একমত নহয়।{{sfn|Wilson|2016|pp=293–4}}{{sfn|Gombrich|2006|p=140}}{{refn|group=টোকা|বৌদ্ধবিজ্ঞানী আন্দ্ৰে বেৰ’ আৰু ধৰ্মতত্ত্ববিদ জন থম্পছনে যুক্তি দিছে যে হস্তক্ষেপ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা মাতৃৰ পাছটো পিছলৈ মূল কাহিনীটোত যোগ কৰা হৈছে যদিও এছিয়ান অধ্যয়নৰ পণ্ডিত মনিকা জিনে লক্ষ্য কৰিছে যে মাতৃগৰাকী ইতিমধ্যে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰাৰম্ভিক শিল্পত দেখা গৈছে।{{sfn|Zin |2005|page=708}}{{sfn|Thompson|2015|p=163}}}} পুত্ৰৰ প্ৰাণৰ শংকাত তেওঁ পুত্ৰক বিচাৰি ৰজাৰ উদ্দেশ্যৰ বিষয়ে সতৰ্ক কৰি দিবলৈ আৰু যত্ন ল’বলৈ ৰাওনা হয়।{{sfn|Thompson|2015|p=163}}{{sfn|Wilson|2016|p=286}} বুদ্ধই ধ্যান-দৃষ্টিৰ দ্বাৰা (পালি: abhiññā) অনুভৱ কৰে যে, আংগুলিমালে ৯৯৯ জন বাটৰুৱাক হত্যা কৰিছে, আৰু হাজাৰতম কৰিবলৈ এজন লোকক নিশ্চয় বিচাৰিছে।{{sfn|Wilson|2016|p=298 n.30}}{{refn|কিন্তু কিছুমান সংস্কৰণৰ মতে, বুদ্ধই সন্ন্যাসীৰ পৰা অংগুলিমালৰ বিষয়ে শুনা পায়, যিসকলে দান-বৰঙণিৰ বাবে ঘূৰি ফুৰে আৰু পাচেনাদিৰ ৰাজপ্ৰসাদত অভিযোগ কৰা গাঁৱৰ মানুহক দেখিছে।{{sfn |Bareau |1986 |p=656 }}|group=টোকা}} যদি সেইদিনা বুদ্ধই আংগুলিমালৰ সম্মুখীন হয়, তেন্তে আংগুলিমাল সন্ন্যাসী হ'ব আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত অভিন্না লাভ কৰিব।{{sfn|Wilson|2016|p=298 n.30}} কিন্তু যদি আংগুলিমালে তাৰ পৰিৱৰ্তে মাকক হত্যা কৰে তেন্তে তেওঁ তেওঁৰ হাজাৰতম বলি হ'ব আৰু তেওঁক ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰা হ'ব,<ref name="Buswell 2013" />{{sfn|Gombrich|2006|p=140}} যিহেতু বৌদ্ধ ধৰ্মত মাতৃক হত্যা কৰাটো এজন ব্যক্তিয়ে কৰিব পৰা পাঁচটা আটাইতকৈ বেয়া কামৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfn|Kosuta|2017|pp=40–1}}{{sfn|Analayo|2008|p=146}} স্থানীয় গাঁৱৰ মানুহে নাযাবলৈ সঁকিয়াই দিয়াৰ পিছতো{{sfn|Gombrich|2006|p=136}}{{sfn|van Oosten |2008 |page=251 }} বুদ্ধই আংগুলিমালক বাধা দিবলৈ ৰাওনা হয়।{{sfn|Malalasekera|1960}}। কোশলৰ অৰণ্যৰ মাজেৰে যোৱা বাটত আংগুলিমালে প্ৰথমে মাকক দেখা পায়।<ref name="Buswell 2013" /> কাহিনীটোৰ কিছুমান সংস্কৰণ অনুসৰি, তাৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে মিলনৰ মুহূৰ্ত হয়, মাতৃয়ে তেওঁৰ বাবে খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{sfn|Thompson|2017|p=183}} কিছু দ্বিধা-দ্বন্দ্বৰ অন্তত অৱশ্যে সি মাককেই নিজৰ হাজাৰতম ব্যক্তি কৰি লোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। কিন্তু তাৰ পিছত যেতিয়া বুদ্ধও আহি পায়, তেতিয়া তেওঁ তাৰ পৰিৱৰ্তে বুদ্ধক হত্যা কৰিবলৈ ঠিৰাং কৰি লয়। তেওঁ তৰোৱালখন উলিয়াই, বুদ্ধৰ ফালে দৌৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কিন্তু যদিও আংগুলিমালে যিমান পাৰে বেগেৰে দৌৰিছে, তথাপি শান্তভাৱে খোজ কাঢ়ি গৈ থকা বুদ্ধক লগ ধৰিব নোৱাৰে।<ref name="Buswell 2013" /> বুদ্ধই কিছুমান অলৌকিক সাফল্য (পালি: ইদ্ধি; সংস্কৃত: ঋদ্ধি) ব্যৱহাৰ কৰি আছে, যিয়ে আংগুলিমালক প্ৰভাৱিত কৰে:{{sfn|Wiltshire |1984|page=91}}{{sfn|Thompson|2015|p=162}} এখন গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে যে, এই শক্তিসমূহৰ জৰিয়তে বুদ্ধই যিখন পৃথিৱীত থিয় হৈ আছে, সেই পৃথিৱীখন সংকুচিত আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰে, যাৰ ফলত আংগুলিমালৰ দূৰত্ব বজাই ৰাখে।{{sfn|Analayo|2008|p=142}} এই কথাই আংগুলিমালক ইমানেই বিমোৰত পেলায় যে তেওঁ বুদ্ধক খোজ কঢ়াটো বন্ধ কৰিবলৈ কয়। তেতিয়া বুদ্ধই কয় যে, তেওঁ নিজেই ইতিমধ্যে খোজ কঢ়া বন্ধ কৰিছে, এতিয়া আংগুলিমালেহে বন্ধ কৰিব লাগে:<ref name="Buswell 2013" />{{sfn|Mathers|2013|page=127}} {{Cquote| আংগুলিমাল, মই থিয় হৈ আছোঁ (পালি: থিতা), সকলো সত্ত্বাৰ বাবে দণ্ড (পালি: দণ্ডা) এফালে ৰাখিছোঁ; কিন্তু আপুনি জীৱৰ ক্ষেত্ৰত অসংযত (পালি: asaññato); সেয়েহে মই থিয় হৈ আছোঁ, তুমি থিয় হৈ থকা নাই।{{sfn|Wiltshire |1984|page=91}}}} আংগুলিমালে অধিক ব্যাখ্যা বিচাৰে; তাৰ পিছত বুদ্ধই কয় যে, এজন ভাল সন্ন্যাসীয়ে নিজৰ কামনা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।{{sfn|Thompson|2015|pp=162–3}} আংগুলিমাল বুদ্ধৰ উৎসাহভৰা মাতত আপ্লুত হয়,{{sfn|Analayo|2008|p=145}} আৰু তেওঁ কৰা কামৰ বাবে অপৰাধবোধেৰে পীড়িত হয়।{{sfn|Thompson|2017|p=177}} বুদ্ধৰ কথা শুনাৰ পিছত আংগুলিমালে নিজকে ধৰ্মান্তৰিত বুলি শ্ৰদ্ধাৰে ঘোষণা কৰে, ডকাইত হিচাপে নিজৰ জীৱন বন্ধ কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰে আৰু বৌদ্ধ মঠ-মন্দিৰত যোগদান কৰে।{{sfn|Gombrich|2006|p=135}}{{sfn|Analayo|2008|pp=142–3}}{{sfn|van Oosten |2008 |page=252 }} তেওঁক জেতবন মঠত ভৰ্তি কৰা হয়।{{sfn|Thompson|2015|p=163}} ===সন্ন্যাসী জীৱন আৰু মৃত্যু=== [[File:Wat Pangla - 041 Angulimala (10684804324).jpg|thumb|বুদ্ধৰ সম্মুখত সন্মানেৰে বহি থকা আংগুলিমাল। দক্ষিণ থাইলেণ্ডৰ ছংখলাত ৱাট পাংলাৰ চিত্ৰকলা|upright=0.5]] ইফালে ৰজা পাচেনাদি আংগুলিমালক হত্যা কৰিবলৈ ৰাওনা হয়। তেওঁ প্ৰথমে জেতবন মঠত বুদ্ধ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ ওচৰলৈ যাবলৈ যোৱাটো বন্ধ কৰে।{{sfn |Bareau |1986 |p=655 }} তেওঁ বুদ্ধক নিজৰ কথা বুজাই কোৱাত বুদ্ধই সুধিলে যে, যদি তেওঁ এইটো আৱিষ্কাৰ কৰে যে আংগুলিমালে ঘাইপথৰ ডকাইত এজনৰ জীৱন ত্যাগ কৰি সন্ন্যাসী হৈছে তেন্তে ৰজাই কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিব। ৰজাই কয় যে তেওঁ তেওঁক প্ৰণাম কৰিব আৰু তেওঁৰ মঠৰ বৃত্তিত তেওঁক নিযুক্ত হোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিব। তাৰ পিছত বুদ্ধই কয় যে আংগুলিমাল তেওঁৰ পৰা মাত্ৰ কেইফুটমান দূৰতে বহি আছে, চুলি আৰু দাড়ি কাটিছে, তেওঁ এতিয়া বৌদ্ধ শ্ৰেণীৰ এজন সদস্য। ৰজাই বিস্মিত হোৱাৰ লগতে আনন্দিত হৈ আংগুলিমালক নিজৰ বংশ আৰু মাকৰ নামেৰে সম্বোধন কৰে (পালি: গগ্গা মন্তনীপুত্ত) আৰু আংগুলিমালাক বস্ত্ৰ সামগ্ৰী দান কৰিবলৈ আগবঢ়ায়। আংগুলিমালে অৱশ্যে উপহাৰ গ্ৰহণ নকৰে, কাৰণ তেওঁ তেতিয়া তপস্বী ধৰ্ম পালন কৰি আছে।{{sfn|Malalasekera|1960}}{{sfn|Zin |2005|page=707}} শেষত ৰজাই আংগুলিমালক শাস্তি দিয়াটো বন্ধ কৰে। এই অংশটোৱে বৌদ্ধবিজ্ঞানী আন্দ্ৰে বেৰ’ৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সৈতে একমত যে বুদ্ধ আৰু সেই সময়ৰ ৰজা আৰু শাসকসকলৰ মাজত পাৰস্পৰিক হস্তক্ষেপ নকৰাৰ এক অলিখিত চুক্তি আছিল।{{sfn|Thompson|2015|pp=166–7}} পিছলৈ আংগুলিমালে প্ৰসৱৰ সময়ত কঠিন প্ৰসৱকালীন যন্ত্ৰণাৰ সম্মুখীন হোৱা এগৰাকী নাৰীৰ সম্মুখীন হয়।{{refn|group=টোকা|এই অংশটো [[ত্ৰিপিটক]] ৰ সকলো সংস্কৰণতে দেখা নাযায়।{{sfn|Zin |2005|page=707}}}} আংগুলিমালে নাৰীগৰাকীৰ যন্ত্ৰণা গভীৰভাৱে অনুভৱ কৰি ইমানেই সহৃদয়তা অনুভৱ কৰে যে তেওঁ কেতিয়া ডকাইত আছিল সেই কথা পাহৰি গৈছিল।<ref name="Langenberg" />{{sfn|van Oosten |2008 |page=252 }}{{sfn |Bareau |1986 |p=656 }} তেওঁ বুদ্ধৰ ওচৰলৈ গৈ সোধে যে নাৰীগৰাকীৰ কষ্ট লাঘৱ কৰিবলৈ তেওঁ কি কৰিব পাৰে। বুদ্ধই আংগুলিমালক নাৰীৰ ওচৰলৈ গৈ ক’বলৈ কয়: {{Cquote|ভনী, জন্মাৱধি মই কেতিয়াও ইচ্ছাকৃতভাৱে কোনো জীৱক জীৱনৰ কোনো অধিকাৰৰপৰা বঞ্চিত কৰা নাই। এই সত্যৰদ্বাৰা আপুনি ভাল হওক আৰু আপোনাৰ কেঁচুৱাটোও ভাল হওক। }} তেতিয়া আংগুলিমালে বুদ্ধক ক’লে, তেওঁৰ বাবে এই কথা কোৱাটো অসত্য হ’ব, যাৰ উত্তৰত বুদ্ধই এই সংশোধিত স্তৱকটোৰে উত্তৰ দিছে: {{Cquote|ভনী, যেতিয়াৰপৰা মই সৎ হিচাপে জন্ম লৈ বাস কৰিছোঁ, তেতিয়াৰপৰাই মই কেতিয়াও ইচ্ছাকৃতভাৱে কোনো জীৱক জীৱনৰপৰা বঞ্চিত কৰিছোঁ, সেই কথা মনত নাই। এই সত্যৰদ্বাৰা আপুনি ভাল হওক আৰু আপোনাৰ কেঁচুৱাটোও ভাল হওক।<ref name="Buswell 2013" /> [জোৰ দিয়া হৈছে]}} বুদ্ধই ইয়াত আংগুলিমালক তেওঁ সন্যাসীৰ জীৱন বাছি লোৱা কথাটোৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে,<ref name="Buswell 2013" /> ইয়াক দ্বিতীয় জন্ম বুলি বৰ্ণনা কৰিছে, যিটো তেওঁৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ সৈতে বিপৰীতমুখী।{{sfn|Wilson|2016|p=293}}{{sfn|Gombrich|2006|p=136}} জাতিৰ অৰ্থ জন্ম, কিন্তু পালি ধাৰাবাহিকত এই শব্দটোক বংশ বা বংশ (পালি: গট্টা) বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। এইদৰে ইয়াত জাতি শব্দটোৱে বুদ্ধসকলৰ বংশ অৰ্থাৎ মঠৰ সম্প্ৰদায়কো বুজায়।{{sfn|Wilson|2016|pp=297–8 n.24}} আংগুলিমালে এই "সত্য কাৰ্য্য" কৰাৰ পাছত মহিলাগৰাকীয়ে নিৰাপদে নিজৰ সন্তানক জন্ম দিয়ে। এই পদটো পিছলৈ সুৰক্ষামূলক পদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে, যাক সাধাৰণতে ''আংগুলিমালা পৰিত্ত'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book|last=Swearer|first=D.K.|year=2010|title=The Buddhist World of Southeast Asia|publisher=[[SUNY Press]]|url=http://www.ahandfulofleaves.org/documents/The%20Buddhist%20World%20of%20Southeast%20Asia_Swearer.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316090358/http://ahandfulofleaves.org/documents/The%20Buddhist%20World%20of%20Southeast%20Asia_Swearer.pdf|url-status=dead|archive-date=March 16, 2015|isbn=978-1-4384-3251-9|page=253|access-date=December 22, 2025|archivedate=June 12, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612144423/http://www.ahandfulofleaves.org/documents/The%20Buddhist%20World%20of%20Southeast%20Asia_Swearer.pdf}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Buswell|first1=Robert E. Jr.|author1-link=Robert Buswell Jr.|last2=Lopez|first2=Donald S. Jr.|author2-link=Donald S. Lopez Jr.|encyclopedia=Princeton Dictionary of Buddhism|date=2013|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=978-0-691-15786-3|url=http://www.daophatngaynay.com/vn/files/file-nen/Princeton_Dictionary_of_Buddhism_890707662.pdf|title=Aṅgulimāla, Paritta, Satyāvacana}}</ref> থেৰাভাদা দেশসমূহৰ গৰ্ভৱতী মহিলাসকলৰ বাবে আশীৰ্বাদ দিয়াৰ সময়ত মঠৰ লোকসকলে এই গ্ৰন্থখন পাঠ কৰে<ref>{{cite book|last1=Appleton|first1=Naomi|title=Jataka Stories in Theravada Buddhism: Narrating the Bodhisatta Path|date=2013|publisher=[[Ashgate Publishing]]|isbn=978-1-4094-8131-7|url=https://books.google.com/books?id=5f-SW_JUAZMC|page=141}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Eckel|first1=Malcolm David|author-link1=Malcolm David Eckel|editor1-last=Neville|editor1-first=Robert Cummings|editor1-link=Robert Cummings Neville|encyclopedia=Religious Truth: A Volume in the Comparative Religious Ideas|title=Epistemological Truth|date=2001|publisher=[[SUNY Press]]|location=Albany|isbn=0-7914-4777-4|url=https://books.google.com/books?id=LO3ajMpEa5YC|pages=67–8}}</ref> আৰু মঠৰ প্ৰশিক্ষণৰ অংশ হিচাপে প্ৰায়ে ইয়াক মুখস্থ কৰে।{{sfn|Thompson|2017|p=183}} এইদৰে আংগুলিমালক ভক্তসকলে প্ৰসৱৰ "প্ৰতিষ্ঠানিক সাধু" হিচাপে গ্ৰহণ কৰা বহুলভাৱে দেখা পায়। আংগুলিমালক হত্যাকাৰীৰ পৰা নিৰাপদ প্ৰসৱ নিশ্চিত কৰা ব্যক্তিলৈ সলনি হোৱাটো এক বৃহৎ পৰিৱৰ্তন হৈছে।{{sfn|Wilson|2016|p=285}} এই অনুষ্ঠানে আংগুলিমালক শান্তি লাভ কৰাত সহায় কৰে<ref name="Langenberg">{{cite journal|last1=Langenberg|first1=Amy Paris|title=Pregnant Words: South Asian Buddhist Tales of Fertility and Child Protection|url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_2013-05_52_4/page/351|journal=History of Religions|date=2013|volume=52|issue=4|page=351|doi=10.1086/669645|jstor=10.1086/669645|s2cid=164088507}}</ref>। সত্যৰ কাৰ্য সম্পাদন কৰাৰ পাছত তেওঁক "নগৰবাসীক মৃত্যুৰ পৰিৱৰ্তে জীৱন দিয়া"<ref name="Langenberg" /> দেখা যায় আৰু মানুহে তেওঁৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁক দান-বৰঙণিৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite encyclopedia|last1=Parkum|first1=Virginia Cohn|last2=Stultz|first2=J. Anthony|editor1-last=Queen|editor1-first=Christopher S.|encyclopedia=Engaged Buddhism in the West|date=2012|publisher=[[Wisdom Publications]]|title=The Aṅgulimāla Lineage: Buddhist Prison Ministries|isbn=978-0-86171-841-2|url=https://books.google.com/books?id=NzY6AwAAQBAJ}}</ref> [[File:Ongkhuliman (1962, p 47).jpg|thumb|আংগুলিমাল তেজে তুমৰলি মূৰ, ফটা চোলা আৰু ভঙা ভিক্ষাৰ পাত্ৰ লৈ মঠ জেতবনলৈ উভতি যায়, চিত্ৰকল্প হেম ভেজাকৰ্ণৰ।]] অৱশ্যে ক্ষোভিত কেইজনমানে পাহৰিব নোৱাৰে যে তেওঁলোকৰ আপোনজনৰ মৃত্যুৰ বাবে তেওঁ জগৰীয়া আছিল। ভিক্ষাৰ বাবে খোজ কাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত লাঠি আৰু শিলেৰে আক্ৰমণ কৰে। তেজ নিগৰা মূৰ, ফাটি যোৱা চোলা আৰু ভিক্ষাৰ ভঙা বাটি লৈ অংগুলিমালে মঠলৈ উভতি যাবলৈ সক্ষম হয়। বুদ্ধই আংগুলিমালক নিজৰ যন্ত্ৰণা সহনশীলতাৰে সহ্য কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে; তেওঁ ইংগিত দিয়ে যে আংগুলিমালে সেই কৰ্মৰ ফল লাভ কৰি আছে, যি নকৰিলে তেওঁ অন্যথাই নৰকলৈ যাবলগীয়া হ’লহেঁতেন।{{sfn|Malalasekera|1960}}<ref name="Buswell 2013" /><ref>{{cite encyclopedia|last1=Harvey|first1=Peter|editor1-last=Powers|editor1-first=John|editor2-last=Prebish|editor2-first=Charles S.|editor1-link=John Powers (academic)|encyclopedia=Destroying Mara Forever: Buddhist Ethics Essays in Honor of Damien Keown|date=2010|publisher=[[Snow Lion Publications]]|title=Buddhist Perspectives on Crime and Punishment|isbn=978-1-55939-788-9}}</ref> জ্ঞানপ্ৰাপ্ত শিষ্য হৈ আংগুলিমাল দৃঢ়মনা আৰু অটল হৈ থাকে।<ref name="Buswell 2013" /> বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শিক্ষা অনুসৰি জ্ঞানপ্ৰাপ্ত শিষ্যসকলে কোনো নতুন কৰ্ম সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে, কিন্তু তথাপি তেওঁলোকে এসময়ত কৰা পুৰণি কৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ বলি হ'ব পাৰে।<ref>{{cite journal|last1=Loy|first1=David R.|author-link1=David Loy|title=Awareness Bound and Unbound: Realizing the Nature of Attention|url=https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_2008-04_58_2/page/230|journal=Philosophy East and West|date=2008|volume=58|issue=2|page=230|doi=10.1353/pew.2008.0023|jstor=20109462|s2cid=411841}}</ref>{{sfn|van Oosten |2008 |page=252 }} তেওঁৰ কৰ্মৰ প্ৰভাৱ অনিবাৰ্য, আনকি বুদ্ধয়ো ইয়াৰ সংঘটনত বাধা দিব নোৱাৰে।<ref>{{cite journal|last1=Attwood|first1=Jayarava|title=Escaping the Inescapable: Changes in Buddhist Karma|journal=Journal of Buddhist Ethics|date=2014|volume=21|page=522|url=https://www.researchgate.net/publication/280568215|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505204746/https://www.researchgate.net/profile/Jayarava_Attwood/publication/280568215_Escaping_the_Inescapable_Changes_in_Buddhist_Karma/links/55ba4a8908aed621de0acc62/Escaping-the-Inescapable-Changes-in-Buddhist-Karma.pdf|archive-date=5 May 2018|url-status=live|issn=1076-9005}}</ref> মঠত আংগুলিমালক ভৰ্তি কৰাৰ পিছত বুদ্ধই এটা নিয়ম জাৰি কৰে যে এতিয়াৰ পৰা কোনো অপৰাধীক সেই ক্ৰমত সন্ন্যাসী হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নালাগে।{{sfn|Malalasekera|1960}}{{sfn|Kosuta|2017|p=42}} বুদ্ধঘোষে কৈছে যে অংগুলিমালৰ সন্ন্যাসী হোৱাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মৃত্যু হয়।{{sfn|Malalasekera|1960}}{{sfn|Kosuta|2017|p=42}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত সন্ন্যাসীসকলৰ মাজত আলোচনাৰ সৃষ্টি হয় যে অংগুলিমালৰ মৃত্যুৰ পিছৰ গন্তব্যস্থান কি? বুদ্ধই যেতিয়া অংগুলিমালে নিৰ্বাণ লাভ কৰিছে বুলি কয়, তেতিয়া এই কথাই কিছুমান সন্ন্যাসীক আচৰিত কৰি তোলে। তেওঁলোকে ভাবে যে ইমানবোৰ মানুহক হত্যা কৰা এজন ব্যক্তিয়ে এতিয়াই নিৰ্বাণ লাভ কৰাটো কেনেকৈ সম্ভৱ। বুদ্ধই উত্তৰ দিয়ে যে বহু বেয়া কাম কৰাৰ পিছতো এজন ব্যক্তিয়ে ভাল দিশলৈ পৰিৱৰ্তন আৰু জ্ঞান লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে।{{sfn|van Oosten |2008 |pages=252{{en dash}}3 }} ==বিশ্লেষণ== ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ কিংবদন্তি]] [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ ভিক্ষু]] 0lvjc9i80i8ny3fev71wwyil510i792 0 127632 646984 637882 2026-10-24T02:22:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646984 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = হৰিণী অমৰাছুৰীয়া | native_name = {{nobold|හරිනි අමරසූරිය}} <br /> {{nobold|ஹரிணி அமரசூரிய}} | image = File:Harini Amarasuriya, PM of Sri Lanka.jpeg | caption = ২০২৫ চনত অমৰাছুৰীয়া | office = শ্ৰী লংকাৰ ১৬সংখ্যক প্ৰধানমন্ত্ৰী | term_start = ২৪ ছেপ্তেম্বৰ ২০২৪ | term_end = | president = অনুৰ কুমাৰ দিছানায়েকে | predecessor = দিনেশ গুণৱৰ্ধনে | office8 = | term_start8 = | term_end8 = | president8 = | predecessor8 = | succeeding8 = | successor8 = | office1 = | term_start1 = ১৮ নৱেম্বৰ ২০২৪ | term_end1 = | president1 = | primeminister1 = | predecessor1 = | successor1 = | term_start2 = | term_end2 = | president2 = | primeminister2 = | predecessor2 = | succeeding1 = | successor2 = | office3 = | term_start3 = | term_end3 = | president3 = | primeminister3 = | succeeding3 = | predecessor3 = | successor3 = | office7 = | term_start7 = | term_end7 = | president7 = | primeminister7 = | predecessor7 = | successor7 = | office5 = | term_start5 = | term_end5 = | president6 = | primeminister6 = | predecessor6 = | successor6 = | constituency_MP10 = | parliament10 = | term_start10 = | term_end10 = | majority10 = | constituency_MP11 = | parliament11 = | term_start11 = | term_end11 = | birth_name = হৰিণী নিৰেকা অমৰাসুৰিয়া | birth_place = গাল্লে, চেইলন প্ৰদেশ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1970|03|06}} | nationality = শ্ৰীলংকা | education = বিশ্বপ কলেজ | alma_mater = {{ubl| *[[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]] (কলাৰ স্নাতক) *মেকুউৰি বিশ্ববিদ্যালয় (স্নাতকোত্তৰ) * এডিনবৰা বিশ্ববিদ্যালয় (ডক্তৰেট) }} | profession = সমাজবিজ্ঞানী | occupation = শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ | party = | website = {{URL|www.npp.lk/en/about}} }} '''হৰিণী নিৰেকা অমৰাছুৰীয়া (জন্ম ৬ মাৰ্চ ১৯৭০)'''({{Lang-en|Harini Nireka Amarasuriya}}) এগৰাকী [[শ্ৰীলংকাৰ নাৰী|শ্ৰীলংকা]]ন সমাজবিজ্ঞানী, শিক্ষাবিদ, কৰ্মী আৰু ৰাজনীতিবিদ যি ২০২৪ চনৰ পৰা শ্ৰীলংকাৰ ১৬ সংখ্যক প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref name="DeAlwis2024">{{cite news |last1=De Alwis |first1=Dinesh |title=istoric government shift holds promise of education reform |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20240927170758911 |access-date=10 October 2024 |publisher=Universityworldnews.com}}</ref> শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ত একাডেমিক হিচাপে<ref>{{cite news |title=Prime Minister: Discipline is allowed at schools, violence is not |url=https://www.newswire.lk/2025/09/28/prime-minister-discipline-is-allowed-at-schools-violence-is-not/ |access-date=28 September 2025 |work=Newswire |date=28 September 2025}}</ref> তেওঁ এটা দশক কটায়, য'ত তেওঁ ফেডাৰেচন অৱ ইউনিভাৰ্চিটি টিচাৰ্ছ এছ'চিয়েচনৰ সৈতে ট্ৰেড ইউনিয়নৰ কাৰ্য্যত জড়িত আছিল৷ ২০২০ চনত নেশ্যনেল পিপলছ পাৱাৰ (এন পি পি) দলে ৰাষ্ট্ৰীয় তালিকাৰ সংসদৰ সদস্য হিচাপে তেওঁক মনোনীত কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত শ্ৰীলংকাৰ ১৬ সংখ্যক প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰা অমৰাছুৰীয়াই সমান্তৰালভাৱে প্ৰথমটো ডিছানায়াকে কেবিনেটত ন্যায়, স্বাস্থ্য, মহিলা, শিক্ষা, বাণিজ্য, আৰু উদ্যোগৰ অন্তৱৰ্তীকালীন মন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। [[ছিৰিমাভো বন্দৰনাইকে]] আৰু কন্যা [[চন্দ্ৰিকা কুমাৰতুঙ্গা|চন্দ্ৰিকা কুমাৰটুংগাৰ]] পিছত শ্ৰীলংকাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পদত অধিষ্ঠিত হোৱা তৃতীয়গৰাকী মহিলা। ২০২৪ চনৰ শ্ৰীলংকাৰ সংসদীয় নিৰ্বাচনত এনপিপিয়ে ৬৫৫,২৮৯টা ভোট লাভ কৰাৰ পিছত ১৭ সংখ্যক প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে তেওঁ পুনৰ নিযুক্তি লাভ কৰে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৭০ চনৰ ৬ মাৰ্চত গালেত জন্মগ্ৰহণ কৰা অমৰাছুৰীয়াৰ পিতৃ আছিল কৃষক আৰু মাতৃ এগৰাকী গৃহিণী৷ তিনিটি সন্তানৰ ভিতৰত অমৰাছুৰীয়া সৰু আছিল। ১৯৪৮ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈকে বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যৰ কেবিনেট মন্ত্ৰী এইচ ডব্লিউ অমৰাসুৰিয়াৰ আত্মীয়।১৯৭২ চনৰ ভূমি সংস্কাৰ আইন অনুসৰি পিতৃৰ বাগিচা চৰকাৰে দখল কৰাৰ পিছত পৰিয়ালটো কলম্বোলৈ গুচি যায়, য'ত তেওঁ বিচপ কলেজত পঢ়িছিল, আৰু আমেৰিকাত এবছৰ বিনিময় ছাত্ৰী হিচাপে পঢ়িছিল।<ref name="Wickramasinghe2022">{{cite news |last1=Wickramasinghe |title=Harini Amarasuriya |url=https://www.dailymirror.lk/life/Harini-Amarasuriya/243-230231 |access-date=5 October 2024 |agency=Daily Mirror |date=February 2022}}</ref> ১৯৯১ চনৰ পৰা ১৯৯৪ চনলৈকে [[হিন্দু মহাবিদ্যালয়]]ত [[সমাজ বিজ্ঞান|সমাজবিজ্ঞান]] পঢ়িবলৈ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ বৃত্তি লাভ কৰি [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা সমাজবিজ্ঞানত কলা শাখাত স্নাতক সন্মান লাভ কৰে। হিন্দু কলেজত তেওঁৰ সমসাময়িকসকলৰ ভিতৰত [[ইমতিয়াজ আলী]] আৰু [[অৰ্ণৱ গোস্বামী|অৰ্ণব গোস্বা]]মী আছিল।<ref>(24 September 2024). [https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/delhi-roots-colombo-heights-sri-lankas-new-pm-harini-amarasuriyas-fascinating-link-to-india/articleshow/113641309.cms "Delhi roots, Colomobo heights: New Sri Lankan PM Harini Amarasuriya's fascinating link to India"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240928103121/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/delhi-roots-colombo-heights-sri-lankas-new-pm-harini-amarasuriyas-fascinating-link-to-india/articleshow/113641309.cms|date=2024-09-28}}. ''[[The Times of India]]''. Retrieved on 24 September 2024.</ref> ভাৰতৰ পৰা উভতি অহাৰ পিছত তেওঁ নেষ্ট শ্ৰীলংকাৰ সৈতে সামূহিক স্বাস্থ্য কৰ্মী হিচাপে কাম কৰিছিল৷ আৰু [[ছুনামি]] প্ৰভাৱিত শিশুৰ সৈতে কাম কৰিছিল। পাঁচ বছৰৰ পিছত তেওঁ মেকুৱেৰী ​​বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰয়োগ আৰু উন্নয়ন [[নৃবিজ্ঞান|নৃতত্ত্বত]] স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু তাৰ পিছত এডিনবৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সামাজিক নৃতত্ত্বত পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Wickramasinghe2022" /> ==শৈক্ষিক আৰু কৰ্মী== তেওঁ পি এইচ ডি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত ২০১১ চনত শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ত সমাজ বিজ্ঞান বিভাগৰ জ্যেষ্ঠ প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদান কৰে আৰু পিছলৈ বিভাগটোৰ মুৰব্বী হয়। অমৰাসুৰিয়াই ইউৰোপীয় গৱেষণা পৰিষদৰ পুঁজিৰে শ্ৰীলংকাত মানৱ অধিকাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত গৱেষণা আৰু এডিনবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইনষ্টিটিউট ফৰ এডভান্সড ষ্টাডিজ ইন দ্য হিউমেনিটিজৰ পুঁজিৰে শ্ৰীলংকাত উগ্ৰ খ্ৰীষ্টানসকলৰ মতানৈক্যৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱৰ ওপৰত গৱেষণা কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=Dr Harini Amarasuriya {{!}} IASH|url=https://www.iash.ed.ac.uk/profile/dr-harini-amarasuriya|access-date=12 August 2020|website=www.iash.ed.ac.uk}}</ref> ===ট্ৰেড ইউনিয়নৰ ব্যৱস্থা=== ফেডাৰেচন অৱ ইউনিভাৰ্চিটি টিচাৰ্ছ এছ'চিয়েচনৰ (FUTA) সদস্য হোৱাৰ পিছত তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ উন্নত কৰ্ম পৰিস্থিতি আৰু ন্যায্য ব্যৱহাৰৰ দাবীত ট্ৰেড ইউনিয়নৰ কাৰ্য্যত অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name="LMD2024">{{cite news |last1=Basuriya |first1=Kasun |title=Former academic named Sri Lanka's third female Prime Minister |url=https://lmd.lk/former-academic-named-sri-lankas-third-female-prime-minister/ |access-date=17 October 2024 |work=[[LMD (magazine)|LMD]] |date=24 September 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cyber bullying prevents women from public positions - Harini Amarasuriya |url=http://www.dailymirror.lk/know_before_you_vote/Cyber-bullying-prevents-women-from-public-positions---Harini-Amarasuriya/392-191979 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928103123/https://www.dailymirror.lk/know_before_you_vote/Cyber-bullying-prevents-women-from-public-positions---Harini-Amarasuriya/392-191979 |archive-date=28 September 2024 |access-date=12 August 2020 |website=[[Daily Mirror (Sri Lanka)]] |language=English}}</ref> ===শিক্ষাৰ বাবে জিডিপিৰ ৬%=== ১৯৩৮ চনত শ্ৰীলংকাত বিনামূলীয়া শিক্ষাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ সময়ত চি ডব্লিউ ডব্লিউ কান্নাংগৰা ধাৰণাটোৰ ওপৰত অমৰাসুৰিয়াই ২০১১ আৰু ২০১২ চনত ফেডাৰেচন অৱ ইউনিভাৰ্চিটি টিচাৰ্ছ এছ'চিয়েচনৰ (FUTA)-ৰ সৈতে শিক্ষাৰ বাবে জিডিপিৰ ৬% চৰকাৰী আবণ্টনৰ বাবে প্ৰচাৰ চলাইছিল।<ref name="Siriwardana2023">{{cite news |last1=Siriwardana |first1=Ajith |title=Free education only nominal today: Dr. Harini |url=https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Free-education-only-nominal-today-Dr-Harini/108-270625 |access-date=10 October 2024 |publisher=DailyMirror |date=4 November 2023}}</ref><ref name="Amarasuriya2015">{{cite news |last1=Amarasuriya |first1=Harini |title=Education: The Elusive & Much Maligned 6% |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/education-the-elusive-much-maligned-6/ |access-date=10 October 2024 |publisher=Colombo Telegraph |date=4 December 2015}}</ref> কিন্তু ২০২৩ চনত শ্ৰীলংকাই নিজৰ জিডিপিৰ ২%হে শিক্ষাৰ বাবে আবণ্টন দিছিল।<ref>{{cite news |title=SL among the lowest in South Asia for spending on education: UNICEF |url=https://www.dailymirror.lk/print/breaking-news/SL-among-the-lowest-in-South-Asia-for-spending-on-education-UNICEF/108-265444 |access-date=25 October 2024 |work=www.dailymirror.lk |language=English}}</ref> ==ৰাজনৈতিক কেৰিয়াৰ== ===সংসদৰ সদস্য=== ২০১৯ চনত অমৰাসুৰিয়াই ৰাষ্ট্ৰীয় বুদ্ধিজীৱী সংগঠনত যোগদান কৰি ২০১৯ চনৰ শ্ৰীলংকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনৰ সময়ত এন পি পিৰ প্ৰাৰ্থী অনুৰা কুমাৰ দিছানায়াকেৰ হৈ প্ৰচাৰ চলাইছিল । ২০২০ চনৰ ১২ আগষ্টত ২০২০ চনৰ শ্ৰীলংকাৰ সংসদীয় নিৰ্বাচনৰ পিছত শ্ৰীলংকাৰ ১৬ সংখ্যক সংসদত প্ৰৱেশৰ বাবে এনপিপিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় তালিকাৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে মনোনীত কৰি নিযুক্তি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=12 August 2020 |title=Rights activist and academic Dr Harini Amarasuriya is the NPP National List nominee |url=https://economynext.com/rights-activist-and-academic-dr-harini-amarasuriya-is-the-npp-national-list-nominee-72873/ |access-date=13 October 2024 |website=EconomyNext |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 August 2020|title=Dr. Harini Amarasuriya named as JJB National List MP|url=https://www.newsfirst.lk/2020/08/12/dr-harini-amarasuriya-named-as-jjb-national-list-mp/|access-date=12 August 2020|website=Sri Lanka News - Newsfirst|language=en|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928103123/https://www.newsfirst.lk/2020/08/12/dr-harini-amarasuriya-named-as-jjb-national-list-mp/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240928103123/https://www.newsfirst.lk/2020/08/12/dr-harini-amarasuriya-named-as-jjb-national-list-mp/|archivedate=28 September 2024|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=tharindu|title=හරිනි අමරසූරිය මාලිමාවේ ජාතික ලැයිස්තු මන්ත්‍රී ධුරයට|url=https://sinhala.srilankamirror.com/news/25016-harini-amarasuriya-named-npp-national-list-mp|access-date=12 August 2020|website=sinhala.srilankamirror.com|language=en-gb|archive-date=7 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907150642/https://sinhala.srilankamirror.com/news/25016-harini-amarasuriya-named-npp-national-list-mp|url-status=dead|archivedate=7 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210907150642/https://sinhala.srilankamirror.com/news/25016-harini-amarasuriya-named-npp-national-list-mp|deadurl=yes}}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় তালিকাৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে মনোনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ একাডেমিক জ্যেষ্ঠ প্ৰবক্তা পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.themorning.lk/npp-national-list-slot-dr-harini-amarasuriyas-name-proposed/|access-date=12 August 2020|website=www.themorning.lk|title=NPP National List slot: Dr. Harini Amarasuriya's name proposed|date=12 August 2020 |archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812094338/http://www.themorning.lk/npp-national-list-slot-dr-harini-amarasuriyas-name-proposed/|url-status=live}}</ref> শ্ৰীলংকাত জাতিগত, ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক বিভাজন দূৰ কৰাত সহায় কৰিবলৈ তেওঁ মিলন আৰু সামাজিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য আৰু স্থিতিশীলতাক প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ লিংগ সমতা আৰু এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰৰ (LGBTQ+ rights) পোষকতা কৰিছিল, পশু কল্যাণৰ বাবে সংসদীয় ককাছৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু বেচৰকাৰী সংস্থা নেষ্টৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=Positive effects of Harini Amarasuriya's appointment as Prime Minister |url=https://www.dailynews.lk/2024/09/25/local/636720/positive-effects-of-harini-amarasuriyas-appointment-as-prime-minister/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928103122/https://www.dailynews.lk/2024/09/25/local/636720/positive-effects-of-harini-amarasuriyas-appointment-as-prime-minister/ |archive-date=28 September 2024 |access-date=28 September 2024 |website=[[Daily News (Sri Lanka)]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 June 2024 |title=NPP will back bill to decriminalize same-sex relationships - Harini Amarasuriya |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=100098 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924103938/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=100098 |archive-date=24 September 2024 |access-date=24 September 2024 |website=[[Ada Derana]] |archivedate=24 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240924103938/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=100098 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Parliamentary Caucus for Animal Welfare |url=https://www.parliament.lk/en/component/committees/commitee/showCommittee?id=582 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305005915/https://www.parliament.lk/en/component/committees/commitee/showCommittee?id=582 |archive-date=5 March 2024 |access-date=24 September 2024 |website= |publisher=Parliament of Sri Lanka}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 June 2020 |title=Interview – Harini Amarasuriya |url=https://www.e-ir.info/2020/06/25/interview-harini-amarasuriya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805012457/https://www.e-ir.info/2020/06/25/interview-harini-amarasuriya/ |archive-date=5 August 2020 |access-date=12 August 2020 |website=E-International Relations}}</ref> === প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে === ২০২৪ চনৰ ২৪ ছেপ্টেম্বৰত ৰাষ্ট্ৰপতি অনুৰা কুমাৰ দিছানায়াকে শ্ৰীলংকাৰ ষোড়শ (১৬) প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে অমৰাছুৰীয়াক শপত গ্ৰহণ কৰোৱায়।.<ref>{{Cite news|last=Jayasinghe|first=Uditha|date=24 September 2024|title=Sri Lanka President Dissanayake picks Amarasuriya as PM, takes finance job|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sri-lanka-president-dissanayake-picks-harini-amarasuriya-pm-2024-09-24/|access-date=13 October 2024|work=[[Reuters]]}}</ref> তেওঁ নিজৰ দলৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰধানমন্ত্ৰী, আৰু ছিৰিমাভো বাণ্ডাৰনাইকে আৰু চন্দ্ৰিকা কুমাৰটুংগাৰ পিছত এই ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা তৃতীয়গৰাকী মহিলা।<ref>{{Cite web|title=Former academic named Sri Lanka's third female prime minister|url=https://www.bbc.com/news/articles/c05gnm05qmdo|access-date=2024-09-24|website=BBC|date=24 September 2024|archive-date=2024-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925040816/https://www.bbc.com/news/articles/c05gnm05qmdo|url-status=live}}</ref> যিহেতু দিছনায়াকে ৰাষ্ট্ৰপতি পদলৈ উন্নীত হোৱাৰ পিছত এন পি পিৰ সংসদত মাত্ৰ দুজন সদস্য বাকী আছিল, সেয়েহে তেওঁৰ প্ৰথম মন্ত্ৰীসভাত তেওঁ আৰু অমৰাছুৰীয়াকে ধৰি মাত্ৰ তিনিজন সদস্য আছিল। ১৪ নৱেম্বৰৰ সংসদীয় নিৰ্বাচনত নতুন সংসদ নিৰ্বাচিত নোহোৱালৈকে কেয়াৰটেকাৰ চৰকাৰত ন্যায়, ৰাজহুৱা প্ৰশাসন, প্ৰাদেশিক পৰিষদ, স্থানীয় চৰকাৰ আৰু শ্ৰম, শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি, বাণিজ্য, বাণিজ্যিক, খাদ্য সুৰক্ষা, সমবায় উন্নয়ন, উদ্যোগ আৰু উদ্যোগী উন্নয়ন, মহিলা, শিশু আৰু যুৱ পৰিক্ৰমা আৰু ক্ৰীড়া আৰু স্বাস্থ্যৰ পদবী প্ৰদান কৰা হয় ৷<ref>{{Cite web|title=Sri Lanka's new president calls parliamentary election to consolidate his mandate|url=https://apnews.com/article/sri-lanka-prime-minister-election-66fd3b9e7f42a0ec7fb3f37e60ad0ca6|access-date=25 September 2024|website=Associated Press|date=24 September 2024|archive-date=25 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925035304/https://apnews.com/article/sri-lanka-prime-minister-election-66fd3b9e7f42a0ec7fb3f37e60ad0ca6|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The New Cabinet of Sri Lanka|url=https://manthri.lk/en/blog/posts/the-new-cabinet-of-sri-lanka|website=manthri.lk|access-date=29 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928103123/https://manthri.lk/en/blog/posts/the-new-cabinet-of-sri-lanka|archive-date=2024-09-28}}</ref> ===শৈক্ষিক সংস্কাৰ=== [[File:Sri Lankan Prime Minister Paints Language On Canvas 2025-02-21 (PID-0003293).jpg|thumb|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা দিৱসৰ অনুষ্ঠানত হৰিনি পেইণ্টছ অন কেনভাছ ]] শিক্ষা মন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি পোৱাৰ পিছত অমৰাসুৰিয়াই বিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ আঁতৰাবলৈ বিদ্যালয়ৰ প্ৰশাসকে ৰাজনীতিবিদসকলক বিদ্যালয়ৰ অনুষ্ঠানলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱাৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰথা বন্ধ কৰি শিক্ষা সংস্কাৰৰ সূচনা কৰে।<ref name="DeAlwis2024"/> বিদ্যালয়ত অনুশাসন বলবৎ কৰাৰ নামত শিশুৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক শাস্তিৰ বিৰুদ্ধে শাৰীৰিক শাস্তিৰ লগতে মানসিক নিৰ্যাতন আৰু অপমানৰ বিৰুদ্ধে আইন প্ৰণয়ন কৰিছিল। বৃহত্তৰ সমাজত হিংসাক স্বাভাৱিক কৰি তোলাৰ বাবে বিদ্যালয়ত হিংসাৰ ব্যৱহাৰক দোষাৰোপ কৰিছিল আৰু ঘৰ, প্ৰতিষ্ঠান, আনকি ধৰ্মীয় স্থানতো সংঘাত আগ্ৰাসনৰ পৰা হিংসাৰ বাহিৰলৈ ওলাই আহিবলৈ সকলোকে আহ্বান জনাইছিল।<ref>{{cite news |title=Prime Minister: Discipline is allowed at schools, violence is not |url=https://www.newswire.lk/2025/09/28/prime-minister-discipline-is-allowed-at-schools-violence-is-not/ |access-date=28 September 2025 |work=Newswire |date=28 September 2025}}</ref> ===২০২৪ চনৰ সংসদীয় নিৰ্বাচন=== এন পি পিৰ উপ-সচিব অমৰাসুৰিয়াই ২০২৪ চনৰ শ্ৰীলংকাৰ সংসদীয় নিৰ্বাচনত কলম্বো জিলাৰ পৰা এন পি পিৰ মনোনয়নৰ নেতৃত্ব দি সৰ্বাধিক ৬৫৫,২৮৯টা ভোট লাভ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{cite news |title=Prime Minister Harini to contest from Colombo |url=https://www.newswire.lk/2024/10/08/prime-minister-harini-to-contest-from-colombo/ |access-date=13 October 2024 |publisher=NewsWire}}</ref> সংসদীয় নিৰ্বাচনৰ পিছত অমৰাসুৰিয়াক পুনৰ শ্ৰীলংকাৰ সোতৰতম (১৭) প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। তেখেতক শিক্ষা, উচ্চ শিক্ষা আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ মন্ত্ৰী হিচাপেও নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Dr. Harini Amarasuriya re-appointed Prime Minister |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=103576 |access-date=20 November 2024 |work=[[Ada Derana]] |date=18 November 2024 |language=en |archivedate=18 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241118123205/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=103576 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |title=Sri Lanka leader reappoints Amarasuriya as PM, retains finance and defence |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/18/sri-lanka-leader-reappoints-amarasuriya-as-pm-retains-finance-and-defence |access-date=20 November 2024 |work=[[Al Jazeera]] |date=18 November 2024 |language=en}}</ref> ==ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ ইংৰাজী মডিউলৰ বিতৰ্ক=== ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত কেইবাটাও নাগৰিক সমাজৰ সংগঠন, ৰাজনীতিবিদ আৰু শিক্ষা খণ্ডৰ ট্ৰেড ইউনিয়নে নতুনকৈ প্ৰণয়ন কৰা ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ ইংৰাজী মডিউলত কেইবাটাও আসোঁৱাহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছিল, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় জনশক্তি (এন পি পি) চৰকাৰৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ পৰিকল্পনা হিচাপে ২০২৬ শিক্ষাবৰ্ষত কাৰ্যকৰী হ’বলগীয়া আছিল। আটাইতকৈ বিতৰ্কিত বিষয়টো আছিল ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ ইংৰাজী পাঠ্যপুথিত প্ৰাপ্তবয়স্ক সমকামী কথোপকথন ৱেবছাইটৰ সৈতে লিংক কৰা URL অন্তৰ্ভুক্ত কৰা।<ref>{{Cite web |last=Samarawickrama |first=Chathuranga Pradeep |date=1 January 2026 |title=How did gay rights creep into the Grade Six English module? |url=https://www.dailymirror.lk/breaking-news/How-did-gay-rights-creep-into-the-Grade-Six-English-module/108-329180 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115103413/https://www.dailymirror.lk/breaking-news/How-did-gay-rights-creep-into-the-Grade-Six-English-module/108-329180 |archive-date=15 January 2026 |access-date=20 January 2026 |website=Daily Mirror |language=en}}</ref> এই ভুলসমূহৰ সমালোচনা অমৰাসুৰিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু শিক্ষামন্ত্ৰী হিচাপে কৰা হৈছিল আৰু কিছুমান শিতানে তেওঁক পদত্যাগ কৰাৰ আহ্বান জনাইছিল।<ref>{{Cite web |last=Perera |first=Yohan |date=6 January 2026 |title=Opposition chorus grows demanding Prime Minister's resignation over English module mishap |url=https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Opposition-chorus-grows-demanding-Prime-Ministers-resignation-over-English-module-mishap/108-329608 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260120084850/https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Opposition-chorus-grows-demanding-Prime-Ministers-resignation-over-English-module-mishap/108-329608 |archive-date=20 January 2026 |access-date=20 January 2026 |website=Daily Mirror |language=en}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ এডুকেচনে পাঠ্যপুথিখনৰ পৰা সকলো বিতৰ্কিত বিষয়বস্তু আঁতৰোৱাৰ অনুমোদন জনায়।<ref>{{Cite web |date=7 January 2026 |title=NIE approves removal of questionable lesson from Grade 6 English module: PM Harini |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=116870 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108035842/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=116870 |archive-date=8 January 2026 |access-date=20 January 2026 |website=Ada Derana |language=en |archivedate=8 January 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260108035842/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=116870 |deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ে নতুন পাঠ্যক্ৰম ৰূপায়ণ ২০২৭ চনলৈ পিছুৱাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=17 January 2026 |title=Grade Six Reforms Delayed Until 2027, Textbooks To Remain Same |url=https://english.newsfirst.lk/2026/1/17/grade-six-reforms-delayed-until-2027-textbooks-to-remain-same |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260120085153/https://english.newsfirst.lk/2026/01/17/grade-six-reforms-delayed-until-2027-textbooks-to-remain-same |archive-date=20 January 2026 |access-date=20 January 2026 |website=Newsfirst |language=en}}</ref> ===বৈদেশিক নীতি=== প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে অমৰাসুৰিয়াই ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত প্ৰথম আনুষ্ঠানিকভাৱে ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিছিল, য’ত তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডী আৰু বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এছ জয়শংকৰৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰি দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতা আৰু মাছমৰীয়া বিষয়ক শক্তিশালী কৰাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ নেতৃত্বত অনুষ্ঠিত হোৱা আৰু ঋষি সুনক আৰু টনি এবটে অংশগ্ৰহণ কৰা ২০২৫ চনৰ এনডিটিভি বিশ্ব সন্মিলনতো তেওঁ ভাষণ দিছিল।<ref>{{Cite web |title=Prime Minister Harini Amarasuriya Returns After Official Visit to India |url=https://english.newsfirst.lk/2025/10/19/prime-minister-harini-amarasuriya-returns-after-official-visit-to-india |access-date=19 October 2025 |website=english.newsfirst.lk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sri Lankan PM calls for deeper India ties, says Colombo can be key partner in Viksit Bharat vision |url=https://www.tribuneindia.com/news/world/sri-lankan-pm-calls-for-deeper-india-ties-says-colombo-can-be-key-partner-in-viksit-bharat-vision/ |access-date=19 October 2025 |website=The Tribune |language=en}}</ref> ==নিৰ্বাচনী ইতিহাস== হৰিণী অমৰাসুৰিয়াই ২০২৪ চনৰ সংসদীয় নিৰ্বাচনত কলম্বো জিলা সমষ্টিৰ পৰা এন পি পি দলৰহৈ নিৰ্বাচন খেলি ৬৫৫,২৮৯ ভোট লাভ কৰি নিৰ্বাচিত হয়। ==ব্যক্তিগত জীৱন== অমৰাসুৰিয়া অবিবাহিত, আৰু তেওঁৰ কোনো সন্তান নাই।<ref>{{cite news |last1=Aneez |first1=Shirar |title=Factbox – Sri Lanka's new PM Harini Amarasuriya's thorny path from social health worker |url=https://economynext.com/factbox-sri-lankas-new-pm-harini-amarasuriyas-thorny-path-from-social-health-worker-180880/ |access-date=28 September 2024 |work=EconomyNext |date=25 September 2024 |language=en |archive-date=27 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927022718/https://economynext.com/factbox-sri-lankas-new-pm-harini-amarasuriyas-thorny-path-from-social-health-worker-180880/ |url-status=live }}</ref> ==সন্মান== ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ডাক বিভাগে প্ৰধানমন্ত্ৰী অমৰাসুৰিয়াৰ ব্যক্তিগত ষ্টাম্প জাৰি কৰিছিল। এই কাণ্ডই কিছু বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Balasuriya |title=Only personalised stamps issued featuring Harini, Vijitha: Postal Department clarifies |url=https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Only-personalised-stamps-issued-featuring-Harini-Vijitha-Postal-Department-clarifies/108-293458 |access-date=13 October 2024 |publisher=Daily Mirror}}</ref> ==কৰ্ম== [[''দ্য ইন্টিমেট লাইফ অৱ ডিজেন্ট: এন্থ্ৰ’প’লজিকেল পাৰ্সপেক্টিভছ'']] — ২০২০ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰ লেখকসকল:হৰিণী অমৰাসুৰিয়া, টবিয়াছ কেলি, সিদ্ধাৰ্থন মৌনাগুৰু, গালিনা অউষ্টিনোভা-ষ্টেপানোভিচ, জনাথন স্পেন্সৰ প্ৰকাশক: ইউচিএল প্ৰেছ আই এছ বি এন ৯৭৮-১-৭৮৭৩৫-৭৭৭-৮ ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মহিলা ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:সমাজবিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] 90ofzlzwfthtf4nr8vc4fke6euj284n 0 128053 646930 603347 2026-10-23T23:57:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646930 wikitext text/x-wiki {{short description|Highest civilian award in Bangladesh}} {{Infobox award | name = Independence Award<br />{{lang|bn|স্বাধীনতা পদক}} | image = Swadhinata Padak.svg | type = ৰাষ্ট্ৰীয় অসামৰিক | country = [[বাংলাদেশ]] | established = ১৯৭৬ | firstawarded = ১৯৭৭ | lastawarded = ২০২৫ | total_awarded = | presenter = {{flagicon|BAN}} বাংলাদেশ চৰকাৰ | description = | previous = | obverse = | reverse = | ribbon = [[File:Independence Award Ribbon.svg|100px]] | higher = | lower = [[একুশে পদক]] |image2= }} '''স্বাধীনতা পদক'''বা '''স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ'''({{lang-en|Independence Award}})বাংলাদেশ চৰকাৰে প্ৰদান কৰা সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা।<ref>[http://www.cabinet.gov.bd/view_award.php?page=list&lang=bn Independence Day Award, Cabinet Division, Government of the People's Republic of Bangladesh ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706132248/http://www.cabinet.gov.bd/view_award.php?page=list&lang=bn |date=2011-07-06 }}</ref>১৯৭১ চনৰ [[বাংলাদেশ]]ৰ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ বীৰ শ্বহীদসকলৰ স্মৃতিত ১৯৭৭ চনৰপৰা প্ৰতি বছৰে বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা দিৱস দিনা অৰ্থাৎ ২৬ মাৰ্চত এই পদক প্ৰদান কৰা হয়। এই বঁটা বাংলাদেশৰ নাগৰিক বা গোটক জাতীয় জীৱনৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ উল্লেখনীয় অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে প্ৰদান কৰা হয়। চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা ব্যক্তিৰ উপৰি এই বঁটা জাতীয় জীৱনৰ নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে আগবঢ়োৱা অনন্য আৰু উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ বাবেও প্ৰদান কৰা হয়। বাংলাদেশী নাগৰিক বা সংগঠনক মুক্তিযুদ্ধ, ভাষা আন্দোলন, শিক্ষা, সাহিত্য, সাংবাদিকতা, জনসেৱা, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি, চিকিৎসা বিজ্ঞান, সমাজ বিজ্ঞান, গীত, খেল আৰু ক্ৰীড়া, কলা, গ্ৰাম্য উন্নয়ন আৰু অন্যান্য ক্ষেত্ৰকে ধৰি বহুতো ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত এটাত উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Rahman |first=Syedur |date=2010 |title=Historical Dictionary of Bangladesh |url=https://books.google.com/books?id=bJfcCPUr0OoC&pg=PA349 |publisher=Scarecrow Press |page=349 |isbn=978-0-8108-7453-4}}</ref> প্ৰতিজন পদক বিজয়ীক ১৮ কেৰেট সোণৰ ৫০ গ্ৰাম ওজনৰ পদক, প্ৰশংসাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ আৰু নগদ ধনৰ বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। অনুদানৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰিমাণ আছিল ২০ হাজাৰ বাংলাদেশী টকা। ২০১৩ চনৰপৰা ইয়াক ২ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। পিছলৈ ২০১৭ চনৰ মে' মাহত ইয়াক ৩ লাখ টকা আৰু ২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়।<ref name="Bpedia">{{cite book |last=Khan |first=Sanjida |year=2012 |chapter=National Awards |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Awards |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211224091531/https://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Awards |archivedate=2021-12-24 |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite news |title=National awards money doubled, amount for Independence Award raised to Tk 500,000 |url=https://bdnews24.com/bangladesh/national-awards-money-doubled-amount-for-independence-award-raised-to-tk-500000|access-date=2022-04-13 |work=[[bdnews24.com]] |date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222152629/https://bdnews24.com/bangladesh/national-awards-money-doubled-amount-for-independence-award-raised-to-tk-500000 |archive-date=22 December 2022 }}</ref> ==ইতিহাস== বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[জিয়াউৰ ৰহমান]]ে ১৯৭৭ চনত স্বাধীনতা পদক প্ৰৱৰ্তন কৰে। ১৯৭১ চনৰ বাংলাদেশ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ বীৰ শ্বহীদসকলৰ স্মৃতিত ১৯৭৭ চনৰপৰা প্ৰতি বছৰে বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা দিৱসত এই পদক প্ৰদান কৰা হয়। ==পুৰস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰসমূহ == [[চিত্ৰ:SwadhinataPadak.jpg|thumb|স্বাধীনতা পুৰস্কাৰৰ স্বৰ্ণপদক]] বাংলাদেশ চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা কিছুমান মাপকাঠীৰ ভিত্তিত স্বাধীনতা পদক প্ৰদান কৰা হয় -<ref>=https://nhd.gov.bd/content {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180315133222/https://nhd.gov.bd/content/ |date=15 March 2018 }}</ref> #স্বাধীনতা আৰু মুক্তি যুদ্ধ #বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি #[[চিকিৎসাবিজ্ঞান]] #[[শিক্ষা]] #[[সাহিত্য]] #[[সংস্কৃতি]] #[[ক্ৰীড়া]] #গ্ৰাম্য উন্নয়ন #সমাজ সেৱা/জনসেৱা #জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণ #ৰাজহুৱা প্ৰশাসন #[[গৱেষণা]] আৰু প্ৰশিক্ষণ #চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা আন যিকোনো ক্ষেত্ৰ ==বাছনি প্ৰক্ৰিয়া == বাংলাদেশ চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰ্যালয় অধীনস্থ সকলো মন্ত্ৰ্যালয়/সংমণ্ডল, উপ আয়ুক্ত, সঞ্চালকালয়/কাৰ্যালয়/সংগঠনৰপৰা বঁটা প্ৰদানৰ বিষয় নিৰ্দিষ্ট কৰি, সংলগ্ন তালিকা অনুসৰি প্ৰস্তাৱ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। এই বঁটাৰ বাবে যোগ্য ব্যক্তিৰ নামৰ প্ৰস্তাৱ বা মনোনয়ন লাভৰ সন্দৰ্ভত সকলো বৈদ্যুতিক আৰু ছপা মাধ্যমত প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি প্ৰকাশ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি তথ্য মন্ত্ৰ্যালয়ৰ ৱেবছাইটত সম্পূৰ্ণ তথ্য প্ৰকাশ কৰা হয়। কেবিনেট বিভাগ, মন্ত্ৰী আৰু সম্পাদকে ব্যক্তি বা সংগঠনৰ নাম প্ৰেৰণ কৰাৰ পাছত প্ৰাথমিক নিৰ্বাচনৰ পিছত এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত এই তালিকাখন মেডেল কমিটীৰ এখন বৈঠকত তৈয়াৰ কৰা হয়। তাৰপৰাই তালিকাখন প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়লৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। এই তালিকাৰপৰা প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে যোগ বা বিয়োগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ পিছত কেবিনেটৰ বৈঠকত তালিকাখন চূড়ান্ত কৰা হয়। কোনো এটা বছৰত বঁটাপ্ৰাপকৰ সংখ্যা ১০ তকৈ অধিক নকৰে যদিও প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে এই সংখ্যা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।<ref>https://web.archive.org/web/20180828201517/https://nhd.gov.bd/content</ref> যদি কোনো ব্যক্তি/সংগঠনে পদক গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে বা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিজৰ মতামত প্ৰকাশ নকৰে, তেন্তে কেবিনেট বিভাগক খবৰ দিব লাগিব। আৰু সেই ব্যক্তি/সংগঠনৰ নাম পদক লাভকাৰীৰ চূড়ান্ত তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত নহয় আৰু তেওঁলোকৰ নাম পদক প্ৰাপক হিচাপে ঘোষণা কৰা নহয়। সাধাৰণতে স্বাধীনতা দিৱসৰ সন্ধিয়া কেবিনেট সদস্য আৰু অন্যান্য বিশিষ্ট নাগৰিকে অংশগ্ৰহণ কৰা এক আড়ম্বৰপূৰ্ণ অনুষ্ঠানত এই পদক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>https://cabinet.portal.gov.bd/sites/default/files/files/cabinet.portal.gov.bd/policies{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20110706132451/http://www.cabinet.gov.bd/view_award.php?year_select=1980&Submit=GO&lang=en List of awardees], Cabinet Division, Bangladesh Government * {{commons-inline}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ৰাজনীতি]] ltwqjh9hogjwseqftfazll9uhxezc6d 0 129092 647165 582074 2026-10-24T10:53:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647165 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয় | image = Aliah_University_Logo.png | image_upright = | image_alt = | caption = [[Seal (emblem)|Seal]] of the Aliah University | former_name = কলকাতা মহম্মেদান কলেজ/আলিয়া মাদ্ৰাছা/কলকাতা মাদ্ৰাছা (১৭৮০-২০০৮) | motto = ''শিক্ষা আৰু সংস্কৃতিৰ উন্নতি''(Advancement of Education and culture) | type = ৰাজহুৱা | established = {{ubl|{{start date and age|1780}} as Calcutta Mohammedan College/Aliah Madrasha/Calcutta Madrasha|{{start date and age|2008}} as Aliah University}} | academic_affiliation = {{hlist|[[University Grants Commission (India)|UGC]]<ref>{{Cite web|date=23 Oct 2008|title=UGC Section 22 of UGC Act|url=https://aliah.ac.in//upload/media/02-06-18_1527913559.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923001752/https://aliah.ac.in//upload/media/02-06-18_1527913559.pdf|archive-date=23 September 2020|access-date=22 June 2021|website=[[University Grants Commission (India)]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923001752/https://aliah.ac.in//upload/media/02-06-18_1527913559.pdf|archivedate=23 September 2020|deadurl=yes}}</ref>|[[All India Council for Technical Education|AICTE]]<ref>{{Cite web|date=9 June 2020|title=AICTE Extension of Approval for the Academic Year 2020-21|url=https://aliah.ac.in//upload/media/13-07-20_1594659066.PDF|url-status=live|access-date=22 June 2021|website=[[AICTE]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923001200/https://aliah.ac.in/upload/media/13-07-20_1594659066.PDF|archive-date=23 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923001200/https://aliah.ac.in/upload/media/13-07-20_1594659066.PDF|archivedate=23 September 2020|deadurl=yes }}</ref>|[[Indian Nursing Council|INC]]|[[National Council for Teacher Education|NCTE]]}} | budget = {{INRConvert|162.6506|c}} <small>(2021–22 est.)</small><ref>{{cite web|date=Feb 5, 2021 |title=Detailed Demands For Grants For 2021-22 |url=http://wbfin.nic.in/writereaddata/Budget_Publication/2021_bp3.pdf |access-date=Feb 6, 2021}}</ref> | chancellor = পশ্চিম বংগৰ ৰাজ্যপাল | vice_chancellor = ড° ৰফিকুল ইছলাম | academic_staff = ২১১ ({{small|২০২২}})<ref name=nirf_stud/> | students = ৬,৩৬৬ ({{small|২০২২}})<ref name=nirf_stud>{{cite web |title=NIRF 2022 |url=https://aliah.ac.in//upload/media/16-03-22_1647408684.pdf |publisher=Aliah University}}</ref> | undergrad = ৩,৫৪৮ ({{small|২০২২}})<ref name=nirf_stud/> | postgrad = ২,৪২৬ ({{small|২০২২}})<ref name=nirf_stud/> | doctoral = ৩৯২ ({{small|২০২২}})<ref name=nirf_stud/> | other = | address = Action Area ll-A, 27 | city = নিউ টাউন, পশ্চিম বংগ | province = | country = ভাৰত | postcode = ৭০০১৬০ | coordinates = {{coord|22.5895|N|88.4853|E|format=dms|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}} | campus = আৰবান | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | website = {{URL|https://www.aliah.ac.in/|aliah.ac.in}}| }} '''আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়''' [[ভাৰত]]ৰ [[পশ্চিম বংগ]]ৰ নিউ টাউনত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়। পূৰ্বতে মহম্মদ কলেজ অৱ কলিকতা নামেৰে জনাজাত আছিল,<ref>{{Cite web|title=Puronokolkata|date=7 January 2014 |url=https://puronokolkata.com/2014/01/07/mohammedan-college-of-calcutta-1848/}}</ref> ২০০৮ চনত ইয়াক বিশ্ববিদ্যালয়লৈ উন্নীত কৰা হয়।<ref>{{cite web| title=University Grants Commination|url= https://www.ugc.ac.in/stateuniversitylist.aspx?id=35&Unitype=2 }}</ref> ==ইতিহাস== আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয় (AU) এছিয়াৰ অন্যতম পুৰণি আধুনিক শৈলীৰ শিক্ষানুষ্ঠান, আৰু ভাৰতৰ ভিতৰতে প্ৰথম। ১৭৮০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত কলিকতাৰ শিয়ালদহৰ ওচৰত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ব্ৰিটিছ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল ওৱাৰেন হেষ্টিংছে ইয়াক স্থাপন কৰে।<ref name="Muslim Institute">{{cite web| title=The Madrasah University| url=https://musliminstitute.org/freethinking/history/madrasah-university| access-date=2025-12-10| archivedate=2025-01-23| archiveurl=https://web.archive.org/web/20250123020331/https://musliminstitute.org/freethinking/history/madrasah-university| deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ বাবে কেইবাটাও নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যেনে ইছলামিক কলেজ অৱ কলিকতা, কলিকতা মাদ্ৰাছা, কলিকতা মহম্মেদান কলেজ আৰু মাদ্ৰাছা-ই-আলিয়া। ইয়াৰে কলিকতা মহম্মদ কলেজ আছিল ৱাৰেন হেষ্টিংছে ব্যৱহাৰ কৰা কলেজখন।<ref name="Muslim Institute"/> ১৭৮২ চনত বৌ বজাৰত (শিয়ালদহৰ ওচৰত) মূল ভৱনটো সম্পূৰ্ণ হয়। ১৮২০ চনত কলেজখন ৱেলেছলি স্কোৱাৰৰ কেম্পাছলৈ স্থানান্তৰিত হয়। প্ৰথম অৱস্থাত ইয়াত প্ৰাকৃতিক দৰ্শন, আৰবী, পাৰ্চী, ধৰ্মতত্ত্ব আৰু ইছলামিক আইন, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান, ব্যাকৰণ, যুক্তি, গাণিতিক, জ্যামিতি, অলংকাৰ আৰু বক্তৃতা শিকোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web| title= A historic institution falls on bad days|url= http://www.milligazette.com/Archives/15112002/1511200258.htm}}</ref> কলিকতা মাদ্ৰাছাই বিভিন্ন বিষয়ৰ বাবে বিভিন্ন আৰ্হি অনুসৰণ কৰিছিল, যেনে ফাৰ্চী আৰু আৰবী ভাষাৰ বাবে ফিৰিংগি মহলৰ দাৰ্চ-ই নিজামি আৰু যুক্তি আৰু দৰ্শনৰ বাবে পুৰণি পেৰিপেটিক স্কুল মডেল।<ref name=" Banglapedia">{{cite Banglapedia|article=Calcutta Madrasa, The|author=Khan, B.R.}}</ref> [[File:Aliah University, Science & Technology Campus, Rajarhat.jpg|thumb|আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি কেম্পাছ, নিউ টাউন]] ==চৌহদ== আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিভিন্ন ধৰণৰ পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে তিনিটা চৌহদ নিউ টাউনত,,<ref>{{cite web|title=Grand Inauguration of Aliah University|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Gallery.aspx?id=11_11_2014_009_024&type=A&eid=31812|work=The Times of India|access-date=11 November 2014|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225072159/http://epaperbeta.timesofindia.com/Gallery.aspx?id=11_11_2014_009_024&type=A&eid=31812|url-status=dead|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072159/http://epaperbeta.timesofindia.com/Gallery.aspx?id=11_11_2014_009_024&type=A&eid=31812|deadurl=yes}}</ref> পাৰ্ক চাৰ্কাছ আৰু টলটালাত অৱস্থিত। মুখ্যমন্ত্ৰী মমতা বেনাৰ্জীয়ে ২০১১ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয় নিউ টাউন কেম্পাছৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে।<ref>{{cite web|title=CM lays foundation of Aliah varsity campus at Rajarhat|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/CM-lays-foundation-of-Aliah-varsity-campus-at-Rajarhat/articleshow/11126415.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617064613/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-16/kolkata/30524364_1_haj-house-foundation-stone-haj-pilgrims|url-status=live|archive-date=17 June 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=14 January 2013}}</ref> পিছলৈ ২০১৪ চনৰ ১১ নৱেম্বৰত [[মমতা বেনাৰ্জী]]য়ে সমাপ্ত কেম্পাছটো উদ্বোধন কৰে। নিউ টাউন কেম্পাছত ১২ হাজাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ক্ষমতা থকা ১৫৬টা শ্ৰেণীকোঠা আছে আৰু ইয়াত কেৱল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকহে থাকে। কেম্পাছটোত আছে সুকীয়া ল’ৰা আৰু ছোৱালীৰ হোষ্টেল। নিউ টাউন কেম্পাছত বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰৰ বাবে নিবেদিত তিনিটা সংলগ্ন ভৱন আৰু এটা কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰালো আছে। ==শৈক্ষিক== ===নামভৰ্তি=== আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বেছিভাগ স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰমত লিখিত প্ৰৱেশ পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে আৰু বি.টেক কাৰ্যসূচীৰ বাবে WBJEEৰ জৰিয়তে নামভৰ্তি কৰা হয়। এম.এছ আৰু পি এইচ ডি প্ৰগ্ৰেমত নামভৰ্তি লিখিত পৰীক্ষা আৰু ব্যক্তিগত সাক্ষাৎকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়। স্নাতক কাৰ্যসূচীত নামভৰ্তি "আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয় নামভৰ্তি পৰীক্ষা" (AUAT)ৰ মেৰিট ৰেংকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়, যিটো "মাল্টিপল চয়ছ টাইপ প্ৰশ্ন" (MCQ)ৰ লিখিত পৰীক্ষাৰে গঠিত, ইয়াত উত্তীৰ্ণ হ’লে সাক্ষাৎকাৰ আৰু প্ৰাৰ্থীৰ চূড়ান্ত নিৰ্বাচন কৰা হয়। AUAT ৰ জৰিয়তে নামভৰ্তিৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰা প্ৰাৰ্থীসকলে LLM (মাষ্টাৰছ অৱ ল)ত নামভৰ্তিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰিব। বি.টেক. (প্ৰযুক্তি স্নাতক), সংহত এম বি এ (ব্যৱসায় প্ৰশাসনৰ স্নাতকোত্তৰ), এম চি এ (কম্পিউটাৰ প্ৰয়োগৰ স্নাতকোত্তৰ), এম.এছ (মাষ্টাৰ অৱ ছায়েন্স) আৰু এম.এ (মাষ্টাৰ অৱ আৰ্টছ) বিভিন্ন অভিযান্ত্ৰিক, ব্যৱসায়, বিজ্ঞান আৰু কলা বিষয়ত পাঠ্যক্ৰম আছে।<ref>{{cite web|title=Aliah University, India|url=http://www.studyabroaduniversities.com/UniversityReview.aspx?university=Aliah-University&universityId=13191|publisher=Study Abroad Universities|access-date=12 January 2013|archivedate=28 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130228230841/http://www.studyabroaduniversities.com/UniversityReview.aspx?university=Aliah-University&universityId=13191|deadurl=yes}}</ref> আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয় এম.টেক. (স্নাতকোত্তৰ প্ৰযুক্তি) কাৰ্যসূচীও আছে। ===স্বীকৃতি প্ৰদান=== বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে (U.G.C.) বিশ্ববিদ্যালয়খনক U.G.C. আইন, ২০১৯ চনত।<ref>{{Cite web|date=19 February 2019|title=Proposal for 12-B Status.|url=https://aliah.ac.in//upload/post_doc/26-02-19_1551155482.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922235750/https://aliah.ac.in//upload/post_doc/26-02-19_1551155482.pdf|archive-date=22 September 2020|access-date=22 June 2021|website=[[University Grants Commission (India)]]}}</ref> আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ক NAAC ৰ দ্বাৰা B+ গ্ৰেড প্ৰদান কৰা হৈছে। ==বিতৰ্ক আৰু সমালোচনা== ২০১৬ চনত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে মূল চৌহদত (নিউ টাউন) তেতিয়াৰ উপাচাৰ্য আবু তালেব খানৰ বিশৃংখল নীতিৰ বিৰুদ্ধে ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে; কাৰণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আৰম্ভণিৰেপৰাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে লাইব্ৰেৰীত কিতাপৰ অভাৱ, অধ্যাপকৰ অভাৱ, লেবৰ বেয়া অৱস্থা আদিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ২০১৬ চনৰ ৮ নৱেম্বৰৰপৰা আৰম্ভ হোৱা প্ৰতিবাদত ২০১৬ চনৰ ১৮ নৱেম্বৰত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে তেওঁলোকৰ ভিচি আবু তালেব খানক ক’লা গোলাপ দি অপমান কৰিছিল। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল গেট অৱৰোধ কৰি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে এক উচ্চ শ্লোগান দিয়ে। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ সহায়ত ভিচিয়ে নিজৰ কাৰ্যালয়ত প্ৰৱেশ কৰে।<ref>{{cite web|title=একাধিক দাবিতে 'কালা দিবস' পালন আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ে|url=http://www.tdnbangla.com/state/more-demanding-black-day-celebrated-aliah-university/|publisher=TDN Bangla|access-date=18 November 2016|archivedate=19 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119115952/http://www.tdnbangla.com/state/more-demanding-black-day-celebrated-aliah-university/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=এবাৰ দাবি আদায়ে 'নফল ৰোজা' কৰতে চলেছে আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়েৰ ছাত্ৰছাত্ৰীৰা|url=http://www.tdnbangla.com/state/on-demands-aliah-university-student-go-to-fasting/|publisher=TDN Bangla|access-date=21 November 2016|archivedate=23 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161123132809/http://www.tdnbangla.com/state/on-demands-aliah-university-student-go-to-fasting/|deadurl=yes}}</ref> ইচিৰ সদস্য, তথ্য বিচাৰি উলিওৱা সমিতিৰ লগতে সংখ্যালঘু আৰু মাদ্ৰাছাৰ শিক্ষামন্ত্ৰী গিয়াছুদ্দিন মোল্লাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক প্ৰতিবাদ আৰু শ্ৰেণী বৰ্জন বন্ধ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। কিন্তু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে কয় যে উপাচাৰ্যই পদত্যাগ নকৰালৈকে তেওঁলোকে শ্ৰেণী বৰ্জন কৰি থাকিব।<ref>{{cite web|title=উপাচাৰ্যেৰ পদত্যাগেৰ দাবিতে বিক্ষোভে বেসামাল আলিয়া|url=http://www.inkilab.org/inkilab/2016/11/aliah-demands-vc-resignation/|publisher=ইনকিলাব|access-date=13 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021945/http://www.inkilab.org/inkilab/2016/11/aliah-demands-vc-resignation/|archive-date=16 November 2016|url-status=dead|archivedate=16 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161116021945/http://www.inkilab.org/inkilab/2016/11/aliah-demands-vc-resignation/|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ শিক্ষা]] [[শ্ৰেণী:বিশ্ববিদ্যালয়]] jpsxlwrkeaqb6rv0o785epbqbpy6ffo 0 129587 647152 570260 2026-10-24T10:25:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647152 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | image = | caption = আমাণ্ডা অ’বডাম | name = আমাণ্ডা অ’বডাম | native_name = อแมนด้า ออบดัม | native_name_lang = th | birth_name = Amanda Charlene Obdam<ref>{{Cite web|title=50 Facts about me - Amanda Obdam|url=https://www.youtube.com/watch?v=qeQ-FqF0Bio&t=57s|access-date=2022-05-01|website=YouTube|date=10 June 2021}}</ref> | other_names = আমাণ্ডা চালিছা অ’বডাম | birth_date = {{Birth date and age|1993|6|17|df=yes}} | birth_place = [[ফুকেট প্ৰদেশ|ফুকেট]], থাইলেণ্ড | height = {{height|m=1.70}}<ref>{{Cite web|title=ประวัติ "อแมนด้า ออบดัม" สาวสวยลูกครึ่งคนเก่ง ที่มาพร้อมเกียรตินิยมอันดับที่ 1 จากแคนาดา|url=https://www.sanook.com/campus/1402256/|access-date=2021-08-27|website=Sanook|date=16 May 2021|language=th}}</ref> | hair_color = গাঢ় বাদামী | eye_color = গাঢ় বাদামী | alma mater = [[টোৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয়]] | occupation = {{Hlist|অভিনেত্ৰী|মডেল|ইউটিউবাৰ}} | title = [[মিছ টুৰিজম মেট্ৰ’পলিটান ইণ্টাৰনেশ্যনেল ২০১৬]]<br>[[মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০২০]] | competitions = [[মিছ থাইলেণ্ড ৱৰ্ল্ড ২০১৫]]<br/>(শীৰ্ষ ১০)<br/> [[মিছ গ্ৰেণ্ড থাইলেণ্ড ২০১৬]]<br/>(শীৰ্ষ ১০)<br/> [[মিছ টুৰিজম মেট্ৰ’পলিটান ইণ্টাৰনেশ্যনেল ২০১৬]]<br/>(বিজয়ী)<br/> [[মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০২০]]<br/>(বিজয়ী)<br/> [[মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০২০]]<br/>(শীৰ্ষ ১০) }} '''আমাণ্ডা শাৰ্লিন অ’বডাম'''<ref>{{Cite web |last=Boonmee |first=Chisa |date=2021-07-02 |title=Important Update: Food For Fighters will no longer move from the Chula Alumni Association and have decided to stay at this location in the meantime. |url=https://destinationthailandnews.com/lifestyle-news/restaurant-dining/important-update-food-for-fighters-will-no-longer-move-from-the-the-chula-alumni-association-and-have-decided-to-stay-at-this-location-in-the-meantime.html |access-date=2022-11-21 |website=Destination Thailand News |language=en-US |archive-date=16 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916222032/https://destinationthailandnews.com/lifestyle-news/restaurant-dining/important-update-food-for-fighters-will-no-longer-move-from-the-the-chula-alumni-association-and-have-decided-to-stay-at-this-location-in-the-meantime.html |url-status=dead |archivedate=2021-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916222032/https://destinationthailandnews.com/lifestyle-news/restaurant-dining/important-update-food-for-fighters-will-no-longer-move-from-the-the-chula-alumni-association-and-have-decided-to-stay-at-this-location-in-the-meantime.html |deadurl=yes }}</ref> ([[থাই]]: อแมนดา ชาร์ลีน ออบดัม}}; জন্ম ১৭ জুন ১৯৯৩)<ref>{{Cite web|title=Biography. MUT 97: Amanda|url=https://missuniverse.in.th/contestants_detail.aspx?code=mut97|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122610/https://missuniverse.in.th/contestants_detail.aspx?code=mut97|archive-date=28 November 2020|access-date=2020-11-20|website=Miss Universe Thailand|archivedate=2020-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201128122610/https://missuniverse.in.th/contestants_detail.aspx?code=mut97|deadurl=yes}}</ref> এগৰাকী থাই-কানাডিয়ান অভিনেত্ৰী, মডেল আৰু সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী। তেওঁ মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০২০ খিতাপ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Phuket Thai-Canadian model Amanda Obdam crowned Miss Universe Thailand|url=https://www.thailandnews.co/2020/10/phuket-thai-canadian-model-amanda-obdam-crowned-miss-universe-thailand/|access-date=2020-10-28|website=Thailand News|date=11 October 2020|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-11|title=Phuket Thai-Canadian model crowned Miss Universe Thailand|url=https://www.thephuketnews.com/phuket-thai-canadian-model-crowned-miss-universe-thailand-77607.php|access-date=2020-10-28|website=The Phuket News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-11|title=Thai-Canadian model crowned Miss Universe Thailand|url=https://lifestyle.inquirer.net/372467/thai-canadian-model-crowned-miss-universe-thailand/|access-date=2020-10-28|website=Inquirer Lifestyle|language=en-US}}</ref> তেওঁ [[হলিউড, ফ্লৰিডা]]ত অনুষ্ঠিত [[মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০২০]] সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাত [[থাইলেণ্ড]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু শীৰ্ষ ১০ আধা-চূড়ান্ত প্ৰতিযোগী হিচাপে স্থান লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Wowing Miss Universe fans, Thailand's Amanda Obdam reaches Winner|url=https://www.thaipbsworld.com/wowing-miss-universe-fans-thailands-amanda-obdam-reaches-top-9+1/|url-status=dead|access-date=2021-07-10|website=Thai PBS World|language=en-US|archive-date=29 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174747/https://www.thaipbsworld.com/wowing-miss-universe-fans-thailands-amanda-obdam-reaches-top-9+1/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Amanda Obdam makes the Top 9+1 of Miss Universe Competition|url=https://www.bisphuket.ac.th/amanda-obdam-makes-the-top-9+1-of-miss-universe-competition/|url-status=dead|access-date=2021-07-10|archive-date=28 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028170119/https://www.bisphuket.ac.th/amanda-obdam-makes-the-top-9+1-of-miss-universe-competition/|archivedate=2021-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028170119/https://www.bisphuket.ac.th/amanda-obdam-makes-the-top-9+1-of-miss-universe-competition/|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== আমাণ্ডা শাৰ্লিন অ’বডামৰ জন্ম ১৭ জুন ১৯৯৩ তাৰিখে [[ফুকেট (নগৰ)|ফুকেট]]ত হয়। তেওঁৰ মাতৃ এগৰাকী [[থাই-চীনা]] আৰু পিতৃ এগৰাকী [[ডাচ কানাডিয়ান]]।<ref name="sanook">{{cite web|url=https://www.sanook.com/campus/1402256/|language=th|title=ประวัติ "อแมนด้า ออบดัม" สาวสวยลูกครึ่งคนเก่ง ที่มาพร้อมเกียรตินิยมอันดับที่ 1 จากแคนาดา|work=Sanook|date=10 October 2020}}</ref> তেওঁ [[ইংৰাজী ভাষা]] কাৰ্যসূচীৰ অধীনত [[Satree Phuket School|সত্ৰী ফুকেট বিদ্যালয়]] আৰু [[British International School, Phuket|ব্ৰিটিছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল স্কুল, ফুকেট]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। বিদ্যালয় শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পিছত তেওঁ [[টোৰণ্টো]]লৈ যায় আৰু [[University of Toronto Mississauga|টোৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয় (মিছিছাগা শাখা)]]ত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ ২০১৫ চনত অৰ্থনীতি, ব্যৱসায় প্ৰশাসন আৰু সাধাৰণ ব্যৱস্থাপনা বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু [[British undergraduate degree classification#Canada|প্ৰথম শ্ৰেণীৰ সন্মান]]সহ স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="sanook"/> ==কেৰিয়াৰ== === সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতা === আমাণ্ডা অ’বডামে ২০১৫ চনত সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। সেই বছৰ তেওঁ [[মিছ থাইলেণ্ড ৱৰ্ল্ড ২০১৫]]ত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু শীৰ্ষ ১০ প্ৰতিযোগীৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ [[মিছ গ্ৰেণ্ড ফুকেট ২০১৬]]ত অংশগ্ৰহণ কৰি বিজয়ী হয় আৰু [[ফুকেট প্ৰদেশ]]ৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে [[মিছ গ্ৰেণ্ড থাইলেণ্ড ২০১৬]]ত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://phukethotnews.net/news/miss-grand-phuket-2016|title=มารู้จักมิสแกรนด์คนแรกของภูเก็ตกันเถอะ|author=phukethotnews|date=9 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241004203846/https://phukethotnews.net/news/miss-grand-phuket-2016/|archivedate=4 October 2024|access-date=15 December 2025|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.manager.co.th/QOL/ViewNews.aspx?NewsID=9590000041090|title="อแมนดา ชาร์ลีน ออบดัม" คว้ามงกุฎมิสแกรนด์ ภูเก็ต คนแรก|author=manager|date=}}{{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> মিছ গ্ৰেণ্ড থাইলেণ্ড ২০১৬ প্ৰতিযোগিতাত তেওঁ শীৰ্ষ ১০ত স্থান লাভ কৰাৰ লগতে ‘‘মিছ ৰাইজিং ষ্টাৰ’’ (Miss Rising Star) উপ-খিতাপো লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.thairath.co.th/content/646181|title=เอกซเรย์ 5 สาวเซี้ยะแซ่บ! มีสิทธิ์ลุ้นมงใหญ่|author=thairath|date=24 June 2016}}</ref> মিছ গ্ৰেণ্ড থাইলেণ্ডৰ পিছত আমাণ্ডাক [[কম্বোডিয়া]]ত অনুষ্ঠিত [[মিছ টুৰিজম মেট্ৰ’পলিটান ইণ্টাৰনেশ্যনেল ২০১৬]]ত [[থাইলেণ্ড]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা হয়। এই প্ৰতিযোগিতাত তেওঁ বিজয়ী হৈ খিতাপ লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://m.posttoday.com/ent/thai/466172|title=ชาลิสา อแมนด้า สวยสง่า! คว้ามงกุฎมิสทัวริซึ่มอินเตอร์ฯ 2016|author=posttoday|date=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.ch7.com/detail/202690/%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B2_%E0%B8%AD%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%94%E0%B9%89%E0%B8%B2_%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B8%E0%B8%8E_Miss_Tourism_2016.html|title=ชาลิสา อแมนด้า คว้ามงกุฎ Miss Tourism Metropolitan International 2016|author=news.ch7|date=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.khaosod.co.th/entertainment/news_84756|title=เปิดตัว "พลายทรงสุริยะกษัตริย์" ชุดประจำชาติของ "ชาลิสา อแมนด้า"|author=khaosod|date=4 November 2016}}</ref> ২০২০ চনত আমাণ্ডাক [[ফুকেট প্ৰদেশ]]ৰ প্ৰতিযোগী হিচাপে [[মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০২০]]ত অংশগ্ৰহণৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ছোৱাত তেওঁ খিতাপৰ অন্যতম শক্তিশালী দাবিদাৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁ পূৰ্ব-প্ৰতিযোগিতা খিতাপ ‘‘মিছ প্ৰিছানা’’ (Miss Prissana) লাভ কৰাৰ লগতে পাঁচজন ‘‘গ’ল্ডেন টিয়াৰা’’ প্ৰাপক প্ৰতিযোগীৰ ভিতৰত স্থান পায় আৰু ভাষণ ৱাইল্ডকাৰ্ডৰ জৰিয়তে শীৰ্ষ ২০ত প্ৰৱেশ কৰে। ১০ অক্টোবৰ ২০২০ তাৰিখে [[বেংকক]]ত অনুষ্ঠিত চূড়ান্ত পৰ্বত আমাণ্ডাই সকলো পৰ্যায় অতিক্ৰম কৰি বিজয়ী হয়। তেতিয়াৰ বিদায়ী খিতাপধাৰী [[পাৱিনছুদা দ্ৰুৱাঁ]]ে তেওঁক মুকুট পৰিধান কৰায়। পাৱিনছুদাৰ পিছতে আমাণ্ডা একেৰাহে দ্বিতীয় থাই-কানাডিয়ান হিচাপে এই খিতাপ লাভ কৰে।<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.thephuketnews.com/phuket-thai-canadian-model-crowned-miss-universe-thailand-77607.php|title=Phuket Thai-Canadian model crowned Miss Universe Thailand|date=11 October 2020|work=The Phuket News}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pattayamail.com/thailandnews/amanda-obdam-crowned-miss-universe-thailand-2020-329655|title=Amanda Obdam crowned Miss Universe Thailand 2020|work=Pattaya Mail|date=12 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thestandard.co/miss-universer-thailand-2020-amanda-obdam/|title=อแมนด้า ออบดัม คว้าตำแหน่ง Miss Universe Thailand 2020|date=10 October 2020|language=th|work=The Standard}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pptvhd36.com/news/ข่าวบันเทิง/134712|title="อแมนด้า ออบดัม" คว้าตำแหน่ง Miss Universe Thailand 2020|website=PPTV|date=11 October 2020|access-date=12 October 2020|language=th}}</ref> ইয়াৰ পিছত আমাণ্ডাই [[মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০২০]]ত [[থাইলেণ্ড]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই প্ৰতিযোগিতাৰ ৬৯তম সংস্কৰণ ১৬ মে’ ২০২১ তাৰিখে [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ আমেৰিকা]]ৰ [[হলিউড, ফ্লৰিডা]]স্থিত [[Seminole Hard Rock Hotel & Casino Hollywood|চেমিনোল হাৰ্ড ৰক হোটেল এণ্ড কেছিনো]]ত অনুষ্ঠিত হয়, য’ত তেওঁ শীৰ্ষ ১০ প্ৰতিযোগীৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ==হ'ষ্টিং== '''অনলাইন''' * '''২০২১''': অন এয়াৰ [[ইউটিউব]]: আমাণ্ডা অ'বডাম ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{instagram|amanda.obdam}} * {{YouTube|channel=UCBLinrfCRsAdeM202bXahRw|Amanda Obdam}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:থাই অভিনেত্ৰী]] 5597io2rt43rnr18p1tuurtcokru55e 0 130534 647127 632161 2026-10-24T09:04:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647127 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = অৱধী | nativename = अवधी · 𑂃𑂫𑂡𑂲 | states = [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]] | region = অৱধ আৰু তেৰাই | ethnicity = অৱধী লোক | speakers = {{sigfig|3.850906|3}} মিলিয়ন (ভাৰত) | date = ২০১১ | ref = <ref>{{cite web |url= https://www.dnaindia.com/analysis/column-the-slow-death-of-bhojpuri-and-awadhi-2122062|title=The Slow Death of Awadhi and Bhojpuri}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.omniglot.com/writing/awadhi.htm|title=Omniglot — Awadhi (अवधी)}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/270676192/awadhi-language-is-grouped-as-mother-tongue-under-hindi |title='Awadhi language is grouped as mother tongue under Hindi' says Minister of State for Home Affairs |work=Big News Network.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505150658/https://www.bignewsnetwork.com/news/270676192/awadhi-language-is-grouped-as-mother-tongue-under-hindi |archivedate=2025-05-05 |access-date=2026-01-27 |deadurl=yes }}</ref> | familycolor = Indo-European | fam2 = [[ইণ্ডো-ইৰাণীয়]] | fam3 = [[ইণ্ডো-আৰ্য]] | fam4 = কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-আৰ্য ভাষাসমূহ | fam5 = পূৰ্ব হিন্দী ভাষাসমূহ | script = {{unbulleted list |[[দেৱনাগৰী]] (বৰ্তমান) |[[কৈথী লিপি|কৈথী]] (ঐতিহাসিক) |পাৰ্চি-আৰবী লিপি |[[লেটিন লিপি]] }} | ancestor = অৰ্ধমাগধী প্ৰাকৃত | ancestor2 = [[অপভ্ৰংশ|অৰ্ধমাগধী অপভ্ৰংশ]] | iso2 = awa | iso3 = awa | glotto = awad1243 | glottorefname = Awadhi | lingua = 59-AAF-ra | notice = IPA | dia1 = পাৰদেশী | dia2 = গংগাপাৰী | dia3 = উত্তৰী | dia4 = মিৰ্জাপুৰী | dia5 = [[ফিজি হিন্দী]] | dia6 = [[কেৰিবিয়ান হিন্দুস্তানী]] (ইয়াত চাৰনামী হিন্দুস্তানী অন্তৰ্ভুক্ত) | dia7 = মৰিছাছ হিন্দুস্তানী | dia8 = দক্ষিণ আফ্ৰিকান হিন্দুস্তানী {{small|{{small|(নাইতালী)}}}} | pronunciation = | nation = {{flag|Fiji}} {{small|( [[ফিজি হিন্দী]] ৰূপে )}} | altname = {{IAST2|Avadhī}} | image = Awadhi language.svg | imagecaption = দেৱনাগৰী লিপিত লিখা “অৱধী” শব্দ | glotto2 = gang1265 | glottoname2 = গংগাপাৰী | glotto3 = mirz1238 | glottoname3 = মিৰ্জাপুৰী | glotto4 = utta1238 | glottoname4 = উত্তৰী }} {{Contains special characters|Indic}} '''অৱধী''' ([[দেৱনাগৰী]]: अवधी, [[কৈথী লিপি|কৈথী]]: 𑂃𑂫𑂡𑂲), যাক '''ঔধী''' বুলিও কোৱা হয়{{efn|<ref>{{cite book |last=Oldenburg |first=Veena Talwar |title=The Making of Colonial Lucknow, 1856–1877 |year=1984 |url=https://archive.org/details/makingofcolonial0000olde |publisher=Princeton University Press |page=[https://archive.org/details/makingofcolonial0000olde/page/5 5]}}</ref>}}, হৈছে এটা [[ইণ্ডো-আৰ্য ভাষা]] যি [[ইণ্ডো-ইৰাণীয়]] শাখাৰ অন্তৰ্গত আৰু [[ইণ্ডো-ইউৰোপীয়]] ভাষা পৰিয়ালৰ অংশ। এই ভাষাটো উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ অৱধ অঞ্চলত আৰু পশ্চিম [[নেপাল]]ৰ তেৰাই অঞ্চলত কোৱা হয়।<ref name=":5">{{Cite web |title=Origin, Structure, Development, and Situation of Awadhi Language in Nepal |url=https://nepalimeaning.com/origin-structure-development-and-situation-of-awadhi-language-in-nepal/ |access-date=4 February 2024 }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=1}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=1}}</ref> ‘অৱধ’ নামটো প্ৰাচীন নগৰ [[অযোধ্যা]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, যাক [[হিন্দুধৰ্ম]]ত [[ৰাম]] দেৱতাৰ জন্মভূমি বুলি গণ্য কৰা হয়। উপনিৱেশিক যুগত বদ্ধ শ্ৰমিক হিচাপে বিদেশলৈ যোৱা ভাৰতীয়সকলৰ বংশধৰসকলৰ মাজতো অৱধী ভাষা, বিশেষকৈ [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]]ৰ সৈতে, বহুলভাৱে প্ৰচলিত। [[ব্ৰজ ভাষা|ব্ৰজ]]ৰ সৈতে একেলগে অৱধী ১৯শ শতিকালৈকে সাহিত্যিক ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, যদিও পাছলৈ ইয়াক [[হিন্দী]]য়ে প্ৰতিষ্ঠাপন কৰে। মানক হিন্দীৰপৰা পৃথক হ’লেও, উত্তৰ আৰু পূব উত্তৰ প্ৰদেশৰ বহু জিলাত অৱধী আজিও নিজা ৰূপত কথিত হৈ আছে।<ref name=":2">{{Harvcoltxt|Saxena|1971|p=6}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে অৱধীক পূৰ্ব হিন্দী ভাষাসমূহৰ অন্তৰ্গত এক বৃহৎ মাতৃভাষা হিচাপে গণ্য কৰে। অঞ্চলটোৰ যোগাযোগ ভাষা হিচাপে মান্য হিন্দী ব্যৱহৃত হয়,<ref>{{cite web |title=How languages intersect in India |publisher=Hindustan Times}}</ref> আৰু বিদ্যালয় শিক্ষা, প্ৰশাসনিক আৰু চৰকাৰী কাম-কাজত হিন্দী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱধী সাহিত্যকো [[হিন্দী]] সাহিত্যৰ অংশ হিচাপে ধৰা হয়।<ref>{{Harvcoltxt|Masica|1993|p=9}}</ref> ভাৰতীয় সাহিত্যৰ কিছুমান অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ যেনে ''[[ৰামচৰিতমানস]]'' আৰু ''[[হনুমান চালিছা]]'' অৱধী ভাষাত ৰচিত। অৱধী ভাষাৰ বিকল্প নামসমূহৰ ভিতৰত বাইছৱাড়া অঞ্চলৰপৰা আহৰণ কৰা ''বাইছৱাৰী''<ref>{{Harvcoltxt|Grierson|1904|p=10}}</ref>, লগতে ''পূৰ্বী'' (অৰ্থাৎ “পূবৰ”) আৰু প্ৰাচীন কোশল ৰাজ্যৰ নামৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা ''কোশলী'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name=":0" /> ==ভৌগোলিক অঞ্চল== এই ভাষাটো প্ৰধানকৈ মধ্য উত্তৰ প্ৰদেশৰ অৱধ অঞ্চল আৰু বাহৰেইচ, এলাহাবাদ, বাৰাবাণী, গাণ্ডা, ফৈজাবাদ আৰু লক্ষ্ণৌ চহৰত কোৱা হয়। প্ৰতাপগড়, চুলতানপুৰ, জৈনপুৰ, বস্তি জিলাৰ মানুহে অৱাধী ভাষা কয়। ভাৰতৰ উপৰিও [[নেপাল]]ৰ কেইখনমান জিলাত অৱধী ভাষী লোকে বাস কৰে। ভাৰতৰ বাহিৰত ফিজি, নিউজিলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া, আমেৰিকা, কানাডা আদি দেশতো অৱধী ভাষী লোক আছে। ==সাহিত্য== এই ভাষাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাহিত্যিক গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত মৌলানা দত্তৰ ''কন্দযান'', মালিক মহম্মদ জেছিৰ ''পদ্মৱত'' (১৫৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ), [[তুলসীদাস]]ৰ (১৫৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) ৰামচৰিত্ৰমৃত আৰু হনুমান চালিছা, [[কবীৰ]] বা বিজাকৰ "দোহে", ১৭৫৭ চনত নুৰ মহম্মদৰ ইন্দ্ৰাৱতী, আৰু কবি সুৰৰ ৰচনা। == জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত == === মনোৰঞ্জন === ১৯৬১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[গঙ্গা জমুনা]]''ত চৰিত্ৰসমূহে অৱধী ভাষাৰ এক নিৰপেক্ষ ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ১৯৭৫ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[শোলে]]''ত গব্বৰ সিঙৰ কথনভংগী খড়ীবোলী আৰু অৱধীৰ মিশ্ৰণ আছিল, যি ''গঙ্গা জমুনা'' চলচ্চিত্ৰত [[দিলীপ কুমাৰ]]ে অভিনয় কৰা ডাকু চৰিত্ৰ গঙ্গাৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref name="Chopra">{{Cite web|last=Chopra|first=Anupama|date=11 August 2015|title=Shatrughan Sinha as Jai, Pran as Thakur and Danny as Gabbar? What 'Sholay' could have been|url=https://scroll.in/article/745687/shatrughan-sinha-as-jai-pran-as-thakur-and-danny-as-gabbar-what-sholay-could-have-been|website=Scroll.in}}</ref> ২০০১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[লগান]]''ত দৰ্শকসকলৰ বাবে সহজে বুজাব পৰা হোৱাকৈ অৱধী ভাষাৰ এক নিৰপেক্ষ ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2000/feb/21aamir1.htm|title=Exclusive!!! Aamir Khan on the sets of Lagaan|website=rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Lagaan-Just-perfect/articleshow/2134618786.cms|title=Lagaan: Just perfect|work=The Times of India}}</ref> ২০০৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[Dev.D]]''ত [[অমিত ত্ৰিবেদী]]ৰ দ্বাৰা সুৰাৰোপিত অৱধী গীত “পায়েলীয়া” অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jul/21amit.htm|title=Making music, from Aamir to Dev D|website=rediff.com}}</ref> দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক ''[[Yudh (TV series)|যুধ]]''ত [[অমিতাভ বচ্চন]]ে নিজৰ কিছুমান সংলাপ অৱধী ভাষাত কোৱাৰ বাবে ''[[Hindustan Times|হিন্দুস্তান টাইমছ]]''ৰ পৰা সমালোচনামূলক প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/television/yudh-review-amitabh-bachchan-s-show-limps-back-to-sluggish-pace/article1-1241418.aspx|title=Yudh review: Amitabh Bachchan's show limps back to sluggish pace|publisher=Hindustan Times|date=2 August 2014|access-date=27 January 2026|archivedate=2 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140802030602/https://www.hindustantimes.com/entertainment/television/yudh-review-amitabh-bachchan-s-show-limps-back-to-sluggish-pace/article1-1241418.aspx|deadurl=yes}}</ref> [[ৰামানন্দ সাগৰ]]ৰ ১৯৮৭ চনৰ দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক ''[[Ramayan (1987 TV series)|ৰামায়ণ]]''ত [[অযোধ্যা]]ৰ বাসিন্দাসকল আৰু আন কিছুমান গৌণ চৰিত্ৰই অৱধী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। চলচ্চিত্ৰ ''[[Silsila (1981 film)|সিলসিলা]]''ৰ পৰা গীত “ৰংগ বৰসে ভীগে চূনৰ ৱালী”ৰ গীতিকাও অৱধী উপভাষাত ৰচিত, য’ত [[অমিতাভ বচ্চন]] আৰু [[ৰেখা]] অভিনয় কৰিছিল। ২০২২ চনৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''[[Vikram Vedha (2022 film)|বিক্ৰম বেধা]]''ত [[হৃতিক ৰোশন]]ে অভিনয় কৰা বেধা বেতাল চৰিত্ৰই অৱধী উপভাষাত কথা কোৱা দেখা যায়। অৱধী লোকগীত “মেৰে অংগনে মেঁ তুম্হাৰা ক্যা কাম হ্যায়” বলীউডত জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। ইয়াৰ এক নিৰপেক্ষ ৰূপ ১৯৮১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[Laawaris (1981 film)|লাৱাৰিছ]]''ত [[অমিতাভ বচ্চন]]ৰ সৈতে ব্যৱহৃত হৈছিল। এই গীতটো ১৯৭০ চনৰ ''[[Bombay Talkie]]'' আৰু ১৯৭৫ চনৰ ''মজে লে লো'' চলচ্চিত্ৰতো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। ২০২০ চনত এই গীতটো [[নেহা কক্কৰ]]ে একক হিচাপে মুক্তি দিয়ে।<ref>{{Cite web |url=https://www.bobbytalkscinema.com/recentpost/the-curious-case-of-mere-angn-2137/ |title=The curious case of Mere Angne Mein Tumhara Kya Kaam Hai |access-date=2026-01-27 |archivedate=2022-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220528082456/https://www.bobbytalkscinema.com/recentpost/The-curious-case-of-Mere-Angn-2137 |deadurl=yes }}</ref> আন এক জনপ্ৰিয় অৱধী লোকগীত “হোলী খেলে ৰঘুবীৰা”কো বলীউডৰ জৰিয়তে জনপ্ৰিয় কৰা হয়। এই গীতটো নিৰপেক্ষ ৰূপত [[অমিতাভ বচ্চন]]ে কণ্ঠদান কৰি ২০০৩ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[Baghban (2003 film)|বাগবান]]''ত সংযোজন কৰা হৈছিল, য’ত [[হেমা মালিনী]]ও অভিনয় কৰিছিল। ১৯৮২ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[Nadiya Ke Paar (1982 film)|নদীয়া কে পাৰ]]'' সম্পূৰ্ণৰূপে অৱধী ভাষাত নিৰ্মিত আছিল। একে পৰিচালকৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত ১৯৯৪ চনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ ''হাম আপকে হ্যায় কৌন'' অৱশ্যে হিন্দী ভাষাত নিৰ্মিত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sooraj-barjatya-didnt-want-to-direct-hum-aapke-hain-koun-had-two-ecgs-due-to-stress-why-would-i-do-a-remake-9653087/lite/ |title=Sooraj Barjatya didn't want to direct Hum Aapke Hain Koun |date=4 November 2024 }}</ref> === লোকসংস্কৃতি === অৱধ অঞ্চলত অৱধী ভাষাত গোৱা লোকসংগীতৰ প্ৰধান ধাৰাসমূহৰ ভিতৰত ছাৰিয়া, বিয়াহ, সুহাগ, গাৰী, নক্তা, বন্ৰা (বন্না-বন্নী), আলহা, সাৱন, ঝুলা, হৰি আৰু বাৰহমাসা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Harvcoltxt|Pandey|2011|p=31}}</ref> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{InterWiki|code=awa}} * [[:iso639-3:awa|Entry for Awadhi at SIL International]] * [https://www.digitallibrary.io/awa অৱধী কিতাপ] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা]] kb35u5ut2yhkcazhlyjz6o3dn8qd3pl 0 130609 646940 646462 2026-10-24T00:33:21Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 646940 wikitext text/x-wiki [[File:Halud Vihara, Archaeological site of 8th - 9th century - panoramio.jpg|thumb|হলুদ বিহাৰৰ অৱশষ্ট]] [[File:Halud Vihar 1.jpg|thumb|হলুদ বিহাৰৰ চিৰি]] [[বাংলাদেশ]]ৰ নাওগাঁও জিলাৰ পাহাপুৰত বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ [[সোমপুৰ মহাবিহাৰ|সোমাপূৰা মহাবিহাৰ]]ৰপৰা ১৪.৫ কিলোমিটাৰ (৯.০ মাইল) দক্ষিণে '''হলুদ বিহাৰ''' অৱস্থিত। এই স্থানৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে "পূব-পশ্চিম দিশত ৬৫ মিটাৰ (২১৩ ফুট) আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত ৪০ মিটাৰ (১৩০ ফুট) বিস্তৃত এটা বৃহৎ টিলা।" ইয়াৰ উচ্চতা ১০ মিটাৰ (৩৩ ফুট)।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1211/ Halud Vihara], UNESCO World Heritage Centre</ref><ref name="Rangan"/> টিলাটোৰ ওপৰত এটা ইটাৰ গঠন আৱিষ্কৃত হৈছে যিটো যেন এটা বৃহৎ হলৰ অৱশিষ্ট। টিলাটোৰ পূব ঢালত চিৰিৰ এটা উৰণ খনন কৰা হৈছে।<ref name="Rangan"/> ইটাৰ গঠনৰ আন টিলা আৰু অৱশিষ্ট আছে। ঠাইখনৰপৰা কিছুমান ভাস্কৰ্য আঁতৰোৱা হৈছে; স্থানীয় বাসিন্দাসকলে পুনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে ইটা আঁতৰাই নিয়াৰ বাবেও যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ই হলুদ বিহাৰা গাঁৱত অৱস্থিত, যাক স্থানীয়ভাৱে দ্বীপগঞ্জ বুলিও কোৱা হয়।<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Nazimuddin Ahmed |chapter=Halud Vihara |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Halud_Vihara |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200514082444/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Halud_Vihara |archivedate=2020-05-14 |access-date=2026-01-28}}</ref> খননৰপৰা দেখা যায় যে, ই আছিল একে সময়ৰ সোমাপূৰা মহাবিহাৰ আৰু দিনাজপুৰ জিলাৰ নবাবগঞ্জ উপজিলাৰ সীতাকোট বিহাৰলৈকে প্ৰাচীন মধ্যযুগীয় বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্থান।<ref name=Banglapedia/><ref name=Banglapedia2>{{citation |author=SS Mostafizur Rahman |chapter=Sitakot Vihara |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230127164236/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |archivedate=2023-01-27 |access-date=2026-01-28}}</ref> ==ইতিহাস== বিভিন্ন সময়ত কেইবাজনো পুৰাতত্ত্ববিদ আৰু সংগঠনে হলুদ বিহাৰ ভ্ৰমণ কৰি অঞ্চলটোৰ বিষয়ে যথেষ্ট তথ্য আগবঢ়াইছে। ১৯৩০ বা ১৯৩১ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ববিদ জি.চি. দত্তই ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত এই স্থান পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনত তেওঁ উল্লেখ কৰে যে সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ জোখ পূবৰপৰা পশ্চিমলৈ ৬৪.৫ মিটাৰ আৰু উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ ৪০.৫ মিটাৰ, আৰু ঠাইখনৰ উচ্চতা চাৰিওফালৰ ভূমিৰপৰা প্ৰায় ১০.৫ মিটাৰ। এই সময়ছোৱাত গাঁওখনৰ এটা স্থানত প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতাৰ গণেশৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিমূৰ্তি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই মূৰ্তিটো অষ্টম বা নৱম শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=প্ৰত্নতত্ত্ব অধিদপ্তৰ |url=https://www.archaeology.gov.bd/site/page/ee467b34-a077-4fe4-be7a-400713fdab3d/%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109014226/http://www.archaeology.gov.bd/site/page/ee467b34-a077-4fe4-be7a-400713fdab3d/%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |archive-date=2022-11-09 |access-date=2025-04-11 |website=www.archaeology.gov.bd |language=en |url-status=live }}</ref> প্ৰত্নতত্ত্ববিদ কাজী মহম্মদ মেছেৰে ৰাজশ্বাহীৰ ইতিহাস শীৰ্ষক গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে ১৯৬৩ চনত হলুদ বিহাৰৰ টিলাৰপৰা বুদ্ধৰ ক’লা শিলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলক, আৰু কিছুমান প্ৰাচীন মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ হৈছিল। বাংলাদেশ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ১৯৭৪ চনত এই স্থানৰ তদন্তৰ বাবে প্ৰাক্তন অধীক্ষক হাৰুণ-অৰ-ৰছিদক পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনত তেওঁ এই অঞ্চলত প্ৰাচীন সভ্যতাৰ বিভিন্ন অৱশিষ্ট দেখা পোৱাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে, য'ত টেৰাকোটাৰ ফলক আৰু শিলৰ ভাস্কৰ্যও আছিল।<ref>{{Cite web |date=2020-02-19 |title=হলুদ বিহাৰ এখন ধ্বংসেৰ দ্বাৰপ্ৰান্তে {{!}} |url=https://www.bd-pratidin.com/last-page/2020/02/19/503370 |access-date=2025-04-11 |website=[[bd-pratidin.com]] |language=bn |archivedate=2025-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250411095506/https://www.bd-pratidin.com/last-page/2020/02/19/503370 |deadurl=yes }}</ref> পিছলৈ ১৯৭৬ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই স্থানক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰে আৰু ১৯৮৪ আৰু ১৯৯৩ চনত দুটা খনন কৰে।<ref>{{Cite web |title=বিলুপ্তিৰ পথে ইতিহাস ও ঐতিহ্যেৰ নিদৰ্শন নওগাঁৰ হলুদ বিহাৰ |url=https://dbcnews.tv/articles/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%A5%E0%A7%87-%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8-%E0%A6%93-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%A8-%E0%A6%A8%E0%A6%93%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |access-date=2025-04-11 |website=[[dbcnews.tv]] |language=en}}</ref> ==বিশ্ব ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদা== এই ঠাইখন ১৯৯৯ চনৰ ১৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ আংশিক তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name=unesco/><ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=From ‘zamindar bari’ to Buddhist ‘vihar’, exploring heritage beyond Paharpur in Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/from-zamindar-bari-to-buddhist-vihar-more-exploring-heritage-beyond-paharpur-in-bangladesh/cid/2034799 |access-date=23 July 2024 |agency=My Kolkata |publisher=The Telegraph |date=19 July 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] puibuxdf8a18i7oprig25z8ld605o5o 0 131678 646908 599810 2026-10-23T18:58:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646908 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শোমা এ চেটাৰ্জী | birth_date = ১৯৪৩ | birth_place = [[কলকাতা]], [[ভাৰত]] | occupation = সাংবাদিক, চলচ্চিত্ৰ গৱেষক, লেখিকা | employer = পাব্লিক চাৰ্ভিচ ব্ৰডকাষ্টিং ট্ৰাষ্ট, ইণ্ডিয়ান কাউন্সিল অৱ ছ’চিয়েল চাইন্স ৰিচাৰ্চ | years_active = ১৯৮১–বৰ্তমান | awards = * ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক) – ১৯৯১ * ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থ) – ২০০৩ }} '''শোমা এ চেটাৰ্জী''' এজন ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ গৱেষক, লেখিকা আৰু স্বতন্ত্ৰ সাংবাদিক।<ref name="sage">{{cite web |title=Chatterji, Shoma |url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/shoma-a-chatterji |publisher=SAGE Publications |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222055920/https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/shoma-a-chatterji |archivedate=2025-02-22 |access-date=2026-02-18 |deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সমালোচনা আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছে। তেওঁ ১৯৯১ চনত [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] (শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক) লাভ কৰে আৰু ২০০৩ চনত চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="38thaward">{{cite web |title=38th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf |publisher=Directorate of Film Festivals |pages=116–117}}</ref><ref name="50thaward">{{cite web |title=50th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/50nfa.pdf |publisher=Directorate of Film Festivals |page=121}}</ref> তেওঁ এই দুয়োটা ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰা একমাত্ৰ মহিলা হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Shoma Chatterji wins National Award for best author |url=https://www.nwmindia.org/newsmakers/shoma-chatterji-wins-national-award-for-best-author-2002/ |publisher=Network of Women in Media, India}}</ref> চেটাৰ্জীয়ে [[অপৰ্ণা সেন]]ৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ওপৰত লিখা ‘পৰমা এণ্ড আদাৰ আউটছাইডাৰ্ছ: দ্য চিনেমা অৱ অপৰ্ণা সেন’ (২০০২) গ্ৰন্থৰ বাবে ২০০৩ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="50thaward" /> তেওঁ [[প্ৰমথেশ বৰুৱা]], [[ঋত্বিক ঘটক]] আৰু [[সুচিত্ৰা সেন]]ৰ জীৱনীও ৰচনা কৰিছে।<ref name="sage" /> ১৯৪৩ চনত [[কলকাতা]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰা চেটাৰ্জীয়ে [[মুম্বাই]]ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="indiatoday">{{cite web |title=Author Shoma Chatterji tracks the woman in Indian films |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/books/story/19990823-author-shoma-chatterji-tracks-the-woman-in-indian-films-824373-1999-08-23 |publisher=India Today |date=23 August 1999}}</ref> তেওঁ [[অৰ্থনীতি]] আৰু শিক্ষাবিজ্ঞান বিষয়ত দুটা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ লগতে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ ইতিহাস বিষয়ত পিএইচডি ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে।<ref name="sage" /> শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ ১৯৯১ চনলৈকে এখন মহাবিদ্যালয়ত অৰ্থনীতি বিষয়ৰ অধ্যাপিকা হিচাপে কৰ্মৰত আছিল।<ref name="indiatoday" /> ২০০৫–২০০৬ চনত তেওঁ নেচনেল ফিল্ম আৰ্কাইভ অৱ ইণ্ডিয়াত গৱেষণা ফেল’ হিচাপে কাম কৰে। তাৰ পিছত ২০০৬–২০০৭ চনত পাব্লিক চাৰ্ভিচ ব্ৰডকাষ্টিং ট্ৰাষ্ট, দিল্লীত জ্যেষ্ঠ গৱেষণা ফেল’ হিচাপে নিযুক্ত হয়। ২০০৯–২০১১ চনত তেওঁ ইণ্ডিয়ান কাউন্সিল অৱ ছ’চিয়েল চাইন্স ৰিচাৰ্চত জ্যেষ্ঠ গৱেষণা ফেল’ হিচাপে কৰ্মৰত আছিল।<ref name="sage" /> তেওঁ চলচ্চিত্ৰ, সমালোচনা, গৱেষণা, [[সাহিত্য]], জীৱনী, [[ইতিহাস]], [[সংস্কৃতি]], [[সমাজ]], [[নাৰী]], পৰিচয়, চিন্তা, অধ্যয়ন, প্ৰবন্ধ, প্ৰকাশন, সন্মান, বঁটা, শিক্ষাবিদ, বিশ্লেষণ, সাংবাদিকতা, একাডেমিক আদি বিভিন্ন বিষয়ৰ সৈতে জড়িত। == বঁটা আৰু সন্মান == * ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক) – ১৯৯১<ref name="38thaward" /> * বেঙ্গল ফিল্ম জাৰ্নালিষ্টছ এছ’চিয়েচন শ্ৰেষ্ঠ সমালোচক বঁটা – ১৯৯৮ * ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থ) – ২০০৩<ref name="50thaward" /> * ভাৰত নিৰ্মাণ বঁটা (সাংবাদিকতাত উৎকৰ্ষ) – ২০০৪<ref>{{cite web |title=Live Encounters Magazine September 2017 |url=https://issuu.com/liveencounters/docs/live_encounters_magazine_september__60e1350ff37496/6 |publisher=Issuu}}</ref> * ইউএনএফপিএ–লাডলী মিডিয়া বিশেষ বঁটা – ২০০৯<ref>{{cite web |title=Live Encounters Magazine September 2017 |url=https://issuu.com/liveencounters/docs/live_encounters_magazine_september__60e1350ff37496/6 |publisher=Issuu}}</ref> * কল্যাণ কুমাৰ মিত্ৰ বঁটা – ২০১০<ref>{{cite web |title=Live Encounters Magazine September 2017 |url=https://issuu.com/liveencounters/docs/live_encounters_magazine_september__60e1350ff37496/6 |publisher=Issuu}}</ref> * ৰ’টাৰী ক্লাব, কলকাতা-মেট্ৰ’ চিটীৰ জীৱনজুৰি সাফল্য সন্মান – ২০১২<ref>{{cite web |title=Live Encounters Magazine September 2017 |url=https://issuu.com/liveencounters/docs/live_encounters_magazine_september__60e1350ff37496/6 |publisher=Issuu}}</ref> == নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থসমূহ == * ‘দ্য ইণ্ডিয়ান উইমেন্‌ছ ছাৰ্চ ফৰ এন আইডেণ্টিটি’ (১৯৮৮) * ‘দ্য ইণ্ডিয়ান উইমেন ইন পাৰ্সপেক্টিভ’ (১৯৯৩) * ‘কামিনী: এণ্ড আদাৰ ষ্ট’ৰিজ’ (১৯৯৭) * ‘ছাবজেক্ট-চিনেমা, অবজেক্ট-উইমেন’ (১৯৯৮) * ‘বেকাৰ’ছ ডাজেন: ছৰ্ট ষ্ট’ৰিজ ফ্ৰম ইণ্ডিয়া’ (২০০১) * ‘পৰমা এণ্ড আদাৰ আউটছাইডাৰ্ছ: দ্য চিনেমা অৱ অপৰ্ণা সেন’ (২০০২) * ‘ঋত্বিক ঘটক: দ্য চেলুলইড ৰেবেল’ (২০০৪) * ‘মৃণাল সেন: দ্য ছাৰভাইভাৰ’ (২০০৫) * ‘পি. চি. বৰুৱা’ (২০০৮) * ‘১০০ য়েৰ্ছ অৱ জাম্প-কাটছ এণ্ড ফেড-আউটছ’ (২০১৪) * ‘ফিল্মিং ৰিয়েলিটি’ (২০১৫) * ‘সুচিত্ৰা সেন: দ্য লেজেণ্ড এণ্ড দ্য এনিগমা’ (২০১৫) * ‘দ্য চিনেমা অৱ বিমল ৰায়’ (২০১৭) == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] kntevv66mbr3wg2qnq7q1jx1pnz6u3y 0 131901 647028 600757 2026-10-24T05:05:50Z ~2026-56824-61 52468 647028 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = কিম হেই-য়ুন | image = Kim Hye-yoon at Salmokji Press Conference 2026.jpg | caption = ২০২৬-ত কিম | birth_date = {{Birth date and age|1996|11|10}} | birth_place = চেয়ংনাম, [[দক্ষিণ কোৰিয়া]] | education = কংকুক ইউনিভাৰ্ছিটি (চলচ্চিত্ৰ অধ্যয়নত স্নাতক) | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১৩–বৰ্তমান | agent = আৰ্টিষ্ট কম্পেনী | signature = Kim Hyeyoon Signature.png | website = {{URL|https://www.artistcompany.co.kr/portfolio-item/kim-hye-yoon/|Official website}} }} '''কিম হেই-য়ুন''' (কোৰিয়ান: 김혜윤; জন্ম: ১০ নৱেম্বৰ, ১৯৯৬) এগৰাকী [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ন অভিনেত্ৰী। জেটিবিচিৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''স্কাই কেছল'' (২০১৮–২০১৯)ত কাং য়ে-চিঅ'ৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰে, তাৰ পিছত ''এক্সট্ৰাঅৰ্ডিনেৰী ইউ'' (২০১৯) আৰু ''দ্য গাৰ্ল অন এ বুলডজাৰ'' (২০২২)কে ধৰি টেলিভিছন আৰু চলচ্চিত্ৰ উভয়তে প্ৰথম মুখ্য চৰিত্ৰত অৱতৰণ কৰে। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰশংসাসমূহৰ ভিতৰত আছে বেকছাং আৰ্টছ এৱাৰ্ড, ব্লু ড্ৰেগন ফিল্ম এৱাৰ্ড, আৰু গ্ৰেণ্ড বেল এৱাৰ্ডৰ বঁটা। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== কিম হেই-য়ুনৰ জন্ম ১০ নৱেম্বৰ, ১৯৯৬ চনত দক্ষিণ কোৰিয়াৰ চেয়ংনামত হয়।<ref name="profile">{{cite web|title=ko:김혜윤 "나만의 시크릿? 뱃살..이제 운동할 거에요"[MK★사소한인터뷰]|trans-title=Kim Hye-yoon "My secret? Belly fat.. I'm going to exercise now" [MK ★Small Interview]|url=https://v.daum.net/v/20191228130302024|via=Daum|website=MK Sports|language=ko|author=Kim Na-young|date=December 28, 2019|access-date=December 28, 2019|archive-date=March 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321010311/https://v.daum.net/v/20191228130302024|url-status=live}}</ref> মধ্যবিদ্যালয়ৰ তৃতীয় শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা সময়ৰ পৰাই তেওঁ অভিনেত্ৰী হোৱাৰ আকাঙ্ক্ষা পোষণ কৰিছিল আৰু অভিনয় জীৱনৰ প্ৰস্তুতি হিচাপে অভিনয় একাডেমীত অধ্যয়ন কৰে, অডিছন দিয়ে আৰু সৰু-সুৰা চৰিত্ৰত অভিনয় গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite magazine|title=ko:우리는 27살, 바자 친구 김혜윤|trans-title=We are 27 years old, Bazaar friend Kim Hye-yoon|url=https://www.harpersbazaar.co.kr/article/79399|via=Naver|magazine=Harper's Bazaar|language=ko|last=Park|first=Eui-ryeong|date=July 28, 2023|access-date=August 25, 2023|archive-date=October 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001194510/https://www.harpersbazaar.co.kr/article/79399|url-status=live}}</ref> তেওঁ ২০১৫ শিক্ষাবৰ্ষৰ ছাত্ৰী হিচাপে কংকুক ইউনিভাৰ্ছিটিত নামভৰ্তি কৰে। অধ্যয়ন আৰু অভিনয় জীৱন একেলগে সামঞ্জস্য ৰাখি তেওঁ নিয়মিতভাৱে কৃতিত্বভিত্তিক পূৰ্ণ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ২০১৯ চনত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ অধ্যয়নত স্নাতক ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰি স্নাতকতা সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web|title=ko:"학사모 여신" 김혜윤, 건국대학교 졸업|trans-title="Goddess in a school hat" Kim Hye-yoon, graduated from Konkuk University|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0000958535|via=Naver|website=Xsports News|language=ko|last=Oh|first=Soo-jung|date=February 22, 2019|access-date=August 25, 2023|archive-date=August 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824204103/https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0000958535|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=ko:'영화예술과 15학번' 김혜윤, 건국대 졸업식 비하인드컷 공개|trans-title='Department of Film Arts and Class of 15' Kim Hye-yoon, Konkuk University graduation ceremony behind-the-scenes cut released|url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=595588|via=Naver|website=Top Star News|language=ko|last=Kim|first=Ha-yeon|date=March 4, 2019|access-date=August 25, 2023|archive-date=August 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824204106/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=595588|url-status=live}}</ref> ==সামাজিক প্ৰতিচ্ছবি== [[File:김혜윤 Airport Departure 06082024.jpg|thumb|কিম ২০২৪ চনত [[ইঞ্চিয়ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ত|248x248px]] টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''[[স্কাই কেছল]]''ত কাং য়ে-চিঅ'ৰ চৰিত্ৰ অৱতাৰণৰ পাছত, কিমে "মাই মেল’ডি প্ৰিন্ছেছ" উপনাম লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=ko:"마멜 공주 강예서"...김혜윤, 닮은꼴 인형과 찰칵|trans-title="My Melody Princess Kang Ye-seo"... Kim Hye-yoon, a snapshot with a look-alike doll|url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=572038|via=Naver|website=Top Star News|language=ko|author=Yang In-jeong|date=January 22, 2019|access-date=May 26, 2024|archive-date=May 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525230659/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=572038|url-status=live}}</ref> এই উপনাম তেওঁৰ চৰিত্ৰৰ ফেশ্বন বাছনিৰ পৰা উদ্ভৱিত, যি [[List of Sanrio characters#My Melody (1975)|Sanrio চৰিত্ৰ]], [[My Melody]]ৰ সৈতে সঘনকৈ মিল থকা।<ref>{{cite web|title=ko:고등학생 역할 '찰떡'인 SKY 캐슬 '마멜 공주' 김혜윤의 놀라운 실제 나이|trans-title=The surprising real age of SKY Castle's 'Princess My Melody' Kim Hye-yoon, who is perfect for the role of a high school student.|url=https://www.insight.co.kr/news/208082|via=Naver|website=Insight|language=ko|author=Jeon Hyeon-young|date=January 31, 2019|access-date=May 26, 2024|archive-date=May 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525230922/https://www.insight.co.kr/news/208082|url-status=live}}</ref> তেওঁক বিভিন্ন কোৰিয়ান সংবাদ মাধ্যমই "[[ৰাষ্ট্ৰীয় সৰু ভগ্নী]]" বুলি কোৱাৰ দৰে প্ৰচাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=ko:'국민 여동생' 김혜윤, '미드나이트'서 스릴러 도전 "촬영 전 사진보며 이미지 트레이닝"|trans-title='Nation's little sister' Kim Hye-yoon, thriller challenge in 'Midnight' "Image training by looking at pictures before shooting"|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/076/0003748116|via=Naver|website=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|last=Cho|first=Ji-young|date=June 29, 2021|access-date=August 6, 2023|archive-date=August 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806111817/https://n.news.naver.com/entertain/article/076/0003748116|url-status=live}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Kim Hye-yoon}} * {{IMDb name}} [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ কোৰিয়ান অভিনেত্ৰী]] 3lnoua0dwjy4govzq07f55mpjurpi4v 647029 647028 2026-10-24T05:06:57Z ~2026-56824-61 52468 647029 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = কিম হেই-য়ুন | image = Kim Hye-yoon at Salmokji Press Conference 2026.jpg | caption = ২০২৬-ত কিম | birth_date = {{Birth date and age|1996|11|10}} | birth_place = চেয়ংনাম, [[দক্ষিণ কোৰিয়া]] | education = কংকুক ইউনিভাৰ্ছিটি (চলচ্চিত্ৰ অধ্যয়নত স্নাতক) | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১৩–বৰ্তমান | agent = আৰ্টিষ্ট কম্পেনী | signature = Kim Hyeyoon Signature.png | website = {{URL|https://www.artistcompany.co.kr/portfolio-item/kim-hye-yoon/|Official website}} }} '''কিম হেই-য়ুন''' (কোৰিয়ান: 김혜윤; জন্ম: ১০ নৱেম্বৰ, ১৯৯৬) এগৰাকী [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ন অভিনেত্ৰী। জেটিবিচিৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''স্কাই কেছল'' (২০১৮–২০১৯)ত কাং য়ে-চিঅ'ৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰে, তাৰ পিছত ''এক্সট্ৰাঅৰ্ডিনেৰী ইউ'' (২০১৯) আৰু ''দ্য গাৰ্ল অন এ বুলডজাৰ'' (২০২২)কে ধৰি টেলিভিছন আৰু চলচ্চিত্ৰ উভয়তে প্ৰথম মুখ্য চৰিত্ৰত অৱতৰণ কৰে। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰশংসাসমূহৰ ভিতৰত আছে বেকছাং আৰ্টছ এৱাৰ্ড, ব্লু ড্ৰেগন ফিল্ম এৱাৰ্ড, আৰু গ্ৰেণ্ড বেল এৱাৰ্ডৰ বঁটা। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== কিম হেই-য়ুনৰ জন্ম ১০ নৱেম্বৰ, ১৯৯৬ চনত দক্ষিণ কোৰিয়াৰ চেয়ংনামত হয়।<ref name="profile">{{cite web|title=ko:김혜윤 "나만의 시크릿? 뱃살..이제 운동할 거에요"[MK★사소한인터뷰]|trans-title=Kim Hye-yoon "My secret? Belly fat.. I'm going to exercise now" [MK ★Small Interview]|url=https://v.daum.net/v/20191228130302024|via=Daum|website=MK Sports|language=ko|author=Kim Na-young|date=December 28, 2019|access-date=December 28, 2019|archive-date=March 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321010311/https://v.daum.net/v/20191228130302024|url-status=live}}</ref> মধ্যবিদ্যালয়ৰ তৃতীয় শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা সময়ৰ পৰাই তেওঁ অভিনেত্ৰী হোৱাৰ আকাঙ্ক্ষা পোষণ কৰিছিল আৰু অভিনয় জীৱনৰ প্ৰস্তুতি হিচাপে অভিনয় একাডেমীত অধ্যয়ন কৰে, অডিছন দিয়ে আৰু সৰু-সুৰা চৰিত্ৰত অভিনয় গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite magazine|title=ko:우리는 27살, 바자 친구 김혜윤|trans-title=We are 27 years old, Bazaar friend Kim Hye-yoon|url=https://www.harpersbazaar.co.kr/article/79399|via=Naver|magazine=Harper's Bazaar|language=ko|last=Park|first=Eui-ryeong|date=July 28, 2023|access-date=August 25, 2023|archive-date=October 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001194510/https://www.harpersbazaar.co.kr/article/79399|url-status=live}}</ref> তেওঁ ২০১৫ শিক্ষাবৰ্ষৰ ছাত্ৰী হিচাপে কংকুক ইউনিভাৰ্ছিটিত নামভৰ্তি কৰে। অধ্যয়ন আৰু অভিনয় জীৱন একেলগে সামঞ্জস্য ৰাখি তেওঁ নিয়মিতভাৱে কৃতিত্বভিত্তিক পূৰ্ণ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ২০১৯ চনত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ অধ্যয়নত স্নাতক ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰি স্নাতকতা সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web|title=ko:"학사모 여신" 김혜윤, 건국대학교 졸업|trans-title="Goddess in a school hat" Kim Hye-yoon, graduated from Konkuk University|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0000958535|via=Naver|website=Xsports News|language=ko|last=Oh|first=Soo-jung|date=February 22, 2019|access-date=August 25, 2023|archive-date=August 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824204103/https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0000958535|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=ko:'영화예술과 15학번' 김혜윤, 건국대 졸업식 비하인드컷 공개|trans-title='Department of Film Arts and Class of 15' Kim Hye-yoon, Konkuk University graduation ceremony behind-the-scenes cut released|url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=595588|via=Naver|website=Top Star News|language=ko|last=Kim|first=Ha-yeon|date=March 4, 2019|access-date=August 25, 2023|archive-date=August 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824204106/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=595588|url-status=live}}</ref> ==সামাজিক প্ৰতিচ্ছবি== টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''[[স্কাই কেছল]]''ত কাং য়ে-চিঅ'ৰ চৰিত্ৰ অৱতাৰণৰ পাছত, কিমে "মাই মেল’ডি প্ৰিন্ছেছ" উপনাম লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=ko:"마멜 공주 강예서"...김혜윤, 닮은꼴 인형과 찰칵|trans-title="My Melody Princess Kang Ye-seo"... Kim Hye-yoon, a snapshot with a look-alike doll|url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=572038|via=Naver|website=Top Star News|language=ko|author=Yang In-jeong|date=January 22, 2019|access-date=May 26, 2024|archive-date=May 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525230659/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=572038|url-status=live}}</ref> এই উপনাম তেওঁৰ চৰিত্ৰৰ ফেশ্বন বাছনিৰ পৰা উদ্ভৱিত, যি [[List of Sanrio characters#My Melody (1975)|Sanrio চৰিত্ৰ]], [[My Melody]]ৰ সৈতে সঘনকৈ মিল থকা।<ref>{{cite web|title=ko:고등학생 역할 '찰떡'인 SKY 캐슬 '마멜 공주' 김혜윤의 놀라운 실제 나이|trans-title=The surprising real age of SKY Castle's 'Princess My Melody' Kim Hye-yoon, who is perfect for the role of a high school student.|url=https://www.insight.co.kr/news/208082|via=Naver|website=Insight|language=ko|author=Jeon Hyeon-young|date=January 31, 2019|access-date=May 26, 2024|archive-date=May 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525230922/https://www.insight.co.kr/news/208082|url-status=live}}</ref> তেওঁক বিভিন্ন কোৰিয়ান সংবাদ মাধ্যমই "[[ৰাষ্ট্ৰীয় সৰু ভগ্নী]]" বুলি কোৱাৰ দৰে প্ৰচাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=ko:'국민 여동생' 김혜윤, '미드나이트'서 스릴러 도전 "촬영 전 사진보며 이미지 트레이닝"|trans-title='Nation's little sister' Kim Hye-yoon, thriller challenge in 'Midnight' "Image training by looking at pictures before shooting"|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/076/0003748116|via=Naver|website=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|last=Cho|first=Ji-young|date=June 29, 2021|access-date=August 6, 2023|archive-date=August 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806111817/https://n.news.naver.com/entertain/article/076/0003748116|url-status=live}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Kim Hye-yoon}} * {{IMDb name}} [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ কোৰিয়ান অভিনেত্ৰী]] rr755meincd4dvw6xyoqsa831suyu4q 0 132093 646803 624922 2026-10-23T15:05:13Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা (DEDAW)]]ৰ পৰা [[মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 624922 wikitext text/x-wiki '''মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা''' (সংক্ষিপ্তভাৱে DEDAW<ref>{{Cite book |last=Freeman |first=Marsha A. |display-authors=etal |date=2012 |title=The UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women: A Commentary |url=https://books.google.com/books?id=HAENi8BnCrMC&pg=PA38 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |page=38 |isbn=9780199565061 |access-date=14 March 2020}}</ref>) হৈছে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ পৰিষদে জাৰি কৰা মানৱ অধিকাৰ ঘোষণা, য’ত মহিলাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত সেই সংস্থাৰ মতামতৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হৈছে। ১৯৬৭ চনৰ ৭ নৱেম্বৰত সাধাৰণ পৰিষদে ইয়াক গ্ৰহণ কৰে।<ref>United Nations General Assembly Resolution 2263, 7 November 1967.</ref> এই ঘোষণাপত্ৰখন আছিল আইনীভাৱে বাধ্যতামূলক ১৯৭৯ চনৰ মহিলাৰ বিৰুদ্ধে সকলো ধৰণৰ বৈষম্য দূৰীকৰণৰ সন্ধি ((CEDAW))ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পূৰ্বসূৰী। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল বিশেষকৈ মহিলাৰ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ বাবে লিংগ সমতাক প্ৰসাৰ কৰা। ১৯৬৭ চনত মহিলাৰ মৰ্যাদা আয়োগে ইয়াৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰিছিল।<ref>{{Cite journal|last=Evatt|first=Elizabeth|date=2002|title=Finding a voice for women's rights: The early days of CEDAW|url=https://archive.org/details/sim_george-washington-international-law-review_2002_34_3/page/515|journal=George Washington International Law Review|volume=34|pages=515–553|id={{ProQuest|<!-- Add ProQuest data here -->}}}}</ref> ঘোষণাৰ নীতিসমূহ কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ ১৯৮১ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত চিড’(CEDAW) গঠন কৰি বলবৎ কৰা হয়। ==সাৰাংশ== এই ঘোষণাপত্ৰখনে মানৱ অধিকাৰৰ সাৰ্বজনীন ঘোষণাৰ গাঁথনি অনুসৰণ কৰে, য’ত এটা প্ৰস্তাৱনা আৰু তাৰ পিছত এঘাৰটা অনুচ্ছেদ আছে। '''অনুচ্ছেদ ১''' ত ঘোষণা কৰা হৈছে যে নাৰীৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য কৰাটো "মৌলিকভাৱে অন্যায় আৰু ই মানৱ মৰ্যাদাৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ"।<ref>[https://brill.com/view/book/9789004479449/B9789004479449_s040.xml Declaration on the Elimination of Discrimination against Women], Article 1.</ref> "বৈষম্য"ৰ সংজ্ঞা দিয়া হোৱা নাই। '''২ নং অনুচ্ছেদ'''ত মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্যমূলক আইন আৰু ৰীতি-নীতি বিলুপ্ত কৰাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে, আইনখনৰ অধীনত সমতাক স্বীকৃতি দিয়া হ’ব আৰু ৰাষ্ট্ৰসমূহে বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বৰ্তমানৰ মানৱ অধিকাৰৰ যন্ত্ৰসমূহ অনুমোদন আৰু কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে। '''৩ নং অনুচ্ছেদ'''ত নাৰীৰ প্ৰতি থকা পক্ষপাতিত্ব দূৰ কৰিবলৈ ৰাজহুৱা শিক্ষাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে। '''৪ নং অনুচ্ছেদ'''ত মহিলাসকলে ভোটাধিকাৰ আৰু ৰাজহুৱা পদবী বিচৰা আৰু অধিগ্ৰহণ কৰাৰ অধিকাৰকে ধৰি সম্পূৰ্ণ নিৰ্বাচনী অধিকাৰ ভোগ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। '''৫ নং অনুচ্ছেদ'''ত মহিলাসকলে নিজৰ জাতীয়তা সলনি কৰাৰ বাবে পুৰুষৰ দৰেই অধিকাৰ লাভ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। '''৬ নং অনুচ্ছেদ'''ত মহিলাসকলে বিশেষকৈ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ আশে-পাশে দেৱানী আইনত সম্পূৰ্ণ সমতা লাভ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে আৰু বাল্য বিবাহক নিষিদ্ধ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। '''৭ নং অনুচ্ছেদ'''ত অপৰাধমূলক শাস্তিৰ ক্ষেত্ৰত লিংগ বৈষম্য দূৰ কৰাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে। '''৮ নং অনুচ্ছেদ'''ত ৰাষ্ট্ৰসমূহক সকলো ধৰণৰ মহিলাৰ সৰবৰাহ আৰু মহিলাৰ দেহ ব্যৱসায়ৰ শোষণৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে। '''৯ নং অনুচ্ছেদ'''ত লিংগ নিৰ্বিশেষে শিক্ষাৰ সম অধিকাৰৰ কথা দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে। '''১০ নং অনুচ্ছেদ'''ত কৰ্মক্ষেত্ৰত সম অধিকাৰৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে, য’ত নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্যহীনতা, সমান কামৰ বাবে সমান দৰমহা, দৰমহাযুক্ত প্ৰসূতিকালীন ছুটী আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। '''১১ নং অনুচ্ছেদ'''ত ৰাষ্ট্ৰসমূহক ঘোষণাৰ নীতিসমূহ কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:আইন]] 3jdxsjapqx9hmsmxo7q6u5ula9wtk9n 1 132110 646805 580783 2026-10-23T15:05:13Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা (DEDAW)]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 580783 wikitext text/x-wiki {{নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬}} i706gp45yrq8zp6lsc52fcgi6en8usw 0 132690 647106 584370 2026-10-24T07:58:53Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 647106 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = গু <br/> ഗു | image = Gu 2024 film.jpeg | caption = নাট্য মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = মনু ৰাধাকৃষ্ণন<ref>{{cite web|title=Telling both sides of the story, folklore and science: Gu director Manu interview|url=https://www.thenewsminute.com/flix/telling-both-sides-of-the-story-folklore-and-science-gu-director-manu-interview|date=27 May 2024|publisher=The News Minute}}</ref> | writer = মনু ৰাধাকৃষ্ণন | producer = মনিয়ানপিল্লা ৰাজু | starring = সাইযু কুৰূপ <br> দেৱা নন্দা | cinematography = চন্দ্ৰকান্ত মাধৱন<ref>{{cite web|title=സന്തോഷ് ശിവനും രാജീവ് രവിക്കുമുള്ള എന്‍റെ ഗുരുദക്ഷിണ: 'ഗു' ഛായാഗ്രാഹകൻ ചന്ദ്രകാന്ത് മനസ്സ് തുറക്കുന്നു|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/gu-malayalam-movie-cinematographer-chandrakanth-madhavan-interview-sdzxde|date=24 May 2024|publisher=Asianet News}}</ref> | editing = বিনয়ন এম জে<ref>{{cite web|title='ഞെട്ടിക്കലി'ലെ എഡിറ്റിംഗ് ടെക്നിക്കുകള്‍‍; 'ഗു' എഡിറ്റർ അഭിമുഖം|url=https://www.asianetnews.com/celebrity-interviews/gu-malayalam-movie-editor-vinayan-mj-interview-se1ost|date=25 May 2024|publisher=Asianet News}}</ref> | music = জনাথন ব্ৰুচ | studio = মনিয়ানপিল্লা ৰাজু প্ৰডাকশন্স | released = {{film date|df=y|2024|5|17}} | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''গু''' হৈছে ২০২৪ চনৰ এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম]] ভাষাৰ মানসিক-আৱেগিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ, য’ত ভয়ানক আৰু কল্পবিজ্ঞানধৰ্মী উপাদান আছে। ছবিখনৰ কাহিনী লিখিছে আৰু পৰিচালনা কৰিছে মনু ৰাধাকৃষ্ণনে।<ref>{{cite web|title=ഗുളികനെ ഭയക്കുന്ന കുട്ടികളുടെ കഥ; 'ഗു' മെയ് 17-ന് തിയേറ്ററുകളിൽ|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/devanandha-saiju-kurup-movie-gu-release-date-announced-1.9556328|date=14 May 2024 |publisher=Mathrubhumi}}</ref> ছবিখন মনিয়ানপিল্লা ৰাজুৱে নিজৰ বেনাৰ মনিয়ানপিল্লা ৰাজু প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/08/18/maniyanpilla-raju-productions-devananda-in-gu-horror-fantasy-movie.html|title=നിര്‍മാണം മണിയൻപിള്ള; പ്രധാന വേഷത്തിൽ ദേവനന്ദ; 'ഗു' വരുന്നു|date=18 August 2023|publisher=Manorama Online}}</ref> মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে সাইযু কুৰূপ আৰু শিশু শিল্পী দেৱা নন্দাই।<ref>{{cite web|url=https://www.etvbharat.com/ml/! entertainment/gu-movie-release-announcement-poster-kls24042307174|title=ദേവനന്ദയും സൈജു കുറുപ്പും ഒന്നിക്കുന്ന 'ഗു'; ദുരൂഹതയുണർത്തി പോസ്റ്റർ - GU movie release announcement|date=23 April 2023|publisher=ETV Bharat}}</ref> ছবিখন ১৭ মে’ ২০২৪ তাৰিখে নাট্যমঞ্চত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://zeenews.india.com/malayalam/movies/the-story-of-children-who-are-afraid-of-the-lord-gulikan-gu-releasing-on-may-17-195995|title=Gu Movie Release date: ഗുളികനെ ഭയക്കുന്ന കുട്ടികളുടെ കഥയുമായി ''ഗു'' പതിനേഴിനെത്തുന്നു|date=14 May 2024|publisher=Zee Malayalam News}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৮ জুলাই ২০২৪ তাৰিখে ছবিখনৰ পুনৰ্মুক্তি কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/devananda-movie-gu-rerelease-1.9733407|title=മിന്നയും ഗുളികനും വീണ്ടും; ദേവനന്ദയുടെ ഹൊറർ ഫാൻ്റസി ചിത്രം 'ഗു' റീ റിലീസിന് |date=17 July 2024|publisher=Mathrubhumi News}}</ref> ==কাহিনী== ''গু'' চলচ্চিত্ৰখনত অতীত আৰু বৰ্তমান একেলগে মিলি এক ভয়ংকৰ মানসিক-আৱেগিক নাট্যৰ সৃষ্টি কৰে, য’ত ভৌতিক আৰু কল্পনাপ্ৰসূত উপাদান সংযোজিত হৈছে। আঠ বছৰৰ আপ্পু নিজৰ পিতৃৰ প্ৰাচীন পৈতৃক বাসগৃহত বাস কৰে, য’ত অন্ধকাৰৰ বহু গোপন ৰহস্য আৰু স্থানীয় লোককথাই আশ্ৰয় লৈ আছে। ঘৰখনৰ ভয়ংকৰ কৰিডৰবোৰত ঘূৰি ফুৰোঁতে তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে আহি থকা তেওঁৰ ভাগিনী মিনাক উত্তৰ [[কেৰালা]]ৰ সমৃদ্ধ পৌৰাণিক পৰম্পৰাৰ দেৱসদৃশ চৰিত্ৰ গুলিকনৰ কাহিনীত আকৰ্ষিত হৈ পৰা দেখিবলৈ পায়। মিনা আৰু তেওঁলোকৰ জ্যেষ্ঠ ভাগিন মিথ্ৰণে পৈতৃক গৃহৰ সৈতে জড়িত অলৌকিক কাহিনীবোৰক বিশ্বাসেৰে গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু আপ্পু কৌতূহল আৰু ভয়ৰ মাজত দোদুল্যমান হৈ সন্দেহপ্ৰবণ হৈ থাকে। কিন্তু যেতিয়া তেওঁৰ ভনীয়েক পাৰুৱে অস্বাভাৱিক আচৰণ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু যেন কোনো অশুভ শক্তিয়ে আৱিষ্ট কৰিছে বুলি লক্ষণ দেখা যায়, তেতিয়া উপকথা আৰু বাস্তৱৰ মাজৰ সীমাৰেখা অস্পষ্ট হৈ পৰে। তেওঁলোকে মিলি পাৰুক উদ্ধাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে এক বিপদসংকুল অভিযান আৰম্ভ কৰে, কিন্তু অনুসন্ধানৰ সৈতে সৈতে তেওঁলোকে যি সত্য উন্মোচন কৰে সেয়া হয়তো এটা প্ৰাচীন অভিশাপ — নে তাৰো অধিক অন্ধকাৰ কিবা শক্তি? মিনাৰ পিতৃ চাই, যি যুক্তি আৰু বুদ্ধিৰ ওপৰত বিশ্বাস কৰা ব্যক্তি, পৰিয়ালটোৰ অন্ধবিশ্বাসক উলাই দিয়ে। কিন্তু পৈতৃক গৃহখনৰ অন্ধকাৰ অতীতে তেওঁলোকৰ যুক্তিবাদী ধাৰণাক চেলেঞ্জ জনায়। তেওঁলোকে যিমানেই অনুসন্ধান গভীৰ কৰে, সিমানেই ভয়ংকৰ সত্য উন্মোচিত হৈ উঠে। এই অলৌকিক ধীৰ-গতিৰ কাহিনীত ''গু''য়ে লোককথা আৰু মানসিক ভৌতিকতাক একেলগে সাঙুৰি এক শিহৰণ জগোৱা আখ্যান ৰচনা কৰিছে, য’ত প্ৰতিটো ফুচফুচনি সতৰ্কবাণী হ’ব পাৰে আৰু প্ৰতিটো ছায়াই পুৰণি যুগৰপৰা অপেক্ষা কৰি থকা কু-শক্তিৰ উপস্থিতি লুকুৱাই ৰাখিছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{IMDb title|28665498}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] e76dawq2j7rix9cwkyt5qd800k84opq 0 136807 647057 631557 2026-10-24T05:43:59Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647057 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = আলী খামেইনী | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |url=https://archive.org/details/fundamentalismse0000ruth_k6f1 |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=[https://archive.org/details/fundamentalismse0000ruth_k6f1/page/29 29] |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য [[মানৱ অধিকাৰ]] উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |url=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=[https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra/page/20 20]}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019 |archivedate=3 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |url=https://archive.org/details/greatwarforcivil00fisk_0 |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=[https://archive.org/details/greatwarforcivil00fisk_0/page/163 162]}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও ইয়াৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰপৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)। |293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===বিপ্লৱৰ নেতা=== খোমেইনীয়ে শ্বাপৌৰ বখতিয়াৰৰ অস্থায়ী চৰকাৰক দৃঢ়ভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু নিজে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত (বাহমান ২২), খোমেইনীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে মেহদী বজাৰগান নিযুক্ত কৰে আৰু এইবুলি দাবী কৰে যে “যিহেতু মই তেওঁক নিযুক্ত কৰিছোঁ, সেয়ে তেওঁৰ কথা মানিবই লাগিব।” তেওঁ এই চৰকাৰক “ঈশ্বৰৰ চৰকাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বা বাজাৰগানৰ আদেশ অমান্য কৰা মানে “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ”, আৰু “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা নিন্দা (Blasphemy)”ৰ সমান। খোমেইনীৰ আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে বহু সৈনিক তেওঁৰ পক্ষলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> আত্মসমৰ্পণ নকৰা সৈনিকসকলৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে অমঙ্গলৰ ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিদ্ৰোহ বিস্তাৰিত হোৱাৰ লগতে অস্ত্ৰাগাৰসমূহ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। তাৰ পিছত সেনাবাহিনীয়ে নিৰপেক্ষতা ঘোষণা কৰে আৰু বাখতিয়াৰ চৰকাৰ পতন হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৩০ আৰু ৩১ মাৰ্চত ৰাজতন্ত্ৰৰ সলনি এখন ইছলামিক গণৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে এখন গণভোট অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰশ্ন আছিল— “ইছলামিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ স্বাৰ্থত ৰাজতন্ত্ৰ বিলোপ কৰা উচিত নেকি?” এই গণভোটত ৯৮% ভোটাৰে ইছলামিক গণৰাজ্যৰ পক্ষত ভোট দিয়ে। <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ফলত ইৰানত ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন আৰম্ভ হয়। ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |archivedate=12 May 2019 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010 |archivedate=12 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''জেহাদে আকবৰ ''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''দ্য গ্ৰেটেষ্ট ষ্ট্ৰাগল'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইণ্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015 |access-date=6 May 2026 |archivedate=14 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html }} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |url=https://archive.org/details/reinventingkhome0000brum |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |url=https://archive.org/details/priestkingeyewit0000harn |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |url=https://archive.org/details/islamicimperiali00kars |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |url=https://archive.org/details/iranianspersiais0000mack_n9m7 |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |url=https://archive.org/details/makingofiransisl0000mila |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |url=https://archive.org/details/isbn_0313262136 |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |url=https://archive.org/details/lastgreatrevolut00wrig |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] lxwffqabc6d8ghyq06w04l2fe2lid0r 0 138844 646920 627755 2026-10-23T19:26:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646920 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ukrainian historic reserve}} '''শ্বেভচেংকো ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চল ({{lang-en|Shevchenko National Reserve}}) ''' হৈছে ইউক্ৰেইনৰ কানিভ চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ঐতিহাসিক-সাংস্কৃতিক সংৰক্ষিত অঞ্চল। ইউক্ৰেইনৰ বিখ্যাত কবি তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধি আৰু তেওঁৰ স্মৃতিৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত এটা সংগ্ৰহালয়ৰ বাবে এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটো বিশেষভাৱে পৰিচিত। সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটি-কালি ৪৫ হেক্টৰ। <ref name = "Ehu"> ইয়াৰ অন্তৰ্গত আঠটা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যস্থল আছে। সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সীমা কানিভ প্ৰকৃতি সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে সংলগ্ন।<ref name = "Ehu">SA Bryzhytska. Shevchenkivsky National Reserve in Kaniv. Encyclopedia of the History of Ukraine: in 10 vol. Кyiv: Naukova dumka, 2013. Vol. 10. p. 617. 784 pp. ISBN 978-966-00-1359-9</ref> ==পটভূমি== [[File:Тарасова світлиця.jpg|thumb|293x293px|“তাৰাছৰ কোঠা”, ১৮৮৪ চনত নিৰ্মিত এটা সংগ্ৰহালয়, এইটো ১৯৯১ চনত উন্নয়ন কৰা হৈছিল। ]] ১৮৬১ চনৰ ২২ মে’ত বিখ্যাত ইউক্ৰেইনীয় কবি তাৰাছ শ্বেভচেংকোক চেৰনেচা পাহাৰত সমাধিস্থ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই পাহাৰটো তাৰাছ পাহাৰ বুলি পৰিচিত হয়। ১৮৮৪ চনত তাৰাছ পাহাৰত তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ প্ৰথমটো লোক-সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণ কৰা হয়। একে সময়তে ভিক্টৰ ছিচুহভে নক্সা কৰা এটা বিশাল ঢালাই-লোহাৰ ক্ৰছ স্মাৰক স্থাপন কৰা হয়। ১৯১৮ চনৰ ১০ জুনত ইউক্ৰেইনীয় ৰাষ্ট্ৰৰ মন্ত্ৰী পৰিষদে তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধিটোক ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পত্তি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। ১৯২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত তাৰাছ পাহাৰক এটা সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name = "Ehu"/> ১৯৩৫–১৯৩৭ চনৰ সময়ছোৱাত তাৰাছ শ্বেভচেংকো সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৩৯ চনত মাটভেই মানিজাৰে নক্সা কৰা কবিগৰাকীৰ এটা নতুন ব্ৰঞ্জৰ স্মাৰক স্থাপন কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত জাৰ্মান সেনাই সংগ্ৰহালয় আৰু স্মাৰকটো ধ্বংস কৰে। পিছত দুয়োটাকে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮৯ চনত এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোক ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাৱ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। <ref>{{cite web |title=Tarass Shevtchenko Tomb and State Historical and Natural Museum – Reserve |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/672/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210823151537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/672/ |archive-date=23 August 2021 |access-date=22 August 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> একে বছৰতে সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৱে ৰাষ্ট্ৰীয় মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰে। ১৯৯৪ চনত ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ এক ডিক্ৰীৰ জৰিয়তে এই মৰ্যাদা নিশ্চিত কৰা হয়। .<ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=587%2F94#Text|title=Decree of the President of Ukraine "On National Cultural Institutions"|date=October 11, 1994|publisher=Ukrainian Parliament|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230315082215/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=587/94#Text|archivedate=March 15, 2023|access-date=August 15, 2026|deadurl=yes}}</ref><ref name = "Ehu"/> ==বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতি== বৰ্তমান এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু পৰ্যটন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ পৰিচালনাৰ অধীনত আছে। এই বিভাগটো ৰাষ্ট্ৰীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে দায়বদ্ধ ৰাজ্যিক সেৱাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। শ্বেভচেংকো ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চলটো এটা সাংস্কৃতিক-শিক্ষামূলক, গৱেষণা আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ইয়াত ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বিশ্ব ঐতিহাসিক-সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সাহিত্যিক আৰু সাংস্কৃতিক কৃতি, আৰু চেৰনেচা পাহাৰৰ ইতিহাস অধ্যয়ন আৰু প্ৰচাৰ কৰা হয়। লগতে প্ৰাগৈতিহাসিক কালৰপৰা বৰ্তমানলৈকে থকা সাংস্কৃতিক স্মাৰকসমূহ আৰু অঞ্চলটোৰ প্ৰাকৃতিক ভূদৃশ্য সংৰক্ষণ কৰা হয়। সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সংগ্ৰহত বস্ত্ৰশিল্পী হান্না ভেৰেছৰ শিল্পকৰ্মো অন্তৰ্ভুক্ত আছে।<ref name=":4">{{Cite web |title=РУШНИКИ ГАННИ ВАСИЛАЩУК ТА ГАННИ ВЕРЕС |url=https://lib.if.ua/exhib/1236327648.html |access-date=2022-03-01 |website=lib.if.ua}}</ref> প্ৰতি বছৰে ইউক্ৰেইন আৰু বিদেশৰপৰা ১ লাখৰো অধিক পৰ্যটকে শ্বেভচেংকো ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ সংগ্ৰহালয়সমূহ পৰিদৰ্শন কৰে। শ্বেভচেংকো ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ মহাপৰিচালকসকল: *১৯৮৯–২০০৫ - ইহৰ লিকহোভি (Ihor Likhovy)<ref name="hou">{{cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=HIST&P21DBN=HIST&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=hist_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=HIS=&S21STR=271|title=Ліховий Ігор Дмитрович|publisher=Institute of history of Ukraine|language=Ukrainian}}</ref> *২০০৫–২০১০ - মেৰিয়ান পিনিয়াক (Maryan Pinyak)<ref name="Pinyak">{{cite web|url=https://procherk.info/news/7-cherkassy/83921-pishov-u-vichnist-direktor-shevchenkivskogo-natsionalnogo-zapovidnika-v-kanevi|title=The director of the Shevchenkivsky National Reserve in Kaniv, Maryan Pinyak, passed away|language=Ukrainian}}</ref> *২০১০–২০১১ - ইহৰ ৰেংকাছ (Ihor Renkas)<ref>{{cite web|url=https://www.kaniv.net/news.php?p=4604|title=Ihor Renkas has been appointed as a director of the Shevchenko reserve|language=Ukrainian|website=kaniv.net}}</ref> *২০১১–২০১৩ - ভাছিল কোলোমিয়েটছ (Vasyl Kolomiets)<ref>{{cite web|url=https://www.kaniv.net/news.php?p=6960|title=Vasyl Kolomiets has been appointed as a director of the Shevchenko reserve|language=Ukrainian|website=kaniv.net}}</ref> *২০১৪–২০১৫ - ভাছিল টুলিন (Vasyl Tulin)<ref>{{cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/short/52f55fba9d7ef/|title=New director of Shevchenko Museum in Kaniv is appointed|website=istpravda.com.ua|language=Ukrainian}}</ref> *২০১৫–২০২০ - মেৰিয়ান পিনিয়াক (Maryan Pinyak)<ref name="Pinyak"/> *২০২০ চনৰপৰা - ভেলেন্তিনা কোভালেংকো (Valentyna Kovalenko)<ref>{{cite web|url=https://procherk.info/news/7-cherkassy/84044-shevchenkivskij-natsionalnij-zapovidnik-u-kanevi-ocholila-valentina-kovalenko|title=Shevchenko National Reserve in Kaniv was headed by Valentyna Kovalenko|website=procherk.info|language=Ukrainian}}</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery class="center" widths="200" heights="200"> File:Kaniv Czernecza gora svitlycia DSC 3784 71-103-0006.jpg|তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ কোঠা File:Канів Шевченківський національний заповідник 2.jpg|তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ স্মৃতিসৌধ File:Kaniv Yadlovsky's Grave.JPG|তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ সমাধিস্থলৰ প্ৰথম তত্ত্বাৱধায়ক ইভান ইয়াডলভস্কিৰ সমাধি </gallery> ==অধিক পঢ়ক== * '' Kugno II '' Kaniv. Guide to the city and its surroundings. Kyiv: Pandemia, 2006, pp. 22–24.&nbsp; ISBN 966-8947-00-2 * [http://umoloda.kiev.ua/number/1710/164/60437 Shevchenko in 21 century] // Ukraina moloda, 5.08.2010&nbsp; р., c. 14. * «Серед степу широкого на Вкраїні милій…»: to the 90th anniversary of the founding of the Shevchenko National Reserve in Kaniv (1925). [http://nplu.org/storage/images/NBV/Kalendar2(2015).pdf Dates and events]. Kyiv, 2014. pp. 36–40. ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons}} * [https://shevchenko-museum.com.ua Taras Shevchenko National park], official page. * [https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CH%5CShevchenkoNationalPreserve.htm Shevchenko National Reserve] Encyclopedia of Ukraine {{coord|49|43|53|N|31|30|56|E|type:landmark_region:UA|display=title}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] 76n51bf7in90lq9dmsasmulnhf3idz0 0 139601 647025 639010 2026-10-24T04:55:11Z Ananya Taye 28065 647025 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত নীতিপালৰ নাম উল্লেখ নাই।}}<br />কাশীতৰা†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=শিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''শিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে। চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} পৰৱৰ্তী চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] 6f0ncn5j0h4nykjk9kbe1gyv7uhzvpy 647039 647025 2026-10-24T05:18:33Z Ananya Taye 28065 647039 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=শিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''শিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10-12}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক চন্দ্ৰনাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই : An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] al0fo4olj9fhyjatfb3vrxz2i2ixnkz 647041 647039 2026-10-24T05:19:38Z Ananya Taye 28065 /* উৎস আৰু কালানুক্ৰম */ 647041 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=শিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''শিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10-12}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক চন্দ্ৰনাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই : An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] 44xmuiehprjoag492tudcy6gtvw9cr6 647045 647041 2026-10-24T05:31:29Z Ananya Taye 28065 647045 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=শিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''শিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=1Q}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক চন্দ্ৰনাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] rfkhob9lmudtjn0ky4am1wi1lzxb11f 647046 647045 2026-10-24T05:34:00Z Ananya Taye 28065 /* প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস */ 647046 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=শিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''শিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=1Q}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক চন্দ্ৰনাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] k6nn5yzk2kkjgk4o55mvtiszm8zfzvg 647047 647046 2026-10-24T05:38:22Z Ananya Taye 28065 647047 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />সতী সাধনী†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=শিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''শিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=1Q}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] 50dsge3uv1vs0q1hp8o6ygvz3sflhpf 647050 647047 2026-10-24T05:40:41Z Ananya Taye 28065 /* দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩ */ 647050 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />সতী সাধনী†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=শিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=1Q}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] nha6zwqy0c3khvvxwgw9yw7w0w5k02d 647051 647050 2026-10-24T05:41:22Z Ananya Taye 28065 647051 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />সতী সাধনী†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=1Q}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] ny9l9soeo0hhi45qtu0fbwojx41ovqo 647053 647051 2026-10-24T05:42:08Z Ananya Taye 28065 /* আৰু চাওক */ 647053 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />সতী সাধনী†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=1Q}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] hujdk2g65p3eym7wnp9b79lctm1r9nb 647054 647053 2026-10-24T05:42:21Z Ananya Taye 28065 /* আৰু চাওক */ 647054 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />সতী সাধনী†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=1Q}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] jzgzjphommox7aw9rj5s015h7li8k9g 647056 647054 2026-10-24T05:42:44Z Ananya Taye 28065 /* আৰু চাওক */ 647056 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />সতী সাধনী†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />চাও চুখ্ৰিং<br />খেনমুং †<br />কনচেং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সাধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} কিন্তু ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহত নাই। সেয়েহে সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ চনৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে। অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱ যে ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত বৰ্ণিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধ এই গতিৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে আৰু পূবে আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ, যিটোক বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত এটা বাহিনী ডিব্ৰুমুখলৈ পঠিয়াই আক্ৰমণকাৰী বাহিনীটোক ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠোৱাৰ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰী একেলগে স্থলপথে আগবাঢ়ি নদীত কাৰ্যৰত চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, আলেঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}} বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "মহাপাত্ৰ" পদৰ স্বাধীন উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি আৰু পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে; এই বিৱৰণত ইয়াক বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ শয্যা (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুহুংমুঙে উপহাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু চুতীয়া ৰজত্বৰ মুখ্য ৰাজচিহ্নসমূহ আত্মসমৰ্পণৰ দাবী কৰে—সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড। তেওঁ দহটা হাতী আৰু চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ এগৰাকী নাৰীকো দাবী কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু নাৰীগৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা উত্তৰাধিকাৰ। প্ৰায় এমাহ পিছত আন এটা দূতাবাস নতুন উপহাৰসহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ বা শক্তিশালী কৰি আছিল। এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু উপহাৰৰ মাজত এখন দা অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত চুহুংমুংৰ বিশ্বাস হয় যে আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ শদিয়ালৈ পুনৰ অগ্ৰগতিৰ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামতো নিয়োজিত আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য বসতি বা ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে বুৰঞ্জীত ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') বুলি বৰ্ণিত কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ত কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ এজন বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসহ বন্দী কৰে আৰু চুতীয়া ৰজা-ৰাণী ক'ত আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তেওঁৰ শিশুৰ কান্দোন ঘৰ সন্দিকৈ, ফ্ৰাচেনমুংৰ পুত্ৰ, শুনি পেলোৱাত তেওঁৰ অৱস্থান ধৰা পৰে। ঘৰ সন্দিকৈয়ে তেওঁক ঘেৰাও কৰি ৰজাৰ অৱস্থান নজনালে হত্যা কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। তাৰ পিছত গজৰাইৰ পত্নী আৰু সন্তানক আটক কৰি তেওঁক ৰাজপৰিয়ালটো বিচাৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰিও তেওঁ প্ৰথমে তেওঁলোকক বিচাৰি নাপায়। অৱশেষত বিৱৰণ অনুসৰি ৰাণীৰ ভোক লাগি পাহাৰীয়া জুৰিৰ কাষত আহাৰ ৰন্ধা হয়। জুইৰ ধোঁৱাই তেওঁলোকৰ অৱস্থান ফাঁহ কৰে। তাৰ পিছত গজৰাইয়ে আহোম বিষয়াসকলক জনায় যে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণী চন্দনগিৰিৰ এটা জুৰিৰ কাষত আশ্ৰয় লৈ আছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} আহোমসকলৰ প্ৰথম পাহাৰ আৰোহণৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ হয়। আহোম বাহিনীয়ে বাৰে বাৰে চন্দনগিৰি উঠিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু প্ৰথমে অৱস্থান দখল কৰিব নোৱাৰে। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=1Q}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰীক ''Nang-lung'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''Nang-lung'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বিকল্পভাৱে তেওঁলোক নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ আগৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে ইতিমধ্যে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চন্দনগিৰি সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি আহোম সৈন্যসকলে পিছহটে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক বন্দী কৰে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰৰ ঢালত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উঁচু ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ'' বা "মহাদ্বাৰ" বুলি বৰ্ণিত ঠাইৰ ওচৰত দেখা যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=61}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} স্বাধীন ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনৰ বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহত দইথাং পুনৰ দেখা যায়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে। সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে, আনহাতে আন বিৱৰণত মুখ্য ৰাণীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী ৰাজকীয় নাৰী বা ''nang-lung'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে মুখ্য ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা, জীৱিত বন্দী নোহোৱা, হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] 0do4ltqnk29kraro5tv90bhu7rz0x3p 0 140275 647035 644861 2026-10-24T05:16:06Z ~2026-56696-11 52467 পৃষ্ঠাটো খালী কৰা হ'ল 647035 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 140352 647023 645842 2026-10-24T04:46:12Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647023 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |name = ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা |native_name = |image = Emblem-Ramakrishna-Mission-Transparent.png |caption = [[Ramakrishna Mission#Emblem|Emblem]] |coordinates = |coordinates_footnotes = |pushpin_map = |country = [[বাংলাদেশ]] |state = |district = |location = [[ঢাকা]] |deity = |tradition = |architecture = |established = |website = {{URL|http://www.dhakarkmm.org|dhakarkmm.org}} |footnotes = {{Designation/divbox|Old Dhaka}} }} ঢাকাৰ '''ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ''', বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ মটিঝিল অঞ্চলৰ আৰ কে মিছন ৰোডত অৱস্থিত ঐতিহাসিকভাৱে উল্লেখযোগ্য এক স্থাপত্য স্মৃতিসৌধ। ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ হৈছে ১৮৯৯ চনত [[স্বামী বিবেকানন্দ]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা স্থাপত্য শৈলীৰে স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ৰামকৃষ্ণ মঠ (মন্দিৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰা অনুষ্ঠান।<ref>{{Cite web |url=http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |title=Ramakrishna Math & Mission, Dhaka |website=www.dhakarkmm.org |access-date=2018-07-15 |archive-date=15 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715225528/http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715225528/http://www.dhakarkmm.org/dhaka%20math.html |archivedate=2017-07-15 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |title=Branch Centres - Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |work=Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |access-date=2018-07-15 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615164914/http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |archive-date=2017-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171231113507/http://www.belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=DHK |archivedate=2017-12-31 |deadurl=yes}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ramakrishna_Mission,_Bangladesh |title=Ramakrishna Mission, Bangladesh |website=Banglapedia |language=en |access-date=2018-11-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117233634/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ramakrishna_Mission,_Bangladesh |archivedate=2018-11-17 |deadurl=yes}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯১৬ চনত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ঢাকা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯১৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত স্বামী ব্ৰহ্মানন্দ আৰু স্বামী প্ৰেমানন্দই ক্ৰমে ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ ভেটি স্থাপন কৰে।<ref name=":0" /> ৮ মাহৰ পাছত ২৪ অক্টোবৰত পূব বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ লৰ্ড কাৰ্মাইকেলে চিকিৎসা সেৱা কেন্দ্ৰটোৰ মুকলি অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰে। সেই বৰ্ষৰ মাৰ্চ মাহত ঢাকা ৰামকৃষ্ণ মিছনে বেলুৰত থকা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সংযোগ লাভ কৰে।{{cn}} [[বেলুৰ]]ৰ ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰাধিকৰণে ৮৫ বছৰ ব্যৱহাৰৰ পিছত মন্দিৰটো জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰাত সংস্কাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ স্থানীয় কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিখন নিযুক্তি দিয়ে। ২০০০ চনত মূল নিৰ্মাণ কাম আৰম্ভ হয়। ২০১৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে তেওঁলোকৰ মন্দিৰ ভ্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/narendra-modi-visits-ramakrishna-mission-in-dhaka/articleshow/47572820.cms |title=Narendra Modi visits Ramakrishna Mission in Dhaka |date=2015-06-07 |work=The Economic Times |access-date=2018-11-17}}</ref> ==স্থাপত্যৰ তাৎপৰ্য== এই মন্দিৰত প্ৰায় ৬০০ লোক একেলগে বহিব পৰা যায়। ইয়াৰ ৫টা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ষড়ভুজ আকৃতি থকা এই মন্দিৰ কক্ষটো এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পিছফালৰপৰা বাদ দি প্ৰতিটো ফালৰপৰাই মন্দিৰখন চাব পাৰে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৬টা সৰু গম্বুজ আছে যাৰ শিখৰত ৬টা ধৰ্মৰ প্ৰতীক আছে, যিয়ে শ্ৰীৰামকৃষ্ণৰ উপলব্ধিৰ ভিত্তিত ৰামকৃষ্ণ শৃংখলাৰ সাৰ্বজনীনতাক উপস্থাপন কৰিছে "যিমান বিশ্বাস সিমান পথ।" ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশত ধৰ্ম]] lx4n1dy84iry6y1dpdspv9x04g4xjwk 0 140353 647003 645946 2026-10-24T03:01:18Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 647003 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | location = [[বাংলাদেশ]] | date = ১৩ – ১৯ অক্টোবৰ ২০২১ | target = [[বাংলাদেশত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] | type = [[সাম্প্ৰদায়িক হিংসা]], [[ধৰ্মীয় হিংসা]], [[ধ্বংসাত্মকতা]], [[সামাজিক বিশৃংখলতা]] | fatalities = ৮+ | injuries = ১৫০+ | perpetrators = [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ|ইছলামিক উগ্ৰবাদী]] | numparts = ৪,০০০+ | motive = [[কোৰআন]] অপবিত্ৰ কৰা | convicted = ৪৫০ }} ২০২১ চনৰ ১৩ৰপৰা ১৯ অক্টোবৰলৈকে [[দুৰ্গা পূজা]] উৎসৱৰ সময়ত সমগ্ৰ [[বাংলাদেশ]]ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে মুছলমান গোটে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল, এই ঘটনা এটা ভাইৰেল ভিডিঅ’ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই [[কোৰআন]]ক মন্দিৰৰ মূৰ্তিৰ ভৰিৰ তলত ৰখা হৈছিল। সমগ্ৰ বাংলাদেশতে ৫০ টাতকৈও অধিক মন্দিৰ আৰু অস্থায়ী উপাসনাৰ ব্যৱস্থা ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="tg16Oct2021" /> বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশৰ ৬৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত ২২খন জিলাত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা হিংসা দমন কৰিবলৈ [[সীমান্তৰক্ষী বাংলাদেশ বাহিনী]] মোতায়েন কৰে। সংঘৰ্ষ আৰু আক্ৰমণক লৈ আৰক্ষীয়ে কমেও ৪৫০ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰলৈকে সমগ্ৰ দেশতে ৩ জন হিন্দু আৰু ৫ জন মুছলমানকে ধৰি কমেও ৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |script-title=bn:কুমিল্লার পূজামণ্ডপে কোরআন রাখার সাথে জড়িত এক ব্যক্তিকে শনাক্ত করা হয়েছে: পুলিশ |url=https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |newspaper=[[BBC Bangla]] |language=bn |access-date=20 October 2021 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020193453/https://www.bbc.com/bengali/news-58982999 |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021">{{cite news |date=16 October 2021 |title=Seven dead after violence erupts during Hindu festival in Bangladesh |url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |access-date=5 September 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215102851/https://www.theguardian.com/world/2021/oct/16/four-die-after-violence-erupts-at-hindu-festival-in-bangladesh |url-status=live }}</ref> ২৪ অক্টোবৰত এই সংঘৰ্ষৰ সময়ত আহত হোৱা আৰু এজন হিন্দু লোকৰ ঢাকাত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news |title=Cumilla Hindu temple attack victim dies in Dhaka |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |access-date=4 September 2022 |work=[[bdnews24.com]] |archive-date=4 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904220833/https://bdnews24.com/bangladesh/cumilla-hindu-temple-attack-victim-dies-in-dhaka |url-status=live }}</ref><ref name="tg16Oct2021" /> ==পৃষ্ঠভূমি== বাংলাদেশৰ জনসংখ্যাৰ ৭.৯% হিন্দু।<ref name="aj18Oct2021">{{cite news |title=Two Hindu men killed, temples vandalised in Bangladesh violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/18/bangladesh-hindus-men-killed-temples-vandalised-religious-violence |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰৰ দ্বিতীয় সপ্তাহত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। প্ৰতি বছৰৰ দৰে সমগ্ৰ দেশতে পূজা-অৰ্চনাৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৩ অক্টোবৰৰ পুৱা কমিলা জিলাৰ এটা অস্থায়ী মন্দিৰৰপৰা [[কোৰআন]]ক বদনাম কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি এটা মূৰ্তিৰ কোলাত পোৱাৰ খবৰ প্ৰচাৰ হৈছিল। তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে চৰকাৰে ৰাইজক শান্ত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱাৰ লগতে ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ আৰক্ষীক নিৰ্দেশ দিয়ে। কিন্তু এই প্ৰতিবেদন প্ৰচাৰ হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে কমিলাৰ স্থানীয় মন্দিৰত ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণে আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অতি সোনকালেই বাংলাদেশৰ আন আন জিলাতো এই ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিয়পি পৰে। কিছুদিন পাছত ১৩ অক্টোবৰত কমিলাৰ নানুৱা দিঘিৰ পাৰ পূজা মণ্ডপত [[কোৰআন]]ৰ প্ৰতিলিপি মূৰ্তিটোৰ কোলাত ৰখাৰ অপৰাধত ইকবাল হোছেইন নামৰ এজন মুছলমান লোকক আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |title=Police: Comilla resident Iqbal placed the Quran on a Puja idol |work=[[Dhaka Tribune]] |date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020155313/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/20/police-man-who-placed-the-quran-on-a-puja-idol-identified |archive-date=20 October 2021}}</ref> ===মৃত, আহত আৰু মন্দিৰত আক্ৰমণৰ সাৰাংশ=== ২২ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কমেও ৩ জন হিন্দু নিহত হোৱাৰ খবৰ পোৱা গৈছিল, আৰু কমেও ১৫০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। কমেও ৮০টা মন্দিৰ (২০০টা [[মণ্ডপ]]) জনসাধাৰণৰ আক্ৰমণৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। কমেও ৪,০০০ লোকৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয় আৰু ৪০০ লোকক আৰক্ষীয়ে আটক কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/> ==হিন্দু মন্দিৰ আৰু সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত আক্ৰমণ== [[বাংলাদেশ]]ৰ কমেও এক ডজন জিলাত অধিকাংশই দক্ষিণ অঞ্চলৰ, মন্দিৰ, ঘৰ, সংখ্যালঘু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ, সামগ্ৰী লুণ্ঠন, হত্যাৰ বাতৰি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল, য’ত [[কমিলা জিলা|কমিলা]], [[চান্দপুৰ]], [[নোৱাখালি]], [[চট্টগ্ৰাম]], [[বান্দৰবন]], [[কক্স বজাৰ]], [[নৰশ্বিংডি]] আৰু [[গাজীপুৰ]] আদি জিলাৰ ভিতৰত আছিল। ===কমিলা=== কমিলা জিলাৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ঘটনাত ১৩ অক্টোবৰৰপৰা ১৬ অক্টোবৰলৈ বিভিন্ন মন্দিৰলৈ আক্ৰমণ বিয়পি গৈছিল। ননুৱা দিঘিৰ পাৰ আৰু চান্দমনি কালী মন্দিৰৰ দুৰ্গা পূজা স্থান অঞ্চলজুৰি [[কোৰআন]]ক হেয়জ্ঞান কৰাৰ উৰাবাতৰি বিয়পি পৰাৰ পাছতে আক্ৰমণকাৰীৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। সোতৰবছৰীয়া হিন্দু যুৱক দিলীপ দাসৰ চিকিৎসালয়ত মৃত্যু হয়।<ref name="tg16Oct2021"/> ===চান্দপুৰ=== চান্দপুৰত আৰক্ষীয়ে শোভাযাত্ৰা কৰি জিলাখনৰ কোনোবা দুৰ্গা পূজাৰ স্থানত আক্ৰমণ চলাই আগুৱাই অহা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, ১৩ অক্টোবৰত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |script-title=bn:ফেসবুকে 'আন্দোলনেৰ' ডাক, এৰপৰ মিছিল–হামলা |url=http://www.prothomalo.com/bangladesh/ফেসবুকে-আন্দোলনেৰ-ডাক-এৰপৰ-মিছিলহামলা |work=[[Prothom Alo]] |language=bn |access-date=24 October 2021}}</ref> ছাত্ৰ লীগৰ হাজিগঞ্জ পৌৰসভা শাখাৰ সদস্য আৰিয়ান ছাজ্জাদ আৰু স্থানীয় আৱামি লীগৰ নেত্ৰী শ্বাহিদা বেগমৰ পুত্ৰ হৃদয় হাছান জাহিদে<ref name="ds20Oct2021">{{cite news |date=20 October 2021 |title=Hajiganj mayhem began with Facebook post like previous incidents of communal violence |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=24 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024040638/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pattern-always-the-same-2202321 |url-status=live }}</ref> কমিলাত "কোৰআনৰ অপৱিত্ৰ"ৰ প্ৰতিবাদত স্থানীয় মুছলমানসকলক হিন্দুসকলৰ মন্দিৰ আৰু মণ্ডপত আক্ৰমণ চলাবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পোষ্টবোৰৰ পিছত গোট খাই অলপ সময়ৰ প্ৰতিবাদৰ অন্তত হিন্দু মন্দিৰ আৰু মণ্ডপবোৰত আক্ৰমণ চলায়।<ref name="ds20Oct2021"/> ===বান্দৰবন=== স্থানীয় আৱামী লীগৰ নেতাৰ নেতৃত্বত ১৪ অক্টোবৰত বান্দৰবনৰ লামা অঞ্চলত হিন্দূৰ মালিকানাধীন মন্দিৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত ক্ষুব্ধ ৰাইজে আক্ৰমণ চলাইছিল। লামা কেন্দ্ৰীয় হৰি মন্দিৰত "কোৰআনক হেয়জ্ঞান" কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ক্ষুব্ধ জনসাধাৰণৰ সমাৱেশৰপৰা আক্ৰমণ কৰা হয়। লগতে লামা বজাৰ এলেকাত হিন্দু লোকৰ দোকানত আক্ৰমণ কৰে। স্থানীয় আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ মতে, লামা উপাজিলা আৱামী লীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক জাহিৰুল ইছলামে মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে গোটটোক সম্বোধন কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Attack, Vandalism in Bandarban |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/friends-became-strangers-the-blink-eye-2199336 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=16 October 2021}}</ref> ===নোৱাখালি=== শুকুৰবাৰে বাংলাদেশৰ নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত আক্ৰমণৰ পিছত শনিবাৰে মন্দিৰৰ কাষৰ পুখুৰীৰপৰা এজন হিন্দু লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Kundu |first=Indrajit |date=16 October 2021 |title=Devotee's body recovered day after attack on ISKCON temple in Bangladesh's Noakhali |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-noakhali-iskcon-temple-attack-devotee-body-found-pranta-chandra-das-1865517-2021-10-16 |access-date=17 October 2021 |work=[[India Today]] |language=en}}</ref> বুধবাৰে কমিলাত পূজা মণ্ডপত কোৰআন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কমিলা আৰু চান্দপুৰকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মন্দিৰ আৰু পূজা মণ্ডপত সংঘটিত আক্ৰমণ আৰু হিংসাত ছয়জন লোক নিহত হয়।<ref>{{Cite news |title=Anti-Hindu violence in Bangladesh: After attack on Noakhali temple, ISKCON asks PM Modi to talk to Hasina |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |access-date=17 October 2021 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016165850/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/anti-hindu-violence-in-bangladesh-after-attack-on-noakhali-temple-iskcon-asks-pm-modi-to-talk-to-hasina/videoshow/87063606.cms |url-status=live }}</ref> আৰক্ষীয়ে জনোৱা মতে, শুকুৰবাৰে নোৱাখালী জিলাৰ বেগমগঞ্জত পূজা মণ্ডপত আক্ৰমণ কৰি অগ্নিসংযোগ কৰাৰ লগতে আন এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত মূৰ্তি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে দাবী কৰে যে পুখুৰীত যিজন লোকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হয়, তেওঁ আগদিনাৰ আক্ৰমণত নিহত হয়। এই আক্ৰমণত আন তিনিজন গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ আছে। আগদিনা নোৱাখালিৰ বেগমগঞ্জৰ চৌমুহানীত সংঘটিত হোৱা সংঘৰ্ষত এজন লোক নিহত হোৱা বুলি আৰক্ষীয়ে পূৰ্বে নিশ্চিত কৰিছিল। কিন্তু সেইদিনা ৰাতিপুৱা চৌমুহানীৰ ইস্কন মন্দিৰৰ গাতে লাগি থকা পুখুৰীটোত যেতিয়া আন এটা মৃতদেহ ওপঙি উঠিল, তেতিয়া মন্দিৰৰ মানুহে তেওঁক চিনি পালে। ইস্কন<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Bangladesh: ISKCON temple vandalised, 1 killed in fresh violence in Noakhali |url=https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |access-date=17 October 2021 |work=mint |language=en |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017023359/https://www.livemint.com/news/world/bangladesh-iskcon-temple-vandalised-1-killed-in-fresh-violence-in-noakhali-11634355066468.html |url-status=live }}</ref> চিট্টগঙৰ সংমণ্ডল সম্পাদক চিন্ময় কৃষ্ণদাস ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কয় যে উদ্ধাৰ হোৱা মৃতদেহটো প্ৰান্ত চন্দ্ৰ দাসৰ। সংঘৰ্ষৰ পিছৰেপৰা তেওঁ সন্ধানহীন হৈ আছিল। "আমি ল'ৰাটোক বিচাৰি নাপালোঁ। আমি ৰাতি পুখুৰীতো বহুত বিচাৰিলোঁ। যিহেতু ইতিমধ্যে তেওঁক তীব্ৰ প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল সেয়েহে ল’ৰাটোক আঘাত কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ৰাতিপুৱা তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ হৈছিল। আৰক্ষী আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীয়ে আহি উদ্ধাৰ কৰিছিল।" - দাস ডাঙৰীয়াই কয়। মৃতদেহটো উদ্ধাৰ হোৱাৰ পিছতে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকে। ===গাজীপুৰ=== কাশিমপুৰ বজাৰৰ পালপাৰা শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা গোবিন্দ মন্দিৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সভাপতি তথা কাশিমপুৰ পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সভাপতি বাবুল ৰুদ্ৰই কয় যে বৃহস্পতিবাৰে পুৱা ৮ বজাৰ পিছত যেতিয়া মন্দিৰত উপাসকসকলে উপাসনা কৰি আছিল তেতিয়া হঠাতে ‘শ শ লোকে’ লক্ষ্মীক লাঠিৰে আক্ৰমণ কৰিছিল। অসুৰৰ মূৰ্তি ভাঙি গুচি যায়। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে পুৱা প্ৰায় ৬ বজাত 'তিনিশৰো অধিক লোকে' কাশিমপুৰ পাছিম্পাৰা অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী সুবল দাসৰ পৰিয়ালৰ মন্দিৰ আৰু স্থানীয় পালপাৰা নমাবজাৰ ৰাজহুৱা মন্দিৰ, উপ আৰক্ষী আয়ুক্ত জাকিৰ হাছানক আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=14 October 2021 |title=Hindu temples attacked, idols vandalized in Gazipur, Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014100223/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/14/hindu-temples-idols-vanadalized-in-gazipur-20-held |archive-date=14 October 2021}}</ref> ===চট্টগ্ৰাম=== শুকুৰবাৰে (১৫ অক্টোবৰ) শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত মানুহে আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰপৰা ওলাই আহি কাষৰীয়া জেএমচেন হলৰ গেট ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Durga Puja venue attacked in Chittagong |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015104520/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/durga-puja-venue-attacked-in-chittagong |archive-date=15 October 2021}}</ref> পূজা কমিটীয়ে বেনাৰখন ভাঙি মূৰ্তিটোৰ ওপৰত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, কমিলা কাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ অন্তত আণ্ডাৰকিলা শ্বাহী জামে মছজিদৰ গেটত একাংশ উপাসক সমবেত হয়। তাৰপৰা তেওঁলোকে জে এমচেন হলৰফালে খোজ দিয়ে। যদিও চুকটোত ট্ৰেফিক পুলিচৰ কৰ্ডন আছিল, তথাপি তেওঁলোকে সেইটো ভাঙি আগবাঢ়িল। জেএমচেন হলৰ চৌহদৰ মূল গেটখন ইতিমধ্যে বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁলোকে গেটখন ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=16 October 2021 |title=Six-hour hartal observed in Chittagong protesting attack on Durga Puja venue |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073851/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/10/16/six-hour-hartal-observed-in-chittagong-protesting-attack-on-durga-puja-venue |url-status=live }}</ref> এই সময়ত তেওঁলোকে ভিতৰত শিলগুটি দলিয়াই পূজাৰ বাবে পথ আৰু চাৰিওফালৰ দেৱালত ওলমি থকা বিভিন্ন বেনাৰ ভাঙি পেলালে। জে এমচেন হলৰ পূজা মণ্ডপত বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাসকলে পানীয়, তেল আৰু সিন্দূৰেৰে দেৱীক বিদায় দিবলৈ সাজু হৈছিল। বাহিৰত যেতিয়া হুলস্থূল আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হ’ল। আৰক্ষীৰ আৰক্ষী সদস্যই চকুলোৰ গোলাটো ছত্ৰভংগ দি আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিয়ে। এই সময়তে আক্ৰমণকাৰী পলায়ন কৰে। চট্টগ্ৰাম মহানগৰ পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ সভাপতি আশীস ভট্টাচাৰ্যই সাংবাদিকৰ আগত কয়, ‘প্ৰতি বছৰে পুৱা ১১ বজাৰপৰা বিসৰ্জনৰ কাম আৰম্ভ হয়। এইবাৰ চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিছিল যে দুপৰীয়া ডেৰ বজাৰ পিছত পূজা মণ্ডপত প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ বাবে ওলাই যাব লাগে। সেইবাবেই আমি মণ্ডপত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছিলোঁ। ঠিক সময়ত আমাক ইয়াত আক্ৰমণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=15 October 2021 |title=Chittagong puja mandap attack: Immersion resumed after 4-hour suspension |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |access-date=17 October 2021 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017073849/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2021/10/15/chittagong-puja-mandap-attack-immersion-resumed-after-4-hour-suspension |url-status=live }}</ref> আণ্ডাৰকিলা অঞ্চলত উলিওৱা শোভাযাত্ৰাৰপৰা উদ্যমী দল এটাই জে এম সেন হল পূজা মণ্ডপক লক্ষ্য কৰি ইটা-বটল নিক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে জনোৱা মতে, গোটটোৱে মণ্ডপটো থকা মন্দিৰটোত ইটাৰ টুকুৰা নিক্ষেপ কৰি ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়ায় আৰু আইন প্ৰয়োগকাৰী আৰু উগ্ৰপন্থীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। জুমআহৰ নামাজৰ পিছত শোভাযাত্ৰা উলিয়াই অনা আক্ৰমণকাৰীক ছত্ৰভংগ দিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰাৰ লগতে কন্দুৱা গেছৰ প্ৰয়োগ কৰে। আৰক্ষীয়ে কয় যে তেওঁলোকে সেই স্থানৰপৰাই প্ৰায় ৫০ জন প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে।<ref>{{cite news |date=19 October 2021 |title=Violence, vandalism in districts: Man killed in Noakhali; home minister warns perpetrators |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019100315/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/violence-vandalism-districts-man-killed-noakhali-home-minister-warns-perpetrators-2199106 |url-status=live }}</ref> ===কক্স বজাৰ=== বুধবাৰে (১৩ অক্টোবৰ) সন্ধিয়া এটা শোভাযাত্ৰাৰ সৈতে উগ্ৰপন্থী দুষ্কৃতিকাৰীৰ দলে পেকুৱা উপাজিলাৰ সদৰ ইউনিয়নৰ বিশ্বাস পাৰাৰ পূজা মণ্ডপত উচটনিমূলক শ্লোগানেৰে আক্ৰমণ কৰে। এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে আৰক্ষীয়ে সেই স্থানত উপস্থিত হৈ আক্ৰমণকাৰীক খেদি পঠিয়ায়। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে শূন্যলৈ গুলীচালনা কৰে। এটা সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে পলায়ন কৰাৰ সময়তে আশে-পাশে থকা হিন্দু সমাজৰ কেইবাটাও ঘৰ ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। এই ঘটনাৰ পিছত নিশা পেকুৱাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল। এই শোভাযাত্ৰাৰপৰা শিলখালীৰ কছাৰী মুৰা শিল পাৰা আৰু মগনামাৰ শিল পাৰাকে ধৰি বিভিন্ন অঞ্চলৰ হিন্দুসকলৰ পূজা মণ্ডপ আৰু ঘৰ ভাঙি জুই লগাই দিয়া হয়। জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ তথ্য অনুসৰি পেকুৱাত উগ্ৰপন্থীয়ে ছটা পূজা মণ্ডপ আৰু ৩০টা ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে এটা ঘৰত জুই লগাইছে। ===মৌলৱীবজাৰ=== কমলগঞ্জ উপজিলা পূজা উদ্‌যাপন সমিতিৰ সাধাৰণ সম্পাদক শ্যামল চন্দ্ৰ দাসে কয় যে বুধবাৰে নিশা ৮:৩০ বজাৰপৰা ১০:৩০ বজাৰ ভিতৰত মুইদিবজাৰ মইদৈল পূজা মণ্ডপত এদল লোকে আক্ৰমণ কৰি মূৰ্তিটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। ইয়াৰ উপৰি বাসুদেৱপুৰ পূজা মণ্ডপৰ তোৰণ আৰু বৈদ্যুতিক লাইট, পতনুষাৰ ইউনিয়নৰ বৃন্দাবনপুৰ জগন্নাথ জিঅ’ৰ আখৰা পূজা মণ্ডপ আৰু বৈৰাগীৰ চ’ক পাব্লিক পূজা মণ্ডপৰ ভাঙি-ছিঙি ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে মুন্সীবাজাৰ ইউনিয়ন পৰিষদৰ সদস্য, সুনীল মালাকাৰ আৰু ৰেজাউল কৰিম নোমানে ৰামপুৰ পাব্লিক পূজা মণ্ডপ আৰু নাৰায়ণখেত শব্দাকাৰ একাডেমীৰ দুৱাৰত ভাঙি পেলোৱাৰ কথা জানিবলৈ দিয়ে পূজা মণ্ডপকো ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Attack on Hindu houses in Sunamganj: Prime accused held in Moulvibazar |url=https://www.unb.com.bd/category/Bangladesh/attack-on-hindu-houses-in-sunamganj-prime-accused-held-in-moulvibazar/66346 |access-date=17 October 2021 |work=[[United News of Bangladesh]] |language=en}}</ref> কমলগঞ্জ উপাজিলা পৰিষদৰ উপাধ্যক্ষ ৰামভজন কৈৰীয়ে কামাৰচৰা চাহবাগিছা পূজামণ্ডপত মূৰ্তিটো ভাঙি-ছিঙি ক্ষতিসাধন সংঘটিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। মৌলৱীবজাৰ জিলা পূজা উদ্‌যাপন পৰিষদৰ নেতা জাহৰ তাৰাফদাৰে কয় যে কমলগঞ্জৰ ছটা মন্দিৰ আৰু কুলাউৰাৰ আন দুটা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত আক্ৰমণ কৰা হৈছে। "কমলগঞ্জত ভঙা মন্দিৰ দুটাৰ ভিতৰত এটাত সুকীয়া ঠাইত পাত্ৰ ৰাখি দেৱীৰ নৱমী পূজাহে কৰা হ’ব। অৱশ্যে এই মুহূৰ্তত জিলাখনৰ পৰিস্থিতি শান্ত।" কমলগঞ্জ উপাজিলা নিৰ্বাহী বিষয়া আশ্বেকুল হকে কয়, "আমি সকলো ঠাই পৰিদৰ্শন কৰি আছোঁ। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণত আছে। বৃহস্পতিবাৰে পুৱাৰেপৰা পূজা মণ্ডপাৰ নিৰাপত্তা প্ৰদানৰ বাবে বিজিবি মোতায়েন কৰা হৈছে। একে সময়তে শান্তিপূৰ্ণভাৱে পূজা চলাবলৈ বৃহৎসংখ্যক আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হৈছে।" ===ফেনি=== ১৬ অক্টোবৰত ফেনীত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত দেশজোৰা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত জিলাখনৰ হিন্দু বাসিন্দাৰ এটা দলে স্থানীয় হিন্দু সম্প্ৰদায় আৰু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰে। এই সংঘৰ্ষত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় এক ডজন লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |date=16 October 2021 |title=Violent clashes leave scores injured in Feni amid communal tension |url=https://bdnews24.com/bangladesh/violent-clashes-leave-scores-injured-in-feni-amid-communal-tension |newspaper=[[bdnews24.com]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===কিশোৰগঞ্জ=== কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কৰিমগঞ্জ উপাজিলাৰ কালী মন্দিৰৰ মূৰ্তি ১৫ অক্টোবৰত ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref>{{cite news |title=Hate spiral must end |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|date=17 October 2021 |access-date=20 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620024714/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/hate-spiral-must-stop-2200026 |url-status=live }}</ref> ===ৰংপুৰ=== [[File:Communal violence in Pirganj.jpg|thumb|right|property damage to by communal violence in Pirganj]] ১৭ অক্টোবৰত ৰংপুৰৰ পীৰগঞ্জ উপজিলাৰ দিয়ে স্থানীয় হিন্দু ল'ৰা এজনে [[কাবা]]ত কৰা কথিত পোষ্ট ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত প্ৰায় ডজন হিন্দু মালিকানাধীন ঘৰত জুই লগাই।<ref>{{cite news |date=17 October 2021 |title=Hindu houses set on fire in Rangpur following Facebook post |url=https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |newspaper=[[New Age (Bangladesh)]]|access-date=18 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201204/https://www.newagebd.net/article/152086/hindu-houses-set-on-fire-in-rangpur-following-facebook-post |url-status=live }}</ref> স্থানীয় বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ নেতাসকলে এই পোষ্টটোৱে পৱিত্ৰ স্থানটোক হেয়জ্ঞান কৰি ঘৰবোৰ ভাঙি পেলোৱা, জুই লগাই আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ লোকসকলক জুই নিৰ্বাপন কৰাত বাধা দিয়াৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।<ref name="ds23Oct2021">{{cite news |date=23 October 2021 |title=Pirganj Communal Violence: BCL man sparked the blaze |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=24 October 2021 |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023215043/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/crime-justice/news/pirganj-communal-violence-bcl-man-sparked-the-blaze-2204896 |url-status=live }}</ref> পিছত পোহৰলৈ আহিল যে, ৰংপুৰৰ কাৰ্মাইকেল কলেজৰ দৰ্শন বিভাগৰ ছাত্ৰ লীগৰ উপ-সভাপতি চৈকাত মণ্ডলৰ এজন স্থানীয় হিন্দূৰ সৈতে ব্যক্তিগত সংঘাত হৈছিল, যাক পৰিতোষ সৰকাৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। দেশজোৰা সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সময়ত বাংলাদেশ ছাত্ৰ লীগৰ ছাইকাত আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে স্থানীয় মছজিদৰ ইমামৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি স্থানীয় মুছলমান জনসাধাৰণক অঞ্চলটোৰ হিন্দু গাঁওসমূহত আক্ৰমণ চলাবলৈ উচটনি দিছিল।<ref name="ds23Oct2021"/> ==চৰকাৰী সঁহাৰি== ১৭ অক্টোবৰত বাংলাদেশ আৰক্ষীয়ে হিংসাৰ সৈতে জড়িত ৪,০০০ৰো অধিক সন্দেহযুক্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।<ref name="ht18Oct2021"/> কিন্তু ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দুৰ্গা পূজা উৎসৱৰ সময়ত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত সংঘটিত হোৱা সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত বাংলাদেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়া ন্যায়িক তদন্তত ২০২২ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্থগিত ৰাখিছিল। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশ জে বি এম হাছানৰ নেতৃত্বত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে ছখন জিলাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত এখন আবেদন নিষ্পত্তি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। ন্যায়াধীশ হাছান ফায়েজ ছিদ্দিকীৰ নেতৃত্বত ছয়জন ন্যায়াধীশৰ আপীলকাৰী সংস্থাই এই নিৰ্দেশ গৃহীত কৰিছে। ৰিট আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তা সুব্ৰত চৌধুৰীয়ে স্থগিতাদেশৰ আদেশত আপত্তি কৰি কয় যে, "যোৱা বছৰৰ দুৰ্গা পূজাৰ সময়ত স্থানীয় প্ৰশাসনে হিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি আৰু উপাসনা স্থানসমূহক সাম্প্ৰদায়িক আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।"<ref>{{cite news |title=Bangladesh : Supreme Court stays judicial probe into attacks on Hindus |url=https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |access-date=7 February 2022 |date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207233213/https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |archive-date=7 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220207233213/https://insightonlinenews.in/bangladesh-supreme-court-stays-judicial-probe-into-attacks-on-hindus/ |archivedate=7 February 2022 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |script-title=bn:দুর্গাপূজাকালীন সহিংসতা: বিচার বিভাগীয় তদন্ত স্থগিতের নির্দেশ সুপ্রিম কোর্টের |url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6/%E0%A6%85%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A7-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%A4%E0%A6%A6%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE |access-date=7 February 2022 |work=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |date=30 January 2022 |language=bn}}</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ২০২১ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত শুকুৰবাৰৰ নামাজৰ পিছত ঢাকাৰ বিভিন্ন মছজিদৰপৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক মুছলমানৰ ভিৰে ইছলামিক ৰাজনৈতিক দলৰ বেনাৰ লৈ ৰাজপথলৈ ওলাই আহি "ইছলামৰ শত্ৰুৰ সৈতে নিপাত যাওক" আৰু "দোষীক ফাঁচি দিয়ক" বুলি ধ্বনি দিয়ে। সেইদিনা ওচৰৰ প্ৰায় ১০০০ হিন্দুৱেও মন্দিৰত আক্ৰমণ আৰু মুছলমান গোটৰদ্বাৰা হিন্দুক হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref name="aj18Oct2021"/><ref>{{cite news |title=Islam is not our state religion, will revert to 1972 constitution: Bangladesh Minister after attack on Hindus, South Asia News |work=[[WION]] |date=18 October 2021 |url=https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |access-date=18 October 2021 |archive-date=18 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018035141/https://www.wionews.com/south-asia/islam-is-not-our-state-religion-will-revert-to-1972-constitution-bangladesh-minister-after-attack-on-hindus-421645 |url-status=live }}</ref><ref name="Sify">{{Cite news |title=Don't think of yourself as a minority, Sheikh Hasina tells Hindu community |url=https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023204315/https://www.sify.com/news/dont-think-of-yourself-as-a-minority-sheikh-hasina-tells-hindu-community-news-international-vkoskebcabcce.html |archive-date=23 October 2021 |access-date=18 October 2021 |work=Sify}}</ref> গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী আছাদুজ্জামান খানে কয় যে এই কাণ্ডসমূহ পূৰ্ব পৰিকল্পিত আছিল: "আমাৰ বোধেৰে এইটো এটা গুপ্ত গোটৰ প্ৰৰোচিত কাৰ্য্য আছিল... কেৱল কমিলাতে নহয়, ৰামু আৰু নাছিৰনগৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ জৰিয়তেও পূৰ্বতে দেশখনক অস্থিৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।"<ref name="ht18Oct2021">{{cite news |title='Attacks on Durga Puja pandals pre-planned': Bangladesh home minister |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/attacks-on-durga-puja-pandals-pre-planned-says-bangladesh-home-minister-101634517188664.html |work=[[Hindustan Times]] |date=18 October 2021}}</ref> বাংলাদেশৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে আব্দুল মোমেনে সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সন্দৰ্ভত স্পষ্টীকৰণ জাৰি কৰি কয় যে ৬ জন লোক নিহত হৈছে, ৪ জন মুছলমান আৰু ২ জন হিন্দু নিহত হৈছে ইয়াৰে এজনৰ মৃত্যু হৈছে প্ৰাকৃতিক কাৰণত আৰু আনজনৰ পুখুৰীত জঁপিয়াই পৰি মৃত্যু হৈছে। তেওঁ দাবী কৰে যে হিংসাৰ সময়ত "এটাও মন্দিৰ ধ্বংস হোৱা নাছিল" কিন্তু "দেৱতা বা দেৱীমূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।" তেওঁ কয় যে চৰকাৰখন “ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ” আৰু চৰকাৰক “লাজ” দিব বিচৰা “উৎসাহী সংবাদ মাধ্যম”ৰ আক্ৰমণৰ সন্দৰ্ভত “চলি থকা অপপ্ৰচাৰ” বিশ্বাস নকৰিবলৈ মানুহক পৰামৰ্শ দিয়ে। ড° মোমেনে লগতে কয় যে চৰকাৰে হিন্দুৰ ঘৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু হিংসাৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলোকে উদাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে বাংলাদেশত অভিলেখসংখ্যক পূজা মণ্ডপ আছে, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে চৰকাৰী পুঁজিৰে দিয়া ৰাজসাহায্য।<ref>{{Cite news |url=https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47 |title=Statement of Foreign Minister Dr AK Abdul Momen, MP, About Recent Communal Violence |work=[[Ministry of Foreign Affairs (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-url=https://archive.today/20211101094125/https://mofa.gov.bd/site/page/6758ab52-c643-43fa-b76e-4eb99fcf5b47#selection-1173.0-1173.253 |archive-date=1 November 2021}}</ref> বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী পাৰ্টিৰ মহাসচিব মিৰ্জা ফখৰুল ইছলাম আলমগীৰে "হিন্দু ভাই"ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাক গৰিহণা দিয়ে, আৰু আক্ৰমণৰ আঁৰত চৰকাৰী ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ক্ষমতা দখল কৰিবলৈ দলবিহীন চৰকাৰৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Govt plot behind attack |url=https://unb.com.bd/category/politics/govt-plot-behind-communal-incidents-alleges-bnp/80546 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021}}</ref> বাংলাদেশ হিন্দু বৌদ্ধ খ্ৰীষ্টান ঐক্য পৰিষদে চট্টাগ্ৰামৰ দুৰ্গা পূজা স্থানত হোৱা আক্ৰমণৰ প্ৰতিবাদত চট্টাগ্ৰামত আধাদিনীয়া ধৰ্মঘট পালন কৰে।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Half Day hartal on Saturday |url=https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |newspaper=[[United News of Bangladesh]] |access-date=16 October 2021 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016181816/https://unb.com.bd/category/bangladesh/mandap-attack-half-day-hartal-called-in-ctg-for-saturday/80587 |url-status=live }}</ref> সংস্থাটোৰ সাধাৰণ সম্পাদকে এক সাক্ষাৎকাৰত দাবী কৰিছিল যে স্থানীয় আৱামী লীগৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক নেতাই হিংসাত সহযোগী বা সক্ৰিয়ভাৱে সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=15 October 2021 |title=Attacks on minorities part of a blueprint |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101095720/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/attacks-minorities-parts-blueprint-2200036 |url-status=live }}</ref> তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত ভৱিষ্যতে আক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ আৱামী লীগৰ "আত্ম-বিশুদ্ধকৰণ"ৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |date=29 October 2021 |title=We want self-purification in the ruling party: Rana Dasgupta |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |newspaper=[[Prothom Alo]] |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101100238/https://en.prothomalo.com/bangladesh/we-want-self-purification-in-the-ruling-party-rana-dasgupta |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সংহতি প্ৰকাশ আৰু অপৰাধীক শাস্তি প্ৰদানৰ দাবীত এক বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |script-title=hi:बंगलादेशमा भएको हिन्दु धार्मिक समूहमाथिको आक्रमणविरूद्ध माइतीघरमा मैनबत्ती बालेर विरोध (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/251928/ |access-date=23 October 2021 |work=Setopati |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023070954/https://www.setopati.com/social/251928/ |url-status=live }}</ref>{{better source needed|date=March 2023}} ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোডী]]ক এই বিষয়ত মৌনতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলসমূহে তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।<ref>{{Cite news |title=Why is PM Modi inactive on Bangladesh violence? Asks TMC |url=https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |access-date=1 November 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019145419/https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-bangladesh-violence-hindu-muslims-tmc-1866483-2021-10-19 |url-status=live }}</ref> চুবুৰীয়া ভাৰতীয় ৰাজ্য [[ত্ৰিপুৰা]], য'ত বহুসংখ্যক হিন্দু থাকে, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ বৰ্তমান বাংলাদেশৰপৰা পলায়ন কৰা, দুৰ্গা পূজাৰ হিংসাৰ বিৰুদ্ধে বিশ্ব হিন্দু পৰিষদৰ সমাৱেশৰ সময়ত স্থানীয় মুছলমানসকলৰ বিৰুদ্ধে সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{Cite news |date=27 October 2021 |title=Tripura: Mosque vandalised, two shops set on fire during VHP rally |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |access-date=11 June 2022 |work=[[The Indian Express]] |language=en |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730003817/https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/tripura-mosque-vandalised-two-shops-set-on-fire-during-vhp-rally-7592208/ |url-status=live }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে বাংলাদেশ। বাংলাদেশৰ জাতীয় হিন্দু মহজোতেৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৱল ২০১৭ চনতে কমেও ২৫ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী আৰু শিশুক ধৰ্ষণ কৰি ২৩৫টা মন্দিৰ আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে বছৰটোত মুঠ অত্যাচাৰৰ সংখ্যা আছিল ৬,৪৭৪টা।<ref>{{Cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2018/01/06/bjhm-107-hindus-killed-31-forcibly-disappeared-2017 |title=BJHM: 107 Hindus killed, 31 forcibly disappeared in 2017 |work=[[Dhaka Tribune]] |date=6 January 2018 |access-date=1 November 2021 |archive-date=29 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329091215/http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2018/01/06/bjhm-107-hindus-killed-31-forcibly-disappeared-2017 |url-status=live }}</ref> একে বছৰৰ আৰম্ভণিতে বাংলাদেশত মোডী বিৰোধী প্ৰতিবাদ দ্ৰুতগতিত হিন্দু বিৰোধী দাঙ্গালৈ পৰিণত হৈছিল আৰু কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-violence-spreads-after-modi-visit-attacks-hindu-temples-train-2021-03-28/ |title=Bangladesh violence spreads after Modi's visit, attacks on Hindu temples, train |newspaper=Reuters |date=28 March 2021 |last1=Paul |first1=Ruma |access-date=1 November 2021 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101131956/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-violence-spreads-after-modi-visit-attacks-hindu-temples-train-2021-03-28/ |url-status=live }}</ref> বাংলাদেশত হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে অহৰহ আক্ৰমণ চলি থকাৰ বাবে বিশ্লেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত "বাংলাদেশত কোনো হিন্দু নাথাকিব।"<ref>{{Cite news |last=PTI |date=22 November 2016 |title=No Hindus will be left in Bangladesh after 30 years: professor |url=https://www.thehindu.com/news/international/No-Hindus-will-be-left-in-Bangladesh-after-30-years-professor/article16675228.ece |access-date=22 October 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331110048/https://www.thehindu.com/news/international/No-Hindus-will-be-left-in-Bangladesh-after-30-years-professor/article16675228.ece |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] sk2edbnigdnlr247j9q7xbtrbrksijv 0 140356 647032 646000 2026-10-24T05:08:23Z 2026Dhriti Hazarika 52021 647032 wikitext text/x-wiki [[অসম]]ৰ ইতিহাসত [[২০০৮]] চনৰ ৩০ অক্টোবৰ তাৰিখটো এক শোকাৱহ দিন হিচাপে পৰিচিত। সেইদিনা [[অসম]]ৰ কেইবাটাও স্থানত ধাৰাবাহিক বোমা বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। এই বিস্ফোৰণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান নগৰ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মহানগৰ। </ref>ৰ [[গণেশগুৰি]] অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণটো বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। এই ঘটনাই কেৱল গুৱাহাটী মহানগৰকে নহয়, সমগ্ৰ [[অসম]]কে গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল। [[গণেশগুৰি]] [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ এটা ব্যস্ত বাণিজ্যিক আৰু জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল। ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, দোকান-পোহাৰ, ৰাজহুৱা পথ আৰু আন বহুতো প্ৰতিষ্ঠান অৱস্থিত। প্ৰতিদিনে বহু মানুহে এই অঞ্চলৰ মাজেৰে অহা-যোৱা কৰে। [[২০০৮]] চনৰ ৩০ অক্টোবৰত এই ব্যস্ত অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণে সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনলৈ আকস্মিক বিপৰ্যয় কঢ়িয়াই আনিছিল। এই ঘটনাত বহু নিৰীহ লোকে প্ৰাণ হেৰুৱাইছিল আৰু বহু লোক আহত হৈছিল। নিহতসকলৰ পৰিয়ালৰ বাবে এই ঘটনা এক অপূৰণীয় ক্ষতি হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। ঘটনাটোৱে জনসাধাৰণৰ মাজত শোক, আতংক আৰু নিৰাপত্তাক লৈ উদ্বেগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[গণেশগুৰি]] বোমা বিস্ফোৰণৰ ইতিহাস অধ্যয়ন কৰাটো কেৱল অতীতৰ এটা কৰুণ ঘটনাৰ বিষয়ে জনা নহয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[অসম]]ৰ সাম্প্ৰতিক ইতিহাস, সামাজিক পৰিস্থিতি, নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা, তদন্ত প্ৰক্ৰিয়া আৰু হিংসাত্মক ঘটনাৰ মানৱীয় প্ৰভাৱৰ বিষয়েও জানিব পাৰি। ==গণেশগুৰিৰ পৰিচয়== [[গণেশগুৰি]] [[অসম]]ৰ [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ এটা পৰিচিত অঞ্চল। ই [[দিছপুৰ]]ৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ বাণিজ্যিক তথা যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[গণেশগুৰি]]<ref>গণেশগুৰি অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ এখন উল্লেখযোগ্য আৰু ব্যস্ত বাণিজ্যিক অঞ্চল। </ref>ত বিভিন্ন দোকান-পোহাৰ, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, কাৰ্যালয় আৰু জনসাধাৰণৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে জড়িত বহুতো প্ৰতিষ্ঠান আছে। অঞ্চলটোত দিনটোৰ বিভিন্ন সময়ত যথেষ্ট মানুহৰ সমাগম ঘটে। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱনৰ সৈতে গণেশগুৰিৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। ইয়াৰ ব্যস্ত পথ আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপে অঞ্চলটোক মহানগৰখনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। ==ঘটনাৰ পৰিচয়== ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত এই অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণে ইয়াৰ স্বাভাৱিক পৰিৱেশ ব্যাহত কৰিছিল। ঘটনাটোৱে দেখুৱাইছিল যে জনবহুল ৰাজহুৱা স্থানত সংঘটিত হিংসাত্মক কাৰ্যকলাপে কেনেদৰে অসংখ্য সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনলৈ বিপদ কঢ়িয়াই আনিব পাৰে। [[গণেশগুৰি]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু নগৰীয়া গুৰুত্বৰ বাবে এই ঘটনাই গুৱাহাটী মহানগৰৰ জনসাধাৰণৰ মাজত বিশেষ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল। গণেশগুৰি গুৱাহাটীৰ অন্যতম ব্যস্ত বাণিজ্যিক অঞ্চল। ইয়াত বিভিন্ন দোকান-পোহাৰ, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু জনসমাগম হোৱা ঠাই আছে। দৈনন্দিন জীৱনত বহু মানুহে এই অঞ্চললৈ অহা-যোৱা কৰে। ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত অসমৰ কেইবাটাও স্থানত একে সময়ছোৱাৰ ভিতৰত ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। গুৱাহাটী, কোকৰাঝাৰ, বঙাইগাঁও আৰু বৰপেটা ৰোড আদি অঞ্চল এই ঘটনাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। [[গণেশগুৰি]]ৰ বিস্ফোৰণে বিশেষভাৱে গুৱাহাটীৰ জনজীৱনক জোকাৰি গৈছিল। ==ঘটনাৰ বিৱৰণ== ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰৰ প্ৰায় পুৱা ১১:৩০ বজাত গুৱাহাটীৰ গণেশগুৰি অঞ্চলত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত অঞ্চলটোত বহু লোকৰ সমাগম হৈছিল। বিস্ফোৰণৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয় আৰু বহু লোক ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। সেইদিনা [[গুৱাহাটী]]ৰ আন কেইবাটাও স্থানৰ লগতে অসমৰ অন্যান্য জিলাতো বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। সমসাময়িক বাতৰি অনুসৰি, গণেশগুৰি অঞ্চলৰ বিস্ফোৰণত বহু লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বহু লোক আহত হৈছিল। এই বিস্ফোৰণৰ ফলত মানুহৰ জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ ব্যাপক ক্ষতি হৈছিল। বহু পৰিয়ালে আপোনজনক হেৰুৱাইছিল আৰু বহু পৰিয়ালৰ জীৱনলৈ দুখ-দুৰ্দশা নামি আহিছিল। আহত লোকসকলক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। বিস্ফোৰণৰ ফলত যান-বাহন আৰু ওচৰ-পাজৰৰ সম্পত্তিৰো ক্ষতি হৈছিল। ঘটনাটোৱে সাধাৰণ মানুহৰ মনত গভীৰ ভয় আৰু নিৰাপত্তাহীনতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বিস্ফোৰণৰ পিছত প্ৰশাসন আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীসকলে পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। আহতসকলক চিকিৎসা প্ৰদান, অঞ্চলটোত নিৰাপত্তা বৃদ্ধি আৰু ঘটনাৰ তদন্ত কৰাটো প্ৰধান কাম হৈ পৰিছিল। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে [[গুৱাহাটী]]ত সান্ধ্য আইনো জাৰি কৰা হৈছিল। চৰকাৰী পৰ্যায়ত এনে ঘটনাৰ পুনৰাবৃত্তি ৰোধ কৰিবলৈ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ==তদন্ত আৰু আইনী ব্যৱস্থা== এই ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণৰ ঘটনাৰ তদন্তৰ বাবে বিশেষ তদন্তকাৰী দল গঠন কৰা হৈছিল। পিছত গোচৰটোৰ তদন্ত কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো (CBI)-ৰ হাতলৈ যায়। [[২০১৯]] চনৰ জানুৱাৰী মাহত গুৱাহাটীৰ বিশেষ [[CBI]] আদালতে ২০০৮ চনৰ ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণৰ গোচৰত ১৪জন লোকক দোষী সাব্যস্ত কৰিছিল। এই ৰায় ঘটনাটোৰ আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় আছিল। গণেশগুৰি বিস্ফোৰণে অসমৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। সাধাৰণ মানুহৰ মাজত নিৰাপত্তাক লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছিল। ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু দৈনন্দিন যাতায়াতো ব্যাহত হৈছিল। এই ঘটনাই সমাজত শান্তি, সম্প্ৰীতি আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পুনৰ স্পষ্ট কৰি তুলিছিল। এনে দুৰ্যোগৰ সময়ত আহত লোকসকলক সহায় কৰা, বিপদগ্ৰস্ত পৰিয়ালৰ কাষত থিয় দিয়া আৰু সমাজত শান্তি বজাই ৰখাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। গণেশগুৰিৰ ঘটনাই মানুহক বুজাই দিছিল যে হিংসাত্মক কাৰ্যৰ ফলত কেৱল প্ৰত্যক্ষভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকেই নহয়, সমগ্ৰ সমাজেই দুখ আৰু ক্ষতিৰ সন্মুখীন হয়। প্ৰতিবছৰে [[৩০ অক্টোবৰ]]ৰ দিনটোত ২০০৮ চনৰ বিস্ফোৰণত প্ৰাণ হেৰুওৱা লোকসকলক স্মৰণ কৰা হয়। বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে নিহতসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱা হয়। এই স্মৰণ অনুষ্ঠানসমূহে অতীতৰ শোকাৱহ ঘটনাৰ কথা মনত পেলোৱাৰ লগতে সমাজত শান্তি আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাৰ্তাও বহন কৰে। ২০০৮ চনৰ গণেশগুৰি বোমা বিস্ফোৰণ অসমৰ ইতিহাসৰ এক অতি শোকাৱহ অধ্যায়। এই ঘটনাত বহু নিৰীহ লোকৰ মৃত্যু আৰু আহত হোৱাৰ ফলত বহু পৰিয়ালৰ জীৱনলৈ অপূৰণীয় ক্ষতি নামি আহিছিল। ঘটনাটোৱে সমাজ আৰু প্ৰশাসন উভয়কে জনসাধাৰণৰ নিৰাপত্তা, শান্তি আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ গুৰুত্বৰ কথা স্মৰণ কৰাইছিল। নিহতসকলৰ স্মৃতি সন্মান জনোৱা আৰু এনে ঘটনাৰ পুনৰাবৃত্তি ৰোধৰ বাবে সচেতন হৈ থকাটো আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। শান্তি, মানৱতা আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ মাজেৰেহে এখন সুস্থ আৰু নিৰাপদ সমাজ গঢ়ি তুলিব পাৰি। glcjqx4rbro7c1oyu204k0r1f3ab6iu 0 140363 646928 646098 2026-10-23T23:08:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646928 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event |name = Sindur Khela |native_name = সেন্দূৰ খেলা |native_name_lang = bn |logo = |logo_alt = |logo_caption = |logo_size = |image = Bijoya Dashami.jpg |image_size = 200 |alt = |caption = [[অসম]]ৰ [[নগাঁও জিলা]]ত সেন্দূৰ খেলা |status = |genre = পৰম্পৰাগত |date = [[বিজয়া দশমী]] |frequency = বাৰ্ষিক |venue = Durga Puja pandal |location = |country = [[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] |footnotes = }} '''সেন্দূৰ খেলা''', আক্ষৰিক অৰ্থত ‘সেন্দূৰৰ খেল’, দুৰ্গা পূজাৰ শেষ দিন [[বিজয়াদশমী]]ত মহিলাসকলে ইজনে সিজনৰ মুখত সিন্দূৰ লগাই কৰা এক বাঙালী হিন্দু পৰম্পৰা। [[বিজয়াদশমী]]ৰ দিনা বিবাহিত বঙালী হিন্দু মহিলাই দেৱীৰ কপাল আৰু ভৰিত সিন্দূৰ লগাই মিঠাই আগবঢ়ায়। তাৰ পিছত ইজনে সিজনৰ মুখত সিন্দূৰ লগাই ইজনে সিজনক মিঠাই আগবঢ়ায়। [[File:New Normal Durga Puja 2021 in Kolkata at Manikanchan apartment IMG 20211015 230005.jpg|thumb|কলকাতাত সেন্দূৰ খেলা]] ==উৎপত্তি== এই পৰম্পৰাৰ সঠিক তাৰিখ আৰু উৎপত্তিস্থল জনা নাযায়।<ref name="toi17102010">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Women-to-pay-sindur-khela-today/articleshow/6761373.cms|title=Women to pay 'sindur khela' today|date=17 October 2010|work=The Times of India|publisher=Bennett Coleman & Co.|access-date=30 September 2017|location=Lucknow}}</ref> এটা তত্ত্ব অনুসৰি প্ৰায় ২০০ বছৰ আগতে জমিদাৰ ঘৰৰ দুৰ্গা পূজাত গৃহিণীসকলৰ মাজত আনন্দোৎসৱৰ সূচনা কৰা পৰম্পৰাৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref name="durgotsav.com">{{cite web|url=http://www.durgautsav.com/sindoor-khela/|title=Sindur Khela or Sindoor Khela|date=27 September 2014 |access-date=30 September 2017}}</ref> দ্বিতীয় তত্ত্ব অনুসৰি সিন্দূৰ খেলাৰ পৰম্পৰা দুৰ্গা পূজাৰ দৰেই পুৰণি, প্ৰায় ৪০০ বছৰ।<ref name="toi17102010"/><ref name="boldsky">{{cite web|url=https://www.boldsky.com/yoga-spirituality/faith-mysticism/2016/significance-of-sindoor-khela-106485.html|title=Significance Of Sindoor Khela|date=11 October 2016|work=boldsky.com|publisher=Greynium Information Technologies|access-date=30 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nagpurtoday.in/sindoor-khela-visarjan-mark-durgas-farewell-in-nagpur/10251027|title='Sindoor khela', 'visarjan' mark Durga's farewell in Nagpur|date=25 October 2012|work=Nagpur Today|access-date=30 September 2017|location=Nagpur}}</ref> এই অনুষ্ঠানটো খেলৰ দৰেই উপভোগ কৰা হয় আৰু সেয়েহে ইয়াৰ নাম সিন্দূৰ খেলা।<ref name="boldsky"/> সিন্দূৰ খেলাক [[বিজয়া দশমী]]ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/lifestyle/dussehra-vijayadashami-2017-date-puja-vidhi-muhurat-timings-preparation/874429/|title=Dussehra (Vijayadashami) 2017: Date, Puja Vidhi, Muhurat Timings, Preparation|date=30 September 2017|work=Financial Express|access-date=30 September 2017}}</ref> ==সমসাময়িক অনুষ্ঠান== [[File:Sindoor Khela-011.jpg|thumb|দিল্লীৰ পূজা মণ্ডপত বঙালী মহিলাসকলৰ সেন্দূৰ খেলা]] বিসৰ্জন পূজাৰ সৈতে দেৱীক উদ্দেশ্যি কৰা পৰম্পৰাৰ সামৰণি পৰে। ইয়াৰ পিছতে দেৱী বৰণ, য’ত বিবাহিত মহিলাসকলে দেৱীক বিদায় দিয়ে। মহিলাসকলে সাধাৰণতে ৰঙা পাৰিযুক্ত বগা শাৰী পিন্ধি পৰম্পৰাগত গহনাৰে নিজকে সজ্জিত কৰে।<ref name="ndtv">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/food/durga-puja-2017-the-significance-of-sindur-khela-or-sindoor-daan-on-vijayadashami-1756108|title=Durga Puja 2017 :The Significance of Sindur Khela or Sindoor Daan on Vijayadashami|last=Sengupta|first=Sushmita|date=29 September 2017|work=NDTV|access-date=30 September 2017}}</ref> প্ৰতিগৰাকী মহিলাই আৰতি কৰি দেৱীৰ কপাল আৰু ভৰিত সেন্দূৰৰ লেপন দিয়ে। তেওঁক মিঠাই আৰু পাণ আগবঢ়ায়।<ref name="boldsky"/> ইয়াৰ পিছত মহিলাসকলে ইজনে সিজনৰ কপালত সেন্দূৰ লগায়।<ref name="indiavivid">{{cite web|url=http://indiavivid.com/sindoor-khela-married-bengali-womens-favorite-ceremony/|title=Sindoor-Khela: All Married Bengali Women's Favorite Ceremony|work=IndiaVivid|access-date=30 September 2017}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁলোকে ইজনে সিজনৰ শংখ,<ref name="indiavivid"/> পালা<ref name="indiavivid"/> আৰু নোয়া,<ref name="it27092017">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/culture/story/durga-puja-sindoor-khela-ritual-vijaya-dashami-married-hindu-women-lifest-1053561-2017-09-27|title=Durga Puja 2017: Here's why Bengali women play with sindoor on Vijaya Dashami|last=Goswami|first=Shreya|date=27 September 2017|work=India Today|access-date=1 October 2017}}</ref> ক্ৰমে শংখৰ খাৰু, প্ৰবাল আৰু লোহাৰ খাৰুত সেন্দূৰ লগায়; এইবোৰ বিবাহিত বঙালী হিন্দু মহিলাসকলে পিন্ধে। তাৰ পিছত ইজনে সিজনৰ মুখত সেন্দূৰৰ লেপ দিয়ে। শেষত তেওঁলোকে ইজনে সিজনক প্ৰসাদ হিচাপে মিঠাই আগবঢ়ায়।<ref name="indiavivid"/> সাধাৰণ বিশ্বাস অনুসৰি যদি কোনো মহিলাই সঠিক প্ৰথা অনুসৰণ কৰি সেন্দূৰ খেলাৰ চৰিত্ৰত ভাগ লয় তেন্তে তেওঁ কেতিয়াও বিধৱা নহয়।<ref>{{cite news|url=https://www.kolkata24x7.com/why-bengali-women-play-with-sindoor-on-vijaya-dashami.html|script-title=bn:বিসর্জনের আগে সিঁদুর খেলার কারণ জেনে নিন|date=30 September 2017|work=Kolkata24x7|language=bn|access-date=1 October 2017|archive-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002031820/https://www.kolkata24x7.com/why-bengali-women-play-with-sindoor-on-vijaya-dashami.html|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002031820/https://www.kolkata24x7.com/why-bengali-women-play-with-sindoor-on-vijaya-dashami.html|archivedate=2 October 2017|title=আৰ্কাইভ কপি|deadurl=yes}}</ref> [[File:Sindoor Khela in Sainthia.jpg|thumb|পশ্চিম বংগৰ সেন্টিয়াত সিন্দুৰ খেলাৰ পিছত ফটোৰ বাবে থিয় দিয়া মহিলা]] সেন্দূৰ খেলাই স্বামী আৰু সন্তানক সকলো কুপ্ৰভাৱৰপৰা ৰক্ষা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত নাৰীত্বৰ শক্তিৰ প্ৰতীক। সেন্দূৰ খেলাৰ অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে বঙালী হিন্দু মহিলাসকলে ইজনে সিজনৰ দীৰ্ঘ আৰু সুখী বিবাহিত জীৱনৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে।<ref name="toi17102010"/><ref name="ndtv"/> পাৰিবাৰিক কাজিয়া আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ মাজত হোৱা ক্ষুদ্ৰ কাজিয়া এই অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে নিষ্পত্তি কৰা হয়।<ref name="durgotsav.com"/> অবিবাহিত মহিলা আৰু বিধৱাক এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাত বাধা দিয়া হৈছে, কিন্তু শেহতীয়াকৈ কলিকতা টাইমছৰ এক অভিযানে কেৱল মহিলাৰ প্ৰথাক পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে - সেয়া বিবাহিত, বিধৱা, হিজড়া ব্যক্তি হওক বা ৰেড লাইট অঞ্চলৰ মহিলাই হওক, সেন্দূৰৰ সৈতে খেলা-ধূলা কৰি দেখুৱাবলৈ দি কোৱা হৈছে যে এইটো সকলো মহিলাৰ বাবে এক সাৰ্বজনীন বন্ধন, সকলো ভগ্নীৰ বাবে আৰু কেৱল বিবাহিত মহিলাৰ মাজত সীমাবদ্ধ নহয়।<ref name="newsgram">{{cite web|url=https://www.newsgram.com/sindur-khela-the-durga-puja-vermilion-play/|title=Sindoor Khela: Bengali women play with sindoor on vijayadashami|date=29 September 2017|work=NewsGram.com|access-date=30 September 2017|location=Chicago|archive-date=1 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001074239/https://www.newsgram.com/sindur-khela-the-durga-puja-vermilion-play/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171001074239/https://www.newsgram.com/sindur-khela-the-durga-puja-vermilion-play/|archivedate=1 October 2017|deadurl=yes}}</ref> পশ্চিমবংগৰ কোনো কোনো ঠাইত বিজয়াদশমীৰ আগতে সেন্দূৰ খেলা পালন কৰা হয়। দুবৰাজপুৰত মহাসপ্তমীৰদিনাই সেন্দূৰ খেলা পালন কৰা হয়। নৱপত্ৰিকা স্নান কৰি তাৰ পিছৰ ৰীতি-নীতি পূজা কৰি দেৱীৰ কপালত সেন্দূৰ লগোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত বিবাহিতা মহিলাসকলে সেন্দূৰ খেলাত নিয়োজিত হয়।<ref name="eisamay27092017">{{cite news|url=http://eisamay.indiatimes.com/special-coverage/durga-puja/bengali-durga-puja/strange-rituals-of-durga-puja-of-dubrajpur/articleshow/60854392.cms|script-title=bn:সপ্তমীতৈ সিঁদুর খেলেন এখানকার মহিলারা|last=Karmakar|first=Rajat|date=27 September 2017|work=Ei Samay|publisher=Bennett Coleman & Co|language=bn|access-date=30 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930092753/http://eisamay.indiatimes.com/special-coverage/durga-puja/bengali-durga-puja/strange-rituals-of-durga-puja-of-dubrajpur/articleshow/60854392.cms|archivedate=30 September 2017|title=আৰ্কাইভ কপি|deadurl=yes}}</ref> পূৰ্বা বৰধমন জিলাৰ মেমাৰীৰ সমীপৰ বিজৰা গাঁৱত ঘোষ আৰু বসু পৰিয়ালৰ পাৰিবাৰিক পূজাত মহাষ্টমীৰদিনা সেন্দূৰ খেলা উদ্‌যাপন কৰা হয়। এই পৰম্পৰা প্ৰায় ৫০০ বছৰ পুৰণি। মহাষ্টমীৰদিনা আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ পূজাৰ অন্তত গাঁওখনৰ সমগ্ৰ বিবাহিতা মহিলাসকলে সেন্দূৰ খেলা উদ্‌যাপন কৰে। এই অনুষ্ঠান চাবলৈ কাষৰীয়া অঞ্চলৰপৰা বহু লোক বিজৰালৈ আহে।<ref name="ebela09102017">{{cite news|url=https://ebela.in/events/durga-puja/bonedi-barir-pujo/sindur-khela-in-mahashtami-in-bardhaman-dgtl-1.492789|script-title=bn:বিজয়া নয়, মহাষ্টমীতেই সিঁদুর খেলেন এখানে এয়োরা, ভিডিও দেখুন|last=Chandra|first=Patralekha|date=9 October 2016|work=Ebela|publisher=ABP Group|language=bn|access-date=30 September 2017}}</ref> ==সমালোচনা== এই অনুষ্ঠানটোক [[তছলিমা নাছৰিন|তছলিমা নাচৰিনে]] পিতৃতান্ত্ৰিক প্ৰকৃতিৰ বুলি সমালোচনা কৰিছে, কাৰণ দেৱীৰ লগতে মহিলাসকলৰ বিবাহিত মৰ্যাদাৰ ওপৰতো অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।<ref name="it27092017" /> বঙালী হিন্দু ছোৱালীবোৰে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ বিবাহিতা মহিলাসকলে এই চঞ্চল অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰা দেখি ডাঙৰ হয়, যিয়ে তেওঁলোকৰ মাজত বিয়া নোহোৱাকৈয়ে জীৱনটো অসম্পূৰ্ণ হোৱাৰ অনুভৱৰ সৃষ্টি কৰে। সমালোচকসকলে অনুভৱ কৰে যে ইয়াৰ ফলত যুৱতীসকলৰ ওপৰত পশ্চাদপসৰণশীল প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে।<ref name="it27092017" /> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== প্ৰতি বছৰে উত্তৰ মধ্য কলকাতাৰ মণিকতাল্লা চলতাগান লোহাপট্টি পূজা পণ্ডলত টলিউডৰ অভিনেত্ৰীকে ধৰি কলকাতাস্থিত চেলিব্ৰিটিসকলে সেন্দূৰ খেলাত ভাগ লয়।<ref>{{cite news|url=http://www.khaboronline.com/picture-gallery/celebrity-sindur-khela-at-chaltabagan-2016/|script-title=bn:ছবির গ্যালারি: সেলেবদের সিঁদুর খেলা|date=15 October 2016|work=Khabor Online|language=bn|access-date=1 October 2017|archive-date=1 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001213339/http://www.khaboronline.com/picture-gallery/celebrity-sindur-khela-at-chaltabagan-2016/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171001213339/http://www.khaboronline.com/picture-gallery/celebrity-sindur-khela-at-chaltabagan-2016/|archivedate=1 October 2017|title=আৰ্কাইভ কপি|deadurl=yes}}</ref> সেন্দূৰ খেলা এক ৰঙীন, স্পন্দনশীল আৰু দৰ্শনীয় অনুষ্ঠান আৰু সেয়েহে ই ভাৰতীয় ছবিৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আহিছে।<ref name="it27092017"/>এই অনুষ্ঠানৰ নামেৰে কিছুমান ছবি আৰু টিভি অভিনয় অনুষ্ঠানৰ নাম দিয়া হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]] nvon76cupdghed20sl7v6o79tetmxau 0 140390 647088 646575 2026-10-24T07:46:03Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 647088 wikitext text/x-wiki {{short description|২০২০ চনৰ ভাৰতীয় সংকলন চলচ্চিত্ৰ}} {{Infobox film | name = ঘোষ্ট ষ্টৰিজ | image = [[File:Ghost Stories 2020 Poster.jpg|ঘোষ্ট ষ্টৰিজ ২০২০ ৰ পোষ্টাৰ]] | caption = আনুষ্ঠানিক মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | alt = | director = {{plainlist| *কৰণ জোহৰ *দিবাকৰ বেনাৰ্জী *জয়া আখতাৰ *অনুৰাগ কাশ্যপ }} | producer = {{plainlist| *ৰনি স্ক্ৰুৱালা *আশী দুয়া }} | writer = {{plainlist| *কৰণ জোহৰ *দিবাকৰ বেনাৰ্জী *জয়া আখতাৰ *ঈশা লুথৰা *অবিনাশ সম্পথ }} | starring = {{plainlist| *শোভিতা ধূলিপালা *মৃণাল ঠাকুৰ *অবিনাশ তিৱাৰী *জাহ্নৱী কাপুৰ *সুৰেখা চিক্ৰী *ৰঘুবীৰ যাদৱ *গুলশান দেৱাইয়া *পাভেইল গুলাটি *অনিশ বামনে }} | music = '''আৱহ সংগীত:'''<br/>পেইজি শ্বাহকোটি<br/>'''গীত:'''<br/>পেইজি শ্বাহকোটি<br/>[[মদন মোহন]] | cinematography = {{plainlist| *চিলভেষ্টাৰ ফনছেকা *তনয় সাতাম *কমলজিৎ নেগী *মনু আনন্দ *মিতেশ মিৰ্চান্দানী *ৰঞ্জন পালিত }} | editing = | studio = [[RSVP Movies]]<br />Flying Unicorn Entertainment | distributor = [[Netflix]] | released = {{Film date|df=y|2020|01|01}} | runtime = ১৪৪ মিনিট<ref>{{Cite web |title=Ghost Stories (2019) |url=https://bbfc.co.uk/releases/ghost-stories-2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610184011/https://www.bbfc.co.uk/releases/ghost-stories-2019 |archive-date=10 June 2020 |access-date=2 January 2020 |website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''ঘোষ্ট ষ্টৰিজ ({{lang-en|Ghost Stories}})''' হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি পোৱা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ সংকলনধৰ্মী ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ, য’ত চাৰিটা চুটি চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। এই চাৰিটা খণ্ড পৰিচালনা কৰিছে [[কৰণ জোহৰ]], দিবাকৰ বেনাৰ্জী, জয়া আখতাৰ আৰু অনুৰাগ কাশ্যপে।<ref>{{Cite news |date=15 April 2019 |title=Karan Johar, Zoya, Dibakar and Anurag reunite for Netflix's 'Ghost Stories' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/apr/15/karan-johar-zoya-dibakar-and-anurag-reunite-for-netflixs-ghost-stories-1964670.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426141048/https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/apr/15/karan-johar-zoya-dibakar-and-anurag-reunite-for-netflixs-ghost-stories-1964670.html |archive-date=26 April 2023 |access-date=20 September 2019 |work=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 August 2019 |title=Netflix's Ghost Stories A 'Nightmare For Dream Team' – Karan Johar, Zoya Akhtar, Anurag Kashyap, Dibakar Bannerjee |url=https://www.ndtv.com/entertainment/netflixs-ghost-stories-a-nightmare-for-dream-team-karan-johar-zoya-akhtar-anurag-kashyap-dibakar-ban-2078555 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404180904/https://www.ndtv.com/entertainment/netflixs-ghost-stories-a-nightmare-for-dream-team-karan-johar-zoya-akhtar-anurag-kashyap-dibakar-ban-2078555 |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 September 2019 |publisher=NDTV}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন ৰনি স্ক্ৰুৱালা আৰু আশী দুয়াই ক্ৰমে তেওঁলোকৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান RSVP Movies আৰু (Flying Unicorn Entertainment)ফ্লাইং ইউনিকৰ্ণ এণ্টাৰটেইণ্টমেণ্টৰ অধীনত যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=1 August 2019 |title=Karan, Anurag, Zoya and Dibaker team up for Netflix original Ghost Stories |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/karan-johar-anurag-kashyap-zoya-akhtar-dibaker-banerjee-ghost-stories-netflix-original-5868705/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403232402/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/karan-johar-anurag-kashyap-zoya-akhtar-dibaker-banerjee-ghost-stories-netflix-original-5868705/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=20 September 2019 |work=The Indian Express}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত মৃণাল ঠাকুৰ, অবিনাশ তিৱাৰী, [[জাহ্নৱী কাপুৰ]], ৰঘুবীৰ যাদৱ, শোভিতা ধূলিপালা, বিজয় বাৰ্মা আৰু পাভেইল গুলাটিকে ধৰি কেইবাগৰাকীও অভিনেতা-অভিনেত্ৰীয়ে অভিনয় কৰিছে।<ref name="it">{{Cite news |date=18 September 2019 |title=Mrunal Thakur, Avinash Tiwary to star in Karan Johar's Ghost Stories |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919175112/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18 |archive-date=19 September 2019 |access-date=20 September 2019 |work=India Today}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন ২০২০ চনৰ ১ জানুৱাৰীত [[Netflix]]-ত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=28 November 2019 |title=Netflix's Ghost Stories to Premier on January 1, 2020 |url=https://www.news18.com/news/movies/netflixs-ghost-stories-to-premier-on-january-1-2020-2403863.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208000542/https://www.news18.com/news/movies/netflixs-ghost-stories-to-premier-on-january-1-2020-2403863.html |archive-date=8 February 2023 |access-date=29 November 2019 |website=News18}}</ref> ''ঘোষ্ট ষ্টৰীজ'' হৈছে কৰণ জোহৰ, দিবাকৰ বেনাৰ্জী, জয়া আখতাৰ আৰু অনুৰাগ কাশ্যপৰদ্বাৰা নিৰ্মিত তিনিখন সংকলনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত তৃতীয়খন। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০১৩ চনত ''বোম্বে টকীজ'' আৰু ২০১৮ চনত ''লাষ্ট ষ্টৰীজ'' মুক্তি পাইছিল। পৰৱৰ্তী চলচ্চিত্ৰখনো নেটফ্লিক্মত মুক্তি দিয়া হৈছিল। == কাহিনী == === ''জয়া আখতাৰ'' === সমীৰা নামৰ এগৰাকী যুৱতী নাৰ্ছে এখন নিৰ্জন ঘৰত অসুস্থ আৰু শয্যাশায়ী বৃদ্ধা শ্ৰীমতী মালিকৰ যত্ন ল’বলৈ আহে। সমীৰা নিজৰ জীৱনত মৰম আৰু নিৰাপত্তাৰ অভাৱ অনুভৱ কৰা এগৰাকী যুৱতী। সেয়ে তেওঁ অনিচ্ছুক প্ৰেমিক গুড্ডুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ থাকে। আনহাতে, শ্ৰীমতী মালিক এসময়ত অত্যন্ত সুন্দৰী মহিলা আছিল।<ref name=":0">{{Cite web |date=2020-01-01 |title=Ghost Stories review: Where are the scares? |url=https://www.thekahaniyahindi.com/2020/05/bhoot-ki-kahani-thekahaniyahindi.html/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716192134/https://www.thekahaniyahindi.com/2020/05/bhoot-ki-kahani-thekahaniyahindi.html |archive-date=16 July 2020 |access-date=2020-01-01 |website=The Indian Express |language=en-US}}</ref> নাৰ্ছ সলনি হোৱাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত বৃদ্ধাগৰাকীৰ পুত্ৰই তেওঁৰ যত্ন লোৱাৰ কথা আছিল। কিন্তু তেওঁ ঘৰত উপস্থিত নাথাকে। শ্ৰীমতী মালিকে সমীৰাক কয় যে তেওঁৰ পুত্ৰ কাষৰ কোঠাটোত শুই আছে, যদিও তাত কোনো লোক নাথাকে। পিছত প্ৰকাশ পায় যে পুত্ৰই তেওঁক পাঁচ দিন ধৰি অকলশৰে এৰি থৈ গৈছিল আৰু বৃদ্ধাগৰাকীৰ তিনি দিন আগতেই অনাহাৰে মৃত্যু হৈছিল। এই কথা জানি সমীৰা স্তম্ভিত হৈ পৰে আৰু কেমেৰাই লাহে লাহে তেওঁৰপৰা আঁতৰি যায়। === ''অনুৰাগ কাশ্যপ'' === কাহিনীটো নেহা নামৰ এগৰাকী গৰ্ভৱতী মহিলাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়ে। তেওঁ নিজৰ মৃত ভনীয়েকৰ সন্তান অংশৰ যত্ন লয়।<ref name=":1">{{Cite web |last=Arora |first=Akhil |date=2 January 2020 |title=Dibakar Banerjee Can't Save Netflix's Incorrectly Titled Ghost Stories |url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/reviews/ghost-stories-netflix-review-2020-movie-dibakar-banerjee-janhvi-kapoor-karan-johar-2157853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134828/https://gadgets.ndtv.com/entertainment/reviews/ghost-stories-netflix-review-2020-movie-dibakar-banerjee-janhvi-kapoor-karan-johar-2157853 |archive-date=2 January 2020 |access-date=2020-01-02 |website=NDTV Gadgets 360 |language=en}}</ref> ল’ৰাটোৰ অত্যধিক আসক্তিপূৰ্ণ মৰম আৰু সন্তানহীন যুৱতীগৰাকীৰ ক্ৰমবৰ্ধমান মানসিক অস্থিৰতাই ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। নেহাৰ মানসিক অৱস্থাৰ অৱনতি ঘটিবলৈ ধৰে আৰু তেওঁৰ কল্পনা তথা বাস্তৱৰ মাজৰ সীমাৰেখা ক্ৰমাৎ অস্পষ্ট হৈ পৰে। === ''দিবাকৰ বেনাৰ্জী'' === এজন ব্যক্তি বিছ-ঘৰা নামৰ এখন সৰু চহৰত উপস্থিত হয়। কিন্তু চহৰখনত এজনী সৰু ছোৱালী আৰু এজন সৰু ল’ৰাৰ বাহিৰে আন কোনো লোক নাথাকে। শিশুকেইটাই তেওঁক জনায় যে ছোৱালীজনীৰ পিতৃ, যিজন চাউ-ঘৰা নামৰ ডাঙৰ চহৰখনৰ এজন কাউন্সিলাৰ, তেওঁ সকলো লোকক খাই পেলাইছে।<ref name=":1" /> প্ৰথমতে মানুহজনে তেওঁলোকৰ কথা বিশ্বাস নকৰে। কিন্তু চহৰখনৰপৰা ওলাই যাবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে তেওঁ এগৰাকী জম্বি মহিলাৰ সন্মুখীন হয়। মহিলাগৰাকীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে। ল’ৰাজনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰি নিৰাপদ আশ্ৰয়স্থলীলৈ লৈ যায়। তাত মানুহজনে শিশুকেইটাক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে স্থানীয় প্ৰশাসনক সতৰ্ক কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। বাহিৰলৈ ওলাই এখন বিদ্যালয়ত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছত তেওঁ অন্ধ অধ্যক্ষগৰাকীক অদ্ভুত আচৰণ কৰা দেখে। কিছুসময়ৰ পাছতে অধ্যক্ষগৰাকী তাৰপৰা দৌৰি পলাই যায়। শিশুকেইটাই তেওঁক বুজাই দিয়ে যে কিছুমান মানুহে নিজৰ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আন মানুহক খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। কাৰণ, এই ভয়ংকৰ জীৱবোৰে মানুহৰ মাংস খোৱা লোকক আক্ৰমণ নকৰে। মানুহজনে চাই থাকোঁতেই বিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষগৰাকীয়ে চিঞৰিবলৈ ধৰে আৰু মাটিত বাগৰি পৰে। ঠিক সেই সময়তে ছোৱালীজনীৰ পিতৃ বিদ্যালয়ৰ কোঠাটোত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁৰ শৰীৰটো নোমেৰে আবৃত আৰু তেওঁ দেখাত মানুহৰ দৰে যদিও প্ৰকৃততে এটা ভয়ংকৰ জীৱ। তেওঁৰ দৃষ্টিশক্তি দুৰ্বল হোৱাৰ বাবে তেওঁ মানুহজন আৰু শিশুকেইটাক সহজে দেখা নাপায়। কিন্তু পিতৃৰ প্ৰতি থকা মৰমত আৱেগিক হৈ ছোৱালীজনী তেওঁৰ ওচৰলৈ যায়। জীৱটোৱে তাইক হত্যা কৰি খাই পেলায়। এই ঘটনা দেখি বাকী দুয়ো হতভম্ব হৈ পৰে আৰু এদিন ধৰি একে ঠাইতে নিশ্চল হৈ থাকে। অৱশেষত জীৱটো তাৰপৰা আঁতৰি যায়। ল’ৰাজনে এটা উপায় উলিয়ায়। ছোৱালীজনীৰ অৱশিষ্ট দেহৰপৰা তেজ সংগ্ৰহ কৰি তেওঁলোকে নিজৰ মুখত সানি লয়, যাতে জম্বিবোৰে তেওঁলোককো মানুহৰ মাংস খোৱা জীৱ বুলি ভাবে। চহৰখনৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলটো ছোৱালীজনীৰ পিতৃৰ নিৰীক্ষণত থাকে। যেতিয়া তেওঁলোক দুয়ো সেই ঠাইত উপস্থিত হয়, জীৱটোৱে তেওঁলোকক নিজেই পৰীক্ষা কৰে। ল’ৰাজনৰ প্ৰতি সন্দেহ উপজাত তেওঁ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ছোৱালীজনীৰ মাংসৰ কিছু অংশ খাই পেলায়। তাৰ পিছত জীৱটোৱে মানুহজনৰফালে ঘূৰি চায়। মানুহজনে যাতে ধৰা নপৰে, তাৰ বাবে একে ঠাইতে নিশ্চল হৈ থাকে। কিন্তু ভয়ত তেওঁ দৌৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু মাংসভোজী জীৱবোৰে তেওঁৰ পিছে পিছে খেদি আহে। পলাই থাকোঁতে তেওঁ এটা গাঁতত পৰে। তেওঁক ছোৱালীজনীৰ এখন হাত দলিয়াই দিয়া হয়, যাতে তেওঁ নিজকে তেওঁলোকৰ দলৰ সদস্য বুলি প্ৰমাণ কৰিব পাৰে। কিন্তু মানুহজনে সেই কাম কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। তেতিয়া ছোৱালীজনীৰ পিতৃয়ে তেওঁৰ ওপৰত জঁপিয়াই পৰে। ঠিক সেই মুহূৰ্ততে মানুহজনৰ টোপনি ভাঙি যায় আৰু তেওঁ সাৰ পায়। কিন্তু সাৰ পোৱাৰ পিছতো তেওঁ বিভ্ৰান্ত হৈ পৰে, কাৰণ তেওঁ নিজকে সেই একেটা গাঁততে আৱিষ্কাৰ কৰে, য’ত তেওঁ আগতে পৰিছিল। তাৰপৰা ওলাই তেওঁ বিছ-ঘৰালৈ দৌৰি যায়। চহৰখন জনশূন্য আৰু জ্বলি থকা অৱস্থাত দেখি তেওঁ ভাবে যে শিশুকেইটাক ৰক্ষা কৰাত তেওঁ ব্যৰ্থ হ’ল। ঠিক সেই সময়তে এখন গাড়ী আহি উপস্থিত হয়। গাড়ীখনত থকা লোকসকলক দেখাত মাংসভোজী জীৱবোৰৰ দৰে লাগে। তেওঁলোকে মানুহজনক এখন জীপত উঠাই লৈ যায় আৰু কয় যে তেওঁলোক চাউ-ঘৰাৰ বাসিন্দা। তেওঁলোকে বিছ-ঘৰা জ্বলাই দিছিল, কাৰণ তেওঁলোকৰ মতে সেই ঠাইখন অতি নিকৃষ্ট আছিল আৰু তাত কোনো লোক বাস নকৰে। === ''কৰণ জোহৰ'' === ইৰা নামৰ এগৰাকী যুৱতীয়ে সুন্দৰ আৰু ধনী ধ্ৰুৱৰ সৈতে পৰিয়ালৰ ব্যৱস্থাপনাত হোৱা বিবাহত সন্মতি দিয়ে। ধ্ৰুৱে তেওঁৰ আইতাকে নিৰ্মাণ কৰোৱা এখন ঘৰত বাস কৰে। বিয়াৰ নিশা ইৰাই দেখে যে তেওঁৰ স্বামীয়ে এনে এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে কথা পাতি আছে, যিগৰাকী তেওঁৰ আইতা আৰু যাৰ মৃত্যু বিছ বছৰ পূৰ্বে হৈছিল। তাৰ পিছৰ প্ৰতিটো নিশাই আইতাক ধ্ৰুৱক শুভৰাত্ৰি জনাবলৈ আহে। ধ্ৰুৱৰ বাহিৰে আন কোনেও তেওঁক দেখা নাপায় যেন লাগে। প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱাৰ পিছতো ধ্ৰুৱে মৃত আইতাকৰ সৈতে লুকাভাকু খেলি ভাল পায়। ইৰাই ঘৰৰ পৰিচাৰিকা শান্তিক (হীবা শ্বাহ) এই বিষয়ে সোধে। শান্তিয়ে জনায় যে এসময়ত ধ্ৰুৱে আইতাকৰ সৈতে লুকাভাকু খেলি থাকোঁতে ভুলবশতঃ তেওঁক চিৰিৰপৰা ঠেলি দিছিল। ফলত আইতাক গুৰুতৰভাৱে আহত হৈছিল আৰু অসহনীয় যন্ত্ৰণাত ভুগিছিল। তথাপি প্ৰতিনিশাই তেওঁ ধ্ৰুৱক শুভৰাত্ৰি জনাবলৈ আহিছিল। কিন্তু আইতাকৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে ইৰাই জানিব পৰাৰ আগতেই তেওঁলোকৰ কথোপকথন শেষ হয়। এদিন-ৰাতি ধ্ৰুৱৰ মৃত আইতাকৰ প্ৰতি থকা অত্যধিক আসক্তিত অতিষ্ঠ হৈ ইৰা তেওঁৰ কোঠালৈ সোমাই যায়। কোঠাটো আইতাকৰ স্মৃতিত এতিয়াও আগৰ দৰেই সজাই ৰখা হৈছিল। ইৰাই আইতাকক তেওঁলোকক এৰি যাবলৈ চিঞৰি কয়। পাছদিনা পুৱাৰ আহাৰৰ সময়ত শান্তিয়ে ইৰাক তেওঁৰ ওটমিল লৰাই দিয়াত সহায় কৰে। আহাৰ খোৱাৰ মাজতে ইৰাৰ পেটত তীব্ৰ বিষ আৰম্ভ হয়। শান্তিয়ে তেওঁক শোৱনি-কোঠালৈ লৈ যায়। ইৰা বিষত ছটফটাই থকাৰ সময়তে শান্তিয়ে তেওঁলোকৰ আগৰ অসমাপ্ত কথোপকথনটো সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁ জনায় যে আইতাকে নিজৰ যন্ত্ৰণাৰ অন্ত পেলাবলৈ শান্তিক অনুৰোধ কৰিছিল। বাধ্য পৰিচাৰিকা হিচাপে শান্তিয়ে তেওঁৰ আহাৰত অতি বিষাক্ত এৰা গুটি মিহলাই দিছিল, যাৰ ফলত আইতাকৰ মৃত্যু হৈছিল। কাহিনীটোৱে ইংগিত দিয়ে যে শান্তিয়ে ইৰাৰ ক্ষেত্ৰতো একে কামেই কৰিছে। ইৰাই সাৰ পাই এখন উজ্জ্বল পোহৰেৰে ভৰা কোঠাত নিজকে আৱিষ্কাৰ কৰে। তাত তেওঁ আইতাকক তেওঁৰ ওপৰত ভাহি থকা অৱস্থাত দেখে। বিভ্ৰান্ত হৈ ইৰাই সোধে যে এতিয়া তেওঁ আইতাকক কেনেকৈ দেখা পাইছে। আইতাকে উত্তৰ দিয়ে যে ইৰা এতিয়া তেওঁৰ পৃথিৱীত উপস্থিত হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ইৰাৰ মৃত্যু হৈছে। ইৰাই মূৰ ঘূৰাই আন কিছুমান মানুহৰ আকৃতি দেখা পায়। আইতাকে তেওঁক জনায় যে সেই লোকসকলেও ইৰাৰ দৰে তেওঁৰ উপস্থিতিত বিশ্বাস কৰা নাছিল। == অভিনয়শিল্পী == '''জয়া আখতাৰৰ খণ্ড''' *[[জাহ্নৱী কাপুৰ]] - সমীৰা *সুৰেখা চিক্ৰী -শ্ৰীমতী মালিক *বিজয় বাৰ্মা --গুড্ডু '''অনুৰাগ কাশ্যপৰ খণ্ড''' *শোভিতা ধূলিপালা - নেহা *সাগৰ আৰ্য - নেহাৰ স্বামী *জেকাৰী ব্ৰাজ - অংশ *পাভেইল গুলাটি - অংশৰ পিতৃ '''দিবাকৰ বেনাৰ্জীৰ খণ্ড''' *সুকান্ত গোৱেল - আগন্তুক ব্যক্তি *আদিত্য শ্বেট্টী - সৰু ল’ৰাজন *ইভা অমিত পাৰদেশী - সৰু ছোৱালীজনী *গুলশান দেৱাইয়া - ছোৱালীজনীৰ পিতৃ '''কৰণ জোহৰৰ খণ্ড''' *মৃণাল ঠাকুৰ - ইৰাৱতী "ইৰা" কাপুৰ *অবিনাশ তিৱাৰী - ধ্ৰুৱ *জ্যোতি সুভাষ - ধ্ৰুৱৰ আইতাক *কিটু গিডৱানী -ধ্ৰুৱৰ মাতৃ *সুমিত টেণ্ডন -ধ্ৰুৱৰ পিতৃ *নম্ৰতা চোপ্ৰা - ইৰাৰ মাতৃ *কুশা কাপিলা - মিশা *শতাফ ফিগাৰ -ইৰাৰ পিতৃ *হীবা এন শ্বাহ - শান্তি == প্ৰযোজনা == ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে [[অনুৰাগ কাশ্যপ]], [[জয়া আখতাৰ]], দিবাকৰ বেনাৰ্জী আৰু কৰণ জোহৰে ''বম্বে টকীজ'' আৰু ''লাষ্ট ষ্টৰীজ ''-ৰ পিছত পুনৰ একেলগে Netflix-ৰ বাবে এখন ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিব।<ref>{{Cite news |date=15 April 2019 |title=Spine chilling! Netflix's 'Ghost Stories': Karan Johar, Sooryakanth, Dibakar Banerjee & Anurag Kashyap to reunite |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/spine-chilling-netflixs-ghost-stories-karan-johar-sanaullah-ansari-dibakar-banerjee-anurag-kashyap-to-reunite/1548761/ |access-date=20 September 2019 |work=The Financial Express}}</ref> আগষ্ট মাহত জয়া আখতাৰে বিজয় বাৰ্মা আৰু জাহ্নৱী কাপুৰৰ সৈতে নিজৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=17 August 2019 |title=Zoya Akhtar announces shooting of 'Ghost Stories' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/zoya-akhtar-announces-shooting-of-ghost-stories-119081700334_1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920135014/https://www.business-standard.com/article/news-ani/zoya-akhtar-announces-shooting-of-ghost-stories-119081700334_1.html |archive-date=20 September 2019 |access-date=20 September 2019 |work=Business Standard}}</ref> ছেপ্টেম্বৰ মাহত অনুৰাগ কাশ্যপে শোভিতা ধূলিপালা আৰু পাভেইল গুলাটিৰ সৈতে নিজৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=5 September 2019 |title=Anurag Kashyap starts shooting for Ghost Stories |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/anurag-kashyap-starts-shooting-for-ghost-stories-1595767-2019-09-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405085727/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/anurag-kashyap-starts-shooting-for-ghost-stories-1595767-2019-09-05 |archive-date=5 April 2023 |access-date=20 September 2019 |work=India Today}}</ref> কৰণ জোহৰৰ খণ্ডটোৰ বাবে মৃণাল ঠাকুৰ আৰু অবিনাশ তিৱাৰীক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="it" /> কৰণ জোহৰে এখন প্ৰতিভা সন্ধানকাৰী সংস্থাৰ জৰিয়তে নিজৰ কাহিনীটো বিচাৰি পাইছিল। লাইন প্ৰযোজক শিৱ কৰ্ণাৰ আৰু প্ৰযোজনা পৰিচালক অৰুণ কুমাৰে ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত গোৱাত তেওঁৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=1 October 2019 |title=Karan Johar begins shooting for Ghost Stories in Goa :Bollywood Latest News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/karan-johar-begins-shooting-for-ghost-stories-in-goa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003103846/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/karan-johar-begins-shooting-for-ghost-stories-in-goa/ |archive-date=3 October 2019 |access-date=3 October 2019 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ২০১৯ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰকাশিত এটা সাক্ষাৎকাৰত কৰণ জোহৰে জনাইছিল যে নিজৰ কাহিনীটোৰ বাবে তেওঁ প্ৰায় ৫০টা ভৌতিক কাহিনী পঢ়িছিল।<ref>{{Cite web |date=30 September 2019 |title=I read about 50 ghost stories searching for one |url=https://www.cinestaan.com/articles/2019/sep/30/22724/my-ghost-story-won-t-be-scary-i-can-t-scare-people-reveals-karan-johar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225092428/https://www.cinestaan.com/articles/2019/sep/30/22724/my-ghost-story-won-t-be-scary-i-can-t-scare-people-reveals-karan-johar |archive-date=25 December 2019 |access-date=25 December 2019 |website=Cinestaan}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ আৱহ সংগীতৰ লগতে এটা গীতৰ সুৰ পেইজি শ্বাহকোটিয়ে ৰচনা কৰিছিল। আন গীতসমূহৰ সুৰো পেইজি শ্বাহকোটিয়েই ৰচনা কৰিছিল।{{fact|date=August 2026}} গীতসমূহৰ কথা লিখিছিল [[শ্বেলী]]য়ে।{{fact|date=August 2026}} {{Infobox album | name = Ghost Stories | type = soundtrack | artist = Peji Shahkoti | cover = | alt = | released = {{Start date|df=yes|2022|01|01}} (চলচ্চিত্ৰ) | recorded = 2019 | venue = | studio = [[Netflix]] | genre = [[চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত|চলচ্চিত্ৰৰ আৱহ সংগীত]] | length = {{Duration|m=|s=}} | language = হিন্দী | label = [[Netflix|Sangeet Music]] | producer = | prev_title = | prev_year = 2019 | next_title = | next_year = 2021 | misc = }} {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | total_length = | all_writing = | title1 = Madhaniya | extra1 = [[আছিছ কৌৰ]] আৰু দিদাৰ কৌৰ | length1 = | title2 = Mera Saaya | extra2 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | length2 = }} == প্ৰতিক্ৰিয়া == এন ডি টিভিৰ (NDTV) শৈবাল চেটাৰ্জীয়ে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ২.৫ নম্বৰ প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ লিখিছিল যে প্ৰকৃততে দৰ্শকক হঠাৎ ভয় খুৱাই তোলাৰ দৃশ্যৰ অভাৱৰ উপৰি চলচ্চিত্ৰখনে মেৰুদণ্ডত শিহৰণ জগাব পৰা মুহূৰ্তও সৃষ্টি কৰিব পৰা নাই।<ref name=":2">{{Cite web |title=Ghost Stories Movie Review: Tales Of Horror Have Never Been So Imperturbable |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-tales-of-horror-have-never-been-so-imperturbable-2-5-stars-out-of-5-2157323 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406152034/https://www.ndtv.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-tales-of-horror-have-never-been-so-imperturbable-2-5-stars-out-of-5-2157323 |archive-date=6 April 2023 |access-date=2020-01-02 |website=NDTV.com}}</ref> [[Firstpost]]-ৰ শ্বেতা ৰামকৃষ্ণনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৩ নম্বৰ প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, দিবাকৰ বেনাৰ্জীৰ ৰাজনৈতিক বক্তব্যসমৃদ্ধ চুটি চলচ্চিত্ৰখণ্ডটোৱে অন্যথা নীৰস আৰু ভয়ৰ অনুভূতি সৃষ্টি কৰাত ব্যৰ্থ হোৱা সংকলনটোক কিছু উচ্চতালৈ লৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |date=2020-01-02 |title=Ghost Stories movie review: Dibakar Banerjee's political short film elevates an otherwise bland anthology that just isn't scary |url=https://www.firstpost.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-dibakar-banerjees-political-short-film-elevates-an-otherwise-bland-anthology-that-just-isnt-scary-7848051.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102043926/https://www.firstpost.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-dibakar-banerjees-political-short-film-elevates-an-otherwise-bland-anthology-that-just-isnt-scary-7848051.html |archive-date=2 January 2020 |access-date=2020-01-02 |website=Firstpost |language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title}} * {{Rotten Tomatoes}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] 351bboz2bxvz0yucau3xjyjgf5bdshm 0 140393 646874 646599 2026-10-23T18:19:52Z Pranamikaadhikary 27435 646874 wikitext text/x-wiki '''শাল্ব''' বা শাল্বী জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ শেষ বৈদিক গ্ৰন্থসমূহত (যেনে [[জৈমিনিয় ব্ৰাহ্মণ]]) আছে আৰু তেওঁলোক হৈছে [[কুৰুক্ষেত্ৰ]] আক্ৰমণ কৰি [[কুৰু ৰাজ্য]]ক পৰাস্ত কৰা এটা জনগোষ্ঠী,<ref>{{Cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization: Origin and Development of the Kuru state |journal=EJVS |volume=1 |issue=4 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archivedate=11 June 2007 |pages=21}}</ref> সম্ভৱতঃ ৯০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত।<ref>[[Michael Witzel]] (1989), [http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/dialects.pdf ''Tracing the Vedic dialects''] in ''Dialectes dans les litteratures Indo-Aryennes'' ed. [[Colette Caillat|Caillat]], Paris, p.142</ref> শাল্ব জনগোষ্ঠীৰ পূৰ্বৰ ইতিহাস অস্পষ্ট যদিও ইহঁতৰ সৈতে [[ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্য]] আৰু পঞ্জাব অঞ্চলৰ সম্পৰ্ক থকা যেন লাগে।<ref>Witzel (1989), pp.120 (footnote 320) and 142</ref> কুৰু ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰাৰ পাছত শাল্বসকলে [[যমুনা নদী]]<ref>Witzel (1995), p.21</ref> আৰু [[ৰাজস্থান]]ৰ [[আলৱাৰ]] অঞ্চলৰ কাষত ([[মৎস্য ৰাজ্য]]ৰ ওচৰত) বসতি স্থাপন কৰে,[5] আৰু বৈদিক যুগৰ শেষলৈকে অৱশেষত তেওঁলোকে বাকী থকা কুৰু আৰু [[সুৰসেন ৰাজ্য|সুৰসেন]] [[মহাজনপদ]]ৰ<ref>Witzel (1995), p.21</ref> সৈতে একত্ৰিত হৈ বৈদিক সংস্কৃতি গ্ৰহণ কৰে।<ref>[[H. C. Raychaudhuri]] (1972), ''Political History of Ancient India'', Calcutta: University of Calcutta, p.61.</ref> [[মহাভাৰত]]ৰ [[কৰ্ণপৰ্ব]]ৰ এটা অংশত "ধাৰ্মিকতাৰ চিৰন্তন নিয়ম" অনুসৰণ কৰাৰ বাবে শাল্বসকলক প্ৰশংসা কৰা হৈছে যদিও ইয়াত কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকক "পূৰ্ণ নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজন" আছে বুলি কোৱা হৈছে, যিসকলে "অৰ্ধপ্ৰকাশ কৰা শব্দৰপৰা ইন্দ্ৰিয় সংগ্ৰহ কৰিব পৰা" অধিক ধাৰণাৰ কুৰু আৰু পাঞ্চালসকলৰ দৰে নহয়।<ref>Raychaudhuri (1972), pp.135-136</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনগোষ্ঠী]] eygxnhpetvnyzhrj22mtgaf4prr6pnp 0 140396 647091 646646 2026-10-24T07:47:56Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 647091 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতৰ গোৱাত অৱস্থিত পৰিত্যক্ত পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল}} {{Infobox building | name = চিনা হোটেল | image = Sina Hotel (Ghost Hotel Agonda).jpg | caption = ২০১৫ চনত হোটেলখনৰ চৌহদৰ ভিতৰৰ দৃশ্য | alternate_names = {{ubl| * ভূত হোটেল * চয়তানৰ হোটেল}} | status = পৰিত্যক্ত, জৰাজীৰ্ণ | building_type = পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল | coordinates = {{Coord|15|1|48.62|N|73|59|41.18|E|display=inline,title}} | location = আগোণ্ডা, গোৱা, ভাৰত | construction_stop_date = ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণি }} '''চিনা হোটেল ({{lang-en|Sina Hotel}})''', যাক জনপ্ৰিয়ভাৱে '''ভূত হোটেল''' (Ghost Hotel) বুলি কোৱা হয়, ভাৰতৰ উপকূলীয় ৰাজ্য গোৱাৰ আগোণ্ডাত অৱস্থিত এখন পৰিত্যক্ত হোটেল কমপ্লেক্স। মূলতঃ [[ৰাছিয়া]]ৰ এটা গোটে হোটেলখন নিৰ্মাণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল আৰু নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। কিন্তু বিভিন্ন আইনী সমস্যাৰ বাবে হোটেলখনৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰিব পৰা নগ'ল। ফলস্বৰূপে, সময়ৰ লগে লগে হোটেলখনৰ অৱনতি ঘটিবলৈ ধৰে আৰু ই পৰিত্যক্ত অৱস্থাত থাকি যায়। এই অঞ্চলৰ এখন পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল হিচাপে নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হোটেলখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে বাধাগ্ৰস্ত হয়।<ref name=":0" /> মালিকসকলৰ আৰ্থিক সমস্যাৰ বাবে প্ৰকল্পটোৰ কাম হঠাতে বন্ধ হৈ পৰে আৰু অট্টালিকাটো আধৰুৱা হৈ থাকে। ইয়াৰ উপৰি, হোটেলখনৰ এজন মালিকক হত্যা কৰা ঘটনায়ো ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্যত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name=":1" /> ==বিৱৰণ== চিনা হোটেলখন [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ গোৱাৰ আগোণ্ডা সমুদ্ৰতীৰৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Warning! Don't visit these 7 Haunted places in Goa |url=https://www.freepressjournal.in/ampstories/lifestyle/warning-dont-visit-these-7-haunted-places-in-goa |access-date=2023-11-11 |website=Free Press Journal |language=en |archive-date=2023-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026071428/https://www.freepressjournal.in/ampstories/lifestyle/warning-dont-visit-these-7-haunted-places-in-goa |url-status=live }}</ref> বনাঞ্চলৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথ অথবা মূল পথ ব্যৱহাৰ কৰি হোটেলখনলৈ যাব পাৰি। হোটেলখনৰ চাৰিওফালে ঘন সেউজীয়া গছ-গছনিৰে আবৃত।<ref name=":3" /> ''বিজয়া কৰ্ণাটক''ৰ ছুনীল এম১-এ উল্লেখ কৰা অনুসৰি, হোটেলখনৰ শান্ত পৰিৱেশে মনত প্ৰশান্তি আৰু সন্তুষ্টিৰ অনুভূতি জগাই তোলে। ফলস্বৰূপে, হোটেলখন অনানুষ্ঠানিকভাৱে "চয়তানৰ হোটেল" নামেৰেও পৰিচিত হৈ পৰিছে।<ref name=":2">{{Cite web |title=ಬೀಚ್ ಬಳಿ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಈ ಹೊಟೇಲ್ ಈಗ ಭೂತ ಬಂಗಲೆಯಾಗಿದೆ! |url=https://vijaykarnataka.com/viral-adda/unsolved-mysteries/haunted-stories-about-the-ghost-hotel-or-sina-hotel-in-agonda-goa/articleshow/75770641.cms |access-date=2023-11-11 |website=Vijay Karnataka |language=kn |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111133934/https://vijaykarnataka.com/viral-adda/unsolved-mysteries/haunted-stories-about-the-ghost-hotel-or-sina-hotel-in-agonda-goa/articleshow/75770641.cms |url-status=live }}</ref> ==ভূত-প্ৰেত সম্পৰ্কীয় জনশ্ৰুতি== ''ইনক্ৰেডিবল গোৱা''ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, হোটেলখনৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে বিভিন্ন বৰ্ণনা প্ৰচলিত হৈ আছে আৰু প্ৰতিটো বৰ্ণনাতে ইয়াৰ অৱস্থাৰ ভিন্ন ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা হৈছে। অৱশ্যে, এটা বহুলভাৱে প্ৰচলিত কাহিনীয়ে হোটেলখনৰ অৱস্থাৰ সৈতে কথিত অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। বিশেষকৈ, হোটেলখনৰ এজন মালিকৰ মৃত্যুৰ ঘটনাক ইয়াৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। এই কাহিনী অনুসৰি, মালিকজনক হত্যা কৰা হৈছিল আৰু তাৰ ফলতেই নিৰ্মাণকাৰ্য বন্ধ হৈ পৰিছিল। স্থানীয় গাঁওবাসীৰ দাবী অনুসৰি, মৃত ব্যক্তিজনৰ আত্মাই এতিয়াও হোটেলখনৰ চৌহদত ঘূৰি ফুৰে।<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Incredible Goa Staff |date=2018-03-17 |title=10 Most Haunted Places in Goa, That You May Never Want to Visit |url=https://www.incrediblegoa.org/feature/the-10-most-haunted-places-in-goa-that-you-may-never-want-to-visit/ |access-date=2023-11-11 |website=Incredible Goa |language=en |archive-date=2023-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023103833/https://www.incrediblegoa.org/feature/the-10-most-haunted-places-in-goa-that-you-may-never-want-to-visit/ |url-status=live }}</ref> ''ইটছ গোৱা'' (Its Goa) আলোচনীয়ে প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি, হোটেলখনৰ এজন মালিকৰ মৃত্যুৰ পাছত স্থানীয় বাসিন্দাসকলে হোটেল কমপ্লেক্সটোৰ কোঠাবোৰত কিছুমান অস্বাভাৱিক ঘটনা লক্ষ্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত হোটেলখন বিভিন্ন কোঠাত ঘটা ৰহস্যমজ় ঘটনাৰ বাবে পৰ্যটকসকলৰ মাজত কুখ্যাত হৈ পৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=itsgoa |date=2022-07-20 |title=Ghost Stories in Goa That Are Haunting & Worthy of 'Netflix And Chills' |url=https://itsgoa.com/ghost-stories-in-goa |access-date=2023-11-11 |website=ItsGoa |language=en-US |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812145258/https://itsgoa.com/ghost-stories-in-goa/ |url-status=live }}</ref> ''বিজয়া কৰ্ণাটক''ত ছুনীল এম১-এ প্ৰকাশ কৰা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এটা বিশ্বাস প্ৰচলিত যে হোটেলখনৰ মৃত মালিকজনৰ আত্মাই দৃশ্যমান ৰূপ ধাৰণ কৰি হোটেলখনৰ চৌহদত ঘূৰি ফুৰে। এই বিশ্বাসৰ ফলত হোটেলখনলৈ অহা লোকৰ সংখ্যা যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, অট্টালিকাটোৰ ভিতৰতে গছ-গছনি গজি উঠাৰ এক অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref name=":2" /> ''নকচেন্স'' (Knocksense)-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, আগোণ্ডা সমুদ্ৰতীৰলৈ অহা কিছুমান লোকে মাজে-সময়ে হোটেলখনৰপৰা অস্বাভাৱিক শব্দ শুনিবলৈ পোৱা বুলি জনাইছে। ইয়াৰ উপৰি, পৰিত্যক্ত হোটেলখনৰ হলঘৰবোৰত কোনো অচিনাক্ত সত্তাই ঘূৰি ফুৰা বুলি বিশ্বাস কৰি কিছুমান লোকে অভিযোগো কৰিছে।<ref name=":3">{{Cite web |last=Staff |first=Knocksense |date=2019-12-05 |title=5 eerily haunted places in Goa which will spook the wig right off of your head |url=https://www.knocksense.com/goa/5-eerily-haunted-places-in-goa-which-will-spook-the-wig-right-off-of-your-head |access-date=2023-11-11 |website=Knocksense |language=en |archive-date=2023-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026111752/https://www.knocksense.com/goa/5-eerily-haunted-places-in-goa-which-will-spook-the-wig-right-off-of-your-head |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} {{authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] mttziw0ols991zyzei5wne90asowhmu 0 140399 647093 646651 2026-10-24T07:49:33Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:লোকবিশ্বাস]] using [[WP:HC|HotCat]] 647093 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতৰ গোৱাত অৱস্থিত এখন দলং}} {{Infobox bridge | name = জাকনি বান্ধ দলং | image = Jakni Bandh from above the culvert.jpg | caption = ২০১৪ চনত জাকনি বান্ধ দলং | locale = জেকনিবেণ্ড, গোৱা, [[ভাৰত]] | open = ১৯৭৯ চনৰ পূৰ্বে | coordinates = {{Coord|15|14|29.61|N|73|58|29.61|E|display=inline,title}} | crosses = ছাল নদী (ভাৰত) | design = খিলানযুক্ত দলং | maint = গোৱা ৰাজ্যিক আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন নিগম লিমিটেড }} '''জাকনি বান্ধ দলং ({{lang-en|Jakni Bandh bridge}}) ''' হৈছে এখন অস্থায়ী দলং বা কালভাৰ্ট, যিয়ে গোৱাৰ ড্ৰামাপুৰ গাঁওখনক নাভেলিম নামৰ জনগণনা নগৰখনৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। ==১৯৭৯ চনৰ স্কুল বাছ দুৰ্ঘটনা== ১৯৭৯ চনত<ref>{{Cite web |title=Navelim face Raia Veterans |url=https://www.heraldgoa.in/Sports/Navelim-face-Raia-Veterans/85154 |access-date=2023-11-19 |website=oHeraldo}}</ref> এখন স্কুল বাছৰ সৈতে জড়িত এটা দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। বাছখনে নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই অস্থায়ী দলংখনৰপৰা তললৈ পৰি গৈছিল আৰু বাছখনত থকা সকলো লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। নিহতসকলৰ অধিকাংশই আছিল স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, যাৰ ভিতৰত কম বয়সৰ শিশুও আছিল।<ref>{{Cite web |last=itsgoa |date=2022-07-20 |title=Ghost Stories in Goa That Are Haunting & Worthy of 'Netflix And Chills' |url=https://itsgoa.com/ghost-stories-in-goa |access-date=2023-11-15 |website=ItsGoa |language=en-US |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812145258/https://itsgoa.com/ghost-stories-in-goa/ |url-status=live }}</ref> এই ঘটনাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত জাকনি বান্ধক কেন্দ্ৰ কৰি এটা স্থানীয় জনবিশ্বাসৰ সৃষ্টি হয়। এই জনবিশ্বাস অনুসৰি, সূৰ্যাস্তৰ পিছত সেই স্থানত মৃত শিশুসকলৰ যন্ত্ৰণাকাতৰ চিৎকাৰ আৰু বিলাপৰ দৰে ভয়ংকৰ শব্দ শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite news |last=Gautam |first=Hengul J. Das and Shikha GautamHengul J. Das and Shikha |title=The spookiest places in Goa |work=The Economic Times |url=https://timesofindia-indiatimes-com.translate.goog/travel/destinations/the-spookiest-places-in-goa/articleshow/48882018.cms?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=hi&_x_tr_hl=hi&_x_tr_pto=tc |access-date=2023-11-15 |issn=0013-0389}}</ref> ''বিজয় কৰ্ণাটক''ৰ সুনীল এম১-ৰ মতে, বিদ্যালয়ৰ পাঠদান প্ৰায় দুপৰীয়া ১ বজাত শেষ হৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহু ছাত্ৰ-ছাত্ৰী মাৰগাও বাছ আস্থানৰ ওচৰত গোট খাইছিল। বহু ছাত্ৰ-ছাত্ৰী তাত গোট খোৱাৰ বিপৰীতে, কিছুমানে একেটা পথত চলাচল কৰা ব্যক্তিগত বাছসমূহৰ লেহেমীয়া গতিৰ বাবে বিকল্প যাতায়াতৰ মাধ্যম হিচাপে মিনি-বাছ বাছি লৈছিল। মিনি-বাছৰ চালকসকলে দ্ৰুতগতিত গাড়ী চলোৱাৰ বাবে জনাজাত আছিল আৰু সেয়েহে বাহনসমূহ অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে যাত্ৰীৰে পূৰ্ণ হৈ পৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে এই দ্ৰুত গতিবেগৰ সৈতে অঞ্চলটোত সংঘটিত হোৱা একাধিক দুৰ্ঘটনাৰ সম্পৰ্ক আছিল। এই বিষয়ে অৱগত থকাৰ পিছতো সোনকালে গন্তব্যস্থানত উপস্থিত হোৱাৰ আশাত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰপৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকলৈকে বহু যাত্ৰীয়ে মিনি-বাছত যাত্ৰা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=ಅಪಘಾತಗಳನ್ನೇ ಕಂಡಿದ್ದ ಆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡುತ್ತಲಿದೆ ಮಕ್ಕಳ ನೋವಿನ ಛೀತ್ಕಾರದ ನೆನಪು! |url=https://vijaykarnataka.com/viral-adda/unsolved-mysteries/scary-and-ghost-stories-about-jakni-bandh-one-of-the-most-haunted-places-in-goa/articleshow/75838715.cms |access-date=2023-11-15 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> জাকনি বান্ধ দলঙৰ ওপৰেৰে পাৰ হৈ যোৱাৰ সময়ত মিনি-বাছখনে নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই দলংখনৰ তলত পৰি গৈছিল। স্থানীয় বাসিন্দাসকলে ঘটনাস্থলীলৈ আহি দুৰ্ঘটনাত পতিত লোকসকলক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিছুমান লোকে শিশুসকলক উদ্ধাৰ কৰি ওখ ঠাইলৈ লৈ যাবলৈ সক্ষম হৈছিল। কিন্তু প্ৰত্যক্ষদৰ্শীৰ সাক্ষ্য অনুসৰি, এই দুৰ্ঘটনাত কোনো লোকেই জীৱিত অৱস্থাত ওলাই আহিব পৰা নাছিল। দুৰ্ঘটনাটোৰ কাৰণ হিচাপে চালকৰ অৱহেলাক দায়ী কৰা হৈছে। এই ঘটনাত বহু লোকৰ প্ৰাণহানিৰ বাবে স্থানীয় ৰাইজে গভীৰ শোক প্ৰকাশ কৰিছিল। অঞ্চলটোত যেতিয়াই কোনো দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হয়, তেতিয়াই এই ঘটনাৰ কথা পুনৰ চৰ্চালৈ আহে।<ref name=":0" /> ==ভূত-প্ৰেত সম্পৰ্কীয় লোকবিশ্বাস== এই দুৰ্ঘটনাৰ পিছত অঞ্চলটোত অতিপ্ৰাকৃতিক কাৰ্যকলাপৰ বিষয়ে বিভিন্ন কথা প্ৰচলিত হ'বলৈ ধৰে। সেই স্থানলৈ যোৱা লোকসকলে ভূতৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰাৰ কথাও প্ৰকাশ কৰে। কিছুমান প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে অঞ্চলটোত শিশুৰ দৰে দেখা আকৃতি দৌৰি থকা দেখাৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে। স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ মতে, বছৰৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট দিনতহে এই ভয়ংকৰ শব্দসমূহ শুনিবলৈ পোৱা যায়। আন কিছুমান লোকে দাবী কৰে যে অঞ্চলটোত কেৱল শিশুৰ আত্মাই নহয়, এগৰাকী ঘূৰি ফুৰা মহিলাৰ আত্মাৰো উপস্থিতি আছে। উল্লেখযোগ্য যে পূৰ্বতে ঠেক হৈ থকা পথটো পৰৱৰ্তী সময়ত যথেষ্ট উন্নত কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> ==বিশ্লেষণ== ''বিজয় কৰ্ণাটক''ৰ সুনীল এম১-এ ভূতৰ অস্তিত্বৰ বিষয়ে থকা অনিশ্চয়তাক স্বীকাৰ কৰিছে। এই বিষয়টো এতিয়াও বিতৰ্কৰ বাবে মুকলি আৰু ইয়াৰ ওপৰত মানুহৰ ব্যক্তিগত বিশ্বাসৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ আছে। তেওঁৰ প্ৰবন্ধটোৰ মূল উদ্দেশ্য মানুহৰ মনত ভয়ৰ সৃষ্টি কৰা বা ভূতৰ অস্তিত্বৰ ধাৰণাটোক প্ৰচাৰ কৰা নহয়। বৰং স্থানীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰাসমূহৰ নথিভুক্তকৰণ আৰু পৰীক্ষা কৰাটোহে ইয়াৰ উদ্দেশ্য। ৰাতিৰ সময়ত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হোৱাটো অস্বাভাৱিক নহয়। যিবোৰ স্থানত দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হৈছে, সেইবোৰক কেন্দ্ৰ কৰি ভূত-প্ৰেত সম্পৰ্কীয় কাহিনী আৰু কিংবদন্তিৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। জাকনি বান্ধত বহুতো দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হৈছে আৰু সেই ঘটনাসমূহৰ বিষয়ে প্ৰচাৰিত কথাবোৰে ভূতৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি থকা জনবিশ্বাসৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে বুলি ধাৰণা কৰিব পাৰি। অঞ্চলটোত শিশুৰ আত্মাৰ উপস্থিতি সম্পৰ্কীয় দাবীৰ সত্যতা এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। এই বিষয়টোৱে মানুহৰ মাজত আলোচনা আৰু কৌতূহলৰ সৃষ্টি কৰি আহিছে।<ref name=":0" /> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত চৈতন্য এছ আগৰৱালৰ ''Enigmas Revealed: Decoding The Secrets Of Mystery, Myths And Superstitions'' নামৰ গ্ৰন্থখনত জাকনি বান্ধৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Agarwal |first=Chaitanya S. |url=https://books.google.com/books?id=4mriEAAAQBAJ&dq=jakni+bandh&pg=PA111 |title=Enigmas Revealed:Decoding The Secrets Of Mystery, Myths And Superstitions |date=2023-11-10 |publisher=BFC Publications |isbn=978-93-5764-932-2 |language=en |access-date=2023-11-15 |archive-date=2023-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116124608/https://books.google.com/books?id=4mriEAAAQBAJ&dq=jakni+bandh&pg=PA111#v=onepage&q=jakni%20bandh&f=false |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} {{authority control}} [[শ্ৰেণী:দলং]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] au23nzlbjso32pzcz540ie8k18mljz6 0 140400 647094 646658 2026-10-24T07:49:53Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:লোকবিশ্বাস]] using [[WP:HC|HotCat]] 647094 wikitext text/x-wiki {{short description|ৰে'ল ষ্টেচন}} {{Infobox station | name = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|50px]]<br />{{font color|blue|বেগুনকোদৰ}} | system = [[ভাৰতীয় ৰে'লৱে]] ষ্টেচন | style = ভাৰতীয় ৰে'লৱে | image = Begunkodar Railway Station at Begun Kodar, Purulia 03.jpg | image_size = | caption = বেগুনকোদৰ ৰে'ল ষ্টেচন | address = বেগুনকোদৰ, পুৰুলীয়া জিলা, [[পশ্চিম বংগ]] | country = ভাৰত | coordinates = {{coord|23.3875|86.0217|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|308|m|ft}} | line = দ্বৈত বৈদ্যুতিকীকৃত বহল গজৰ ৰে'লপথ | connections = | structure = | platform = ২ | tracks = ২ | entrances = | parking = উপলব্ধ নহয় | baggage_check = | opened = ১৯৬০ | closed = ১৯৬৭ | rebuilt = ২০০৯ | electrified = | accessible = | code = {{Indian railway code | code = BKDR | zone = দক্ষিণ-পূব ৰে'লৱে মণ্ডল | division = ৰাঁচী ৰে'ল বিভাগ }} | owner = | operator = | status = কাৰ্যক্ষম | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label = বেগুনকোদৰ ৰে'ল ষ্টেচন | map_caption = [[পশ্চিম বংগ]]##ভাৰতত অৱস্থান | mapframe = yes | mapframe-caption = পাৰস্পৰিক মানচিত্ৰ | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} | }} '''বেগুনকোদৰ ৰে'ল ষ্টেচন ({{lang-en|Begunkodor Railway Station}})''' হৈছে ভাৰতীয় ৰে'লৱেৰ দক্ষিণ-পূব ৰে'লৱে মণ্ডলৰ ৰাঁচী ৰে'ল বিভাগৰ অন্তৰ্গত এটা ৰে'ল ষ্টেচন। এই ষ্টেচন ভাৰতৰ [[পশ্চিম বংগ]] ৰাজ্যৰ পুৰুলীয়া জিলাৰ বেগুনকোদৰ আৰু ঝালদা চহৰৰ ওচৰ-পাজৰৰ অঞ্চলসমূহক ৰে'ল সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.totaltraininfo.com/station/BKDR/|title=BKDR / Begunkodor|access-date=March 4, 2019}}</ref> যাত্ৰীসকলে ষ্টেচনটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ এৰি দিয়াৰ ফলত ৰে'লৱেৰ নথি-পত্ৰত ইয়াক ভূতুড়ে ষ্টেচন হিচাপে জনা গৈছিল।<ref>{{cite news|newspaper=[[Orissa Post]]|date=January 24, 2019|title=A station where trains never stop|url=https://www.orissapost.com/a-station-where-trains-never-stop/|access-date=June 8, 2023}}</ref> ভাৰতৰ দহটা আটাইতকৈ ভৌতিক ৰে'ল ষ্টেচনৰ তালিকাতো এই ষ্টেচনটোৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/west-bengals-begunkodor-no-longer-a-haunted-railway-station/article22335045.ece|title=West Bengal's Begunkodor no longer a haunted railway station|work=The Hindu|access-date=March 4, 2019}}</ref> ==ইতিহাস== বেগুনকোদৰ ৰে'ল ষ্টেচনটো ১৯৬০ চনত চাঁওতালসকলৰ ৰাণী লাচন কুমাৰী আৰু ভাৰতীয় ৰে'লৱেৰ যুটীয়া প্ৰচেষ্টাত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/a-night-in-the-life-of-begunkodar-railway-station-purulia-5041776/|title=The ghost and the darkness|access-date=March 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.railnews.in/begun-kodar-popularly-known-as-ghost-station-on-the-indian-railways/|title=Begun Kodar popularly known as Ghost Station|website=railnews.in|access-date=March 4, 2019}}</ref> ==বিতৰ্ক== বেগুনকোদৰৰ গাঁওবাসীসকলৰ মতে, ১৯৬৭ চনত ৰে'লৱেৰ এজন কৰ্মচাৰীয়ে এগৰাকী মহিলাৰ [[ভূত]] দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। উৰাবাতৰি অনুসৰি, মহিলাগৰাকীৰ মৃত্যু এটা ৰে'ল দুৰ্ঘটনাত হৈছিল। পাছদিনা কৰ্মচাৰীজনে এই কথা আন লোকসকলক জনাইছিল যদিও তেওঁলোকে কথাটো গুৰুত্ব নিদিলে। প্ৰকৃত সমস্যাৰ আৰম্ভণি হৈছিল যেতিয়া ষ্টেচন মাষ্টৰ আৰু তেওঁৰ পত্নীৰ মৃতদেহ তেওঁলোকৰ আৱাসগৃহত উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত, অলৌকিক পৰিঘটনাৰ অভিযোগৰ বাবে ৰে'লসমূহে ষ্টেচনটোত ৰখিবলৈ বন্ধ কৰি দিয়াত ষ্টেচনটো বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে গাঁওবাসীসকলে এখন সমিতি গঠন কৰি ৰে'লৱেৰ বিষয়াসকলক ষ্টেচনটো পুনৰ মুকলি কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। ২০০৭ চনত স্থানীয় গাঁওবাসীসকলে তদানীন্তন ভাৰতৰ ৰে'ল মন্ত্ৰীশ্ৰীমতী [[মমতা বেনাৰ্জী]] আৰু [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]]ৰ নেতা বাসুদেৱ আচাৰ্যলৈ এখন পত্ৰ লিখিছিল। বাসুদেৱ আচাৰ্য পুৰুলীয়াৰ বাসিন্দা আছিল আৰু সেই সময়ত ৰে'লৱেৰ সংসদীয় স্থায়ী সমিতিৰ সদস্য আছিল। তথাপি, বেগুনকোদৰক ভূতুড়ে ষ্টেচন বুলি কোৱা কথাটো চলি থাকিল। আচাৰ্যই কৈছিল যে ৰে'লৱেৰ কৰ্মচাৰীসকলে সেই ঠাইত নিযুক্তি পোৱাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ এই কাহিনীটো ৰচনা কৰিছিল। ৪২ বছৰৰ পাছত, ২০০৯ চনৰ আগষ্ট মাহত, প্ৰাক্তন ৰে'ল মন্ত্ৰী মমতা বেনাৰ্জীয়ে যাত্ৰী ৰে'লৰ ষ্টপেজ হিচাপে ষ্টেচনটো পুনৰ মুকলি কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/now-take-a-tour-of-bengal-s-haunted-railway-station/story-QoX5uBhnKoy9bdEQdZbJUL.html|title=Now, take a tour of Bengal's haunted railway station|website=Hindustan Times|access-date=March 4, 2019}}</ref> যদিও বৰ্তমান ইয়াত নিয়মীয়াকৈ দহখন ৰে'ল ৰয়, তথাপি সূৰ্যাস্তৰ পিছত যাত্ৰীসকলে এই ষ্টেচনটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ এৰাই চলে। জনবিশ্বাস অনুসৰি, সপ্তাহত দুবাৰকৈ এজনী ছোৱালীক ৰে'লখনৰ সৈতে দৌৰি থকা দেখা যায়। কোৱা হয় যে যিটো দিনত তাইৰ মৃত্যু হৈছিল, সেই একেদিনাই তাইক দেখা পোৱা যায়। বৰ্তমান কিছুমান লোকে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে বেগুনকোদৰ ৰে'ল ষ্টেচনটোক ভূত-সম্পৰ্কীয় পৰ্যটনস্থলী হিচাপে প্ৰচাৰ কৰিছে।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/31/myth-of-west-bengals-haunted-begunkodar-railway-station-busted-after-50-years-1741019.html|title=Myth of West Bengal's 'haunted' Begunkodar railway station busted after 50 years|access-date=March 4, 2019}}</ref> ==সাহিত্যত== ১৯৬৭ চনত ষ্টেচনটোত সংঘটিত ঘটনাসমূহৰ এক আপাতদৃষ্টিত নিৰ্ভুল প্ৰত্যক্ষ বিৱৰণ ২০২২ চনত প্ৰকাশিত এখন ঐতিহাসিক কল্পকাহিনীত পোৱা যায়।<ref>{{cite magazine |first=Jon M. |last=Fox |date=April 2022 |title=Noorie |url= |magazine=Night to Dawn 41 |publisher=Night to Dawn Magazine and Books, LLC}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰেল পৰিবহণ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] l4ayekakxkd0zi8s2nsuep31d3inoho 0 140401 646809 646719 2026-10-23T15:13:41Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646809 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ}} {{Infobox film | name = মহল | image = [[File:Mahal 1949 film poster.jpg|মহল ১৯৪৯ বোলছৱিৰ পোষ্টাৰ]] | caption = চলচ্চিত্ৰখনৰ পোষ্টাৰ | director = কমল আমৰোহী | producer = [[অশোক কুমাৰ]]<br />সাৱক ৱাচা | writer = কমল আমৰোহী | screenplay = কমল আমৰোহী | story = কমল আমৰোহী | based_on = | starring = [[অশোক কুমাৰ]]<br />[[মধুবালা]] | music = খেমচন্দ প্ৰকাশ | cinematography = যোছেফ ৱিৰ্শ্বিং | editing = বিমল ৰায়<br />এম. শংকৰ<br />আৰ. এম. টিপনিছ | studio = [[বম্বে টকীজ]] | distributor = বম্বে টকীজ | released = {{Film date|df=y|1949|10|19}} | runtime = ১৬৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = [[হিন্দুস্তানী ভাষা|হিন্দুস্তানী]] | budget = {{Estimation}} {{INR}}৯ লাখ ({{Estimation}} ২০১৬ চনৰ হিচাপত {{INR}}১২.১ কোটি)<ref name=":0">{{cite news |title=Testing times for Madhubala |author=Roshmila Bhattacharya |url=http://www.punemirror.in/article/19/201305062013050609002739063f4e6c5/Testing-times-for-Madhubala.html |publisher=Pune Mirror |date=6 May 2013 |access-date=10 October 2023 |archive-url=https://archive.today/20130702104745/http://www.punemirror.in/article/19/201305062013050609002739063f4e6c5/Testing-times-for-Madhubala.html |archive-date=2 July 2013 |url-status=dead}}</ref> | gross = {{Estimation}} {{INR}}১.৪৫ কোটি ({{Estimation}} ২০১৬ চনৰ হিচাপত {{INR}}১৯৮ কোটি)<ref name=BoxOffice /> }} '''মহল ({{lang-en|Mahal}})''' হৈছে ১৯৪৯ চনত মুক্তি পোৱা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ মনস্তাত্ত্বিক আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ। ১৯৪৯ চনৰ এই চলচ্চিত্ৰখন সাৱক ৱাচা আৰু অশোক কুমাৰে [[বম্বে টকীজ]]ৰ বেনাৰত প্ৰযোজনা কৰিছিল। [[কমল আমৰোহী]]য়ে ছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছিল। এইখনেই আছিল তেওঁৰ পৰিচালক হিচাপে প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য, কাহিনী আৰু সংলাপৰ দায়িত্বতো আমৰোহী আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল খেমচন্দ প্ৰকাশে। বলিউডৰ প্ৰথম ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ হিচাপে অভিহিত এই ছবিখনৰ কাহিনী এজন অভিজাত ব্যক্তিক (অশোক কুমাৰ) কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। তেওঁ এখন প্ৰাচীন প্ৰাসাদত বাস কৰিবলৈ আহে আৰু তাত এগৰাকী ৰহস্যমজ়ী নাৰীৰ (মধুবালা) আবিৰ্ভাৱ ঘটে। নাৰীগৰাকীয়ে দাবী কৰে যে পূৰ্বজন্মত তেওঁলোক প্ৰেমিক-প্ৰেমিকা আছিল।<ref name=":0"/><ref name=upperstall2/> ''মহল'' বম্বে টকীজ ষ্টুডিঅ'ই সীমিত বাজেটেৰে নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ছবিখনৰ জৰিয়তে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰা আমৰোহীক প্ৰথমে বহুতো আগশাৰীৰ অভিনেত্ৰীয়ে প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। অৱশেষত তেতিয়াৰ উদীয়মান অভিনেত্ৰী মধুবালাক ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণত তুলনামূলকভাৱে বহু সময় লাগিছিল, যাৰ ফলত সংবাদ মাধ্যমত ছবিখনৰ বিষয়ে নেতিবাচক ধাৰণা সৃষ্টি হৈছিল। ''মহল'' ১৯৪৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছবিগৃহত মুক্তি পায়। সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত আৰু নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰাৰ পাছতো ছবিখন সেই দশকৰ অন্যতম বৃহৎ ব্যাৱসায়িক সফলতা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ই বম্বে টকীজৰ ইতিহাসৰো সৰ্বাধিক আৰ্থিক সফলতা লাভ কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ছবিখনে মধুবালা আৰু ইয়াৰ সংগীতত কণ্ঠদান কৰা নেপথ্য গায়িকা [[লতা মংগেশকাৰ]]ক তাৰকাখ্যাতিৰ শীৰ্ষলৈ লৈ যায়। মুক্তিৰ পাছৰেপৰা ''মহল''-এ বহুতো ভৌতিক চলচ্চিত্ৰক প্ৰভাবিত কৰিছে। ব্ৰিটিছ ফিল্ম ইনষ্টিটিউটৰ "১০খন উল্লেখযোগ্য ৰোমাণ্টিক ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ"ৰ তালিকা আৰু ''স্কুপহুপ''ৰ "১৪খন বলিউডৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ, যিবোৰ আপুনি অকলশৰে চাব নোৱাৰে" শীৰ্ষক তালিকাতো ছবিখন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|first=Michael|last=Blyth|url=https://www.bfi.org.uk/lists/10-great-romantic-horror-films |title=10 great romantic horror films |publisher=BFI |date=22 May 2015 |accessdate=30 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kurian|first=Danny|date=2015-05-16|title=14 Bollywood Horror Movies That You Just Can't Watch Alone|url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/bollywood-horror-movies/|access-date=2020-12-08|website=www.scoopwhoop.com|language=English}}</ref> == কাহিনী == [[File:Mahal (1949).webm|thumb|x200px|''মহল'']] ''মহল'' পুনৰ্জন্ম আৰু ভূতৰ কাহিনী। [[এলাহাবাদ]]ত এখন সুন্দৰ, পৰিত্যক্ত ৰাজপ্ৰাসাদ আছে। ইয়াৰ নতুন গৰাকী হৰি শংকৰ (অশোক কুমাৰ) তাত বাস কৰিবলৈ আহোঁতে এজন বৃদ্ধ মালীয়ে তেওঁক অসম্পূৰ্ণ প্ৰেমৰ কাহিনীটো বৰ্ণনা কৰে। প্ৰায় ৪০ৰপৰা ৪৫ বছৰ আগতে এজন ব্যক্তিয়ে এই প্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰেমিকা কামিনী (মধুবালা) তাত থাকিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। কামিনীয়ে গোটেই দিনটো অপেক্ষা কৰি থাকিছিল, যাতে মাজনিশা সেই ব্যক্তিজন তেওঁৰ ওচৰলৈ আহে। কিন্তু পুৱতি নিশা হোৱাৰ আগতেই তেওঁ গুচি গৈছিল। এদিন ধুমুহাময় নিশা সেই ব্যক্তিজনৰ জাহাজখন ডুব যায় আৰু তেওঁ পানীত ডুবি মৃত্যুবৰণ কৰে। কামিনীক এৰি যোৱাৰ আগতে তেওঁ কৈছিল যে তেওঁলোকৰ প্ৰেম কেতিয়াও শেষ নহ'ব। কেইদিনমানৰ পাছত কামিনীৰো মৃত্যু হয়। শংকৰ যেতিয়া এটা শোৱনি-কোঠালৈ যায়, তেতিয়া বেৰৰপৰা এখন ফটো সৰি পৰে। ফটোখনত থকা মানুহজনৰ মুখখন নিজৰ সৈতে হুবহু মিল থকা দেখি শংকৰ আচৰিত হয়। তাৰ পাছত তেওঁ এগৰাকী মহিলাৰ গানৰ মাত শুনিবলৈ পায় আৰু মাতটোৰ পম খেদি যায়। এটা কোঠাত তেওঁ মহিলাগৰাকীক বহি থকা দেখে, কিন্তু তেওঁক দেখা পোৱাৰ লগে লগে মহিলাগৰাকী পলাই যায়। শংকৰৰ বন্ধু শ্ৰীনাথ (কানু ৰয়) আহি পায়। শংকৰে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্বজন্মৰ অসম্পূৰ্ণ প্ৰেমৰ কাহিনীটোৰ পুৰুষজন হয়তো শ্ৰীনাথেই। শ্ৰীনাথে তেওঁক শান্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু কিছুসময়ৰ পাছতে মহিলাগৰাকী পুনৰ দেখা দিয়ে। দুয়োজনে তেওঁৰ পিছে পিছে গৈ প্ৰাসাদৰ ছাদত উপস্থিত হয়। তাত মহিলাগৰাকীয়ে পানীত জঁপিয়াই পৰে, কিন্তু তললৈ চাই তেওঁলোকে একো দেখা নাপায়। পাছদিনা শংকৰ কানপুৰলৈ উভতি যায়। নৈনী নামৰ ঠাইত তেওঁ ৰে'লৰপৰা নামি পুনৰ প্ৰাসাদটোলৈ যায়। কামিনীয়ে তেওঁক কয় যে তেওঁ বাস্তৱিকতে আছে। কিন্তু শ্ৰীনাথে বাধা দি শংকৰক সতৰ্ক কৰে যে কামিনীয়ে তেওঁক মৃত্যুৰ মুখলৈ টানি নিব। ভূতগৰাকীয়ে পুনৰ আবিৰ্ভাৱ হৈ শ্ৰীনাথক তেওঁলোকৰ মাজৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ কয়। খঙত শ্ৰীনাথে তেওঁক গুলীয়াবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু বিফল হয়। কামিনীয়ে শংকৰক কয় যে শংকৰে ভাল পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিলে তেওঁ পুনৰ জীৱন লাভ কৰিব পাৰিব। তেওঁ শংকৰক মালীৰ জীয়েকৰ মুখখন চাই তাই ধুনীয়া হয় নে নহয় আৰু সেই মুখত কামিনীক গ্ৰহণ কৰিব পাৰিব নে নাই, সেয়া নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কয়। ইফালে, শ্ৰীনাথৰপৰা সকলো কথা শুনি শংকৰৰ পিতৃ আহি তেওঁক ঘৰলৈ লৈ যায়। শংকৰে ৰঞ্জনা (বিজয়লক্ষ্মী)ক বিয়া কৰায়। কামিনীক পাহৰিবলৈ তেওঁ পত্নীৰ সৈতে বহু দূৰলৈ গুচি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। দুবছৰৰ পাছত, শংকৰৰ ৰাতি ৰাতি ক'লৈ যায় জানিবলৈ উদ্বিগ্ন হৈ পৰা ৰঞ্জনাই এদিন তেওঁৰ পিছে পিছে যায় আৰু তেওঁক কামিনীক লগ ধৰিবলৈ যোৱা দেখে। কামিনীয়ে শংকৰক মালীৰ জীয়েকক হত্যা কৰিবলৈ কয়, যাতে তাইৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ পুনৰ জীৱন লাভ কৰিব পাৰে। সকলো কথা শুনি ৰঞ্জনাই বিহ পান কৰে আৰু মৃত্যুৰ আগতে আৰক্ষী থানালৈ গৈ শংকৰে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰি বিহ খুৱাইছে বুলি স্বীকাৰোক্তি দিয়ে। শংকৰক আদালতত হাজিৰ কৰোৱা হয়। মালীৰ জীয়েক আশা (আশা)কো শংকৰ আৰু ৰঞ্জনাৰ মাজত সংঘটিত হোৱা সংঘাতৰ বাবে দোষী বুলি অভিযুক্ত কৰি আদালতলৈ অনা হয়। পাছত প্ৰকাশ পায় যে আশাই কামিনীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, কাৰণ ফটোখনত থকা শংকৰৰ সৈতে চেহেৰাৰ মিল থকা মানুহজনৰ প্ৰতি তাই প্ৰেমত পৰিছিল। অৱশেষত শংকৰক মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি দিয়া হয়। কিন্তু পাছত আৰক্ষীয়ে ৰঞ্জনাৰ চিঠিখনৰ বিষয়ে জানিব পাৰে আৰু শংকৰক মুকলি কৰি দিয়ে। শংকৰ শ্ৰীনাথৰ ঘৰলৈ দৌৰি যায়, কিন্তু তাত উপস্থিত হোৱাৰ আগতেই তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ছবিখনৰ শেষত শোকাকুল আশা আৰু শ্ৰীনাথক একেলগে আঁতৰি যোৱা দেখা যায়। == অভিনেতা-অভিনেত্ৰী == *'' [[অশোক কুমাৰ]]'' হৰি শংকৰ চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * ''[[মধুবালা]]'' কামিনী চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> *'' এম. কুমাৰ '' হৰি শংকৰৰ পিতৃ চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * ''বিজয়লক্ষ্মী'' ৰঞ্জনা চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * কানু ৰয় শ্ৰীনাথ * ''নাজিৰ হুছেইন'' কামিনীৰ পিতৃ চৰিত্ৰত * এৰুজ টাৰাপোৰ * শীলা নাইক * লীলা পাণ্ডে * নীলম * কানিজ * জগন্নাথ * মহছিন * লক্ষ্মণ ৰাও * এছ. এ. বেকাৰ * ৰামাস্ত্ৰী * ৰাজা ছেলিম == নিৰ্মাণ == [[File:Kamal_Amrohi_%2828553611573%29.jpg|thumb|180px|ছবিখনৰ পৰিচালক কমল আমৰোহী (''১৯৫০ৰ দশকৰ এখন আলোকচিত্ৰ'')]] ''মহল'' সাৱক ৱাচা আৰু অশোক কুমাৰে [[বম্বে টকীজ]]ৰ বেনাৰত প্ৰযোজনা কৰিছিল। ছবিখনৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনাৰ দায়িত্বত আছিল কমল আমৰোহী। এইখনেই আছিল পৰিচালক হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ।{{sfn|Deep|1996|p=144}} কাহিনীটোৰ এটা অংশ অশোক কুমাৰে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৪৮ চনৰ এটা বাস্তৱ ঘটনা স্মৰণ কৰি এই কাহিনী কৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ জিজিবয় হাউছৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰি আছিল। মাজনিশা তেওঁ এগৰাকী ৰহস্যমজ়ী মহিলাৰ গাড়ীত মূৰ নথকা এটা মৃতদেহ দেখা পাইছিল।<ref name=":2">{{Cite web|date=2019-10-13|title=When Ashok Kumar saw a headless corpse and Mahal was born|url=https://topleadindia.com/2019/10/13/when-ashok-kumar-saw-a-headless-corpse-and-mahal-was-born/|access-date=2021-07-11|website=Top Lead India|language=en-US}}</ref> কিছুসময়ৰ পাছতে মহিলাগৰাকী সেই স্থানৰপৰা অন্তৰ্ধান হয়। অশোক কুমাৰৰ চাকৰসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেওঁ হয়তো সপোনহে দেখিছিল। কুমাৰে ওচৰৰ আৰক্ষী থানাত অভিযোগ দাখিল কৰিবলৈ যাওঁতে এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক জনায় যে ১৪ বছৰ আগতে একে ঠাইতে একেধৰণৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এগৰাকী মহিলাই এজন ব্যক্তিক হত্যা কৰাৰ পাছত পথ দুৰ্ঘটনাত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল।<ref name=":2"/> কুমাৰে এই কাহিনী আমৰোহীক বৰ্ণনা কৰে। আমৰোহীয়ে ইয়াৰ আগতে ১৯৩৯ চনৰ ছোহৰাব মোদীৰ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ ''পুকাৰ (১৯৩৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)''ৰ সংলাপ লিখিছিল, কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰা নাছিল। আমৰোহীয়ে কাহিনীটোৰ কিছু পৰিৱৰ্তন সাধন কৰি ইয়াক অধিক বিকশিত কৰে আৰু ছবিখনৰ নাম ''মহল'' ৰাখে। এই শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে অট্টালিকা বা ৰাজপ্ৰাসাদ।{{sfn|Deep|1996|p=37}} উল্লেখযোগ্য যে ছবিখনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক কাহিনীটোৰ সৈতে ৰূপাৰ্ট ক্ৰফ্ট-কুকৰ এখন চুটিগল্পৰ সাদৃশ্য আছে। সেই গল্পৰ আধাৰত ১৯৪৫ চনত ''দ্য ফেটেল উইটনেছ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ৱাচাই ছবিখনৰ কাহিনী প্ৰথমে নাকচ কৰিছিল। তেওঁৰ আশংকা আছিল যে ৰহস্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰই সদায় দৰ্শকৰ পুনৰাবৃত্ত আগ্ৰহ লাভ নকৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি বম্বে টকীজে পূৰ্বৰ কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰৰ ব্যাৱসায়িক বিফলতাৰ বাবে ইতিমধ্যে আৰ্থিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। কিন্তু কুমাৰে দৃঢ়তাৰে কয় যে ভালদৰে পৰিচালনা কৰিলে ছবিখন আকৰ্ষণীয় হ'ব পাৰে। সেয়েহে তেওঁ আমৰোহীক পৰিচালক হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Deep|1996|pp=37–39}} কুমাৰে নিজেও সহ-প্ৰযোজক হ'বলৈ, সম্ভাৱ্য লোকচান বহন কৰিবলৈ আৰু ছবিখনত অভিনয় কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে। কামিনীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত অভিনেত্ৰী বাছনি কৰাৰ দায়িত্ব তেওঁ আমৰোহীক অৰ্পণ কৰে।{{sfn|Deep|1996|pp=37–39}} মুখ্য নাৰী চৰিত্ৰটোৰ বাবে অভিনেত্ৰী বাছনি কৰাটো জটিল হৈ পৰিছিল। কেইবাগৰাকীও প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰীয়ে চৰিত্ৰটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল আৰু আন কিছুমানে অধিক পাৰিশ্ৰমিক বিচাৰিছিল। এটা সময়ত [[ছুৰাইয়া]]ক চৰিত্ৰটোৰ বাবে বিবেচনা কৰা হৈছিল আৰু ৱাচাই তেওঁক প্ৰায় চূড়ান্তও কৰিছিল। ৱাচাৰ বিশ্বাস আছিল যে ছুৰাইয়া আৰু কুমাৰৰ যুটিটোৱে দৰ্শকক আকৰ্ষণ কৰিব। কিন্তু ছুৰাইয়াৰ আইতাক ছবিখনৰ ব্যতিক্ৰমী কাহিনীটোৰ প্ৰতি বিশেষ উৎসাহী নাছিল।{{sfn|Akbar|1997|p=53}} ইফালে, তেতিয়াৰ ১৫বছৰীয়া আৰু এতিয়াও বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ নকৰা উদীয়মান অভিনেত্ৰী [[মধুবালা]]ই কামিনীৰ চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে। ৱাচাই তেওঁৰ বয়স আৰু অভিজ্ঞতাৰ অভাৱৰ বাবে তেওঁক পোনপটীয়াকৈ নাকচ কৰিছিল। কিন্তু আমৰোহীয়ে মধুবালাৰ অডিশ্যন লোৱাৰ দাবী জনায়।{{sfn|Deep|1996|pp=37–38}} আমৰোহীয়ে পাছত কৈছিল, "প্ৰথমবাৰ লগ পাওঁতে তেওঁ কোনো তাৰকা নাছিল। মই নতুন মুখ বিচাৰি আছিলোঁ আৰু তেওঁ সেই চৰিত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত আছিল।" {{sfn|Abbasi|2018|p=152}} ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ মতে, প্ৰথম পৰ্দা-পৰীক্ষাত [[মধুবালা]]ক "একেবাৰেই ভাল দেখা পোৱা নাছিল।" প্ৰচলিত কথা অনুসৰি, ষ্টুডিঅ'ৰ কৰ্মচাৰী জাৰ্মান চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী যোছেফ ৱিৰ্শ্বিঙক কিশোৰী অভিনেত্ৰীগৰাকীক আটাইতকৈ বেয়াকৈ দেখুৱাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।<ref name=":0"/> আমৰোহীয়ে নিজে দ্বিতীয়টো অডিশ্যনৰ দায়িত্ব লয় আৰু নিজৰ সুবিধামতে পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰি মধুবালাৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰে। এইবাৰ ক'লা-বগা ছবিতো মধুবালাক "অপূৰ্ব সুন্দৰী" দেখা গৈছিল আৰু সকলোৱে একমত হৈছিল যে কামিনীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে তেৱেঁই উপযুক্ত। ''ইণ্ডিয়া টাইমছ''ত এইদৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":0"/> ইয়াৰ পাছতে মধুবালাই চৰিত্ৰটো লাভ কৰে, যদিও ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা কুমাৰৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ দুগুণতকৈও অধিক আছিল। বহু বছৰৰ পাছত কুমাৰে কৈছিল, "মধুবালাৰ বয়স মাত্ৰ প্ৰায় ১৫ বছৰ আছিল আৰু তেওঁ অভিনয়ত ইমানেই কেঁচা আছিল যে প্ৰায় প্ৰতিটো দৃশ্যতে কেইবাবাৰো পুনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু ''মহল'' আছিল ব্যতিক্ৰমী, আৰু মই নিশ্চিত আছিলোঁ যে আমাৰ চৰিত্ৰ নিৰ্বাচন ভুল হোৱা নাছিল।" <ref name=":0"/> ''মহল''ৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ সময়ছোৱাত ছবিৰ দলটোৱে আৰ্থিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। সা-সামগ্ৰী কিনিবলৈ পৰ্যাপ্ত ধন নথকাৰ বাবে আমৰোহীয়ে নিজৰ ঘৰৰপৰা পুৰণি মূল্যৱান সামগ্ৰী আৰু পোছাক আনি ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref name=":0"/> সংগীত ৰচনাৰ বাবে খেমচন্দ প্ৰকাশক নিয়োগ কৰা হৈছিল আৰু নক্ষবে গীতৰ কথা লিখিছিল। [[লতা মংগেশকাৰ]], ৰাজকুমাৰী ডুবে আৰু জোহৰাবাই আম্বেৱালীয়ে ছবিখনৰ গীতসমূহত কণ্ঠদান কৰিছিল। "আয়েগা আনেৱালা" গীতটো গাবলৈ প্ৰথমে [[টুন টুন]]ক প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। কিন্তু [[কাৰদাৰ প্ৰডাকচনছ]]ৰ সৈতে থকা চুক্তিৰ বাবে তেওঁ প্ৰস্তাৱটো প্ৰত্যাখ্যান কৰে।<ref>{{cite web|author=Manish Gaekwad |url=https://thereel.scroll.in/805494/redemption-song-afsana-likh-rahi-hoon-by-tun-tun |title=Redemption song: 'Afsana Likh Rahi Hoon' by Tun Tun |publisher=Scroll.in website |date=24 March 2016 |access-date=14 October 2023}}</ref> পাছত মংগেশকাৰে সেই প্ৰাচীন প্ৰাসাদটোতে গীতটো গাইছিল, য'ত ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Akbar|1997|p=53}} প্ৰায় চাৰি মিনিট দৈৰ্ঘ্যৰ "মুশকিল হ্যায় বহুত মুশকিল" নামৰ আন এটা গীত আমৰোহী আৰু মধুবালাই এটা টেকতে সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Rag|first=Pankaj|url=https://books.google.com/books?id=AcP5HPRDgewC|title=Dhuno Ki Yatra|date=2006-01-01|publisher=Rajkamal Prakashan|isbn=978-81-267-1169-7|pages=125|language=hi}}</ref> আনসকলৰ আপত্তি সত্ত্বেও আমৰোহীয়ে মধুবালাৰ অভিনয় প্ৰতিভাক উচ্চ স্থান দিছিল। তেওঁৰ মতে, "এই ছবিখনৰ জৰিয়তেই তেওঁৰ প্ৰকৃত সামৰ্থ্য প্ৰকাশ পাইছিল।" {{sfn|Abbasi|2018|p=152}} প্ৰথমতে ছবিখনৰ শেষত মুখ্য চৰিত্ৰ শংকৰ আৰু কামিনীয়ে পৰৱৰ্তী জন্মত পুনৰ মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছিল। কিন্তু কুমাৰৰ পৰামৰ্শত মুক্তিৰ এদিন আগতে সেই দৃশ্যসমূহ আঁতৰাই দিয়া হয়।{{sfn|Ghosh|1995|pp=74–79}} == সংগীত == {{Track listing | all_lyrics = জে. নক্ষব | all_music = খেমচন্দ প্ৰকাশ{{sfn|Akbar|1997|p=53}} | headline = গীতসমূহ | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = মহল থীম (বাদ্যসংগীত) | length1 = 3:16 | extra1 = খেমচন্দ প্ৰকাশ | title2 = ঘবৰা কে জো হম | length2 = 4:04 | extra2 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title3 = এক তীৰ চলা | length3 = 4:26 | extra3 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title4 = ছুন ছুন ঘুংঘৰুৱা | length4 = 4:42 | extra4 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] আৰু জোহৰা বাই | title5 = মই ৱহ হঁছী হুঁ | length5 = 4:49 | extra5 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title6 = মুশকিল হ্যায় বহুত | length6 = 3:55 | extra6 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | title7 = আয়েগা আনেৱালা | length7 = 6:52 | extra7 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | title8 = দিল নে ফিৰ ইয়াদ কিয়া | length8 = 4:14 | extra8 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | total_length = {{Duration|m=36|s=00}} }} == মুক্তি == === প্ৰভাৱ আৰু বক্স অফিচ === ''মহল'' ১৯৪৯ চনৰ ১৩ অক্টোবৰত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰে।{{sfn|Akbar|1997|page=53}} মুক্তিৰ পাছতে ছবিখন জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু তৃতীয় সপ্তাহৰ ভিতৰতে সমগ্ৰ দেশতে আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name=":4">{{Cite book|last=Acharya|first=Madhukant|url=https://books.google.com/books?id=KF9RDwAAQBAJ|title=Friends and Five Seasons: Publishing Hero Rupen (Vol 2)|date=2018-03-15|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-388-7|pages=377|language=en}}</ref> বম্বে টকীজৰ পূৰ্বৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ব্যাৱসায়িক বিফলতাৰ বাবে ''মহল''ৰ সফলতা সম্পূৰ্ণ অপ্ৰত্যাশিত আছিল। ছবিখনে "বম্বে টকীজৰ আৰ্থিক সমস্যাত আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিব বুলি ভবা হতাশাবাদীসকলক আচৰিত কৰি তুলিছিল।" <ref name=":0"/> এজন ছবিগৃহৰ মালিকে সংবাদ মাধ্যমক কৈছিল, "বন্ধু-বান্ধৱ আৰু সাধাৰণ দৰ্শকৰপৰা বিনামূলীয়া প্ৰৱেশ-পত্ৰৰ বাবে ইমান অনুৰোধ পাইছোঁ যে মই অভিভূত হৈ পৰিছোঁ। কিছুমান প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে মই প্ৰৱেশ-পত্ৰ দিওঁ, কাৰণ সকলো প্ৰদৰ্শনীৰ টিকট আগতীয়াকৈ বিক্ৰী হৈ যায়। ছবিখনে আমাৰ উপাৰ্জন আশা কৰাতকৈ বহু বেছি বৃদ্ধি কৰিছে। মোৰ বিশ্বাস, ই ৰূপালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন কৰা সফল ছবিত পৰিণত হ'ব। মানুহে ছবিখন বাৰে বাৰে চাব বিচাৰে।" <ref name=":4"/> ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনীসমূহত সদায় দৰ্শকৰ আসন পূৰ্ণ হৈ আছিল। ছবিখনৰ সংলাপ আৰু গীতৰ কথা সন্নিৱিষ্ট পুস্তিকাৰ বাবেও ব্যাপক চাহিদাৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name=":4"/> বাণিজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক ৱেবছাইট ''বক্স অফিচ ইণ্ডিয়া''ই ''মহল''ক "ছুপাৰ হিট" বুলি ঘোষণা কৰিছে।<ref name="Boxofficeindia">{{Cite web|date=2013-10-16|title=Top Earners 1940s|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016234445/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|archive-date=16 October 2013|website=Box office India website|access-date=2023-10-10}}</ref> ছবিখনৰ বক্স অফিচ উপাৰ্জনৰ সঠিক পৰিসংখ্যা উপলব্ধ নহ'লেও চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্যৰ ৱেবছাইটসমূহে অনুমাণিক হিচাপ আগবঢ়াইছে। বক্স অফিচ ইণ্ডিয়াৰ মতে, ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন আছিল {{INRConvert|14.5|m|nolink=no|year=1970|mode=historical}}। ১৯৪৯ চনত ই সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাত তৃতীয় স্থান লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ আগত আছিল ''বৰছাত (১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)'' আৰু ''আন্দাজ (১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)''।<ref name=BoxOffice>{{Cite web|date=2012-09-22|title=Top Earners 1949|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|url-status=dead|website=Box Office India website|access-date=2023-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922023327/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|archive-date=22 September 2012}}</ref> ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৱেবছাইটটোৱে ছবিখনৰ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সৈতে সামঞ্জস্য কৰা উপাৰ্জন {{INRConvert|410|m|nolink=no|year=2009|mode=historical}} বুলি উল্লেখ কৰিছিল আৰু ১৯৪০ৰ দশকৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ তালিকাত ইয়াক দশম স্থান দিছিল। ২০২০ চনলৈকে মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হিচাপত ভাৰতৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা এশখন চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত ''মহল'' অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছিল।<ref>{{Cite web|date=2006-04-22|title=All Time Top Earners in India (film Mahal #76 on the LIST)|url=http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060422165153/http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm|website=Box Office India website|archive-date=22 April 2006|access-date=2023-10-13}}</ref> === সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া === সমালোচনাসমূহত মধুবালাক ছবিখনৰ "প্ৰকৃত সফলতা" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয়ক বয়সত বহু ডাঙৰ অশোক কুমাৰৰ অভিনয়তকৈও অধিক প্ৰশংসা কৰা হৈছিল।<ref name=":4"/> ৱিৰ্শ্বিঙৰ চিত্ৰগ্ৰহণশৈলীৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ ''মোশ্যন পিকচাৰ মেগাজিন''ৰ এজন সাংবাদিকে ''মহল''ক "ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ ইতিহাসৰ এক মাইলৰ খুঁটি" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web|title=Bombay Talkies' Mahal—Madhubala and Ashok Kumar—The Motion Picture Magazine|url=https://cineplot.com/mahal-1949/|access-date=2021-04-23|language=en-US}}</ref> কিন্তু ছবিখনৰ প্ৰতি সামগ্ৰিক সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া মিশ্ৰিত আছিল। পেটেলে ইয়াৰ কাহিনীটোক "অদ্ভুত অৰ্থহীনতা বিশুদ্ধ আৰু নিৰ্মল" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2009-04-09|title=Thus wrote Filmindia (and Mother India) - II|url=https://upperstall.com/features/thus-wrote-filmindia-and-mother-india-ii/|access-date=2023-10-13|website=Upperstall.com}}</ref> আনহাতে, ''মোশ্যন পিকচাৰ মেগাজিন''ৰ মতে, ছবিখন আছিল "ভূত, প্ৰেতাত্মা, অলৌকিক আবিৰ্ভাৱ, শিহৰণ, কঁপনি, বাদুলী আৰু সাপৰ কাহিনী।" আলোচনীখনে লগতে মন্তব্য কৰিছিল যে ছবিখনে দৰ্শকৰ মনত ভয়ৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ সক্ষম হয়, কিন্তু তাৰ আঁৰত এটাতকৈ অধিক কাৰণ আছে।<ref name=":1"/> সময়ৰ লগে লগে ছবিখনৰ প্ৰতি সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগীৰ যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছে আৰু আধুনিক সমালোচকসকলে ইয়াক প্ৰায়ে এখন ধ্ৰুপদী ছবি বুলি অভিহিত কৰে।{{sfn|Akbar|1997|page=49}} আপাৰষ্টলৰ বাবে লিখা এটা পৰ্যালোচনাত কৰণ বালিয়ে ছবিখনৰ "সমৃদ্ধ স্তৰযুক্ত আৰু বিষণ্ণ দৃশ্যৰূপ, শব্দৰ কল্পনাপ্ৰসূত ব্যৱহাৰ, ৰহস্যমজ় অস্পষ্টতা আৰু মনত ৰৈ যোৱা সংগীত"ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=upperstall2>{{Cite web|last=Bali|first=Karan|date=2016-06-23|title=Mahal (1949 film) - film review|url=https://upperstall.com/film/mahal/|access-date=2023-10-13|website=Upperstall.com website}}</ref> লেখক বিজয় মিশ্ৰই তেওঁৰ ''বলিউড চিনেমা: টেম্পলছ অৱ ডিজায়াৰ'' নামৰ গ্ৰন্থত লিখিছে যে ''মহল''ৰ কাহিনী সম্পূৰ্ণৰূপে সমাপ্ত নোহোৱা আৰু ইয়াৰ গাঁথনিত অস্পষ্ট মুহূৰ্তসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থকাৰ বাবেই ছবিখন এক বিশেষ কৃতিত্ব হিচাপে বিবেচিত হয়। তেওঁৰ মতে, [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] পুনৰ্জন্মৰ কাহিনীৰ ব্যৱহাৰে [[গথিক কল্পকাহিনী|গথিক আখ্যানৰ]] সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে আৰু শেষত ইয়াক হিন্দু নন্দনতাত্ত্বিক তত্ত্বৰ অন্তৰ্নিহিত মহত্ত্বমুখী প্ৰৱণতাৰ সৈতে সংযোগ কৰে।{{sfn|Mishra|2013|page=55}} ২০২০ চনত গায়ত্ৰী প্ৰভুৱেও একেধৰণৰ মূল্যায়ন আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, ''মহল''-এ পৰ্দাত প্ৰেম আৰু স্থাপত্যক এক অনন্য ৰূপত একত্ৰিত কৰিছে। প্ৰেম আৰু স্থানৰ মাজৰ সম্পৰ্কই নিজেই স্থানৰ প্ৰতি এক প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰে। এই সম্পৰ্কক চলচ্চিত্ৰৰূপ দিবলৈ এক স্বকীয় দৃশ্যভাষাৰ প্ৰয়োজন হয়, আৰু ছবিখনৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যসমূহত ''মহল''-এ এই কাম অসাধাৰণ নিখুঁততাৰে সম্পন্ন কৰিছে।{{sfn|Prabhu|2020}} == উত্তৰাধিকাৰ == {{multiple image | footer_align = center | footer = ''মহল''ৰ সফলতাই [[মধুবালা]] আৰু [[লতা মংগেশকাৰ]]ক (চিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে) নিশাটোৰ ভিতৰতে তাৰকাত পৰিণত কৰিছিল। | total_width = 300 | image1 = | alt1 = | image2 = Lata Mangeshkar black-and-white.jpg | alt2 = | align = | direction = | caption1 = | caption2 = }} ''মহল''ৰ সফলতাই নেপথ্য গায়িকা লতা মংগেশকাৰ আৰু মুখ্য অভিনেত্ৰী মধুবালাৰ কেৰিয়াৰ গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। দুয়োগৰাকীয়েই চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত ডাঙৰ সুযোগ লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰি আছিল। ''মহল'' মুক্তিৰ পাছৰ ছয় বছৰলৈকে মধুবালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰ হৈ আছিল। ১৯৫৫ চনত মুক্তি পোৱা ''মিষ্টাৰ এণ্ড মিছেছ '৫৫'' ছবিখনে এই স্থান লাভ কৰে। মংগেশকাৰে প্ৰায়ে "আয়েগা আনেৱালা"ক তেওঁৰ প্ৰিয় গীতসমূহৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name=upperstall2/> ''মহল''ৰ সম্পাদক বিমল ৰায় পৰৱৰ্তী সময়ত ''মধুমতী'' (১৯৫৮) ছবিখনৰ পৰিচালক হৈছিল। এই ছবিখনে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ, ভাৰতীয় টেলিভিছন আৰু সম্ভৱতঃ বিশ্বৰ চলচ্চিত্ৰ জগতত পুনৰ্জন্মৰ বিষয়-বস্তুৰ আধাৰত নিৰ্মিত বহুতো পৰৱৰ্তী সৃষ্টিৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="Mishra">{{citation|last=Mishra|first=Vijay|title=Bollywood cinema: temples of desire|publisher=[[Routledge]]|year=2002|isbn=0-415-93014-6|pages=49–57}}</ref> ''মহল''ৰ বহুতো বিষয়-বস্তু হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''কৰ্জ (চলচ্চিত্ৰ)'' (১৯৮০)তো পুনৰ দেখা গৈছিল।<ref name="Doniger">{{citation|last=Doniger|first=Wendy|title=The woman who pretended to be who she was: myths of self-imitation|chapter=Chapter 6: Reincarnation|pages=112–136 [135]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|isbn=0-19-516016-9}}</ref> ''কৰ্জ''ক কেইবাবাৰো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল [[কন্নড় চলচ্চিত্ৰ|কন্নড়]] ছবি ''যুগ পুৰুষ'' (১৯৮৯), [[তামিল চলচ্চিত্ৰ|তামিল]] ছবি ''এন্নাক্কুল অৰুৱন (১৯৮৪ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)'' (১৯৮৪) আৰু হিন্দী ছবি ''ওম শান্তি ওম''।<ref>[http://www.mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?page=article&sectid=30&contentid=20080807200808070235582987cdd87f Ashanti nags Om Shanti Om] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024183614/http://mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?Page=article |date=24 October 2007 }} [[মুম্বাই মিৰৰ]], ৭ আগষ্ট ২০০৮।</ref><ref name="hum">[http://www.humsurfer.com/shah-rukh-farah-sued-writer-claims-srk-stole-his-script-for-om-shanti-om Shah Rukh, Farah Sued: Writer Claims SRK stole his script for Om Shanti Om] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413205105/http://www.humsurfer.com/shah-rukh-farah-sued-writer-claims-srk-stole-his-script-for-om-shanti-om |date=13 April 2009}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == * {{cite book |last=Abbasi |first=Yasir |title=Yeh Un Dinoñ Ki Baat Hai: Urdu Memoirs of Cinema Legends |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2018 |isbn=978-9387471054 }} * {{cite book |last=Akbar |first=Khatija |title=Madhubala: Her Life, Her Films |publisher=Hay House |year=1997 |isbn=9788174761538 }} * {{cite book |last=Deep |first=Mohan |title=The Mystery and Mystique of Madhubala |publisher=Magna Books |year=1996 |isbn=1906574219 }} * {{cite book |last=Ghosh |first=Nabendu |title=Ashok Kumar: His Life and Times |publisher=Indus |year=1995 |isbn=8172232187 }} * {{cite book |last=Mishra |first=Vijay |title=Bollywood Cinema: Temples of Desire |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=9780415930154 }} * {{cite book |last=Prabhu |first=Gayathri |title=Shadow Craft: Visual Aesthetics of Black and White Hindi Cinema |publisher=Bloomsbury Academic |year=2020 |isbn=9789390176267 }} == টোকা == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|0041619|মহল}} [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] ih3bb7zmjpwgwsyre1bybbp6z2a3kdk 646811 646809 2026-10-23T15:18:57Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646811 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ}} {{Infobox film | name = মহল | image = [[File:Mahal 1949 film poster.jpg|মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)ৰ পোষ্টাৰ]] | caption = চলচ্চিত্ৰখনৰ পোষ্টাৰ | director = কমল আমৰোহী | producer = [[অশোক কুমাৰ]]<br />সাৱক ৱাচা | writer = কমল আমৰোহী | screenplay = কমল আমৰোহী | story = কমল আমৰোহী | based_on = | starring = [[অশোক কুমাৰ]]<br />[[মধুবালা]] | music = খেমচন্দ প্ৰকাশ | cinematography = যোছেফ ৱিৰ্শ্বিং | editing = বিমল ৰায়<br />এম. শংকৰ<br />আৰ. এম. টিপনিছ | studio = [[বম্বে টকীজ]] | distributor = বম্বে টকীজ | released = {{Film date|df=y|1949|10|19}} | runtime = ১৬৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = [[হিন্দুস্তানী ভাষা|হিন্দুস্তানী]] | budget = {{Estimation}} {{INR}}৯ লাখ ({{Estimation}} ২০১৬ চনৰ হিচাপত {{INR}}১২.১ কোটি)<ref name=":0">{{cite news |title=Testing times for Madhubala |author=Roshmila Bhattacharya |url=http://www.punemirror.in/article/19/201305062013050609002739063f4e6c5/Testing-times-for-Madhubala.html |publisher=Pune Mirror |date=6 May 2013 |access-date=10 October 2023 |archive-url=https://archive.today/20130702104745/http://www.punemirror.in/article/19/201305062013050609002739063f4e6c5/Testing-times-for-Madhubala.html |archive-date=2 July 2013 |url-status=dead}}</ref> | gross = {{Estimation}} {{INR}}১.৪৫ কোটি ({{Estimation}} ২০১৬ চনৰ হিচাপত {{INR}}১৯৮ কোটি)<ref name=BoxOffice /> }} '''মহল ({{lang-en|Mahal}})''' হৈছে ১৯৪৯ চনত মুক্তি পোৱা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ মনস্তাত্ত্বিক আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ। ১৯৪৯ চনৰ এই চলচ্চিত্ৰখন সাৱক ৱাচা আৰু অশোক কুমাৰে [[বম্বে টকীজ]]ৰ বেনাৰত প্ৰযোজনা কৰিছিল। [[কমল আমৰোহী]]য়ে ছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছিল। এইখনেই আছিল তেওঁৰ পৰিচালক হিচাপে প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য, কাহিনী আৰু সংলাপৰ দায়িত্বতো আমৰোহী আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল খেমচন্দ প্ৰকাশে। বলিউডৰ প্ৰথম ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ হিচাপে অভিহিত এই ছবিখনৰ কাহিনী এজন অভিজাত ব্যক্তিক (অশোক কুমাৰ) কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। তেওঁ এখন প্ৰাচীন প্ৰাসাদত বাস কৰিবলৈ আহে আৰু তাত এগৰাকী ৰহস্যমজ়ী নাৰীৰ (মধুবালা) আবিৰ্ভাৱ ঘটে। নাৰীগৰাকীয়ে দাবী কৰে যে পূৰ্বজন্মত তেওঁলোক প্ৰেমিক-প্ৰেমিকা আছিল।<ref name=":0"/><ref name=upperstall2/> ''মহল'' বম্বে টকীজ ষ্টুডিঅ'ই সীমিত বাজেটেৰে নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ছবিখনৰ জৰিয়তে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰা আমৰোহীক প্ৰথমে বহুতো আগশাৰীৰ অভিনেত্ৰীয়ে প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। অৱশেষত তেতিয়াৰ উদীয়মান অভিনেত্ৰী মধুবালাক ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণত তুলনামূলকভাৱে বহু সময় লাগিছিল, যাৰ ফলত সংবাদ মাধ্যমত ছবিখনৰ বিষয়ে নেতিবাচক ধাৰণা সৃষ্টি হৈছিল। ''মহল'' ১৯৪৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছবিগৃহত মুক্তি পায়। সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত আৰু নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰাৰ পাছতো ছবিখন সেই দশকৰ অন্যতম বৃহৎ ব্যাৱসায়িক সফলতা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ই বম্বে টকীজৰ ইতিহাসৰো সৰ্বাধিক আৰ্থিক সফলতা লাভ কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ছবিখনে মধুবালা আৰু ইয়াৰ সংগীতত কণ্ঠদান কৰা নেপথ্য গায়িকা [[লতা মংগেশকাৰ]]ক তাৰকাখ্যাতিৰ শীৰ্ষলৈ লৈ যায়। মুক্তিৰ পাছৰেপৰা ''মহল''-এ বহুতো ভৌতিক চলচ্চিত্ৰক প্ৰভাবিত কৰিছে। ব্ৰিটিছ ফিল্ম ইনষ্টিটিউটৰ "১০খন উল্লেখযোগ্য ৰোমাণ্টিক ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ"ৰ তালিকা আৰু ''স্কুপহুপ''ৰ "১৪খন বলিউডৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ, যিবোৰ আপুনি অকলশৰে চাব নোৱাৰে" শীৰ্ষক তালিকাতো ছবিখন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|first=Michael|last=Blyth|url=https://www.bfi.org.uk/lists/10-great-romantic-horror-films |title=10 great romantic horror films |publisher=BFI |date=22 May 2015 |accessdate=30 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kurian|first=Danny|date=2015-05-16|title=14 Bollywood Horror Movies That You Just Can't Watch Alone|url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/bollywood-horror-movies/|access-date=2020-12-08|website=www.scoopwhoop.com|language=English}}</ref> == কাহিনী == [[File:Mahal (1949).webm|thumb|x200px|''মহল'']] ''মহল'' পুনৰ্জন্ম আৰু ভূতৰ কাহিনী। [[এলাহাবাদ]]ত এখন সুন্দৰ, পৰিত্যক্ত ৰাজপ্ৰাসাদ আছে। ইয়াৰ নতুন গৰাকী হৰি শংকৰ (অশোক কুমাৰ) তাত বাস কৰিবলৈ আহোঁতে এজন বৃদ্ধ মালীয়ে তেওঁক অসম্পূৰ্ণ প্ৰেমৰ কাহিনীটো বৰ্ণনা কৰে। প্ৰায় ৪০ৰপৰা ৪৫ বছৰ আগতে এজন ব্যক্তিয়ে এই প্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰেমিকা কামিনী (মধুবালা) তাত থাকিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। কামিনীয়ে গোটেই দিনটো অপেক্ষা কৰি থাকিছিল, যাতে মাজনিশা সেই ব্যক্তিজন তেওঁৰ ওচৰলৈ আহে। কিন্তু পুৱতি নিশা হোৱাৰ আগতেই তেওঁ গুচি গৈছিল। এদিন ধুমুহাময় নিশা সেই ব্যক্তিজনৰ জাহাজখন ডুব যায় আৰু তেওঁ পানীত ডুবি মৃত্যুবৰণ কৰে। কামিনীক এৰি যোৱাৰ আগতে তেওঁ কৈছিল যে তেওঁলোকৰ প্ৰেম কেতিয়াও শেষ নহ'ব। কেইদিনমানৰ পাছত কামিনীৰো মৃত্যু হয়। শংকৰ যেতিয়া এটা শোৱনি-কোঠালৈ যায়, তেতিয়া বেৰৰপৰা এখন ফটো সৰি পৰে। ফটোখনত থকা মানুহজনৰ মুখখন নিজৰ সৈতে হুবহু মিল থকা দেখি শংকৰ আচৰিত হয়। তাৰ পাছত তেওঁ এগৰাকী মহিলাৰ গানৰ মাত শুনিবলৈ পায় আৰু মাতটোৰ পম খেদি যায়। এটা কোঠাত তেওঁ মহিলাগৰাকীক বহি থকা দেখে, কিন্তু তেওঁক দেখা পোৱাৰ লগে লগে মহিলাগৰাকী পলাই যায়। শংকৰৰ বন্ধু শ্ৰীনাথ (কানু ৰয়) আহি পায়। শংকৰে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্বজন্মৰ অসম্পূৰ্ণ প্ৰেমৰ কাহিনীটোৰ পুৰুষজন হয়তো শ্ৰীনাথেই। শ্ৰীনাথে তেওঁক শান্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু কিছুসময়ৰ পাছতে মহিলাগৰাকী পুনৰ দেখা দিয়ে। দুয়োজনে তেওঁৰ পিছে পিছে গৈ প্ৰাসাদৰ ছাদত উপস্থিত হয়। তাত মহিলাগৰাকীয়ে পানীত জঁপিয়াই পৰে, কিন্তু তললৈ চাই তেওঁলোকে একো দেখা নাপায়। পাছদিনা শংকৰ কানপুৰলৈ উভতি যায়। নৈনী নামৰ ঠাইত তেওঁ ৰে'লৰপৰা নামি পুনৰ প্ৰাসাদটোলৈ যায়। কামিনীয়ে তেওঁক কয় যে তেওঁ বাস্তৱিকতে আছে। কিন্তু শ্ৰীনাথে বাধা দি শংকৰক সতৰ্ক কৰে যে কামিনীয়ে তেওঁক মৃত্যুৰ মুখলৈ টানি নিব। ভূতগৰাকীয়ে পুনৰ আবিৰ্ভাৱ হৈ শ্ৰীনাথক তেওঁলোকৰ মাজৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ কয়। খঙত শ্ৰীনাথে তেওঁক গুলীয়াবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু বিফল হয়। কামিনীয়ে শংকৰক কয় যে শংকৰে ভাল পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিলে তেওঁ পুনৰ জীৱন লাভ কৰিব পাৰিব। তেওঁ শংকৰক মালীৰ জীয়েকৰ মুখখন চাই তাই ধুনীয়া হয় নে নহয় আৰু সেই মুখত কামিনীক গ্ৰহণ কৰিব পাৰিব নে নাই, সেয়া নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কয়। ইফালে, শ্ৰীনাথৰপৰা সকলো কথা শুনি শংকৰৰ পিতৃ আহি তেওঁক ঘৰলৈ লৈ যায়। শংকৰে ৰঞ্জনা (বিজয়লক্ষ্মী)ক বিয়া কৰায়। কামিনীক পাহৰিবলৈ তেওঁ পত্নীৰ সৈতে বহু দূৰলৈ গুচি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। দুবছৰৰ পাছত, শংকৰৰ ৰাতি ৰাতি ক'লৈ যায় জানিবলৈ উদ্বিগ্ন হৈ পৰা ৰঞ্জনাই এদিন তেওঁৰ পিছে পিছে যায় আৰু তেওঁক কামিনীক লগ ধৰিবলৈ যোৱা দেখে। কামিনীয়ে শংকৰক মালীৰ জীয়েকক হত্যা কৰিবলৈ কয়, যাতে তাইৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ পুনৰ জীৱন লাভ কৰিব পাৰে। সকলো কথা শুনি ৰঞ্জনাই বিহ পান কৰে আৰু মৃত্যুৰ আগতে আৰক্ষী থানালৈ গৈ শংকৰে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰি বিহ খুৱাইছে বুলি স্বীকাৰোক্তি দিয়ে। শংকৰক আদালতত হাজিৰ কৰোৱা হয়। মালীৰ জীয়েক আশা (আশা)কো শংকৰ আৰু ৰঞ্জনাৰ মাজত সংঘটিত হোৱা সংঘাতৰ বাবে দোষী বুলি অভিযুক্ত কৰি আদালতলৈ অনা হয়। পাছত প্ৰকাশ পায় যে আশাই কামিনীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, কাৰণ ফটোখনত থকা শংকৰৰ সৈতে চেহেৰাৰ মিল থকা মানুহজনৰ প্ৰতি তাই প্ৰেমত পৰিছিল। অৱশেষত শংকৰক মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি দিয়া হয়। কিন্তু পাছত আৰক্ষীয়ে ৰঞ্জনাৰ চিঠিখনৰ বিষয়ে জানিব পাৰে আৰু শংকৰক মুকলি কৰি দিয়ে। শংকৰ শ্ৰীনাথৰ ঘৰলৈ দৌৰি যায়, কিন্তু তাত উপস্থিত হোৱাৰ আগতেই তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ছবিখনৰ শেষত শোকাকুল আশা আৰু শ্ৰীনাথক একেলগে আঁতৰি যোৱা দেখা যায়। == অভিনেতা-অভিনেত্ৰী == *'' [[অশোক কুমাৰ]]'' হৰি শংকৰ চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * ''[[মধুবালা]]'' কামিনী চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> *'' এম. কুমাৰ '' হৰি শংকৰৰ পিতৃ চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * ''বিজয়লক্ষ্মী'' ৰঞ্জনা চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * কানু ৰয় শ্ৰীনাথ * ''নাজিৰ হুছেইন'' কামিনীৰ পিতৃ চৰিত্ৰত * এৰুজ টাৰাপোৰ * শীলা নাইক * লীলা পাণ্ডে * নীলম * কানিজ * জগন্নাথ * মহছিন * লক্ষ্মণ ৰাও * এছ. এ. বেকাৰ * ৰামাস্ত্ৰী * ৰাজা ছেলিম == নিৰ্মাণ == [[File:Kamal_Amrohi_%2828553611573%29.jpg|thumb|180px|ছবিখনৰ পৰিচালক কমল আমৰোহী (''১৯৫০ৰ দশকৰ এখন আলোকচিত্ৰ'')]] ''মহল'' সাৱক ৱাচা আৰু অশোক কুমাৰে [[বম্বে টকীজ]]ৰ বেনাৰত প্ৰযোজনা কৰিছিল। ছবিখনৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনাৰ দায়িত্বত আছিল কমল আমৰোহী। এইখনেই আছিল পৰিচালক হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ।{{sfn|Deep|1996|p=144}} কাহিনীটোৰ এটা অংশ অশোক কুমাৰে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৪৮ চনৰ এটা বাস্তৱ ঘটনা স্মৰণ কৰি এই কাহিনী কৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ জিজিবয় হাউছৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰি আছিল। মাজনিশা তেওঁ এগৰাকী ৰহস্যমজ়ী মহিলাৰ গাড়ীত মূৰ নথকা এটা মৃতদেহ দেখা পাইছিল।<ref name=":2">{{Cite web|date=2019-10-13|title=When Ashok Kumar saw a headless corpse and Mahal was born|url=https://topleadindia.com/2019/10/13/when-ashok-kumar-saw-a-headless-corpse-and-mahal-was-born/|access-date=2021-07-11|website=Top Lead India|language=en-US}}</ref> কিছুসময়ৰ পাছতে মহিলাগৰাকী সেই স্থানৰপৰা অন্তৰ্ধান হয়। অশোক কুমাৰৰ চাকৰসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেওঁ হয়তো সপোনহে দেখিছিল। কুমাৰে ওচৰৰ আৰক্ষী থানাত অভিযোগ দাখিল কৰিবলৈ যাওঁতে এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক জনায় যে ১৪ বছৰ আগতে একে ঠাইতে একেধৰণৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এগৰাকী মহিলাই এজন ব্যক্তিক হত্যা কৰাৰ পাছত পথ দুৰ্ঘটনাত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল।<ref name=":2"/> কুমাৰে এই কাহিনী আমৰোহীক বৰ্ণনা কৰে। আমৰোহীয়ে ইয়াৰ আগতে ১৯৩৯ চনৰ ছোহৰাব মোদীৰ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ ''পুকাৰ (১৯৩৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)''ৰ সংলাপ লিখিছিল, কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰা নাছিল। আমৰোহীয়ে কাহিনীটোৰ কিছু পৰিৱৰ্তন সাধন কৰি ইয়াক অধিক বিকশিত কৰে আৰু ছবিখনৰ নাম ''মহল'' ৰাখে। এই শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে অট্টালিকা বা ৰাজপ্ৰাসাদ।{{sfn|Deep|1996|p=37}} উল্লেখযোগ্য যে ছবিখনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক কাহিনীটোৰ সৈতে ৰূপাৰ্ট ক্ৰফ্ট-কুকৰ এখন চুটিগল্পৰ সাদৃশ্য আছে। সেই গল্পৰ আধাৰত ১৯৪৫ চনত ''দ্য ফেটেল উইটনেছ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ৱাচাই ছবিখনৰ কাহিনী প্ৰথমে নাকচ কৰিছিল। তেওঁৰ আশংকা আছিল যে ৰহস্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰই সদায় দৰ্শকৰ পুনৰাবৃত্ত আগ্ৰহ লাভ নকৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি বম্বে টকীজে পূৰ্বৰ কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰৰ ব্যাৱসায়িক বিফলতাৰ বাবে ইতিমধ্যে আৰ্থিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। কিন্তু কুমাৰে দৃঢ়তাৰে কয় যে ভালদৰে পৰিচালনা কৰিলে ছবিখন আকৰ্ষণীয় হ'ব পাৰে। সেয়েহে তেওঁ আমৰোহীক পৰিচালক হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Deep|1996|pp=37–39}} কুমাৰে নিজেও সহ-প্ৰযোজক হ'বলৈ, সম্ভাৱ্য লোকচান বহন কৰিবলৈ আৰু ছবিখনত অভিনয় কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে। কামিনীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত অভিনেত্ৰী বাছনি কৰাৰ দায়িত্ব তেওঁ আমৰোহীক অৰ্পণ কৰে।{{sfn|Deep|1996|pp=37–39}} মুখ্য নাৰী চৰিত্ৰটোৰ বাবে অভিনেত্ৰী বাছনি কৰাটো জটিল হৈ পৰিছিল। কেইবাগৰাকীও প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰীয়ে চৰিত্ৰটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল আৰু আন কিছুমানে অধিক পাৰিশ্ৰমিক বিচাৰিছিল। এটা সময়ত [[ছুৰাইয়া]]ক চৰিত্ৰটোৰ বাবে বিবেচনা কৰা হৈছিল আৰু ৱাচাই তেওঁক প্ৰায় চূড়ান্তও কৰিছিল। ৱাচাৰ বিশ্বাস আছিল যে ছুৰাইয়া আৰু কুমাৰৰ যুটিটোৱে দৰ্শকক আকৰ্ষণ কৰিব। কিন্তু ছুৰাইয়াৰ আইতাক ছবিখনৰ ব্যতিক্ৰমী কাহিনীটোৰ প্ৰতি বিশেষ উৎসাহী নাছিল।{{sfn|Akbar|1997|p=53}} ইফালে, তেতিয়াৰ ১৫বছৰীয়া আৰু এতিয়াও বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ নকৰা উদীয়মান অভিনেত্ৰী [[মধুবালা]]ই কামিনীৰ চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে। ৱাচাই তেওঁৰ বয়স আৰু অভিজ্ঞতাৰ অভাৱৰ বাবে তেওঁক পোনপটীয়াকৈ নাকচ কৰিছিল। কিন্তু আমৰোহীয়ে মধুবালাৰ অডিশ্যন লোৱাৰ দাবী জনায়।{{sfn|Deep|1996|pp=37–38}} আমৰোহীয়ে পাছত কৈছিল, "প্ৰথমবাৰ লগ পাওঁতে তেওঁ কোনো তাৰকা নাছিল। মই নতুন মুখ বিচাৰি আছিলোঁ আৰু তেওঁ সেই চৰিত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত আছিল।" {{sfn|Abbasi|2018|p=152}} ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ মতে, প্ৰথম পৰ্দা-পৰীক্ষাত [[মধুবালা]]ক "একেবাৰেই ভাল দেখা পোৱা নাছিল।" প্ৰচলিত কথা অনুসৰি, ষ্টুডিঅ'ৰ কৰ্মচাৰী জাৰ্মান চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী যোছেফ ৱিৰ্শ্বিঙক কিশোৰী অভিনেত্ৰীগৰাকীক আটাইতকৈ বেয়াকৈ দেখুৱাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।<ref name=":0"/> আমৰোহীয়ে নিজে দ্বিতীয়টো অডিশ্যনৰ দায়িত্ব লয় আৰু নিজৰ সুবিধামতে পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰি মধুবালাৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰে। এইবাৰ ক'লা-বগা ছবিতো মধুবালাক "অপূৰ্ব সুন্দৰী" দেখা গৈছিল আৰু সকলোৱে একমত হৈছিল যে কামিনীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে তেৱেঁই উপযুক্ত। ''ইণ্ডিয়া টাইমছ''ত এইদৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":0"/> ইয়াৰ পাছতে মধুবালাই চৰিত্ৰটো লাভ কৰে, যদিও ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা কুমাৰৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ দুগুণতকৈও অধিক আছিল। বহু বছৰৰ পাছত কুমাৰে কৈছিল, "মধুবালাৰ বয়স মাত্ৰ প্ৰায় ১৫ বছৰ আছিল আৰু তেওঁ অভিনয়ত ইমানেই কেঁচা আছিল যে প্ৰায় প্ৰতিটো দৃশ্যতে কেইবাবাৰো পুনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু ''মহল'' আছিল ব্যতিক্ৰমী, আৰু মই নিশ্চিত আছিলোঁ যে আমাৰ চৰিত্ৰ নিৰ্বাচন ভুল হোৱা নাছিল।" <ref name=":0"/> ''মহল''ৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ সময়ছোৱাত ছবিৰ দলটোৱে আৰ্থিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। সা-সামগ্ৰী কিনিবলৈ পৰ্যাপ্ত ধন নথকাৰ বাবে আমৰোহীয়ে নিজৰ ঘৰৰপৰা পুৰণি মূল্যৱান সামগ্ৰী আৰু পোছাক আনি ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref name=":0"/> সংগীত ৰচনাৰ বাবে খেমচন্দ প্ৰকাশক নিয়োগ কৰা হৈছিল আৰু নক্ষবে গীতৰ কথা লিখিছিল। [[লতা মংগেশকাৰ]], ৰাজকুমাৰী ডুবে আৰু জোহৰাবাই আম্বেৱালীয়ে ছবিখনৰ গীতসমূহত কণ্ঠদান কৰিছিল। "আয়েগা আনেৱালা" গীতটো গাবলৈ প্ৰথমে [[টুন টুন]]ক প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। কিন্তু [[কাৰদাৰ প্ৰডাকচনছ]]ৰ সৈতে থকা চুক্তিৰ বাবে তেওঁ প্ৰস্তাৱটো প্ৰত্যাখ্যান কৰে।<ref>{{cite web|author=Manish Gaekwad |url=https://thereel.scroll.in/805494/redemption-song-afsana-likh-rahi-hoon-by-tun-tun |title=Redemption song: 'Afsana Likh Rahi Hoon' by Tun Tun |publisher=Scroll.in website |date=24 March 2016 |access-date=14 October 2023}}</ref> পাছত মংগেশকাৰে সেই প্ৰাচীন প্ৰাসাদটোতে গীতটো গাইছিল, য'ত ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Akbar|1997|p=53}} প্ৰায় চাৰি মিনিট দৈৰ্ঘ্যৰ "মুশকিল হ্যায় বহুত মুশকিল" নামৰ আন এটা গীত আমৰোহী আৰু মধুবালাই এটা টেকতে সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Rag|first=Pankaj|url=https://books.google.com/books?id=AcP5HPRDgewC|title=Dhuno Ki Yatra|date=2006-01-01|publisher=Rajkamal Prakashan|isbn=978-81-267-1169-7|pages=125|language=hi}}</ref> আনসকলৰ আপত্তি সত্ত্বেও আমৰোহীয়ে মধুবালাৰ অভিনয় প্ৰতিভাক উচ্চ স্থান দিছিল। তেওঁৰ মতে, "এই ছবিখনৰ জৰিয়তেই তেওঁৰ প্ৰকৃত সামৰ্থ্য প্ৰকাশ পাইছিল।" {{sfn|Abbasi|2018|p=152}} প্ৰথমতে ছবিখনৰ শেষত মুখ্য চৰিত্ৰ শংকৰ আৰু কামিনীয়ে পৰৱৰ্তী জন্মত পুনৰ মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছিল। কিন্তু কুমাৰৰ পৰামৰ্শত মুক্তিৰ এদিন আগতে সেই দৃশ্যসমূহ আঁতৰাই দিয়া হয়।{{sfn|Ghosh|1995|pp=74–79}} == সংগীত == {{Track listing | all_lyrics = জে. নক্ষব | all_music = খেমচন্দ প্ৰকাশ{{sfn|Akbar|1997|p=53}} | headline = গীতসমূহ | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = মহল থীম (বাদ্যসংগীত) | length1 = 3:16 | extra1 = খেমচন্দ প্ৰকাশ | title2 = ঘবৰা কে জো হম | length2 = 4:04 | extra2 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title3 = এক তীৰ চলা | length3 = 4:26 | extra3 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title4 = ছুন ছুন ঘুংঘৰুৱা | length4 = 4:42 | extra4 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] আৰু জোহৰা বাই | title5 = মই ৱহ হঁছী হুঁ | length5 = 4:49 | extra5 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title6 = মুশকিল হ্যায় বহুত | length6 = 3:55 | extra6 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | title7 = আয়েগা আনেৱালা | length7 = 6:52 | extra7 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | title8 = দিল নে ফিৰ ইয়াদ কিয়া | length8 = 4:14 | extra8 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | total_length = {{Duration|m=36|s=00}} }} == মুক্তি == === প্ৰভাৱ আৰু বক্স অফিচ === ''মহল'' ১৯৪৯ চনৰ ১৩ অক্টোবৰত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰে।{{sfn|Akbar|1997|page=53}} মুক্তিৰ পাছতে ছবিখন জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু তৃতীয় সপ্তাহৰ ভিতৰতে সমগ্ৰ দেশতে আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name=":4">{{Cite book|last=Acharya|first=Madhukant|url=https://books.google.com/books?id=KF9RDwAAQBAJ|title=Friends and Five Seasons: Publishing Hero Rupen (Vol 2)|date=2018-03-15|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-388-7|pages=377|language=en}}</ref> বম্বে টকীজৰ পূৰ্বৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ব্যাৱসায়িক বিফলতাৰ বাবে ''মহল''ৰ সফলতা সম্পূৰ্ণ অপ্ৰত্যাশিত আছিল। ছবিখনে "বম্বে টকীজৰ আৰ্থিক সমস্যাত আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিব বুলি ভবা হতাশাবাদীসকলক আচৰিত কৰি তুলিছিল।" <ref name=":0"/> এজন ছবিগৃহৰ মালিকে সংবাদ মাধ্যমক কৈছিল, "বন্ধু-বান্ধৱ আৰু সাধাৰণ দৰ্শকৰপৰা বিনামূলীয়া প্ৰৱেশ-পত্ৰৰ বাবে ইমান অনুৰোধ পাইছোঁ যে মই অভিভূত হৈ পৰিছোঁ। কিছুমান প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে মই প্ৰৱেশ-পত্ৰ দিওঁ, কাৰণ সকলো প্ৰদৰ্শনীৰ টিকট আগতীয়াকৈ বিক্ৰী হৈ যায়। ছবিখনে আমাৰ উপাৰ্জন আশা কৰাতকৈ বহু বেছি বৃদ্ধি কৰিছে। মোৰ বিশ্বাস, ই ৰূপালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন কৰা সফল ছবিত পৰিণত হ'ব। মানুহে ছবিখন বাৰে বাৰে চাব বিচাৰে।" <ref name=":4"/> ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনীসমূহত সদায় দৰ্শকৰ আসন পূৰ্ণ হৈ আছিল। ছবিখনৰ সংলাপ আৰু গীতৰ কথা সন্নিৱিষ্ট পুস্তিকাৰ বাবেও ব্যাপক চাহিদাৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name=":4"/> বাণিজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক ৱেবছাইট ''বক্স অফিচ ইণ্ডিয়া''ই ''মহল''ক "ছুপাৰ হিট" বুলি ঘোষণা কৰিছে।<ref name="Boxofficeindia">{{Cite web|date=2013-10-16|title=Top Earners 1940s|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016234445/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|archive-date=16 October 2013|website=Box office India website|access-date=2023-10-10}}</ref> ছবিখনৰ বক্স অফিচ উপাৰ্জনৰ সঠিক পৰিসংখ্যা উপলব্ধ নহ'লেও চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্যৰ ৱেবছাইটসমূহে অনুমাণিক হিচাপ আগবঢ়াইছে। বক্স অফিচ ইণ্ডিয়াৰ মতে, ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন আছিল {{INRConvert|14.5|m|nolink=no|year=1970|mode=historical}}। ১৯৪৯ চনত ই সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাত তৃতীয় স্থান লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ আগত আছিল ''বৰছাত (১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)'' আৰু ''আন্দাজ (১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)''।<ref name=BoxOffice>{{Cite web|date=2012-09-22|title=Top Earners 1949|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|url-status=dead|website=Box Office India website|access-date=2023-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922023327/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|archive-date=22 September 2012}}</ref> ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৱেবছাইটটোৱে ছবিখনৰ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সৈতে সামঞ্জস্য কৰা উপাৰ্জন {{INRConvert|410|m|nolink=no|year=2009|mode=historical}} বুলি উল্লেখ কৰিছিল আৰু ১৯৪০ৰ দশকৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ তালিকাত ইয়াক দশম স্থান দিছিল। ২০২০ চনলৈকে মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হিচাপত ভাৰতৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা এশখন চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত ''মহল'' অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছিল।<ref>{{Cite web|date=2006-04-22|title=All Time Top Earners in India (film Mahal #76 on the LIST)|url=http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060422165153/http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm|website=Box Office India website|archive-date=22 April 2006|access-date=2023-10-13}}</ref> === সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া === সমালোচনাসমূহত মধুবালাক ছবিখনৰ "প্ৰকৃত সফলতা" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয়ক বয়সত বহু ডাঙৰ অশোক কুমাৰৰ অভিনয়তকৈও অধিক প্ৰশংসা কৰা হৈছিল।<ref name=":4"/> ৱিৰ্শ্বিঙৰ চিত্ৰগ্ৰহণশৈলীৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ ''মোশ্যন পিকচাৰ মেগাজিন''ৰ এজন সাংবাদিকে ''মহল''ক "ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ ইতিহাসৰ এক মাইলৰ খুঁটি" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web|title=Bombay Talkies' Mahal—Madhubala and Ashok Kumar—The Motion Picture Magazine|url=https://cineplot.com/mahal-1949/|access-date=2021-04-23|language=en-US}}</ref> কিন্তু ছবিখনৰ প্ৰতি সামগ্ৰিক সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া মিশ্ৰিত আছিল। পেটেলে ইয়াৰ কাহিনীটোক "অদ্ভুত অৰ্থহীনতা বিশুদ্ধ আৰু নিৰ্মল" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2009-04-09|title=Thus wrote Filmindia (and Mother India) - II|url=https://upperstall.com/features/thus-wrote-filmindia-and-mother-india-ii/|access-date=2023-10-13|website=Upperstall.com}}</ref> আনহাতে, ''মোশ্যন পিকচাৰ মেগাজিন''ৰ মতে, ছবিখন আছিল "ভূত, প্ৰেতাত্মা, অলৌকিক আবিৰ্ভাৱ, শিহৰণ, কঁপনি, বাদুলী আৰু সাপৰ কাহিনী।" আলোচনীখনে লগতে মন্তব্য কৰিছিল যে ছবিখনে দৰ্শকৰ মনত ভয়ৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ সক্ষম হয়, কিন্তু তাৰ আঁৰত এটাতকৈ অধিক কাৰণ আছে।<ref name=":1"/> সময়ৰ লগে লগে ছবিখনৰ প্ৰতি সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগীৰ যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছে আৰু আধুনিক সমালোচকসকলে ইয়াক প্ৰায়ে এখন ধ্ৰুপদী ছবি বুলি অভিহিত কৰে।{{sfn|Akbar|1997|page=49}} আপাৰষ্টলৰ বাবে লিখা এটা পৰ্যালোচনাত কৰণ বালিয়ে ছবিখনৰ "সমৃদ্ধ স্তৰযুক্ত আৰু বিষণ্ণ দৃশ্যৰূপ, শব্দৰ কল্পনাপ্ৰসূত ব্যৱহাৰ, ৰহস্যমজ় অস্পষ্টতা আৰু মনত ৰৈ যোৱা সংগীত"ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=upperstall2>{{Cite web|last=Bali|first=Karan|date=2016-06-23|title=Mahal (1949 film) - film review|url=https://upperstall.com/film/mahal/|access-date=2023-10-13|website=Upperstall.com website}}</ref> লেখক বিজয় মিশ্ৰই তেওঁৰ ''বলিউড চিনেমা: টেম্পলছ অৱ ডিজায়াৰ'' নামৰ গ্ৰন্থত লিখিছে যে ''মহল''ৰ কাহিনী সম্পূৰ্ণৰূপে সমাপ্ত নোহোৱা আৰু ইয়াৰ গাঁথনিত অস্পষ্ট মুহূৰ্তসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থকাৰ বাবেই ছবিখন এক বিশেষ কৃতিত্ব হিচাপে বিবেচিত হয়। তেওঁৰ মতে, [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] পুনৰ্জন্মৰ কাহিনীৰ ব্যৱহাৰে [[গথিক কল্পকাহিনী|গথিক আখ্যানৰ]] সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে আৰু শেষত ইয়াক হিন্দু নন্দনতাত্ত্বিক তত্ত্বৰ অন্তৰ্নিহিত মহত্ত্বমুখী প্ৰৱণতাৰ সৈতে সংযোগ কৰে।{{sfn|Mishra|2013|page=55}} ২০২০ চনত গায়ত্ৰী প্ৰভুৱেও একেধৰণৰ মূল্যায়ন আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, ''মহল''-এ পৰ্দাত প্ৰেম আৰু স্থাপত্যক এক অনন্য ৰূপত একত্ৰিত কৰিছে। প্ৰেম আৰু স্থানৰ মাজৰ সম্পৰ্কই নিজেই স্থানৰ প্ৰতি এক প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰে। এই সম্পৰ্কক চলচ্চিত্ৰৰূপ দিবলৈ এক স্বকীয় দৃশ্যভাষাৰ প্ৰয়োজন হয়, আৰু ছবিখনৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যসমূহত ''মহল''-এ এই কাম অসাধাৰণ নিখুঁততাৰে সম্পন্ন কৰিছে।{{sfn|Prabhu|2020}} == উত্তৰাধিকাৰ == {{multiple image | footer_align = center | footer = ''মহল''ৰ সফলতাই [[মধুবালা]] আৰু [[লতা মংগেশকাৰ]]ক (চিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে) নিশাটোৰ ভিতৰতে তাৰকাত পৰিণত কৰিছিল। | total_width = 300 | image1 = | alt1 = | image2 = Lata Mangeshkar black-and-white.jpg | alt2 = | align = | direction = | caption1 = | caption2 = }} ''মহল''ৰ সফলতাই নেপথ্য গায়িকা লতা মংগেশকাৰ আৰু মুখ্য অভিনেত্ৰী মধুবালাৰ কেৰিয়াৰ গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। দুয়োগৰাকীয়েই চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত ডাঙৰ সুযোগ লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰি আছিল। ''মহল'' মুক্তিৰ পাছৰ ছয় বছৰলৈকে মধুবালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰ হৈ আছিল। ১৯৫৫ চনত মুক্তি পোৱা ''মিষ্টাৰ এণ্ড মিছেছ '৫৫'' ছবিখনে এই স্থান লাভ কৰে। মংগেশকাৰে প্ৰায়ে "আয়েগা আনেৱালা"ক তেওঁৰ প্ৰিয় গীতসমূহৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name=upperstall2/> ''মহল''ৰ সম্পাদক বিমল ৰায় পৰৱৰ্তী সময়ত ''মধুমতী'' (১৯৫৮) ছবিখনৰ পৰিচালক হৈছিল। এই ছবিখনে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ, ভাৰতীয় টেলিভিছন আৰু সম্ভৱতঃ বিশ্বৰ চলচ্চিত্ৰ জগতত পুনৰ্জন্মৰ বিষয়-বস্তুৰ আধাৰত নিৰ্মিত বহুতো পৰৱৰ্তী সৃষ্টিৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="Mishra">{{citation|last=Mishra|first=Vijay|title=Bollywood cinema: temples of desire|publisher=[[Routledge]]|year=2002|isbn=0-415-93014-6|pages=49–57}}</ref> ''মহল''ৰ বহুতো বিষয়-বস্তু হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''কৰ্জ (চলচ্চিত্ৰ)'' (১৯৮০)তো পুনৰ দেখা গৈছিল।<ref name="Doniger">{{citation|last=Doniger|first=Wendy|title=The woman who pretended to be who she was: myths of self-imitation|chapter=Chapter 6: Reincarnation|pages=112–136 [135]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|isbn=0-19-516016-9}}</ref> ''কৰ্জ''ক কেইবাবাৰো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল [[কন্নড় চলচ্চিত্ৰ|কন্নড়]] ছবি ''যুগ পুৰুষ'' (১৯৮৯), [[তামিল চলচ্চিত্ৰ|তামিল]] ছবি ''এন্নাক্কুল অৰুৱন (১৯৮৪ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)'' (১৯৮৪) আৰু হিন্দী ছবি ''ওম শান্তি ওম''।<ref>[http://www.mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?page=article&sectid=30&contentid=20080807200808070235582987cdd87f Ashanti nags Om Shanti Om] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024183614/http://mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?Page=article |date=24 October 2007 }} [[মুম্বাই মিৰৰ]], ৭ আগষ্ট ২০০৮।</ref><ref name="hum">[http://www.humsurfer.com/shah-rukh-farah-sued-writer-claims-srk-stole-his-script-for-om-shanti-om Shah Rukh, Farah Sued: Writer Claims SRK stole his script for Om Shanti Om] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413205105/http://www.humsurfer.com/shah-rukh-farah-sued-writer-claims-srk-stole-his-script-for-om-shanti-om |date=13 April 2009}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == * {{cite book |last=Abbasi |first=Yasir |title=Yeh Un Dinoñ Ki Baat Hai: Urdu Memoirs of Cinema Legends |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2018 |isbn=978-9387471054 }} * {{cite book |last=Akbar |first=Khatija |title=Madhubala: Her Life, Her Films |publisher=Hay House |year=1997 |isbn=9788174761538 }} * {{cite book |last=Deep |first=Mohan |title=The Mystery and Mystique of Madhubala |publisher=Magna Books |year=1996 |isbn=1906574219 }} * {{cite book |last=Ghosh |first=Nabendu |title=Ashok Kumar: His Life and Times |publisher=Indus |year=1995 |isbn=8172232187 }} * {{cite book |last=Mishra |first=Vijay |title=Bollywood Cinema: Temples of Desire |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=9780415930154 }} * {{cite book |last=Prabhu |first=Gayathri |title=Shadow Craft: Visual Aesthetics of Black and White Hindi Cinema |publisher=Bloomsbury Academic |year=2020 |isbn=9789390176267 }} == টোকা == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|0041619|মহল}} [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] 2zeiuserbv80j5pvg5g1jo73l49scfm 646817 646811 2026-10-23T15:27:03Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[মহল (১৯৪৯ চনৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ)]]ৰ পৰা [[মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 646811 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ}} {{Infobox film | name = মহল | image = [[File:Mahal 1949 film poster.jpg|মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)ৰ পোষ্টাৰ]] | caption = চলচ্চিত্ৰখনৰ পোষ্টাৰ | director = কমল আমৰোহী | producer = [[অশোক কুমাৰ]]<br />সাৱক ৱাচা | writer = কমল আমৰোহী | screenplay = কমল আমৰোহী | story = কমল আমৰোহী | based_on = | starring = [[অশোক কুমাৰ]]<br />[[মধুবালা]] | music = খেমচন্দ প্ৰকাশ | cinematography = যোছেফ ৱিৰ্শ্বিং | editing = বিমল ৰায়<br />এম. শংকৰ<br />আৰ. এম. টিপনিছ | studio = [[বম্বে টকীজ]] | distributor = বম্বে টকীজ | released = {{Film date|df=y|1949|10|19}} | runtime = ১৬৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = [[হিন্দুস্তানী ভাষা|হিন্দুস্তানী]] | budget = {{Estimation}} {{INR}}৯ লাখ ({{Estimation}} ২০১৬ চনৰ হিচাপত {{INR}}১২.১ কোটি)<ref name=":0">{{cite news |title=Testing times for Madhubala |author=Roshmila Bhattacharya |url=http://www.punemirror.in/article/19/201305062013050609002739063f4e6c5/Testing-times-for-Madhubala.html |publisher=Pune Mirror |date=6 May 2013 |access-date=10 October 2023 |archive-url=https://archive.today/20130702104745/http://www.punemirror.in/article/19/201305062013050609002739063f4e6c5/Testing-times-for-Madhubala.html |archive-date=2 July 2013 |url-status=dead}}</ref> | gross = {{Estimation}} {{INR}}১.৪৫ কোটি ({{Estimation}} ২০১৬ চনৰ হিচাপত {{INR}}১৯৮ কোটি)<ref name=BoxOffice /> }} '''মহল ({{lang-en|Mahal}})''' হৈছে ১৯৪৯ চনত মুক্তি পোৱা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ মনস্তাত্ত্বিক আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ। ১৯৪৯ চনৰ এই চলচ্চিত্ৰখন সাৱক ৱাচা আৰু অশোক কুমাৰে [[বম্বে টকীজ]]ৰ বেনাৰত প্ৰযোজনা কৰিছিল। [[কমল আমৰোহী]]য়ে ছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছিল। এইখনেই আছিল তেওঁৰ পৰিচালক হিচাপে প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য, কাহিনী আৰু সংলাপৰ দায়িত্বতো আমৰোহী আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল খেমচন্দ প্ৰকাশে। বলিউডৰ প্ৰথম ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ হিচাপে অভিহিত এই ছবিখনৰ কাহিনী এজন অভিজাত ব্যক্তিক (অশোক কুমাৰ) কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। তেওঁ এখন প্ৰাচীন প্ৰাসাদত বাস কৰিবলৈ আহে আৰু তাত এগৰাকী ৰহস্যমজ়ী নাৰীৰ (মধুবালা) আবিৰ্ভাৱ ঘটে। নাৰীগৰাকীয়ে দাবী কৰে যে পূৰ্বজন্মত তেওঁলোক প্ৰেমিক-প্ৰেমিকা আছিল।<ref name=":0"/><ref name=upperstall2/> ''মহল'' বম্বে টকীজ ষ্টুডিঅ'ই সীমিত বাজেটেৰে নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ছবিখনৰ জৰিয়তে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰা আমৰোহীক প্ৰথমে বহুতো আগশাৰীৰ অভিনেত্ৰীয়ে প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। অৱশেষত তেতিয়াৰ উদীয়মান অভিনেত্ৰী মধুবালাক ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণত তুলনামূলকভাৱে বহু সময় লাগিছিল, যাৰ ফলত সংবাদ মাধ্যমত ছবিখনৰ বিষয়ে নেতিবাচক ধাৰণা সৃষ্টি হৈছিল। ''মহল'' ১৯৪৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছবিগৃহত মুক্তি পায়। সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত আৰু নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰাৰ পাছতো ছবিখন সেই দশকৰ অন্যতম বৃহৎ ব্যাৱসায়িক সফলতা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ই বম্বে টকীজৰ ইতিহাসৰো সৰ্বাধিক আৰ্থিক সফলতা লাভ কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ছবিখনে মধুবালা আৰু ইয়াৰ সংগীতত কণ্ঠদান কৰা নেপথ্য গায়িকা [[লতা মংগেশকাৰ]]ক তাৰকাখ্যাতিৰ শীৰ্ষলৈ লৈ যায়। মুক্তিৰ পাছৰেপৰা ''মহল''-এ বহুতো ভৌতিক চলচ্চিত্ৰক প্ৰভাবিত কৰিছে। ব্ৰিটিছ ফিল্ম ইনষ্টিটিউটৰ "১০খন উল্লেখযোগ্য ৰোমাণ্টিক ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ"ৰ তালিকা আৰু ''স্কুপহুপ''ৰ "১৪খন বলিউডৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ, যিবোৰ আপুনি অকলশৰে চাব নোৱাৰে" শীৰ্ষক তালিকাতো ছবিখন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|first=Michael|last=Blyth|url=https://www.bfi.org.uk/lists/10-great-romantic-horror-films |title=10 great romantic horror films |publisher=BFI |date=22 May 2015 |accessdate=30 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kurian|first=Danny|date=2015-05-16|title=14 Bollywood Horror Movies That You Just Can't Watch Alone|url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/bollywood-horror-movies/|access-date=2020-12-08|website=www.scoopwhoop.com|language=English}}</ref> == কাহিনী == [[File:Mahal (1949).webm|thumb|x200px|''মহল'']] ''মহল'' পুনৰ্জন্ম আৰু ভূতৰ কাহিনী। [[এলাহাবাদ]]ত এখন সুন্দৰ, পৰিত্যক্ত ৰাজপ্ৰাসাদ আছে। ইয়াৰ নতুন গৰাকী হৰি শংকৰ (অশোক কুমাৰ) তাত বাস কৰিবলৈ আহোঁতে এজন বৃদ্ধ মালীয়ে তেওঁক অসম্পূৰ্ণ প্ৰেমৰ কাহিনীটো বৰ্ণনা কৰে। প্ৰায় ৪০ৰপৰা ৪৫ বছৰ আগতে এজন ব্যক্তিয়ে এই প্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰেমিকা কামিনী (মধুবালা) তাত থাকিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। কামিনীয়ে গোটেই দিনটো অপেক্ষা কৰি থাকিছিল, যাতে মাজনিশা সেই ব্যক্তিজন তেওঁৰ ওচৰলৈ আহে। কিন্তু পুৱতি নিশা হোৱাৰ আগতেই তেওঁ গুচি গৈছিল। এদিন ধুমুহাময় নিশা সেই ব্যক্তিজনৰ জাহাজখন ডুব যায় আৰু তেওঁ পানীত ডুবি মৃত্যুবৰণ কৰে। কামিনীক এৰি যোৱাৰ আগতে তেওঁ কৈছিল যে তেওঁলোকৰ প্ৰেম কেতিয়াও শেষ নহ'ব। কেইদিনমানৰ পাছত কামিনীৰো মৃত্যু হয়। শংকৰ যেতিয়া এটা শোৱনি-কোঠালৈ যায়, তেতিয়া বেৰৰপৰা এখন ফটো সৰি পৰে। ফটোখনত থকা মানুহজনৰ মুখখন নিজৰ সৈতে হুবহু মিল থকা দেখি শংকৰ আচৰিত হয়। তাৰ পাছত তেওঁ এগৰাকী মহিলাৰ গানৰ মাত শুনিবলৈ পায় আৰু মাতটোৰ পম খেদি যায়। এটা কোঠাত তেওঁ মহিলাগৰাকীক বহি থকা দেখে, কিন্তু তেওঁক দেখা পোৱাৰ লগে লগে মহিলাগৰাকী পলাই যায়। শংকৰৰ বন্ধু শ্ৰীনাথ (কানু ৰয়) আহি পায়। শংকৰে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্বজন্মৰ অসম্পূৰ্ণ প্ৰেমৰ কাহিনীটোৰ পুৰুষজন হয়তো শ্ৰীনাথেই। শ্ৰীনাথে তেওঁক শান্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু কিছুসময়ৰ পাছতে মহিলাগৰাকী পুনৰ দেখা দিয়ে। দুয়োজনে তেওঁৰ পিছে পিছে গৈ প্ৰাসাদৰ ছাদত উপস্থিত হয়। তাত মহিলাগৰাকীয়ে পানীত জঁপিয়াই পৰে, কিন্তু তললৈ চাই তেওঁলোকে একো দেখা নাপায়। পাছদিনা শংকৰ কানপুৰলৈ উভতি যায়। নৈনী নামৰ ঠাইত তেওঁ ৰে'লৰপৰা নামি পুনৰ প্ৰাসাদটোলৈ যায়। কামিনীয়ে তেওঁক কয় যে তেওঁ বাস্তৱিকতে আছে। কিন্তু শ্ৰীনাথে বাধা দি শংকৰক সতৰ্ক কৰে যে কামিনীয়ে তেওঁক মৃত্যুৰ মুখলৈ টানি নিব। ভূতগৰাকীয়ে পুনৰ আবিৰ্ভাৱ হৈ শ্ৰীনাথক তেওঁলোকৰ মাজৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ কয়। খঙত শ্ৰীনাথে তেওঁক গুলীয়াবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু বিফল হয়। কামিনীয়ে শংকৰক কয় যে শংকৰে ভাল পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিলে তেওঁ পুনৰ জীৱন লাভ কৰিব পাৰিব। তেওঁ শংকৰক মালীৰ জীয়েকৰ মুখখন চাই তাই ধুনীয়া হয় নে নহয় আৰু সেই মুখত কামিনীক গ্ৰহণ কৰিব পাৰিব নে নাই, সেয়া নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কয়। ইফালে, শ্ৰীনাথৰপৰা সকলো কথা শুনি শংকৰৰ পিতৃ আহি তেওঁক ঘৰলৈ লৈ যায়। শংকৰে ৰঞ্জনা (বিজয়লক্ষ্মী)ক বিয়া কৰায়। কামিনীক পাহৰিবলৈ তেওঁ পত্নীৰ সৈতে বহু দূৰলৈ গুচি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। দুবছৰৰ পাছত, শংকৰৰ ৰাতি ৰাতি ক'লৈ যায় জানিবলৈ উদ্বিগ্ন হৈ পৰা ৰঞ্জনাই এদিন তেওঁৰ পিছে পিছে যায় আৰু তেওঁক কামিনীক লগ ধৰিবলৈ যোৱা দেখে। কামিনীয়ে শংকৰক মালীৰ জীয়েকক হত্যা কৰিবলৈ কয়, যাতে তাইৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ পুনৰ জীৱন লাভ কৰিব পাৰে। সকলো কথা শুনি ৰঞ্জনাই বিহ পান কৰে আৰু মৃত্যুৰ আগতে আৰক্ষী থানালৈ গৈ শংকৰে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰি বিহ খুৱাইছে বুলি স্বীকাৰোক্তি দিয়ে। শংকৰক আদালতত হাজিৰ কৰোৱা হয়। মালীৰ জীয়েক আশা (আশা)কো শংকৰ আৰু ৰঞ্জনাৰ মাজত সংঘটিত হোৱা সংঘাতৰ বাবে দোষী বুলি অভিযুক্ত কৰি আদালতলৈ অনা হয়। পাছত প্ৰকাশ পায় যে আশাই কামিনীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, কাৰণ ফটোখনত থকা শংকৰৰ সৈতে চেহেৰাৰ মিল থকা মানুহজনৰ প্ৰতি তাই প্ৰেমত পৰিছিল। অৱশেষত শংকৰক মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি দিয়া হয়। কিন্তু পাছত আৰক্ষীয়ে ৰঞ্জনাৰ চিঠিখনৰ বিষয়ে জানিব পাৰে আৰু শংকৰক মুকলি কৰি দিয়ে। শংকৰ শ্ৰীনাথৰ ঘৰলৈ দৌৰি যায়, কিন্তু তাত উপস্থিত হোৱাৰ আগতেই তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ছবিখনৰ শেষত শোকাকুল আশা আৰু শ্ৰীনাথক একেলগে আঁতৰি যোৱা দেখা যায়। == অভিনেতা-অভিনেত্ৰী == *'' [[অশোক কুমাৰ]]'' হৰি শংকৰ চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * ''[[মধুবালা]]'' কামিনী চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> *'' এম. কুমাৰ '' হৰি শংকৰৰ পিতৃ চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * ''বিজয়লক্ষ্মী'' ৰঞ্জনা চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * কানু ৰয় শ্ৰীনাথ * ''নাজিৰ হুছেইন'' কামিনীৰ পিতৃ চৰিত্ৰত * এৰুজ টাৰাপোৰ * শীলা নাইক * লীলা পাণ্ডে * নীলম * কানিজ * জগন্নাথ * মহছিন * লক্ষ্মণ ৰাও * এছ. এ. বেকাৰ * ৰামাস্ত্ৰী * ৰাজা ছেলিম == নিৰ্মাণ == [[File:Kamal_Amrohi_%2828553611573%29.jpg|thumb|180px|ছবিখনৰ পৰিচালক কমল আমৰোহী (''১৯৫০ৰ দশকৰ এখন আলোকচিত্ৰ'')]] ''মহল'' সাৱক ৱাচা আৰু অশোক কুমাৰে [[বম্বে টকীজ]]ৰ বেনাৰত প্ৰযোজনা কৰিছিল। ছবিখনৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনাৰ দায়িত্বত আছিল কমল আমৰোহী। এইখনেই আছিল পৰিচালক হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ।{{sfn|Deep|1996|p=144}} কাহিনীটোৰ এটা অংশ অশোক কুমাৰে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৪৮ চনৰ এটা বাস্তৱ ঘটনা স্মৰণ কৰি এই কাহিনী কৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ জিজিবয় হাউছৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰি আছিল। মাজনিশা তেওঁ এগৰাকী ৰহস্যমজ়ী মহিলাৰ গাড়ীত মূৰ নথকা এটা মৃতদেহ দেখা পাইছিল।<ref name=":2">{{Cite web|date=2019-10-13|title=When Ashok Kumar saw a headless corpse and Mahal was born|url=https://topleadindia.com/2019/10/13/when-ashok-kumar-saw-a-headless-corpse-and-mahal-was-born/|access-date=2021-07-11|website=Top Lead India|language=en-US}}</ref> কিছুসময়ৰ পাছতে মহিলাগৰাকী সেই স্থানৰপৰা অন্তৰ্ধান হয়। অশোক কুমাৰৰ চাকৰসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেওঁ হয়তো সপোনহে দেখিছিল। কুমাৰে ওচৰৰ আৰক্ষী থানাত অভিযোগ দাখিল কৰিবলৈ যাওঁতে এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক জনায় যে ১৪ বছৰ আগতে একে ঠাইতে একেধৰণৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এগৰাকী মহিলাই এজন ব্যক্তিক হত্যা কৰাৰ পাছত পথ দুৰ্ঘটনাত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল।<ref name=":2"/> কুমাৰে এই কাহিনী আমৰোহীক বৰ্ণনা কৰে। আমৰোহীয়ে ইয়াৰ আগতে ১৯৩৯ চনৰ ছোহৰাব মোদীৰ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ ''পুকাৰ (১৯৩৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)''ৰ সংলাপ লিখিছিল, কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰা নাছিল। আমৰোহীয়ে কাহিনীটোৰ কিছু পৰিৱৰ্তন সাধন কৰি ইয়াক অধিক বিকশিত কৰে আৰু ছবিখনৰ নাম ''মহল'' ৰাখে। এই শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে অট্টালিকা বা ৰাজপ্ৰাসাদ।{{sfn|Deep|1996|p=37}} উল্লেখযোগ্য যে ছবিখনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক কাহিনীটোৰ সৈতে ৰূপাৰ্ট ক্ৰফ্ট-কুকৰ এখন চুটিগল্পৰ সাদৃশ্য আছে। সেই গল্পৰ আধাৰত ১৯৪৫ চনত ''দ্য ফেটেল উইটনেছ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ৱাচাই ছবিখনৰ কাহিনী প্ৰথমে নাকচ কৰিছিল। তেওঁৰ আশংকা আছিল যে ৰহস্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰই সদায় দৰ্শকৰ পুনৰাবৃত্ত আগ্ৰহ লাভ নকৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি বম্বে টকীজে পূৰ্বৰ কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰৰ ব্যাৱসায়িক বিফলতাৰ বাবে ইতিমধ্যে আৰ্থিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। কিন্তু কুমাৰে দৃঢ়তাৰে কয় যে ভালদৰে পৰিচালনা কৰিলে ছবিখন আকৰ্ষণীয় হ'ব পাৰে। সেয়েহে তেওঁ আমৰোহীক পৰিচালক হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Deep|1996|pp=37–39}} কুমাৰে নিজেও সহ-প্ৰযোজক হ'বলৈ, সম্ভাৱ্য লোকচান বহন কৰিবলৈ আৰু ছবিখনত অভিনয় কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে। কামিনীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত অভিনেত্ৰী বাছনি কৰাৰ দায়িত্ব তেওঁ আমৰোহীক অৰ্পণ কৰে।{{sfn|Deep|1996|pp=37–39}} মুখ্য নাৰী চৰিত্ৰটোৰ বাবে অভিনেত্ৰী বাছনি কৰাটো জটিল হৈ পৰিছিল। কেইবাগৰাকীও প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰীয়ে চৰিত্ৰটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল আৰু আন কিছুমানে অধিক পাৰিশ্ৰমিক বিচাৰিছিল। এটা সময়ত [[ছুৰাইয়া]]ক চৰিত্ৰটোৰ বাবে বিবেচনা কৰা হৈছিল আৰু ৱাচাই তেওঁক প্ৰায় চূড়ান্তও কৰিছিল। ৱাচাৰ বিশ্বাস আছিল যে ছুৰাইয়া আৰু কুমাৰৰ যুটিটোৱে দৰ্শকক আকৰ্ষণ কৰিব। কিন্তু ছুৰাইয়াৰ আইতাক ছবিখনৰ ব্যতিক্ৰমী কাহিনীটোৰ প্ৰতি বিশেষ উৎসাহী নাছিল।{{sfn|Akbar|1997|p=53}} ইফালে, তেতিয়াৰ ১৫বছৰীয়া আৰু এতিয়াও বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ নকৰা উদীয়মান অভিনেত্ৰী [[মধুবালা]]ই কামিনীৰ চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে। ৱাচাই তেওঁৰ বয়স আৰু অভিজ্ঞতাৰ অভাৱৰ বাবে তেওঁক পোনপটীয়াকৈ নাকচ কৰিছিল। কিন্তু আমৰোহীয়ে মধুবালাৰ অডিশ্যন লোৱাৰ দাবী জনায়।{{sfn|Deep|1996|pp=37–38}} আমৰোহীয়ে পাছত কৈছিল, "প্ৰথমবাৰ লগ পাওঁতে তেওঁ কোনো তাৰকা নাছিল। মই নতুন মুখ বিচাৰি আছিলোঁ আৰু তেওঁ সেই চৰিত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত আছিল।" {{sfn|Abbasi|2018|p=152}} ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ মতে, প্ৰথম পৰ্দা-পৰীক্ষাত [[মধুবালা]]ক "একেবাৰেই ভাল দেখা পোৱা নাছিল।" প্ৰচলিত কথা অনুসৰি, ষ্টুডিঅ'ৰ কৰ্মচাৰী জাৰ্মান চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী যোছেফ ৱিৰ্শ্বিঙক কিশোৰী অভিনেত্ৰীগৰাকীক আটাইতকৈ বেয়াকৈ দেখুৱাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।<ref name=":0"/> আমৰোহীয়ে নিজে দ্বিতীয়টো অডিশ্যনৰ দায়িত্ব লয় আৰু নিজৰ সুবিধামতে পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰি মধুবালাৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰে। এইবাৰ ক'লা-বগা ছবিতো মধুবালাক "অপূৰ্ব সুন্দৰী" দেখা গৈছিল আৰু সকলোৱে একমত হৈছিল যে কামিনীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে তেৱেঁই উপযুক্ত। ''ইণ্ডিয়া টাইমছ''ত এইদৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":0"/> ইয়াৰ পাছতে মধুবালাই চৰিত্ৰটো লাভ কৰে, যদিও ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা কুমাৰৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ দুগুণতকৈও অধিক আছিল। বহু বছৰৰ পাছত কুমাৰে কৈছিল, "মধুবালাৰ বয়স মাত্ৰ প্ৰায় ১৫ বছৰ আছিল আৰু তেওঁ অভিনয়ত ইমানেই কেঁচা আছিল যে প্ৰায় প্ৰতিটো দৃশ্যতে কেইবাবাৰো পুনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু ''মহল'' আছিল ব্যতিক্ৰমী, আৰু মই নিশ্চিত আছিলোঁ যে আমাৰ চৰিত্ৰ নিৰ্বাচন ভুল হোৱা নাছিল।" <ref name=":0"/> ''মহল''ৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ সময়ছোৱাত ছবিৰ দলটোৱে আৰ্থিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। সা-সামগ্ৰী কিনিবলৈ পৰ্যাপ্ত ধন নথকাৰ বাবে আমৰোহীয়ে নিজৰ ঘৰৰপৰা পুৰণি মূল্যৱান সামগ্ৰী আৰু পোছাক আনি ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref name=":0"/> সংগীত ৰচনাৰ বাবে খেমচন্দ প্ৰকাশক নিয়োগ কৰা হৈছিল আৰু নক্ষবে গীতৰ কথা লিখিছিল। [[লতা মংগেশকাৰ]], ৰাজকুমাৰী ডুবে আৰু জোহৰাবাই আম্বেৱালীয়ে ছবিখনৰ গীতসমূহত কণ্ঠদান কৰিছিল। "আয়েগা আনেৱালা" গীতটো গাবলৈ প্ৰথমে [[টুন টুন]]ক প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। কিন্তু [[কাৰদাৰ প্ৰডাকচনছ]]ৰ সৈতে থকা চুক্তিৰ বাবে তেওঁ প্ৰস্তাৱটো প্ৰত্যাখ্যান কৰে।<ref>{{cite web|author=Manish Gaekwad |url=https://thereel.scroll.in/805494/redemption-song-afsana-likh-rahi-hoon-by-tun-tun |title=Redemption song: 'Afsana Likh Rahi Hoon' by Tun Tun |publisher=Scroll.in website |date=24 March 2016 |access-date=14 October 2023}}</ref> পাছত মংগেশকাৰে সেই প্ৰাচীন প্ৰাসাদটোতে গীতটো গাইছিল, য'ত ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Akbar|1997|p=53}} প্ৰায় চাৰি মিনিট দৈৰ্ঘ্যৰ "মুশকিল হ্যায় বহুত মুশকিল" নামৰ আন এটা গীত আমৰোহী আৰু মধুবালাই এটা টেকতে সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Rag|first=Pankaj|url=https://books.google.com/books?id=AcP5HPRDgewC|title=Dhuno Ki Yatra|date=2006-01-01|publisher=Rajkamal Prakashan|isbn=978-81-267-1169-7|pages=125|language=hi}}</ref> আনসকলৰ আপত্তি সত্ত্বেও আমৰোহীয়ে মধুবালাৰ অভিনয় প্ৰতিভাক উচ্চ স্থান দিছিল। তেওঁৰ মতে, "এই ছবিখনৰ জৰিয়তেই তেওঁৰ প্ৰকৃত সামৰ্থ্য প্ৰকাশ পাইছিল।" {{sfn|Abbasi|2018|p=152}} প্ৰথমতে ছবিখনৰ শেষত মুখ্য চৰিত্ৰ শংকৰ আৰু কামিনীয়ে পৰৱৰ্তী জন্মত পুনৰ মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছিল। কিন্তু কুমাৰৰ পৰামৰ্শত মুক্তিৰ এদিন আগতে সেই দৃশ্যসমূহ আঁতৰাই দিয়া হয়।{{sfn|Ghosh|1995|pp=74–79}} == সংগীত == {{Track listing | all_lyrics = জে. নক্ষব | all_music = খেমচন্দ প্ৰকাশ{{sfn|Akbar|1997|p=53}} | headline = গীতসমূহ | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = মহল থীম (বাদ্যসংগীত) | length1 = 3:16 | extra1 = খেমচন্দ প্ৰকাশ | title2 = ঘবৰা কে জো হম | length2 = 4:04 | extra2 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title3 = এক তীৰ চলা | length3 = 4:26 | extra3 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title4 = ছুন ছুন ঘুংঘৰুৱা | length4 = 4:42 | extra4 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] আৰু জোহৰা বাই | title5 = মই ৱহ হঁছী হুঁ | length5 = 4:49 | extra5 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title6 = মুশকিল হ্যায় বহুত | length6 = 3:55 | extra6 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | title7 = আয়েগা আনেৱালা | length7 = 6:52 | extra7 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | title8 = দিল নে ফিৰ ইয়াদ কিয়া | length8 = 4:14 | extra8 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | total_length = {{Duration|m=36|s=00}} }} == মুক্তি == === প্ৰভাৱ আৰু বক্স অফিচ === ''মহল'' ১৯৪৯ চনৰ ১৩ অক্টোবৰত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰে।{{sfn|Akbar|1997|page=53}} মুক্তিৰ পাছতে ছবিখন জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু তৃতীয় সপ্তাহৰ ভিতৰতে সমগ্ৰ দেশতে আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name=":4">{{Cite book|last=Acharya|first=Madhukant|url=https://books.google.com/books?id=KF9RDwAAQBAJ|title=Friends and Five Seasons: Publishing Hero Rupen (Vol 2)|date=2018-03-15|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-388-7|pages=377|language=en}}</ref> বম্বে টকীজৰ পূৰ্বৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ব্যাৱসায়িক বিফলতাৰ বাবে ''মহল''ৰ সফলতা সম্পূৰ্ণ অপ্ৰত্যাশিত আছিল। ছবিখনে "বম্বে টকীজৰ আৰ্থিক সমস্যাত আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিব বুলি ভবা হতাশাবাদীসকলক আচৰিত কৰি তুলিছিল।" <ref name=":0"/> এজন ছবিগৃহৰ মালিকে সংবাদ মাধ্যমক কৈছিল, "বন্ধু-বান্ধৱ আৰু সাধাৰণ দৰ্শকৰপৰা বিনামূলীয়া প্ৰৱেশ-পত্ৰৰ বাবে ইমান অনুৰোধ পাইছোঁ যে মই অভিভূত হৈ পৰিছোঁ। কিছুমান প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে মই প্ৰৱেশ-পত্ৰ দিওঁ, কাৰণ সকলো প্ৰদৰ্শনীৰ টিকট আগতীয়াকৈ বিক্ৰী হৈ যায়। ছবিখনে আমাৰ উপাৰ্জন আশা কৰাতকৈ বহু বেছি বৃদ্ধি কৰিছে। মোৰ বিশ্বাস, ই ৰূপালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন কৰা সফল ছবিত পৰিণত হ'ব। মানুহে ছবিখন বাৰে বাৰে চাব বিচাৰে।" <ref name=":4"/> ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনীসমূহত সদায় দৰ্শকৰ আসন পূৰ্ণ হৈ আছিল। ছবিখনৰ সংলাপ আৰু গীতৰ কথা সন্নিৱিষ্ট পুস্তিকাৰ বাবেও ব্যাপক চাহিদাৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name=":4"/> বাণিজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক ৱেবছাইট ''বক্স অফিচ ইণ্ডিয়া''ই ''মহল''ক "ছুপাৰ হিট" বুলি ঘোষণা কৰিছে।<ref name="Boxofficeindia">{{Cite web|date=2013-10-16|title=Top Earners 1940s|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016234445/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|archive-date=16 October 2013|website=Box office India website|access-date=2023-10-10}}</ref> ছবিখনৰ বক্স অফিচ উপাৰ্জনৰ সঠিক পৰিসংখ্যা উপলব্ধ নহ'লেও চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্যৰ ৱেবছাইটসমূহে অনুমাণিক হিচাপ আগবঢ়াইছে। বক্স অফিচ ইণ্ডিয়াৰ মতে, ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন আছিল {{INRConvert|14.5|m|nolink=no|year=1970|mode=historical}}। ১৯৪৯ চনত ই সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাত তৃতীয় স্থান লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ আগত আছিল ''বৰছাত (১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)'' আৰু ''আন্দাজ (১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)''।<ref name=BoxOffice>{{Cite web|date=2012-09-22|title=Top Earners 1949|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|url-status=dead|website=Box Office India website|access-date=2023-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922023327/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|archive-date=22 September 2012}}</ref> ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৱেবছাইটটোৱে ছবিখনৰ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সৈতে সামঞ্জস্য কৰা উপাৰ্জন {{INRConvert|410|m|nolink=no|year=2009|mode=historical}} বুলি উল্লেখ কৰিছিল আৰু ১৯৪০ৰ দশকৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ তালিকাত ইয়াক দশম স্থান দিছিল। ২০২০ চনলৈকে মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হিচাপত ভাৰতৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা এশখন চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত ''মহল'' অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছিল।<ref>{{Cite web|date=2006-04-22|title=All Time Top Earners in India (film Mahal #76 on the LIST)|url=http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060422165153/http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm|website=Box Office India website|archive-date=22 April 2006|access-date=2023-10-13}}</ref> === সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া === সমালোচনাসমূহত মধুবালাক ছবিখনৰ "প্ৰকৃত সফলতা" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয়ক বয়সত বহু ডাঙৰ অশোক কুমাৰৰ অভিনয়তকৈও অধিক প্ৰশংসা কৰা হৈছিল।<ref name=":4"/> ৱিৰ্শ্বিঙৰ চিত্ৰগ্ৰহণশৈলীৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ ''মোশ্যন পিকচাৰ মেগাজিন''ৰ এজন সাংবাদিকে ''মহল''ক "ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ ইতিহাসৰ এক মাইলৰ খুঁটি" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web|title=Bombay Talkies' Mahal—Madhubala and Ashok Kumar—The Motion Picture Magazine|url=https://cineplot.com/mahal-1949/|access-date=2021-04-23|language=en-US}}</ref> কিন্তু ছবিখনৰ প্ৰতি সামগ্ৰিক সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া মিশ্ৰিত আছিল। পেটেলে ইয়াৰ কাহিনীটোক "অদ্ভুত অৰ্থহীনতা বিশুদ্ধ আৰু নিৰ্মল" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2009-04-09|title=Thus wrote Filmindia (and Mother India) - II|url=https://upperstall.com/features/thus-wrote-filmindia-and-mother-india-ii/|access-date=2023-10-13|website=Upperstall.com}}</ref> আনহাতে, ''মোশ্যন পিকচাৰ মেগাজিন''ৰ মতে, ছবিখন আছিল "ভূত, প্ৰেতাত্মা, অলৌকিক আবিৰ্ভাৱ, শিহৰণ, কঁপনি, বাদুলী আৰু সাপৰ কাহিনী।" আলোচনীখনে লগতে মন্তব্য কৰিছিল যে ছবিখনে দৰ্শকৰ মনত ভয়ৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ সক্ষম হয়, কিন্তু তাৰ আঁৰত এটাতকৈ অধিক কাৰণ আছে।<ref name=":1"/> সময়ৰ লগে লগে ছবিখনৰ প্ৰতি সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগীৰ যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছে আৰু আধুনিক সমালোচকসকলে ইয়াক প্ৰায়ে এখন ধ্ৰুপদী ছবি বুলি অভিহিত কৰে।{{sfn|Akbar|1997|page=49}} আপাৰষ্টলৰ বাবে লিখা এটা পৰ্যালোচনাত কৰণ বালিয়ে ছবিখনৰ "সমৃদ্ধ স্তৰযুক্ত আৰু বিষণ্ণ দৃশ্যৰূপ, শব্দৰ কল্পনাপ্ৰসূত ব্যৱহাৰ, ৰহস্যমজ় অস্পষ্টতা আৰু মনত ৰৈ যোৱা সংগীত"ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=upperstall2>{{Cite web|last=Bali|first=Karan|date=2016-06-23|title=Mahal (1949 film) - film review|url=https://upperstall.com/film/mahal/|access-date=2023-10-13|website=Upperstall.com website}}</ref> লেখক বিজয় মিশ্ৰই তেওঁৰ ''বলিউড চিনেমা: টেম্পলছ অৱ ডিজায়াৰ'' নামৰ গ্ৰন্থত লিখিছে যে ''মহল''ৰ কাহিনী সম্পূৰ্ণৰূপে সমাপ্ত নোহোৱা আৰু ইয়াৰ গাঁথনিত অস্পষ্ট মুহূৰ্তসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থকাৰ বাবেই ছবিখন এক বিশেষ কৃতিত্ব হিচাপে বিবেচিত হয়। তেওঁৰ মতে, [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] পুনৰ্জন্মৰ কাহিনীৰ ব্যৱহাৰে [[গথিক কল্পকাহিনী|গথিক আখ্যানৰ]] সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে আৰু শেষত ইয়াক হিন্দু নন্দনতাত্ত্বিক তত্ত্বৰ অন্তৰ্নিহিত মহত্ত্বমুখী প্ৰৱণতাৰ সৈতে সংযোগ কৰে।{{sfn|Mishra|2013|page=55}} ২০২০ চনত গায়ত্ৰী প্ৰভুৱেও একেধৰণৰ মূল্যায়ন আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, ''মহল''-এ পৰ্দাত প্ৰেম আৰু স্থাপত্যক এক অনন্য ৰূপত একত্ৰিত কৰিছে। প্ৰেম আৰু স্থানৰ মাজৰ সম্পৰ্কই নিজেই স্থানৰ প্ৰতি এক প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰে। এই সম্পৰ্কক চলচ্চিত্ৰৰূপ দিবলৈ এক স্বকীয় দৃশ্যভাষাৰ প্ৰয়োজন হয়, আৰু ছবিখনৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যসমূহত ''মহল''-এ এই কাম অসাধাৰণ নিখুঁততাৰে সম্পন্ন কৰিছে।{{sfn|Prabhu|2020}} == উত্তৰাধিকাৰ == {{multiple image | footer_align = center | footer = ''মহল''ৰ সফলতাই [[মধুবালা]] আৰু [[লতা মংগেশকাৰ]]ক (চিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে) নিশাটোৰ ভিতৰতে তাৰকাত পৰিণত কৰিছিল। | total_width = 300 | image1 = | alt1 = | image2 = Lata Mangeshkar black-and-white.jpg | alt2 = | align = | direction = | caption1 = | caption2 = }} ''মহল''ৰ সফলতাই নেপথ্য গায়িকা লতা মংগেশকাৰ আৰু মুখ্য অভিনেত্ৰী মধুবালাৰ কেৰিয়াৰ গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। দুয়োগৰাকীয়েই চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত ডাঙৰ সুযোগ লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰি আছিল। ''মহল'' মুক্তিৰ পাছৰ ছয় বছৰলৈকে মধুবালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰ হৈ আছিল। ১৯৫৫ চনত মুক্তি পোৱা ''মিষ্টাৰ এণ্ড মিছেছ '৫৫'' ছবিখনে এই স্থান লাভ কৰে। মংগেশকাৰে প্ৰায়ে "আয়েগা আনেৱালা"ক তেওঁৰ প্ৰিয় গীতসমূহৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name=upperstall2/> ''মহল''ৰ সম্পাদক বিমল ৰায় পৰৱৰ্তী সময়ত ''মধুমতী'' (১৯৫৮) ছবিখনৰ পৰিচালক হৈছিল। এই ছবিখনে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ, ভাৰতীয় টেলিভিছন আৰু সম্ভৱতঃ বিশ্বৰ চলচ্চিত্ৰ জগতত পুনৰ্জন্মৰ বিষয়-বস্তুৰ আধাৰত নিৰ্মিত বহুতো পৰৱৰ্তী সৃষ্টিৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="Mishra">{{citation|last=Mishra|first=Vijay|title=Bollywood cinema: temples of desire|publisher=[[Routledge]]|year=2002|isbn=0-415-93014-6|pages=49–57}}</ref> ''মহল''ৰ বহুতো বিষয়-বস্তু হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''কৰ্জ (চলচ্চিত্ৰ)'' (১৯৮০)তো পুনৰ দেখা গৈছিল।<ref name="Doniger">{{citation|last=Doniger|first=Wendy|title=The woman who pretended to be who she was: myths of self-imitation|chapter=Chapter 6: Reincarnation|pages=112–136 [135]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|isbn=0-19-516016-9}}</ref> ''কৰ্জ''ক কেইবাবাৰো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল [[কন্নড় চলচ্চিত্ৰ|কন্নড়]] ছবি ''যুগ পুৰুষ'' (১৯৮৯), [[তামিল চলচ্চিত্ৰ|তামিল]] ছবি ''এন্নাক্কুল অৰুৱন (১৯৮৪ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)'' (১৯৮৪) আৰু হিন্দী ছবি ''ওম শান্তি ওম''।<ref>[http://www.mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?page=article&sectid=30&contentid=20080807200808070235582987cdd87f Ashanti nags Om Shanti Om] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024183614/http://mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?Page=article |date=24 October 2007 }} [[মুম্বাই মিৰৰ]], ৭ আগষ্ট ২০০৮।</ref><ref name="hum">[http://www.humsurfer.com/shah-rukh-farah-sued-writer-claims-srk-stole-his-script-for-om-shanti-om Shah Rukh, Farah Sued: Writer Claims SRK stole his script for Om Shanti Om] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413205105/http://www.humsurfer.com/shah-rukh-farah-sued-writer-claims-srk-stole-his-script-for-om-shanti-om |date=13 April 2009}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == * {{cite book |last=Abbasi |first=Yasir |title=Yeh Un Dinoñ Ki Baat Hai: Urdu Memoirs of Cinema Legends |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2018 |isbn=978-9387471054 }} * {{cite book |last=Akbar |first=Khatija |title=Madhubala: Her Life, Her Films |publisher=Hay House |year=1997 |isbn=9788174761538 }} * {{cite book |last=Deep |first=Mohan |title=The Mystery and Mystique of Madhubala |publisher=Magna Books |year=1996 |isbn=1906574219 }} * {{cite book |last=Ghosh |first=Nabendu |title=Ashok Kumar: His Life and Times |publisher=Indus |year=1995 |isbn=8172232187 }} * {{cite book |last=Mishra |first=Vijay |title=Bollywood Cinema: Temples of Desire |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=9780415930154 }} * {{cite book |last=Prabhu |first=Gayathri |title=Shadow Craft: Visual Aesthetics of Black and White Hindi Cinema |publisher=Bloomsbury Academic |year=2020 |isbn=9789390176267 }} == টোকা == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|0041619|মহল}} [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] 2zeiuserbv80j5pvg5g1jo73l49scfm 647095 646817 2026-10-24T07:50:44Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 647095 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ}} {{Infobox film | name = মহল | image = [[File:Mahal 1949 film poster.jpg|মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)ৰ পোষ্টাৰ]] | caption = চলচ্চিত্ৰখনৰ পোষ্টাৰ | director = কমল আমৰোহী | producer = [[অশোক কুমাৰ]]<br />সাৱক ৱাচা | writer = কমল আমৰোহী | screenplay = কমল আমৰোহী | story = কমল আমৰোহী | based_on = | starring = [[অশোক কুমাৰ]]<br />[[মধুবালা]] | music = খেমচন্দ প্ৰকাশ | cinematography = যোছেফ ৱিৰ্শ্বিং | editing = বিমল ৰায়<br />এম. শংকৰ<br />আৰ. এম. টিপনিছ | studio = [[বম্বে টকীজ]] | distributor = বম্বে টকীজ | released = {{Film date|df=y|1949|10|19}} | runtime = ১৬৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = [[হিন্দুস্তানী ভাষা|হিন্দুস্তানী]] | budget = {{Estimation}} {{INR}}৯ লাখ ({{Estimation}} ২০১৬ চনৰ হিচাপত {{INR}}১২.১ কোটি)<ref name=":0">{{cite news |title=Testing times for Madhubala |author=Roshmila Bhattacharya |url=http://www.punemirror.in/article/19/201305062013050609002739063f4e6c5/Testing-times-for-Madhubala.html |publisher=Pune Mirror |date=6 May 2013 |access-date=10 October 2023 |archive-url=https://archive.today/20130702104745/http://www.punemirror.in/article/19/201305062013050609002739063f4e6c5/Testing-times-for-Madhubala.html |archive-date=2 July 2013 |url-status=dead}}</ref> | gross = {{Estimation}} {{INR}}১.৪৫ কোটি ({{Estimation}} ২০১৬ চনৰ হিচাপত {{INR}}১৯৮ কোটি)<ref name=BoxOffice /> }} '''মহল ({{lang-en|Mahal}})''' হৈছে ১৯৪৯ চনত মুক্তি পোৱা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ মনস্তাত্ত্বিক আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ। ১৯৪৯ চনৰ এই চলচ্চিত্ৰখন সাৱক ৱাচা আৰু অশোক কুমাৰে [[বম্বে টকীজ]]ৰ বেনাৰত প্ৰযোজনা কৰিছিল। [[কমল আমৰোহী]]য়ে ছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছিল। এইখনেই আছিল তেওঁৰ পৰিচালক হিচাপে প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য, কাহিনী আৰু সংলাপৰ দায়িত্বতো আমৰোহী আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল খেমচন্দ প্ৰকাশে। বলিউডৰ প্ৰথম ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ হিচাপে অভিহিত এই ছবিখনৰ কাহিনী এজন অভিজাত ব্যক্তিক (অশোক কুমাৰ) কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। তেওঁ এখন প্ৰাচীন প্ৰাসাদত বাস কৰিবলৈ আহে আৰু তাত এগৰাকী ৰহস্যমজ়ী নাৰীৰ (মধুবালা) আবিৰ্ভাৱ ঘটে। নাৰীগৰাকীয়ে দাবী কৰে যে পূৰ্বজন্মত তেওঁলোক প্ৰেমিক-প্ৰেমিকা আছিল।<ref name=":0"/><ref name=upperstall2/> ''মহল'' বম্বে টকীজ ষ্টুডিঅ'ই সীমিত বাজেটেৰে নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ছবিখনৰ জৰিয়তে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰা আমৰোহীক প্ৰথমে বহুতো আগশাৰীৰ অভিনেত্ৰীয়ে প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। অৱশেষত তেতিয়াৰ উদীয়মান অভিনেত্ৰী মধুবালাক ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণত তুলনামূলকভাৱে বহু সময় লাগিছিল, যাৰ ফলত সংবাদ মাধ্যমত ছবিখনৰ বিষয়ে নেতিবাচক ধাৰণা সৃষ্টি হৈছিল। ''মহল'' ১৯৪৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছবিগৃহত মুক্তি পায়। সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত আৰু নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰাৰ পাছতো ছবিখন সেই দশকৰ অন্যতম বৃহৎ ব্যাৱসায়িক সফলতা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ই বম্বে টকীজৰ ইতিহাসৰো সৰ্বাধিক আৰ্থিক সফলতা লাভ কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ছবিখনে মধুবালা আৰু ইয়াৰ সংগীতত কণ্ঠদান কৰা নেপথ্য গায়িকা [[লতা মংগেশকাৰ]]ক তাৰকাখ্যাতিৰ শীৰ্ষলৈ লৈ যায়। মুক্তিৰ পাছৰেপৰা ''মহল''-এ বহুতো ভৌতিক চলচ্চিত্ৰক প্ৰভাবিত কৰিছে। ব্ৰিটিছ ফিল্ম ইনষ্টিটিউটৰ "১০খন উল্লেখযোগ্য ৰোমাণ্টিক ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ"ৰ তালিকা আৰু ''স্কুপহুপ''ৰ "১৪খন বলিউডৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ, যিবোৰ আপুনি অকলশৰে চাব নোৱাৰে" শীৰ্ষক তালিকাতো ছবিখন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|first=Michael|last=Blyth|url=https://www.bfi.org.uk/lists/10-great-romantic-horror-films |title=10 great romantic horror films |publisher=BFI |date=22 May 2015 |accessdate=30 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kurian|first=Danny|date=2015-05-16|title=14 Bollywood Horror Movies That You Just Can't Watch Alone|url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/bollywood-horror-movies/|access-date=2020-12-08|website=www.scoopwhoop.com|language=English}}</ref> == কাহিনী == [[File:Mahal (1949).webm|thumb|x200px|''মহল'']] ''মহল'' পুনৰ্জন্ম আৰু ভূতৰ কাহিনী। [[এলাহাবাদ]]ত এখন সুন্দৰ, পৰিত্যক্ত ৰাজপ্ৰাসাদ আছে। ইয়াৰ নতুন গৰাকী হৰি শংকৰ (অশোক কুমাৰ) তাত বাস কৰিবলৈ আহোঁতে এজন বৃদ্ধ মালীয়ে তেওঁক অসম্পূৰ্ণ প্ৰেমৰ কাহিনীটো বৰ্ণনা কৰে। প্ৰায় ৪০ৰপৰা ৪৫ বছৰ আগতে এজন ব্যক্তিয়ে এই প্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰেমিকা কামিনী (মধুবালা) তাত থাকিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। কামিনীয়ে গোটেই দিনটো অপেক্ষা কৰি থাকিছিল, যাতে মাজনিশা সেই ব্যক্তিজন তেওঁৰ ওচৰলৈ আহে। কিন্তু পুৱতি নিশা হোৱাৰ আগতেই তেওঁ গুচি গৈছিল। এদিন ধুমুহাময় নিশা সেই ব্যক্তিজনৰ জাহাজখন ডুব যায় আৰু তেওঁ পানীত ডুবি মৃত্যুবৰণ কৰে। কামিনীক এৰি যোৱাৰ আগতে তেওঁ কৈছিল যে তেওঁলোকৰ প্ৰেম কেতিয়াও শেষ নহ'ব। কেইদিনমানৰ পাছত কামিনীৰো মৃত্যু হয়। শংকৰ যেতিয়া এটা শোৱনি-কোঠালৈ যায়, তেতিয়া বেৰৰপৰা এখন ফটো সৰি পৰে। ফটোখনত থকা মানুহজনৰ মুখখন নিজৰ সৈতে হুবহু মিল থকা দেখি শংকৰ আচৰিত হয়। তাৰ পাছত তেওঁ এগৰাকী মহিলাৰ গানৰ মাত শুনিবলৈ পায় আৰু মাতটোৰ পম খেদি যায়। এটা কোঠাত তেওঁ মহিলাগৰাকীক বহি থকা দেখে, কিন্তু তেওঁক দেখা পোৱাৰ লগে লগে মহিলাগৰাকী পলাই যায়। শংকৰৰ বন্ধু শ্ৰীনাথ (কানু ৰয়) আহি পায়। শংকৰে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্বজন্মৰ অসম্পূৰ্ণ প্ৰেমৰ কাহিনীটোৰ পুৰুষজন হয়তো শ্ৰীনাথেই। শ্ৰীনাথে তেওঁক শান্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু কিছুসময়ৰ পাছতে মহিলাগৰাকী পুনৰ দেখা দিয়ে। দুয়োজনে তেওঁৰ পিছে পিছে গৈ প্ৰাসাদৰ ছাদত উপস্থিত হয়। তাত মহিলাগৰাকীয়ে পানীত জঁপিয়াই পৰে, কিন্তু তললৈ চাই তেওঁলোকে একো দেখা নাপায়। পাছদিনা শংকৰ কানপুৰলৈ উভতি যায়। নৈনী নামৰ ঠাইত তেওঁ ৰে'লৰপৰা নামি পুনৰ প্ৰাসাদটোলৈ যায়। কামিনীয়ে তেওঁক কয় যে তেওঁ বাস্তৱিকতে আছে। কিন্তু শ্ৰীনাথে বাধা দি শংকৰক সতৰ্ক কৰে যে কামিনীয়ে তেওঁক মৃত্যুৰ মুখলৈ টানি নিব। ভূতগৰাকীয়ে পুনৰ আবিৰ্ভাৱ হৈ শ্ৰীনাথক তেওঁলোকৰ মাজৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ কয়। খঙত শ্ৰীনাথে তেওঁক গুলীয়াবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু বিফল হয়। কামিনীয়ে শংকৰক কয় যে শংকৰে ভাল পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিলে তেওঁ পুনৰ জীৱন লাভ কৰিব পাৰিব। তেওঁ শংকৰক মালীৰ জীয়েকৰ মুখখন চাই তাই ধুনীয়া হয় নে নহয় আৰু সেই মুখত কামিনীক গ্ৰহণ কৰিব পাৰিব নে নাই, সেয়া নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কয়। ইফালে, শ্ৰীনাথৰপৰা সকলো কথা শুনি শংকৰৰ পিতৃ আহি তেওঁক ঘৰলৈ লৈ যায়। শংকৰে ৰঞ্জনা (বিজয়লক্ষ্মী)ক বিয়া কৰায়। কামিনীক পাহৰিবলৈ তেওঁ পত্নীৰ সৈতে বহু দূৰলৈ গুচি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। দুবছৰৰ পাছত, শংকৰৰ ৰাতি ৰাতি ক'লৈ যায় জানিবলৈ উদ্বিগ্ন হৈ পৰা ৰঞ্জনাই এদিন তেওঁৰ পিছে পিছে যায় আৰু তেওঁক কামিনীক লগ ধৰিবলৈ যোৱা দেখে। কামিনীয়ে শংকৰক মালীৰ জীয়েকক হত্যা কৰিবলৈ কয়, যাতে তাইৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ পুনৰ জীৱন লাভ কৰিব পাৰে। সকলো কথা শুনি ৰঞ্জনাই বিহ পান কৰে আৰু মৃত্যুৰ আগতে আৰক্ষী থানালৈ গৈ শংকৰে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰি বিহ খুৱাইছে বুলি স্বীকাৰোক্তি দিয়ে। শংকৰক আদালতত হাজিৰ কৰোৱা হয়। মালীৰ জীয়েক আশা (আশা)কো শংকৰ আৰু ৰঞ্জনাৰ মাজত সংঘটিত হোৱা সংঘাতৰ বাবে দোষী বুলি অভিযুক্ত কৰি আদালতলৈ অনা হয়। পাছত প্ৰকাশ পায় যে আশাই কামিনীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, কাৰণ ফটোখনত থকা শংকৰৰ সৈতে চেহেৰাৰ মিল থকা মানুহজনৰ প্ৰতি তাই প্ৰেমত পৰিছিল। অৱশেষত শংকৰক মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি দিয়া হয়। কিন্তু পাছত আৰক্ষীয়ে ৰঞ্জনাৰ চিঠিখনৰ বিষয়ে জানিব পাৰে আৰু শংকৰক মুকলি কৰি দিয়ে। শংকৰ শ্ৰীনাথৰ ঘৰলৈ দৌৰি যায়, কিন্তু তাত উপস্থিত হোৱাৰ আগতেই তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ছবিখনৰ শেষত শোকাকুল আশা আৰু শ্ৰীনাথক একেলগে আঁতৰি যোৱা দেখা যায়। == অভিনেতা-অভিনেত্ৰী == *'' [[অশোক কুমাৰ]]'' হৰি শংকৰ চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * ''[[মধুবালা]]'' কামিনী চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> *'' এম. কুমাৰ '' হৰি শংকৰৰ পিতৃ চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * ''বিজয়লক্ষ্মী'' ৰঞ্জনা চৰিত্ৰত <ref name=upperstall2/> * কানু ৰয় শ্ৰীনাথ * ''নাজিৰ হুছেইন'' কামিনীৰ পিতৃ চৰিত্ৰত * এৰুজ টাৰাপোৰ * শীলা নাইক * লীলা পাণ্ডে * নীলম * কানিজ * জগন্নাথ * মহছিন * লক্ষ্মণ ৰাও * এছ. এ. বেকাৰ * ৰামাস্ত্ৰী * ৰাজা ছেলিম == নিৰ্মাণ == [[File:Kamal_Amrohi_%2828553611573%29.jpg|thumb|180px|ছবিখনৰ পৰিচালক কমল আমৰোহী (''১৯৫০ৰ দশকৰ এখন আলোকচিত্ৰ'')]] ''মহল'' সাৱক ৱাচা আৰু অশোক কুমাৰে [[বম্বে টকীজ]]ৰ বেনাৰত প্ৰযোজনা কৰিছিল। ছবিখনৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনাৰ দায়িত্বত আছিল কমল আমৰোহী। এইখনেই আছিল পৰিচালক হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ।{{sfn|Deep|1996|p=144}} কাহিনীটোৰ এটা অংশ অশোক কুমাৰে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৪৮ চনৰ এটা বাস্তৱ ঘটনা স্মৰণ কৰি এই কাহিনী কৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ জিজিবয় হাউছৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰি আছিল। মাজনিশা তেওঁ এগৰাকী ৰহস্যমজ়ী মহিলাৰ গাড়ীত মূৰ নথকা এটা মৃতদেহ দেখা পাইছিল।<ref name=":2">{{Cite web|date=2019-10-13|title=When Ashok Kumar saw a headless corpse and Mahal was born|url=https://topleadindia.com/2019/10/13/when-ashok-kumar-saw-a-headless-corpse-and-mahal-was-born/|access-date=2021-07-11|website=Top Lead India|language=en-US}}</ref> কিছুসময়ৰ পাছতে মহিলাগৰাকী সেই স্থানৰপৰা অন্তৰ্ধান হয়। অশোক কুমাৰৰ চাকৰসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেওঁ হয়তো সপোনহে দেখিছিল। কুমাৰে ওচৰৰ আৰক্ষী থানাত অভিযোগ দাখিল কৰিবলৈ যাওঁতে এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক জনায় যে ১৪ বছৰ আগতে একে ঠাইতে একেধৰণৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এগৰাকী মহিলাই এজন ব্যক্তিক হত্যা কৰাৰ পাছত পথ দুৰ্ঘটনাত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল।<ref name=":2"/> কুমাৰে এই কাহিনী আমৰোহীক বৰ্ণনা কৰে। আমৰোহীয়ে ইয়াৰ আগতে ১৯৩৯ চনৰ ছোহৰাব মোদীৰ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ ''পুকাৰ (১৯৩৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)''ৰ সংলাপ লিখিছিল, কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰা নাছিল। আমৰোহীয়ে কাহিনীটোৰ কিছু পৰিৱৰ্তন সাধন কৰি ইয়াক অধিক বিকশিত কৰে আৰু ছবিখনৰ নাম ''মহল'' ৰাখে। এই শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে অট্টালিকা বা ৰাজপ্ৰাসাদ।{{sfn|Deep|1996|p=37}} উল্লেখযোগ্য যে ছবিখনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক কাহিনীটোৰ সৈতে ৰূপাৰ্ট ক্ৰফ্ট-কুকৰ এখন চুটিগল্পৰ সাদৃশ্য আছে। সেই গল্পৰ আধাৰত ১৯৪৫ চনত ''দ্য ফেটেল উইটনেছ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ৱাচাই ছবিখনৰ কাহিনী প্ৰথমে নাকচ কৰিছিল। তেওঁৰ আশংকা আছিল যে ৰহস্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰই সদায় দৰ্শকৰ পুনৰাবৃত্ত আগ্ৰহ লাভ নকৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি বম্বে টকীজে পূৰ্বৰ কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰৰ ব্যাৱসায়িক বিফলতাৰ বাবে ইতিমধ্যে আৰ্থিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। কিন্তু কুমাৰে দৃঢ়তাৰে কয় যে ভালদৰে পৰিচালনা কৰিলে ছবিখন আকৰ্ষণীয় হ'ব পাৰে। সেয়েহে তেওঁ আমৰোহীক পৰিচালক হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Deep|1996|pp=37–39}} কুমাৰে নিজেও সহ-প্ৰযোজক হ'বলৈ, সম্ভাৱ্য লোকচান বহন কৰিবলৈ আৰু ছবিখনত অভিনয় কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে। কামিনীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত অভিনেত্ৰী বাছনি কৰাৰ দায়িত্ব তেওঁ আমৰোহীক অৰ্পণ কৰে।{{sfn|Deep|1996|pp=37–39}} মুখ্য নাৰী চৰিত্ৰটোৰ বাবে অভিনেত্ৰী বাছনি কৰাটো জটিল হৈ পৰিছিল। কেইবাগৰাকীও প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰীয়ে চৰিত্ৰটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল আৰু আন কিছুমানে অধিক পাৰিশ্ৰমিক বিচাৰিছিল। এটা সময়ত [[ছুৰাইয়া]]ক চৰিত্ৰটোৰ বাবে বিবেচনা কৰা হৈছিল আৰু ৱাচাই তেওঁক প্ৰায় চূড়ান্তও কৰিছিল। ৱাচাৰ বিশ্বাস আছিল যে ছুৰাইয়া আৰু কুমাৰৰ যুটিটোৱে দৰ্শকক আকৰ্ষণ কৰিব। কিন্তু ছুৰাইয়াৰ আইতাক ছবিখনৰ ব্যতিক্ৰমী কাহিনীটোৰ প্ৰতি বিশেষ উৎসাহী নাছিল।{{sfn|Akbar|1997|p=53}} ইফালে, তেতিয়াৰ ১৫বছৰীয়া আৰু এতিয়াও বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ নকৰা উদীয়মান অভিনেত্ৰী [[মধুবালা]]ই কামিনীৰ চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে। ৱাচাই তেওঁৰ বয়স আৰু অভিজ্ঞতাৰ অভাৱৰ বাবে তেওঁক পোনপটীয়াকৈ নাকচ কৰিছিল। কিন্তু আমৰোহীয়ে মধুবালাৰ অডিশ্যন লোৱাৰ দাবী জনায়।{{sfn|Deep|1996|pp=37–38}} আমৰোহীয়ে পাছত কৈছিল, "প্ৰথমবাৰ লগ পাওঁতে তেওঁ কোনো তাৰকা নাছিল। মই নতুন মুখ বিচাৰি আছিলোঁ আৰু তেওঁ সেই চৰিত্ৰৰ বাবে উপযুক্ত আছিল।" {{sfn|Abbasi|2018|p=152}} ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ মতে, প্ৰথম পৰ্দা-পৰীক্ষাত [[মধুবালা]]ক "একেবাৰেই ভাল দেখা পোৱা নাছিল।" প্ৰচলিত কথা অনুসৰি, ষ্টুডিঅ'ৰ কৰ্মচাৰী জাৰ্মান চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী যোছেফ ৱিৰ্শ্বিঙক কিশোৰী অভিনেত্ৰীগৰাকীক আটাইতকৈ বেয়াকৈ দেখুৱাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।<ref name=":0"/> আমৰোহীয়ে নিজে দ্বিতীয়টো অডিশ্যনৰ দায়িত্ব লয় আৰু নিজৰ সুবিধামতে পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰি মধুবালাৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰে। এইবাৰ ক'লা-বগা ছবিতো মধুবালাক "অপূৰ্ব সুন্দৰী" দেখা গৈছিল আৰু সকলোৱে একমত হৈছিল যে কামিনীৰ চৰিত্ৰৰ বাবে তেৱেঁই উপযুক্ত। ''ইণ্ডিয়া টাইমছ''ত এইদৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":0"/> ইয়াৰ পাছতে মধুবালাই চৰিত্ৰটো লাভ কৰে, যদিও ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা কুমাৰৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ দুগুণতকৈও অধিক আছিল। বহু বছৰৰ পাছত কুমাৰে কৈছিল, "মধুবালাৰ বয়স মাত্ৰ প্ৰায় ১৫ বছৰ আছিল আৰু তেওঁ অভিনয়ত ইমানেই কেঁচা আছিল যে প্ৰায় প্ৰতিটো দৃশ্যতে কেইবাবাৰো পুনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু ''মহল'' আছিল ব্যতিক্ৰমী, আৰু মই নিশ্চিত আছিলোঁ যে আমাৰ চৰিত্ৰ নিৰ্বাচন ভুল হোৱা নাছিল।" <ref name=":0"/> ''মহল''ৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ সময়ছোৱাত ছবিৰ দলটোৱে আৰ্থিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। সা-সামগ্ৰী কিনিবলৈ পৰ্যাপ্ত ধন নথকাৰ বাবে আমৰোহীয়ে নিজৰ ঘৰৰপৰা পুৰণি মূল্যৱান সামগ্ৰী আৰু পোছাক আনি ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref name=":0"/> সংগীত ৰচনাৰ বাবে খেমচন্দ প্ৰকাশক নিয়োগ কৰা হৈছিল আৰু নক্ষবে গীতৰ কথা লিখিছিল। [[লতা মংগেশকাৰ]], ৰাজকুমাৰী ডুবে আৰু জোহৰাবাই আম্বেৱালীয়ে ছবিখনৰ গীতসমূহত কণ্ঠদান কৰিছিল। "আয়েগা আনেৱালা" গীতটো গাবলৈ প্ৰথমে [[টুন টুন]]ক প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। কিন্তু [[কাৰদাৰ প্ৰডাকচনছ]]ৰ সৈতে থকা চুক্তিৰ বাবে তেওঁ প্ৰস্তাৱটো প্ৰত্যাখ্যান কৰে।<ref>{{cite web|author=Manish Gaekwad |url=https://thereel.scroll.in/805494/redemption-song-afsana-likh-rahi-hoon-by-tun-tun |title=Redemption song: 'Afsana Likh Rahi Hoon' by Tun Tun |publisher=Scroll.in website |date=24 March 2016 |access-date=14 October 2023}}</ref> পাছত মংগেশকাৰে সেই প্ৰাচীন প্ৰাসাদটোতে গীতটো গাইছিল, য'ত ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Akbar|1997|p=53}} প্ৰায় চাৰি মিনিট দৈৰ্ঘ্যৰ "মুশকিল হ্যায় বহুত মুশকিল" নামৰ আন এটা গীত আমৰোহী আৰু মধুবালাই এটা টেকতে সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Rag|first=Pankaj|url=https://books.google.com/books?id=AcP5HPRDgewC|title=Dhuno Ki Yatra|date=2006-01-01|publisher=Rajkamal Prakashan|isbn=978-81-267-1169-7|pages=125|language=hi}}</ref> আনসকলৰ আপত্তি সত্ত্বেও আমৰোহীয়ে মধুবালাৰ অভিনয় প্ৰতিভাক উচ্চ স্থান দিছিল। তেওঁৰ মতে, "এই ছবিখনৰ জৰিয়তেই তেওঁৰ প্ৰকৃত সামৰ্থ্য প্ৰকাশ পাইছিল।" {{sfn|Abbasi|2018|p=152}} প্ৰথমতে ছবিখনৰ শেষত মুখ্য চৰিত্ৰ শংকৰ আৰু কামিনীয়ে পৰৱৰ্তী জন্মত পুনৰ মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছিল। কিন্তু কুমাৰৰ পৰামৰ্শত মুক্তিৰ এদিন আগতে সেই দৃশ্যসমূহ আঁতৰাই দিয়া হয়।{{sfn|Ghosh|1995|pp=74–79}} == সংগীত == {{Track listing | all_lyrics = জে. নক্ষব | all_music = খেমচন্দ প্ৰকাশ{{sfn|Akbar|1997|p=53}} | headline = গীতসমূহ | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = মহল থীম (বাদ্যসংগীত) | length1 = 3:16 | extra1 = খেমচন্দ প্ৰকাশ | title2 = ঘবৰা কে জো হম | length2 = 4:04 | extra2 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title3 = এক তীৰ চলা | length3 = 4:26 | extra3 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title4 = ছুন ছুন ঘুংঘৰুৱা | length4 = 4:42 | extra4 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] আৰু জোহৰা বাই | title5 = মই ৱহ হঁছী হুঁ | length5 = 4:49 | extra5 = [[ৰাজকুমাৰী ডুবে|ৰাজকুমাৰী]] | title6 = মুশকিল হ্যায় বহুত | length6 = 3:55 | extra6 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | title7 = আয়েগা আনেৱালা | length7 = 6:52 | extra7 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | title8 = দিল নে ফিৰ ইয়াদ কিয়া | length8 = 4:14 | extra8 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | total_length = {{Duration|m=36|s=00}} }} == মুক্তি == === প্ৰভাৱ আৰু বক্স অফিচ === ''মহল'' ১৯৪৯ চনৰ ১৩ অক্টোবৰত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰে।{{sfn|Akbar|1997|page=53}} মুক্তিৰ পাছতে ছবিখন জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু তৃতীয় সপ্তাহৰ ভিতৰতে সমগ্ৰ দেশতে আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name=":4">{{Cite book|last=Acharya|first=Madhukant|url=https://books.google.com/books?id=KF9RDwAAQBAJ|title=Friends and Five Seasons: Publishing Hero Rupen (Vol 2)|date=2018-03-15|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-388-7|pages=377|language=en}}</ref> বম্বে টকীজৰ পূৰ্বৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ব্যাৱসায়িক বিফলতাৰ বাবে ''মহল''ৰ সফলতা সম্পূৰ্ণ অপ্ৰত্যাশিত আছিল। ছবিখনে "বম্বে টকীজৰ আৰ্থিক সমস্যাত আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিব বুলি ভবা হতাশাবাদীসকলক আচৰিত কৰি তুলিছিল।" <ref name=":0"/> এজন ছবিগৃহৰ মালিকে সংবাদ মাধ্যমক কৈছিল, "বন্ধু-বান্ধৱ আৰু সাধাৰণ দৰ্শকৰপৰা বিনামূলীয়া প্ৰৱেশ-পত্ৰৰ বাবে ইমান অনুৰোধ পাইছোঁ যে মই অভিভূত হৈ পৰিছোঁ। কিছুমান প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে মই প্ৰৱেশ-পত্ৰ দিওঁ, কাৰণ সকলো প্ৰদৰ্শনীৰ টিকট আগতীয়াকৈ বিক্ৰী হৈ যায়। ছবিখনে আমাৰ উপাৰ্জন আশা কৰাতকৈ বহু বেছি বৃদ্ধি কৰিছে। মোৰ বিশ্বাস, ই ৰূপালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন কৰা সফল ছবিত পৰিণত হ'ব। মানুহে ছবিখন বাৰে বাৰে চাব বিচাৰে।" <ref name=":4"/> ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনীসমূহত সদায় দৰ্শকৰ আসন পূৰ্ণ হৈ আছিল। ছবিখনৰ সংলাপ আৰু গীতৰ কথা সন্নিৱিষ্ট পুস্তিকাৰ বাবেও ব্যাপক চাহিদাৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name=":4"/> বাণিজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক ৱেবছাইট ''বক্স অফিচ ইণ্ডিয়া''ই ''মহল''ক "ছুপাৰ হিট" বুলি ঘোষণা কৰিছে।<ref name="Boxofficeindia">{{Cite web|date=2013-10-16|title=Top Earners 1940s|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016234445/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|archive-date=16 October 2013|website=Box office India website|access-date=2023-10-10}}</ref> ছবিখনৰ বক্স অফিচ উপাৰ্জনৰ সঠিক পৰিসংখ্যা উপলব্ধ নহ'লেও চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্যৰ ৱেবছাইটসমূহে অনুমাণিক হিচাপ আগবঢ়াইছে। বক্স অফিচ ইণ্ডিয়াৰ মতে, ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন আছিল {{INRConvert|14.5|m|nolink=no|year=1970|mode=historical}}। ১৯৪৯ চনত ই সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাত তৃতীয় স্থান লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ আগত আছিল ''বৰছাত (১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)'' আৰু ''আন্দাজ (১৯৪৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)''।<ref name=BoxOffice>{{Cite web|date=2012-09-22|title=Top Earners 1949|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|url-status=dead|website=Box Office India website|access-date=2023-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922023327/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=154&catName=MTk0OQ==|archive-date=22 September 2012}}</ref> ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৱেবছাইটটোৱে ছবিখনৰ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সৈতে সামঞ্জস্য কৰা উপাৰ্জন {{INRConvert|410|m|nolink=no|year=2009|mode=historical}} বুলি উল্লেখ কৰিছিল আৰু ১৯৪০ৰ দশকৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ তালিকাত ইয়াক দশম স্থান দিছিল। ২০২০ চনলৈকে মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হিচাপত ভাৰতৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা এশখন চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত ''মহল'' অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছিল।<ref>{{Cite web|date=2006-04-22|title=All Time Top Earners in India (film Mahal #76 on the LIST)|url=http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060422165153/http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm|website=Box Office India website|archive-date=22 April 2006|access-date=2023-10-13}}</ref> === সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া === সমালোচনাসমূহত মধুবালাক ছবিখনৰ "প্ৰকৃত সফলতা" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয়ক বয়সত বহু ডাঙৰ অশোক কুমাৰৰ অভিনয়তকৈও অধিক প্ৰশংসা কৰা হৈছিল।<ref name=":4"/> ৱিৰ্শ্বিঙৰ চিত্ৰগ্ৰহণশৈলীৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ ''মোশ্যন পিকচাৰ মেগাজিন''ৰ এজন সাংবাদিকে ''মহল''ক "ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ ইতিহাসৰ এক মাইলৰ খুঁটি" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web|title=Bombay Talkies' Mahal—Madhubala and Ashok Kumar—The Motion Picture Magazine|url=https://cineplot.com/mahal-1949/|access-date=2021-04-23|language=en-US}}</ref> কিন্তু ছবিখনৰ প্ৰতি সামগ্ৰিক সমালোচনামূলক প্ৰতিক্ৰিয়া মিশ্ৰিত আছিল। পেটেলে ইয়াৰ কাহিনীটোক "অদ্ভুত অৰ্থহীনতা বিশুদ্ধ আৰু নিৰ্মল" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2009-04-09|title=Thus wrote Filmindia (and Mother India) - II|url=https://upperstall.com/features/thus-wrote-filmindia-and-mother-india-ii/|access-date=2023-10-13|website=Upperstall.com}}</ref> আনহাতে, ''মোশ্যন পিকচাৰ মেগাজিন''ৰ মতে, ছবিখন আছিল "ভূত, প্ৰেতাত্মা, অলৌকিক আবিৰ্ভাৱ, শিহৰণ, কঁপনি, বাদুলী আৰু সাপৰ কাহিনী।" আলোচনীখনে লগতে মন্তব্য কৰিছিল যে ছবিখনে দৰ্শকৰ মনত ভয়ৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ সক্ষম হয়, কিন্তু তাৰ আঁৰত এটাতকৈ অধিক কাৰণ আছে।<ref name=":1"/> সময়ৰ লগে লগে ছবিখনৰ প্ৰতি সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগীৰ যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছে আৰু আধুনিক সমালোচকসকলে ইয়াক প্ৰায়ে এখন ধ্ৰুপদী ছবি বুলি অভিহিত কৰে।{{sfn|Akbar|1997|page=49}} আপাৰষ্টলৰ বাবে লিখা এটা পৰ্যালোচনাত কৰণ বালিয়ে ছবিখনৰ "সমৃদ্ধ স্তৰযুক্ত আৰু বিষণ্ণ দৃশ্যৰূপ, শব্দৰ কল্পনাপ্ৰসূত ব্যৱহাৰ, ৰহস্যমজ় অস্পষ্টতা আৰু মনত ৰৈ যোৱা সংগীত"ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=upperstall2>{{Cite web|last=Bali|first=Karan|date=2016-06-23|title=Mahal (1949 film) - film review|url=https://upperstall.com/film/mahal/|access-date=2023-10-13|website=Upperstall.com website}}</ref> লেখক বিজয় মিশ্ৰই তেওঁৰ ''বলিউড চিনেমা: টেম্পলছ অৱ ডিজায়াৰ'' নামৰ গ্ৰন্থত লিখিছে যে ''মহল''ৰ কাহিনী সম্পূৰ্ণৰূপে সমাপ্ত নোহোৱা আৰু ইয়াৰ গাঁথনিত অস্পষ্ট মুহূৰ্তসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থকাৰ বাবেই ছবিখন এক বিশেষ কৃতিত্ব হিচাপে বিবেচিত হয়। তেওঁৰ মতে, [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] পুনৰ্জন্মৰ কাহিনীৰ ব্যৱহাৰে [[গথিক কল্পকাহিনী|গথিক আখ্যানৰ]] সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে আৰু শেষত ইয়াক হিন্দু নন্দনতাত্ত্বিক তত্ত্বৰ অন্তৰ্নিহিত মহত্ত্বমুখী প্ৰৱণতাৰ সৈতে সংযোগ কৰে।{{sfn|Mishra|2013|page=55}} ২০২০ চনত গায়ত্ৰী প্ৰভুৱেও একেধৰণৰ মূল্যায়ন আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, ''মহল''-এ পৰ্দাত প্ৰেম আৰু স্থাপত্যক এক অনন্য ৰূপত একত্ৰিত কৰিছে। প্ৰেম আৰু স্থানৰ মাজৰ সম্পৰ্কই নিজেই স্থানৰ প্ৰতি এক প্ৰেমৰ সৃষ্টি কৰে। এই সম্পৰ্কক চলচ্চিত্ৰৰূপ দিবলৈ এক স্বকীয় দৃশ্যভাষাৰ প্ৰয়োজন হয়, আৰু ছবিখনৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যসমূহত ''মহল''-এ এই কাম অসাধাৰণ নিখুঁততাৰে সম্পন্ন কৰিছে।{{sfn|Prabhu|2020}} == উত্তৰাধিকাৰ == {{multiple image | footer_align = center | footer = ''মহল''ৰ সফলতাই [[মধুবালা]] আৰু [[লতা মংগেশকাৰ]]ক (চিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে) নিশাটোৰ ভিতৰতে তাৰকাত পৰিণত কৰিছিল। | total_width = 300 | image1 = | alt1 = | image2 = Lata Mangeshkar black-and-white.jpg | alt2 = | align = | direction = | caption1 = | caption2 = }} ''মহল''ৰ সফলতাই নেপথ্য গায়িকা লতা মংগেশকাৰ আৰু মুখ্য অভিনেত্ৰী মধুবালাৰ কেৰিয়াৰ গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। দুয়োগৰাকীয়েই চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত ডাঙৰ সুযোগ লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰি আছিল। ''মহল'' মুক্তিৰ পাছৰ ছয় বছৰলৈকে মধুবালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা চলচ্চিত্ৰ হৈ আছিল। ১৯৫৫ চনত মুক্তি পোৱা ''মিষ্টাৰ এণ্ড মিছেছ '৫৫'' ছবিখনে এই স্থান লাভ কৰে। মংগেশকাৰে প্ৰায়ে "আয়েগা আনেৱালা"ক তেওঁৰ প্ৰিয় গীতসমূহৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name=upperstall2/> ''মহল''ৰ সম্পাদক বিমল ৰায় পৰৱৰ্তী সময়ত ''মধুমতী'' (১৯৫৮) ছবিখনৰ পৰিচালক হৈছিল। এই ছবিখনে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ, ভাৰতীয় টেলিভিছন আৰু সম্ভৱতঃ বিশ্বৰ চলচ্চিত্ৰ জগতত পুনৰ্জন্মৰ বিষয়-বস্তুৰ আধাৰত নিৰ্মিত বহুতো পৰৱৰ্তী সৃষ্টিৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="Mishra">{{citation|last=Mishra|first=Vijay|title=Bollywood cinema: temples of desire|publisher=[[Routledge]]|year=2002|isbn=0-415-93014-6|pages=49–57}}</ref> ''মহল''ৰ বহুতো বিষয়-বস্তু হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''কৰ্জ (চলচ্চিত্ৰ)'' (১৯৮০)তো পুনৰ দেখা গৈছিল।<ref name="Doniger">{{citation|last=Doniger|first=Wendy|title=The woman who pretended to be who she was: myths of self-imitation|chapter=Chapter 6: Reincarnation|pages=112–136 [135]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|isbn=0-19-516016-9}}</ref> ''কৰ্জ''ক কেইবাবাৰো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল [[কন্নড় চলচ্চিত্ৰ|কন্নড়]] ছবি ''যুগ পুৰুষ'' (১৯৮৯), [[তামিল চলচ্চিত্ৰ|তামিল]] ছবি ''এন্নাক্কুল অৰুৱন (১৯৮৪ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)'' (১৯৮৪) আৰু হিন্দী ছবি ''ওম শান্তি ওম''।<ref>[http://www.mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?page=article&sectid=30&contentid=20080807200808070235582987cdd87f Ashanti nags Om Shanti Om] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024183614/http://mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?Page=article |date=24 October 2007 }} [[মুম্বাই মিৰৰ]], ৭ আগষ্ট ২০০৮।</ref><ref name="hum">[http://www.humsurfer.com/shah-rukh-farah-sued-writer-claims-srk-stole-his-script-for-om-shanti-om Shah Rukh, Farah Sued: Writer Claims SRK stole his script for Om Shanti Om] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413205105/http://www.humsurfer.com/shah-rukh-farah-sued-writer-claims-srk-stole-his-script-for-om-shanti-om |date=13 April 2009}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == * {{cite book |last=Abbasi |first=Yasir |title=Yeh Un Dinoñ Ki Baat Hai: Urdu Memoirs of Cinema Legends |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2018 |isbn=978-9387471054 }} * {{cite book |last=Akbar |first=Khatija |title=Madhubala: Her Life, Her Films |publisher=Hay House |year=1997 |isbn=9788174761538 }} * {{cite book |last=Deep |first=Mohan |title=The Mystery and Mystique of Madhubala |publisher=Magna Books |year=1996 |isbn=1906574219 }} * {{cite book |last=Ghosh |first=Nabendu |title=Ashok Kumar: His Life and Times |publisher=Indus |year=1995 |isbn=8172232187 }} * {{cite book |last=Mishra |first=Vijay |title=Bollywood Cinema: Temples of Desire |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=9780415930154 }} * {{cite book |last=Prabhu |first=Gayathri |title=Shadow Craft: Visual Aesthetics of Black and White Hindi Cinema |publisher=Bloomsbury Academic |year=2020 |isbn=9789390176267 }} == টোকা == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|0041619|মহল}} [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] ddhryoriu0fxox3vd2d621q18xc5u79 0 140402 646820 646661 2026-10-23T15:29:48Z Xqbot 1052 [[মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 646820 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)]] 55ukwui336idqnikefzexeo0i5b7p52 0 140404 647099 646714 2026-10-24T07:53:36Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:লোকবিশ্বাস]] using [[WP:HC|HotCat]] 647099 wikitext text/x-wiki {{Short description|মেছাচুচেটছৰ এক অঞ্চল, য'ত অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা সংঘটিত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়}} [[File:Bridgewater Triangle.png|thumb|upright=1.4|ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজৰ এখন মানচিত্ৰ]] '''ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজ ({{lang-en|Bridgewater Triangle}})''' হৈছে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ মেছাচুচেটছৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত প্ৰায় {{convert|200|mi2|km2}} এলেকাৰ এটা অঞ্চল।<ref name=":0">{{Cite web|date=4 June 2003|title=Historical Tidbits - Bridgewater|url=http://www.bridgewaterpubliclibrary.org/historical_tidbits.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070606043216/http://www.bridgewaterpubliclibrary.org/historical_tidbits.htm|archive-date=6 June 2007|website=Bridgewater Public Library}}</ref> এই অঞ্চলটোত (UFO) তথা অচিনাক্ত উৰণীয়া বস্তুৰপৰা আৰম্ভ কৰি পল্টাৰগাইষ্ট আৰু অন্যান্য প্ৰেতাত্মাসদৃশ পৰিঘটনা, বিগফুটৰ দৰে জীৱৰ বিভিন্ন দৰ্শন, বিশাল সাপ<ref name=":22">{{Cite news|last=Coleman|first=Loren|date=25 October 2013|title=Monsters of New England|work=Boston Globe|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/2013/10/25/monsters-new-england/2vkXK8GhxUIDLAWfLblqaO/story.html|url-status=live|access-date=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028013103/https://www.bostonglobe.com/lifestyle/2013/10/25/monsters-new-england/2vkXK8GhxUIDLAWfLblqaO/story.html|archive-date=28 October 2013}}</ref> আৰু থাণ্ডাৰবাৰ্ডৰ দৰে বিশাল চৰাই দেখাৰ দাবী কৰা হৈছে।<ref name=":22"/> এই নামটো নিউ ইংলেণ্ডৰ ক্ৰিপ্ট'জুল'জি বিশেষজ্ঞ লৰেন ক'লমেনে প্ৰচলন কৰিছিল।<ref name=":22"/> == অৱস্থান == ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজৰ নিৰ্দিষ্ট সীমা প্ৰথমে ক্ৰিপ্ট'জুল'জিষ্ট লৰেন ক'লমেনে নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৭০-ৰ দশকত এই নামটো প্ৰচলন কৰিছিল।<ref name=":22"/> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ ''Mysterious America'' নামৰ গ্ৰন্থতো এই অঞ্চলটোৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book|last=Coleman|first=Loren|url=https://archive.org/details/mysteriousameric0000cole|title=Mysterious America : the ultimate guide to the nation's weirdest wonders, strangest spots, and creepiest creatures|date=2007|publisher=Paraview Pocket Books|isbn=978-1-4165-2736-7|location=New York|oclc=123301073}}</ref> == ঐতিহাসিক স্থান আৰু উল্লেখযোগ্য চিহ্নসমূহ == [[Image:Profile Rock (Assonet).jpg|thumb|১৯০২ চনৰ এখন পোষ্টকাৰ্ডত প্ৰদৰ্শিত প্ৰ'ফাইল ৰক]] *'''ফ্ৰিটাউন–ফল ৰিভাৰ ষ্টেট ফৰেষ্ট''':- এই বনাঞ্চলত বিভিন্ন ধৰ্মীয় গোপন গোটৰ কাৰ্যকলাপ সংঘটিত হোৱা বুলি প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াৰ ভিতৰত পশু বলি, নিজকে চয়তানৰ উপাসক বুলি স্বীকাৰ কৰা লোকৰদ্বাৰা সংঘটিত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত হত্যাকাণ্ড, কেইবাটাও গেং-সম্পৰ্কীয় হত্যাকাণ্ড আৰু আত্মহত্যাৰ ঘটনা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name=":3">{{Cite news|last=Curtis|first=Mary Jo|title=Can't see the forest for the deeds|work=South Coast Today|url=http://archive.southcoasttoday.com/daily/11-98/11-01-98/a01lo011.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907214711/http://archive.southcoasttoday.com/daily/11-98/11-01-98/a01lo011.htm|archive-date=7 September 2008}}</ref> *'''প্ৰ'ফাইল ৰক''' :- লোকবিশ্বাস অনুসৰি, এই শিলাখণ্ডটো সেই স্থান য'ত ৱাম্পান'ৱাগ জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক ব্যক্তি আনাৱানে ফিলিপৰপৰা হেৰাই যোৱা ৱাম্পাম বেল্টডাল লাভ কৰিছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি, এই শিলৰ ওপৰত ভৰি দুখন ক্ৰছ কৰি বহি থকা বা দুয়োখন হাত মেলি থকা এজন মানুহৰ ভূত দেখা পোৱা যায়। এই স্থান ফ্ৰিটাউন–ফল ৰিভাৰ ষ্টেট ফৰেষ্টৰ ভিতৰত অৱস্থিত।<ref name=":4">{{Cite book|last1=Balzano|first1=Christopher|url=https://openlibrary.org/books/OL26124680M/Haunted_Objects_Stories_Of_Ghosts_On_Your_Shelf|title=Haunted objects : stories of ghosts on your shelf|last2=Weisberg|first2=Tim|date=2 July 2012|publisher=Krause Publications|isbn=978-1-4402-2991-6|location=Iola, WI|pages=33–34|ol=26124680M |oclc=794136544|access-date=5 July 2021|archive-date=5 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210705234544/https://openlibrary.org/books/OL26124680M/Haunted_Objects_Stories_Of_Ghosts_On_Your_Shelf|url-status=live}}</ref> *'''ছ'লিটিউড ষ্টোন''':- ৱেষ্ট ব্ৰিজৱাটাৰৰ ফৰেষ্ট ষ্ট্ৰীটৰ ওচৰত অৱস্থিত এই শিলাখণ্ডটোত এটা শিলালিপি খোদিত আছে। এজন নিৰুদ্দেশ হোৱা ব্যক্তিৰ মৃতদেহৰ ওচৰত এই শিলটো পোৱা গৈছিল। ইয়াক ''ছুইচাইড ষ্টোন'' (আত্মহত্যাৰ শিল) বুলিও কোৱা হয়। শিলটোত তলৰ কথাখিনি খোদিত আছিল বুলি কোৱা হয়: “হে ভৱিষ্যতৰ দিনবোৰত নাংকাটেছেট সুঁতিৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱা সকলো লোক, বিদায়ৰ সূৰ্যৰ পোহৰলৈ চাই আনন্দেৰে গান গোৱা মানুহজনক ভাল নাপাবা; বৰং তেওঁ প্ৰেম কৰা সৌন্দৰ্যক ভাল পাবা।”<ref>{{Cite book|last=J.|first=Vieira, Michael|url=https://books.google.com/books?id=xfhrDgAAQBAJ|title=New England rocks : historic geological wonders|date=2017-04-10|others=Conway, J. North (Jack North)|isbn=9781439660348|location=Charleston, SC|pages=66–67|oclc=993647007|access-date=2021-07-05|archive-date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210705234544/https://www.google.com.au/books/edition/New_England_Rocks/xfhrDgAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|url-status=live}}</ref> *'''ব্ৰিজৱাটাৰ ষ্টেট ইউনিভাৰ্ছিটি''' :- বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ চৌহদৰ কেইবাটাও অট্টালিকা আৰু কোঠাত ভূত আৰু অন্যান্য অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা থকা বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name="enterprise.southofboston.com">{{Cite news|last=Hyman|first=Rebecca|date=October 2011|title=Boo! The tricks of the 'Bridgewater Triangle'|work=Providence Journal|url=https://www.providencejournal.com/zz/news/20191009/boo-tricks-of-bridgewater-triangle|access-date=7 July 2021|archive-date=7 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707050654/https://www.providencejournal.com/zz/news/20191009/boo-tricks-of-bridgewater-triangle|url-status=live}}</ref> *'''টণ্টন ষ্টেট হাস্পতাল''':- এই চিকিৎসালয়লৈ অহা কিছুমান লোকে অদ্ভুত অতিপ্ৰাকৃতিক অভিজ্ঞতাৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি দাবী কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, চিকিৎসালয়খনৰ কিছুমান স্থানত কোনো অদৃশ্য শক্তিয়ে তেওঁলোকক স্পৰ্শ কৰিছিল বা টানি নিছিল। ১৯৬০ আৰু ১৯৭০-ৰ দশকত এই চিকিৎসালয়খন চয়তানৰ উপাসনা কৰা গোপন গোটসমূহে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও দাবী কৰা হয়।<ref name="Inside the Bridgewater Triangle">{{Cite web |title=Inside the Bridgewater Triangle |url=http://www.boston.com/travel/explorene/galleries/bridgewater_triangle/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130120131/http://www.boston.com/travel/explorene/galleries/bridgewater_triangle/ |url-status=dead |archive-date=November 30, 2011 |access-date=2022-06-08 |website=Boston.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Lunatics, Mentally Ill, and Ghosts of the State Lunatic Hospital in Taunton - New Bedford Guide |url=https://www.newbedfordguide.com/the-lunatics-mentally-ill-and-ghosts-of-the-state-lunatic-hospital-in-taunton/2018/10/30?print=print |access-date=2022-06-08 |website=www.newbedfordguide.com| date=30 October 2018 }}</ref> *'''হৰ্ণবাইন স্কুল''' :- এই এটা কোঠাৰ বিদ্যালয়খন ১৮৪০-ৰ দশকত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ১৯৩৭ চনলৈকে ইয়াত নিয়মীয়াকৈ পাঠদান চলিছিল। বিদ্যালয়খনত ইয়াৰ পূৰ্বৰ বাসিন্দাসকলৰ ভূত থকা বুলি দাবী কৰা হয়।<ref name="Inside the Bridgewater Triangle"/><ref>{{Cite web |title=Haunted Rehoboth |url=http://www.reportertoday.com/stories/haunted-rehoboth,28427 |access-date=2022-06-08 |website=Reporter Today |date=15 October 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Do you believe it? Local legend says these Fall River area sites are haunted by ghosts |url=https://www.heraldnews.com/story/entertainment/2021/10/01/fall-river-area-haunted-sites-ghost-tales-paranormal-sightings-halloween-haunting-legend-scary/5935183001/ |access-date=2022-06-08 |website=Fall River Herald News |language=en-US}}</ref> *'''হক'মক জলাশয়ভূমি''' :- এই বিশাল জলাভূমিখন মেছাচুচেটছৰ দক্ষিণ-পূব অংশৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ এক বৃহৎ অংশত বিস্তৃত আৰু ইয়াক ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মিঠা পানীৰ জলাভূমি বুলি গণ্য কৰা হয়। মেটাকমেট (কিং ফিলিপ নামেৰেও পৰিচিত)ৰ বাবে ই কিং ফিলিপৰ যুদ্ধৰ সময়ত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক ঘাটি আছিল। এই ঘাটিৰপৰা তেওঁ ওচৰৰ ইংৰাজ বসতিসমূহত আক্ৰমণ চলাইছিল। ''হক'মক'' শব্দটো এলগনকুইন ভাষাৰপৰা অহা আৰু ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে “আত্মাসকলৰ বাসস্থান”। হক'মক এটা থলুৱা লোকৰ সমাধিস্থলো আছিল। এই জলাভূমিখনৰ সৈতে বহুতো কাহিনী আৰু কিংবদন্তি জড়িত হৈ আছে। সেইবাবে আধুনিক সময়তো বহুতে ইয়াক ৰহস্য আৰু ভয়ৰ স্থান বুলি গণ্য কৰে।<ref>Tower, Peter (2013). ''Hockomock: Place Where the Spirits Dwell''. Schiffer Publishing, Ltd. {{ISBN|9780764345159}}.</ref><ref>{{Cite web |title=Welcome to the Bridgewater Triangle: Massachusetts' paranormal vortex |url=https://maps.roadtrippers.com/trips/15922081 |access-date=2024-08-26 |website=Roadtrippers |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tales from the swamp - The Boston Globe |url=https://archive.boston.com/news/local/articles/2005/10/30/tales_from_the_swamp/ |access-date=2024-08-26 |website=archive.boston.com |language=en}}</ref> == সংবাদ মাধ্যম == ২০২১ চনত এৰন মাহংকে ''Bridgewater'' নামৰ এটা অডিঅ'-নাট্য পডকাষ্ট নিৰ্মাণ কৰে। ইয়াৰ কাহিনী এজন অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ অধ্যাপকৰ চাৰিওফালে আবৰ্তিত হৈছে, যিয়ে ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজৰ ৰহস্যসমূহৰ অনুসন্ধান কৰে। পডকাষ্টটোত মিশা কলিন্স, মেলিছা পনজিঅ' আৰু কৰণ ছোনিয়ে অভিনয় কৰিছে। উইল হুইটনেও অতিথি শিল্পী হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ দুটা ছিজনত মুঠ ২২টা খণ্ড আছিল।<ref>{{Cite web |title=Bridgewater |url=https://www.grimandmild.com/bridgewater |access-date=2025-10-07 |website=Grim & Mild |language=en-US}}</ref> == অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ দাবীসমূহ == এই অঞ্চলসমূহৰ অধিকাংশতে বিভিন্ন ধৰণৰ পৰিঘটনাৰ কথা কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে: *'''অচিনাক্ত উৰণীয়া বস্তু (UFO)''':- আকাশত উজ্জ্বল পোহৰৰ গোলক বা বৃহৎ, অস্বাভাৱিক মহাকাশযানৰ দৰে বস্তু দেখা পোৱাৰ প্ৰতিৱেদন পোৱা গৈছে।<ref name="enterprise.southofboston.com"/> *'''অস্বাভাৱিক প্ৰাণীৰ দৰ্শন''' :- এই অঞ্চলত সাধাৰণতে নোপোৱা প্ৰাণী, যেনে পেন্থাৰ আৰু ভালুক দেখাৰ দাবীৰপৰা আৰম্ভ কৰি বিশাল সাপ আৰু অত্যন্ত হিংস্ৰ, বিশালাকাৰ কুকুৰৰ দৰে অলৌকিক জীৱ দেখাৰ দাবীলৈকে বিভিন্ন বিৱৰণ পোৱা যায়।<ref name="enterprise.southofboston.com"/><ref name="patriot ledger">{{cite web|url=https://www.patriotledger.com/story/entertainment/local/2020/10/31/spooky-south-shore-bridgewater-triangle-is-paranormal-disney-world/42924357/|title= 'A paranormal Disney World': The Bridgewater Triangle has scares for everyone|website= The Patriot Ledger|author= Shaun Robinson|date= October 31, 2020|accessdate= October 28, 2021}}</ref> *'''অতিপ্ৰাকৃতিক মানৱসদৃশ জীৱ''' :- ইয়াৰ ভিতৰত বিগফুট, ভূত, পল্টাৰগাইষ্ট আৰু ছাঁৰ দৰে মানৱসদৃশ অৱয়ৱ দেখাৰ দাবী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="enterprise.southofboston.com"/><ref name="patriot ledger"/> *'''থাণ্ডাৰবাৰ্ড দেখাৰ দাবী''' :- বিশাল চৰাই বা প্টেৰ'ডেক্টাইলৰ দৰে উৰন্ত জীৱ, যাৰ ডেউকাৰ বিস্তৃতি ১২ ফুট পৰ্যন্ত বুলি কোৱা হয়, সেইবোৰক হক'মক জলাশয়ভূমি আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ টণ্টন আৰু ইষ্টনত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name=":22"/> নৰ্টন আৰক্ষীৰ ছাৰ্জেণ্ট থমাছ ডাউনিৰ প্ৰতিৱেদনতো এনে এটা দৰ্শনৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="enterprise.southofboston.com"/><ref name=":0"/> *'''গোপন গোটৰ কাৰ্যকলাপ''' বিশেষকৈ জীৱ-জন্তুৰ অংগচ্ছেদৰ ঘটনা। ফ্ৰিটাউন আৰু ফল ৰিভাৰ অঞ্চলত এনে কেইবাটাও ঘটনা সংঘটিত হোৱা বুলি প্ৰতিৱেদন পোৱা গৈছে। গোপন গোটৰ কাম বুলি সন্দেহ কৰা অংগচ্ছেদ কৰা জীৱ-জন্তুৰ ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ স্থানীয় আৰক্ষীক মাতি অনা হৈছিল। ১৯৯৮ চনত এনে দুটা নিৰ্দিষ্ট ঘটনাৰ কথা প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰথমটো ঘটনাত হাবিৰ ভিতৰত এটা পূৰ্ণবয়স্ক গৰু কাটি টুকুৰা কৰা অৱস্থাত পোৱা গৈছিল। দ্বিতীয়টো ঘটনাত এখন মুকলি ঠাইত কেইবাটাও পোৱালিক বিকৃতভাৱে অংগচ্ছেদ কৰা অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ দৃশ্য ধৰ্মীয় বলিৰ সৈতে জড়িত যেন লাগিছিল।<ref name=":3"/> *'''থলুৱা আমেৰিকান লোকৰ অভিশাপ''' :- এটা কিংবদন্তি অনুসৰি, ঔপনিৱেশিক বসতিস্থাপনকাৰীসকলৰ সৈতে সংঘাতৰ ফলত থলুৱা আমেৰিকান লোকসকলে কেইবা শতিকাৰ আগতে এই জলাভূমিখনক অভিশাপ দিছিল।<ref>{{cite web|last=Tougias|first=Michael|date=1997|title=King Philip's War in New England|url=http://www.historyplace.com/specials/kingphilip.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026061648/http://www.historyplace.com/specials/kingphilip.htm|archive-date=2007-10-26|website=The History Place|accessdate=2010-11-07}}</ref> ৱাম্পান'ৱাগ জনগোষ্ঠীৰ এক সন্মানীয় সম্পদ আছিল ৱাম্পাম বেল্ট নামৰ এবিধ বেল্ট, যিটো কিং ফিলিপৰ যুদ্ধৰ সময়ত হেৰাই গৈছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি, থলুৱা লোকসকলৰপৰা এই বেল্ট হেৰাই যোৱাৰ বাবেই অঞ্চলটোত অতিপ্ৰাকৃতিক অস্থিৰতাৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref name=":4"/> *'''পুকৱাডজি''' :- এলগনকুইন জনগোষ্ঠীৰ লোককথাত বৰ্ণিত এবিধ জীৱ।<ref name=":5">{{Cite web|title=Pukwudgies, little people of the Algonquian tribes (Pukwudgie, Puckwudgie, Bagwajinini)|url=http://www.native-languages.org/pukwudgie.htm|access-date=2021-07-05|website=www.native-languages.org|archive-date=2021-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512014348/http://www.native-languages.org/pukwudgie.htm|url-status=live}}</ref> স্থানীয় ৱাম্পান'ৱাগ লোকসকলে এই “সৰু মানুহ”সদৃশ জীৱবোৰক বিপজ্জনক আৰু কৌশলী বুলি গণ্য কৰে।<ref name=":5"/> এই জীৱবোৰক বিশেষকৈ ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজৰ ভিতৰত থকা ফ্ৰিটাউন ষ্টেট ফৰেষ্টৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref name=":22"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঠন == {{Cite book|last1=Schultz|first1=Eric B.|title=King Philip's War: The History and Legacy of America's Forgotten Conflict|last2=Tougias|first2=Michael J.|publisher=Countryman Press|year=2000|isbn=978-0881504835|edition=1st}}{{coords|41.93|-71.09|display=title}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] ig574m455y4d6zhilol3vxdloe7j8oj 0 140406 646815 646746 2026-10-23T15:26:18Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[হাম কৌন হ্যায় ?]]ৰ পৰা [[হাম কৌন হ্যায়?]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 646746 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = হাম কৌন হ্যায়? | image =[[File: Hum Kaun Hai.jpg|হাম কৌন হ্যায়?]] | caption = চলচ্চিত্ৰৰ পোষ্টাৰ | director = ৰবি শংকৰ শৰ্মা | producer = সোণী জুনেজা | based_on = {{based on|''দ্য আদাৰ্ছ''| আলেজান্দ্ৰ' আমেনাবাৰ}} | writer = তালাত ৰেখী | narrator = | starring = {{ubl|[[ডিম্পল কাপাডিয়া]]|[[অমিতাভ বচ্চন]]|[[ধৰ্মেন্দ্ৰ]]}} | music = সঞ্জয় চৌধুৰী | cinematography = ঈশ্বৰ আৰ. বিদ্ৰী | editing = ৰবিৰঞ্জন মৈত্ৰ | distributor = 4U2C Films | released = {{Film date|df=y|2004|09|03}} | runtime = | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''হাম কৌন হ্যায়? ({{lang-en|Hum Kaun Hai?}}) ''' ছবিখন হৈছে ৰবি শংকৰ শৰ্মাৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ২০০৪ চনৰ এখন ভাৰতীয় [[হিন্দী]] ভাষাৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত [[অমিতাভ বচ্চন]], [[ডিম্পল কাপাডিয়া]] আৰু [[ধৰ্মেন্দ্ৰ]]ই অভিনয় কৰিছে। ই ২০০১ চনত মুক্তি পোৱা স্পেনিছ চলচ্চিত্ৰ ''দ্য আদাৰ্ছ''-ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ। ==কাহিনী== ঘৰৰ বনকৰা মহিলা, বাটলাৰ আৰু মালীজন ৰহস্যজনকভাৱে নোহোৱা হোৱাৰ পিছত, দুটা সন্তান ছাৰা আৰু ডেভিডৰ সৈতে এটা বিশাল অট্টালিকাত বাস কৰা মেজৰ ফ্ৰেংকৰ পত্নী মিছেছ ছান্দ্ৰা উইলিয়ামছে নতুন কৰ্মচাৰী বিচাৰি স্থানীয় নিয়োগ সংস্থালৈ এখন চিঠি লিখে। মাৰ্থা পিণ্টো, এডগাৰ আৰু মাৰিয়া নামৰ এগৰাকী বোবা মহিলাই এই পদসমূহৰ বাবে আবেদন কৰে। ছান্দ্ৰাই তেওঁলোকক নিযুক্তি দিয়ে আৰু লগতে জনায় যে তেওঁৰ সন্তান দুটাৰ চকুৰ এনে এটা সমস্যা আছে, যাৰ ফলত সূৰ্যৰ পোহৰত তেওঁলোকৰ চকু ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে। সেয়েহে, ঘৰৰ পৰ্দাবোৰ সদায় টানি বন্ধ কৰি ৰাখিব লাগিব। তদুপৰি, উচ্চ শব্দৰ বাবে তেওঁৰ মূৰৰ বিষ হয়। সেইবাবে সকলোৱে নীৰৱে থাকিব লাগিব। ঘৰত বিদ্যুৎ সংযোগ নাই আৰু সকলো কাম দিনৰ ভাগতে কৰিব লাগে। সমগ্ৰ ঘৰটো মমবাতিৰ পোহৰেৰে আলোকিত কৰি ৰখা হয়। কৰ্মচাৰীসকলে নিজৰ নিজৰ কামত ব্যস্ত হৈ পৰে। তেতিয়াই ছাৰাই মাকক কয় যে তাই ঘৰৰ ভিতৰত আন কিছুমান মানুহক দেখা পাইছে, কিন্তু সেই মানুহকেইজনক কেৱল তাইহে দেখা পায়। তাই এগৰাকী পুৰুষ, তেওঁৰ পত্নী, তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ভিকি আৰু যাদুকৰী শক্তিৰ অধিকাৰী এগৰাকী বৃদ্ধাৰ ছবি আঁকে। ছান্দ্ৰাই প্ৰথমে তাইৰ কথা বিশ্বাস নকৰে। কিন্তু যেতিয়া তেওঁ নিজেও ঘৰত কোনো লোকৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰিবলৈ ধৰে আৰু বিভিন্ন শব্দ শুনিবলৈ পায়, তেতিয়া তেওঁ ঘটনাবোৰৰ অনুসন্ধান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। অনুসন্ধান কৰি তেওঁ গম পায় যে নিয়োগ সংস্থালৈ পঠিওৱা চিঠিখন এতিয়াও ডাকবাকচতে পৰি আছে। এতিয়া তেওঁ জানিব লাগিব যে মাৰ্থা, এডগাৰ আৰু মাৰিয়াই খালী পদসমূহৰ বিষয়ে কেনেকৈ জানিলে আৰু মৃত লোকসকলৰ ফটোৰে ভৰা এখন এলবামৰ সৈতে এই ঘটনাবোৰৰ কি সম্পৰ্ক আছে। অৱশেষত নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ যোৱা ঘটনাবোৰে ছান্দ্ৰা, ছাৰা আৰু ডেভিডক সেই ঘৰত বাস কৰা আন অদৃশ্য লোকসকলৰ সন্মুখীন কৰায়। ==অভিনয়শিল্পী== * [[অমিতাভ বচ্চন]] (ফ্ৰেংক জেমছ উইলিয়ামছ / মেজৰ ফ্ৰেংক জন উইলিয়ামছ (দ্বৈত চৰিত্ৰ)) * [[ধৰ্মেন্দ্ৰ]] (বীৰেন্দ্ৰ,বীৰু) * [[ডিম্পল কাপাডিয়া]] (ছান্দ্ৰা উইলিয়ামছ) * মৌচুমী চেটাৰ্জী (মাৰ্থা পিণ্টো, বাটলাৰ) * ছীমা ৰহমানী (মাৰিয়া, বনকৰা মহিলা) * অভিজিৎ লাহিড়ী (এডগাৰ, মালী) * হানছিকা মোতৱানি (ছাৰা উইলিয়ামছ) * মাষ্টাৰ ৰেহমান (ডেভিড উইলিয়ামছ) * বিক্ৰম গোখলে (বীৰেন্দ্ৰৰ মালিক) * সুহাসিনী মূলে (অনিতা) * প্ৰেম চোপ্ৰা (অনিতাৰ স্বামী) * মাষ্টাৰ ভিকি ( ভিকি) ==নিৰ্মাণ== চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ [[ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ]]ৰ বিক্ৰী কৰা বাংলোত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Alimchand |first1=Seema Sonik |title=Jubilee Kumar: The Life and Times of a Superstar |date=25 February 2020 |publisher=Hachette India |isbn=978-93-88322-40-9 |url=https://books.google.com/books?id=ym_ODwAAQBAJ&dq=hum+kaun+hai+dimple&pg=PT276 |language=en}}</ref> ==সমালোচকৰ সঁহাৰি== ''[[হিন্দুস্তান টাইমছ]]''-ৰ অৰ্ণৱ বেনাৰ্জীয়ে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৩টা তাৰকা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ মন্তব্য কৰিছিল, «অলৌকিক উপাদানক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰই বলীউডৰ দৰ্শকক খুব কমেইহে আকৰ্ষণ কৰে। সেয়েহে, মূলসুঁতিৰ চলচ্চিত্ৰৰ ৰূপত অতিপ্ৰাকৃতিক উপাদানৰ সংমিশ্ৰণ দেখাটো সতেজ বতাহৰ এজাকৰ দৰে। »<ref>{{cite news|author=Banerjee, Arnab |newspaper=[[Hindustan Times]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307125901/http://www.hindustantimes.com/news/1153_987877%2C001100030005.htm |url=http://www.hindustantimes.com/news/1153_987877,001100030005.htm |date=2004-12-01 |accessdate=2011-12-30 |archivedate=7 March 2005 |title=Hum Kaun Hai |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> বলিউড হাংগামাৰ তৰণ আদৰ্শই চলচ্চিত্ৰখনক পাঁচৰ ভিতৰত ১.৫টা তাৰকা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ ইয়াক «এনে এটা পৰীক্ষামূলক প্ৰয়াস, যিয়ে সমৰ্থক আৰু অসন্মত এই দুয়োটাপক্ষৰ মাজতে নিজৰ স্থান বিচাৰি পাব পাৰে» বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁ অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল, বিশেষকৈ ডিম্পল কাপাডিয়াৰ অভিনয়ৰ। তেওঁৰ মতে, চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী মূলতঃ ডিম্পল কাপাডিয়াৰ বিশ্বাস আৰু ধাৰণাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়ে, আৰু অভিনেত্ৰীগৰাকীয়ে সেইবোৰ বিশ্বাসযোগ্যভাৱে উপস্থাপন কৰাত সফল হৈছে। তেওঁ লগতে কৈছিল যে ডিম্পলৰ অভিনয়ক চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰাণ বুলি ক'ব পাৰি।<ref>{{cite web|website=[[Bollywood Hungama]]|author=Adarsh, Taran|date=2004-09-03|accessdate=2011-12-30|title=Hum Kaun Hai|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/533327|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102232645/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/533327|url-status=dead|archive-date=2 November 2013}}</ref> বিবিচিৰ মনীষ গজ্জৰে কাপাডিয়াৰ অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য উৎকৃষ্ট বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web|publisher=BBC|author=Gajjar, Manish|date=2004-09-03|accessdate=2011-12-30|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/09/hum_kaun_hai_review.shtml|title=Hum Kaun Hai|archive-date=18 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218022608/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/09/hum_kaun_hai_review.shtml|url-status=live}}</ref> ৰেডিফৰ মালিষ্কা মেণ্ডোছাই নেতিবাচক সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে ''হাম কৌন হ্যায়?''-এ তেওঁৰ মনত কোনো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পৰা নাছিল। বৰঞ্চ, ই তেওঁক এই প্ৰশ্ন কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল—«এই সময়ত আমি চিনেমা হলত কিয় আছোঁ?»<ref>{{cite web|publisher=Rediff|date=2004-09-03|accessdate=2011-12-30|author=Mendonsa, Malishka|title=Why is Amitabh in Hum Kaun Hai?|url=http://www.rediff.com/movies/2004/sep/03hum.htm|archive-date=29 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829215632/http://www.rediff.com/movies/2004/sep/03hum.htm|url-status=live}}</ref> আনহাতে, ''দ্য ট্ৰিবিউন''ৰ ৰমা শৰ্মাই চলচ্চিত্ৰখনক ''ৰোমাঞ্চকৰ ৰহস্য-থ্ৰিলাৰ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁ লগতে মন্তব্য কৰিছিল, ''হাঁহি নাই, গান নাই ই এখন পৰিষ্কাৰ ভৌতিক কাহিনী। সাহস থাকিলে নিশ্চয় চাব পাৰে। ''<ref>{{cite news|newspaper=The Tribune|author=Sharma, Rama|date=2004-09-05|access-date=2011-12-30|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040905/cth2.htm#9|title=Enthralling suspense thriller|archive-date=13 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113223819/http://www.tribuneindia.com/2004/20040905/cth2.htm#9|url-status=live}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|id=0405024}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] rqgkjm2fvmznzerloghfnqzufxuo3un 647100 646815 2026-10-24T07:53:56Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 647100 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = হাম কৌন হ্যায়? | image =[[File: Hum Kaun Hai.jpg|হাম কৌন হ্যায়?]] | caption = চলচ্চিত্ৰৰ পোষ্টাৰ | director = ৰবি শংকৰ শৰ্মা | producer = সোণী জুনেজা | based_on = {{based on|''দ্য আদাৰ্ছ''| আলেজান্দ্ৰ' আমেনাবাৰ}} | writer = তালাত ৰেখী | narrator = | starring = {{ubl|[[ডিম্পল কাপাডিয়া]]|[[অমিতাভ বচ্চন]]|[[ধৰ্মেন্দ্ৰ]]}} | music = সঞ্জয় চৌধুৰী | cinematography = ঈশ্বৰ আৰ. বিদ্ৰী | editing = ৰবিৰঞ্জন মৈত্ৰ | distributor = 4U2C Films | released = {{Film date|df=y|2004|09|03}} | runtime = | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''হাম কৌন হ্যায়? ({{lang-en|Hum Kaun Hai?}}) ''' ছবিখন হৈছে ৰবি শংকৰ শৰ্মাৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ২০০৪ চনৰ এখন ভাৰতীয় [[হিন্দী]] ভাষাৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত [[অমিতাভ বচ্চন]], [[ডিম্পল কাপাডিয়া]] আৰু [[ধৰ্মেন্দ্ৰ]]ই অভিনয় কৰিছে। ই ২০০১ চনত মুক্তি পোৱা স্পেনিছ চলচ্চিত্ৰ ''দ্য আদাৰ্ছ''-ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ। ==কাহিনী== ঘৰৰ বনকৰা মহিলা, বাটলাৰ আৰু মালীজন ৰহস্যজনকভাৱে নোহোৱা হোৱাৰ পিছত, দুটা সন্তান ছাৰা আৰু ডেভিডৰ সৈতে এটা বিশাল অট্টালিকাত বাস কৰা মেজৰ ফ্ৰেংকৰ পত্নী মিছেছ ছান্দ্ৰা উইলিয়ামছে নতুন কৰ্মচাৰী বিচাৰি স্থানীয় নিয়োগ সংস্থালৈ এখন চিঠি লিখে। মাৰ্থা পিণ্টো, এডগাৰ আৰু মাৰিয়া নামৰ এগৰাকী বোবা মহিলাই এই পদসমূহৰ বাবে আবেদন কৰে। ছান্দ্ৰাই তেওঁলোকক নিযুক্তি দিয়ে আৰু লগতে জনায় যে তেওঁৰ সন্তান দুটাৰ চকুৰ এনে এটা সমস্যা আছে, যাৰ ফলত সূৰ্যৰ পোহৰত তেওঁলোকৰ চকু ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে। সেয়েহে, ঘৰৰ পৰ্দাবোৰ সদায় টানি বন্ধ কৰি ৰাখিব লাগিব। তদুপৰি, উচ্চ শব্দৰ বাবে তেওঁৰ মূৰৰ বিষ হয়। সেইবাবে সকলোৱে নীৰৱে থাকিব লাগিব। ঘৰত বিদ্যুৎ সংযোগ নাই আৰু সকলো কাম দিনৰ ভাগতে কৰিব লাগে। সমগ্ৰ ঘৰটো মমবাতিৰ পোহৰেৰে আলোকিত কৰি ৰখা হয়। কৰ্মচাৰীসকলে নিজৰ নিজৰ কামত ব্যস্ত হৈ পৰে। তেতিয়াই ছাৰাই মাকক কয় যে তাই ঘৰৰ ভিতৰত আন কিছুমান মানুহক দেখা পাইছে, কিন্তু সেই মানুহকেইজনক কেৱল তাইহে দেখা পায়। তাই এগৰাকী পুৰুষ, তেওঁৰ পত্নী, তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ভিকি আৰু যাদুকৰী শক্তিৰ অধিকাৰী এগৰাকী বৃদ্ধাৰ ছবি আঁকে। ছান্দ্ৰাই প্ৰথমে তাইৰ কথা বিশ্বাস নকৰে। কিন্তু যেতিয়া তেওঁ নিজেও ঘৰত কোনো লোকৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰিবলৈ ধৰে আৰু বিভিন্ন শব্দ শুনিবলৈ পায়, তেতিয়া তেওঁ ঘটনাবোৰৰ অনুসন্ধান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। অনুসন্ধান কৰি তেওঁ গম পায় যে নিয়োগ সংস্থালৈ পঠিওৱা চিঠিখন এতিয়াও ডাকবাকচতে পৰি আছে। এতিয়া তেওঁ জানিব লাগিব যে মাৰ্থা, এডগাৰ আৰু মাৰিয়াই খালী পদসমূহৰ বিষয়ে কেনেকৈ জানিলে আৰু মৃত লোকসকলৰ ফটোৰে ভৰা এখন এলবামৰ সৈতে এই ঘটনাবোৰৰ কি সম্পৰ্ক আছে। অৱশেষত নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ যোৱা ঘটনাবোৰে ছান্দ্ৰা, ছাৰা আৰু ডেভিডক সেই ঘৰত বাস কৰা আন অদৃশ্য লোকসকলৰ সন্মুখীন কৰায়। ==অভিনয়শিল্পী== * [[অমিতাভ বচ্চন]] (ফ্ৰেংক জেমছ উইলিয়ামছ / মেজৰ ফ্ৰেংক জন উইলিয়ামছ (দ্বৈত চৰিত্ৰ)) * [[ধৰ্মেন্দ্ৰ]] (বীৰেন্দ্ৰ,বীৰু) * [[ডিম্পল কাপাডিয়া]] (ছান্দ্ৰা উইলিয়ামছ) * মৌচুমী চেটাৰ্জী (মাৰ্থা পিণ্টো, বাটলাৰ) * ছীমা ৰহমানী (মাৰিয়া, বনকৰা মহিলা) * অভিজিৎ লাহিড়ী (এডগাৰ, মালী) * হানছিকা মোতৱানি (ছাৰা উইলিয়ামছ) * মাষ্টাৰ ৰেহমান (ডেভিড উইলিয়ামছ) * বিক্ৰম গোখলে (বীৰেন্দ্ৰৰ মালিক) * সুহাসিনী মূলে (অনিতা) * প্ৰেম চোপ্ৰা (অনিতাৰ স্বামী) * মাষ্টাৰ ভিকি ( ভিকি) ==নিৰ্মাণ== চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ [[ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ]]ৰ বিক্ৰী কৰা বাংলোত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Alimchand |first1=Seema Sonik |title=Jubilee Kumar: The Life and Times of a Superstar |date=25 February 2020 |publisher=Hachette India |isbn=978-93-88322-40-9 |url=https://books.google.com/books?id=ym_ODwAAQBAJ&dq=hum+kaun+hai+dimple&pg=PT276 |language=en}}</ref> ==সমালোচকৰ সঁহাৰি== ''[[হিন্দুস্তান টাইমছ]]''-ৰ অৰ্ণৱ বেনাৰ্জীয়ে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৩টা তাৰকা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ মন্তব্য কৰিছিল, «অলৌকিক উপাদানক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰই বলীউডৰ দৰ্শকক খুব কমেইহে আকৰ্ষণ কৰে। সেয়েহে, মূলসুঁতিৰ চলচ্চিত্ৰৰ ৰূপত অতিপ্ৰাকৃতিক উপাদানৰ সংমিশ্ৰণ দেখাটো সতেজ বতাহৰ এজাকৰ দৰে। »<ref>{{cite news|author=Banerjee, Arnab |newspaper=[[Hindustan Times]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307125901/http://www.hindustantimes.com/news/1153_987877%2C001100030005.htm |url=http://www.hindustantimes.com/news/1153_987877,001100030005.htm |date=2004-12-01 |accessdate=2011-12-30 |archivedate=7 March 2005 |title=Hum Kaun Hai |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> বলিউড হাংগামাৰ তৰণ আদৰ্শই চলচ্চিত্ৰখনক পাঁচৰ ভিতৰত ১.৫টা তাৰকা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ ইয়াক «এনে এটা পৰীক্ষামূলক প্ৰয়াস, যিয়ে সমৰ্থক আৰু অসন্মত এই দুয়োটাপক্ষৰ মাজতে নিজৰ স্থান বিচাৰি পাব পাৰে» বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁ অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল, বিশেষকৈ ডিম্পল কাপাডিয়াৰ অভিনয়ৰ। তেওঁৰ মতে, চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী মূলতঃ ডিম্পল কাপাডিয়াৰ বিশ্বাস আৰু ধাৰণাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়ে, আৰু অভিনেত্ৰীগৰাকীয়ে সেইবোৰ বিশ্বাসযোগ্যভাৱে উপস্থাপন কৰাত সফল হৈছে। তেওঁ লগতে কৈছিল যে ডিম্পলৰ অভিনয়ক চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰাণ বুলি ক'ব পাৰি।<ref>{{cite web|website=[[Bollywood Hungama]]|author=Adarsh, Taran|date=2004-09-03|accessdate=2011-12-30|title=Hum Kaun Hai|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/533327|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102232645/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/533327|url-status=dead|archive-date=2 November 2013}}</ref> বিবিচিৰ মনীষ গজ্জৰে কাপাডিয়াৰ অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য উৎকৃষ্ট বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web|publisher=BBC|author=Gajjar, Manish|date=2004-09-03|accessdate=2011-12-30|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/09/hum_kaun_hai_review.shtml|title=Hum Kaun Hai|archive-date=18 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218022608/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/09/hum_kaun_hai_review.shtml|url-status=live}}</ref> ৰেডিফৰ মালিষ্কা মেণ্ডোছাই নেতিবাচক সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে ''হাম কৌন হ্যায়?''-এ তেওঁৰ মনত কোনো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পৰা নাছিল। বৰঞ্চ, ই তেওঁক এই প্ৰশ্ন কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল—«এই সময়ত আমি চিনেমা হলত কিয় আছোঁ?»<ref>{{cite web|publisher=Rediff|date=2004-09-03|accessdate=2011-12-30|author=Mendonsa, Malishka|title=Why is Amitabh in Hum Kaun Hai?|url=http://www.rediff.com/movies/2004/sep/03hum.htm|archive-date=29 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829215632/http://www.rediff.com/movies/2004/sep/03hum.htm|url-status=live}}</ref> আনহাতে, ''দ্য ট্ৰিবিউন''ৰ ৰমা শৰ্মাই চলচ্চিত্ৰখনক ''ৰোমাঞ্চকৰ ৰহস্য-থ্ৰিলাৰ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁ লগতে মন্তব্য কৰিছিল, ''হাঁহি নাই, গান নাই ই এখন পৰিষ্কাৰ ভৌতিক কাহিনী। সাহস থাকিলে নিশ্চয় চাব পাৰে। ''<ref>{{cite news|newspaper=The Tribune|author=Sharma, Rama|date=2004-09-05|access-date=2011-12-30|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040905/cth2.htm#9|title=Enthralling suspense thriller|archive-date=13 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113223819/http://www.tribuneindia.com/2004/20040905/cth2.htm#9|url-status=live}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|id=0405024}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] cddl6inzcuqcwaixvssmfeo7en7trsp 0 140407 646750 646748 2026-10-23T12:02:22Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ 646750 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ নদী}} {{Geobox | River | name = দিবাং নদী | name_other = দিবং, তালো, তালন | map = Dibang river.png | map_size = 260 | country = ভাৰত | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[অসম]] | region = [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] | source = ড্ৰী নদী | source_location = কেয়া গিৰিপথৰ ওচৰ, [[মিচিমি পাহাৰ]] | source_lat_d = 28.7807 | source_long_d = 95.8603 | mouth = [[লোহিত নদী]] | mouth_location = [[শদিয়া]], অসম | mouth_lat_d = 27.8012 | mouth_long_d = 95.5173 | length = 324 | watershed = 13933 | tributary_left = এমৰা, আনেলিহ | tributary_right = টাংগন, আংগোলিন, আমলি }} '''দিবাং নদী''' (ইংৰাজী: ''Dibang River''), যাক ইদু মিচিমি ভাষাত '''তালো''' (''Talo'') বা '''তালন''' (''Talon'') বুলিও কোৱা হয়, [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উজনিৰ উপনৈ।<ref name="Pisharoty2019">{{cite web |last=Pisharoty |first=Sangeeta Barooah |date=22 July 2019 |title=Explainer: The Controversy Surrounding Dibang Dam, India's Largest Hydropower Project |url=https://thewire.in/government/dibang-dam-arunachal-pradesh-hydropower-project |website=The Wire |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722153029/https://thewire.in/government/dibang-dam-arunachal-pradesh-hydropower-project |archive-date=22 July 2019 |access-date=16 June 2021}}</ref> নদীখনৰ উৎপত্তি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা|দিবাং উপত্যকা]]ৰ [[মিচিমি পাহাৰ]]ত। তাৰ পৰা নদীখন [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] আৰু [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ আহি অসমৰ [[শদিয়া]]ৰ ওচৰত [[লোহিত নদী]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছে। দিবাং ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাৰ মাটিকালি প্ৰায় ১৩,৯৩৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref name="DibangBasin2016">{{cite report |author=R. S. Envirolink Technologies |title=Cumulative Impact & Carrying Capacity Study of Dibang Sub Basin on Brahmaputra River Valley |volume=I |date=July 2016 |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=http://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/CIA_CCS_Dibangbasin.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616141926/http://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/CIA_CCS_Dibangbasin.pdf |archive-date=16 June 2021}}</ref> নদীখনৰ প্ৰধান উৎসধাৰা ড্ৰী আৰু টাংগন। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত চিচাৰ, মাথুন, টাংগন, ড্ৰী, ইথুন আৰু এমৰা অন্যতম। নদীখনৰ নিম্নাংশত বিস্তৃত বালিচৰ আৰু বহু শাখাত বিভক্ত নদীপথ দেখা যায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিবাং'' নামটো ঐতিহাসিকভাৱে ''দিবং'' (''Dibong'') ৰূপতো লিখা হৈছিল। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহুতো নদীৰ নামত তিব্বত-বাৰ্মী [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ ভাষাগোষ্ঠীৰ ''দি-'' বা ''তি-'' উপাদান পোৱা যায়, যাৰ অৰ্থ ''পানী''। ছিডনী এণ্ডলে বিশেষভাৱে ''দিবং'', দিহং, ডিব্ৰু, দিহিং, ডিক্ৰং, ডিফু আৰু অঞ্চলটোৰ আন কেইবাখনো নদীৰ নাম উল্লেখ কৰি দেখুৱাইছিল যে এই নামসমূহ [[বড়ো-গাৰো ভাষা|বড়ো-গাৰো]] ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' (পানী) শব্দৰে আৰম্ভ হোৱা নদীৰ নামৰ উদাহৰণ।<ref name="Endle1911">{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=4 |quote= It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজেও উল্লেখ কৰিছে যে তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম বুজাবলৈ ''তি-'' বা ''দি-'' (পানী) উপসৰ্গৰ ব্যৱহাৰ সাধাৰণভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers.}}</ref>{{efn|বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন ভাষাত পানী বুজোৱা সমগোত্ৰীয় শব্দ পোৱা যায়। মনালী লংমাইলাই আৰু জোনালী শইকীয়াৰ ২০১৯ চনৰ তুলনামূলক অধ্যয়ন অনুসৰি, ডিমাছা ভাষাত ''dɪ'', বড়ো ভাষাত ''dɯɪ'', তিৱা আৰু ককবৰক ভাষাত ''tɪ'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''ʤɪ'' শব্দই পানী বুজায়।<ref name="Longmailai2019">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |doi-access=free}}</ref> পি. আৰ. টি. গাৰ্ডনে ১৯০৪ চনত সংগ্ৰহ কৰা মৰাণ ভাষাৰ শব্দভাণ্ডাৰতো ''দি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |page=36 |quote=dao meaning fowl and di water}}</ref>}} ===পৌৰাণিক উল্লেখ আৰু বৃষোদকা=== দিবাং নদীক [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লেখিত ''বৃষোদকা'' (সংস্কৃত: ''Vṛṣodakā'') নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। কালিকা পুৰাণৰ অশীতিতম অধ্যায়ত সোমসন্দ নদীৰ পূবফালে বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থানৰ কথা উল্লেখ আছে। এই নদীৰ পূবত দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ অৱস্থিত আছিল, য'ত মহামায়া দেৱীয়ে দিক্কৰবাসিনী ৰূপে অধিষ্ঠান কৰিছিল। পীঠখনৰ ওচৰেদি সীতাগংগা নামেৰেও পৰিচিত চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী নদী বৈ যোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই কালিকা পুৰাণৰ ''বৃষোদকা''ক বৰ্তমানৰ দিবাং নদী আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' দেৱীৰ পীঠক শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref> বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা'' শব্দটোক প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহ থকা নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। এই অৰ্থৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটো বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থাৎ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ সমন্বয়ত গঠিত বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে। সেই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিবাং''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ পানী থকা নদী।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf |quote=Gwbang ... plenty}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge |quote=Dibang ('Dwi Gwbang' means river full of water in Bodo)}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== মধ্যযুগত দিবাং নদীৰ নিম্ন উপত্যকা শদিয়াক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। নিম্ন দিবাং উপত্যকা আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন পোৱা গৈছে। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ডিক্ৰং আৰু দিবাং নদীৰ মাজত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন গড়েৰে সুৰক্ষিত বসতিস্থানৰ উল্লেখ কৰিছে, য'ত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |page=57 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> শদিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য বসতিস্থানসমূহৰ ভিতৰত বৰনগৰ আৰু গড়েৰে সুৰক্ষিত পাহাৰীয়া বসতিস্থান চন্দনগিৰি অন্যতম। চন্দনগিৰিক সাধাৰণতে ৰুক্মিণীনগৰ গড়ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ===আহোম–চুতীয়া সংঘাত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছতো দিবাং উপত্যকা চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত এক বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত দিবাং উপত্যকাৰ বিভিন্ন স্থানত আহোম আৰু চুতীয়া সৈন্যৰ মাজত যুদ্ধ হৈছিল। গোলাপচন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, দইথাং, মৰাংকাও আৰু চন্দনগিৰিত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে দিবাং নদীৰ সোঁতেৰে নামি অহা আহোম সৈন্যই চুতীয়া বাহিনীক পৰাস্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |pages=60–64 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867}}</ref> ===জনগোষ্ঠীয় ইতিহাস=== দিবাং নদীৰ উজনি উপত্যকা ঐতিহাসিকভাৱে [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|ইদু মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ বসতিস্থল। নদীখনৰ নামৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ এটা ঐতিহাসিক শাখাৰ নামো সম্পৰ্কিত। দেউৰীসকলৰ ''দিবঙীয়া'' শাখাটোৰ নাম দিবাং নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দিবঙীয়া দেউৰীসকলে পূৰ্বতে দিবাং নদীৰ ওচৰত বাস কৰাৰ বাবেই এই নাম লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |page=517}}</ref> ==গতিপথ== [[File:Dibang valley (7453899412).jpg|thumb|325px|দিবাং নদীৰ উপত্যকা।]] দিবাং নদীৰ উৎপত্তি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত ভাৰত–চীন সীমান্তৰ "মেকমোহন ৰেখা"ৰ ওচৰৰ কেয়া গিৰিপথৰ সমীপত। নদীখনৰ অৱবাহিকাই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা আৰু নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা সামৰি লৈছে।<ref name="Mishmis">{{cite web |title=Damming Dibang River: Mishmi's resistance against 3000 MW Dibang Multipurpose Project |url=http://www.themishmis.com/index.php/resources/paper/80-damming-dibang-river-idu-mishmi-s-resistance-against-3000-mw-dibang-multipurpose-project.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207230014/http://themishmis.com/index.php/resources/paper/80-damming-dibang-river-idu-mishmi-s-resistance-against-3000-mw-dibang-multipurpose-project.html |archive-date=7 December 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> নদীখনৰ উজনি গতিপথ [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ মাজেৰে বিস্তৃত। পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ পৰা বৈ আহি ই বমজিৰ, ডামবুক আদি অঞ্চলত সমতলভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। বমজিৰ বা নিজামঘাটৰ পৰা শদিয়ালৈকে দিবাং নদীৰ ঢাল তুলনামূলকভাৱে তীব্ৰ। ইয়াৰ নদীপথ বহুতো সুঁতিত বিভক্ত হৈ জালিকাকৃতি বা ''braided channel'' ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। এই অংশত নদীখনৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ৪ৰ পৰা ৯ কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত পৰিৱৰ্তিত হয়। দিবাঙে সঘনাই নিজৰ গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ দুই পাৰৰ কৃষিভূমি আৰু বনাঞ্চলত বানপানী আৰু খহনীয়াৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="APSPCB">{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project – Chapter 4: Water Resources |url=http://apspcb.org.in/pdf/dt.%2022-09-11/EIA%20EMP%20Report%20Dibang%20Multipurpose%20Project%20(3000%20MW)/Additional%20Study/Chapter-4%20Water%20Resources.pdf |publisher=WAPCOS Limited |access-date=14 September 2013}}</ref> নদীখন অসমৰ শদিয়া নগৰৰ ওচৰত [[ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ উত্তৰফালে [[লোহিত নদী]]ত মিলিত হয়। লোহিত আৰু দিবাঙৰ মিলিত জলধাৰা বৃহত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ অংশ। কিছুমান বিৱৰণত দিবাঙৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৯৫ কিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Restoration Proposal for Dibang & Lohit Rivers |url=http://isikkim.com/2012-02-restoration-proposal-for-dibang-lohit-rivers-07-6/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317234656/http://isikkim.com/2012-02-restoration-proposal-for-dibang-lohit-rivers-07-6/ |archive-date=17 March 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Dibang sub basin of Brahmaputra Basin |url=http://www.nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/brahmaputra_barak/Dibang.htm |publisher=National Institute of Hydrology |archive-url=https://web.archive.org/web/20140801184529/http://nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/brahmaputra_barak/Dibang.htm |archive-date=1 August 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref>{{efn|ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ দিবাং নদী প্ৰবন্ধৰ তথ্যপেটিকাত দৈৰ্ঘ্য ৩২৪ কিলোমিটাৰ আৰু গতিপথ শিতানত ১৯৫ কিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা দিবাং অৱবাহিকা অধ্যয়নত নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২২৩.৪ কিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে; ইয়াৰে ২০৩.৮ কিলোমিটাৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত আৰু ১৯.৬ কিলোমিটাৰ অসমত অৱস্থিত। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে।<ref name="DibangBasin2016"/>}} দিবাং নদীৰ অৱবাহিকাৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হৈছে কবো চাপৰি, যাৰ ওচৰত দিবাং আৰু ইয়াৰ মিলিত জলধাৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়। ==উপনৈসমূহ== দিবাং নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ হৈছে চিচাৰ (''Sisar''), মাথুন (''Mathun''), টাংগন (''Tangon''), ড্ৰী (''Dri''), ইথুন (''Ithun'') আৰু এমৰা নদী (''Emra'')। ইয়াৰ উপৰি আইৰি (''Airi''), ইলু (''Ilu''), ইমু (''Imu''), আহি (''Ahi''), আশু (''Ashu''), এপিপানি (''Epipani'') আৰু এজে (''Eze'') বা দেওপানি নদীও দিবাঙৰ সৈতে মিলিত হৈছে।<ref name="Mishmis"/><ref name="APSPCB"/> নদীখনৰ বাওঁপাৰৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈ এমৰা আৰু আনেলিহ (''Anelih''); সোঁপাৰৰ উপনৈ টাংগন, আংগোলিন (''Angolin'') আৰু আমলি (''Amli'')। এই উপনৈসমূহৰ অধিকাংশই পাহাৰীয়া উজনি অংশত দিবাঙৰ সৈতে মিলিত হৈছে। ফলত নদীখনৰ জলসংগ্ৰহ অঞ্চলটো বহল পাংখাকৃতিৰ অৱবাহিকাত পৰিণত হৈছে।<ref name="DibangBasin2016"/> ==জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প== দিবাং নদীৰ জলবিদ্যুৎ সম্ভাৱনাক কেন্দ্ৰ কৰি কেইবাটাও বৃহৎ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ২০১৬ চনৰ এক অৱবাহিকা অধ্যয়ন অনুসৰি, সেই সময়ত দিবাং অৱবাহিকাত বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ প্ৰস্তাৱ আৰু পৰিকল্পনাৰ অধীনত মুঠ ১৮টা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প আছিল।<ref name="DibangBasin2016"/> ২০০৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তৎকালীন ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]হে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামনি দিবাং উপত্যকা জিলাত ৩,০০০ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন দিবাং বহুমুখী প্ৰকল্পৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল। সেই সময়ত দিবাং নদীত ২০ৰ পৰা ৪,৫০০ মেগাৱাট উৎপাদন ক্ষমতাসম্পন্ন আন ১৭টা বান্ধ নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="Mishmis"/> প্ৰকল্পটোৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰিকল্পনাত দিবাং বান্ধৰ উচ্চতা ২৮৮ মিটাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হ'লে ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বান্ধ আৰু বিশ্বৰ অন্যতম ওখ মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ (''gravity dam'') হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছিল। অৱশ্যে প্ৰকল্পটোৰ বিৰোধিতা কৰিছিল অৰুণাচল প্ৰদেশৰ আদি জনগোষ্ঠী আৰু ইদু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ একাংশ লোকে, লগতে প্ৰকল্পটোৰ নামনি অংশত বসবাস কৰা অসমৰ জনসাধাৰণৰ একাংশই। প্ৰকল্পটোৰ পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ, স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ জীৱিকা আৰু নামনি অঞ্চলত সম্ভাব্য প্ৰভাৱৰ বিষয়ত আপত্তি উত্থাপিত হৈছিল।<ref name="Mishmis"/><ref>{{cite journal |title=Disquiet in Dibang |journal=Down to Earth |date=15 May 2008 |url=http://www.downtoearth.org.in/node/4539 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313020927/http://www.downtoearth.org.in/node/4539 |archive-date=13 March 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Protests against public hearing on Dibang dam |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=mar0513/state05 |work=The Assam Tribune |date=5 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124742/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=mar0513%2Fstate05 |archive-date=16 October 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুলাইত প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ সভাপতিত্বত অনুষ্ঠিত কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাৰ অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা সমিতিৰ বৈঠকত দিবাং জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ কাম আগবঢ়াই নিয়াৰ অনুমোদন দিয়া হয়। প্ৰকল্পটোৰ সমৰ্থনত বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ সম্ভাৱনা, অঞ্চলটোৰ বানপানী নিয়ন্ত্ৰণৰ সুবিধা আৰু চীনৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ইয়াৰ কৌশলগত গুৰুত্বৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="Pisharoty2019"/> পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰকল্পটোৰ ক্ষমতা আৰু কাৰিকৰী নিৰ্দিষ্টকৰণ সংশোধন কৰা হয়। ২০২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰত চৰকাৰে ২,৮৮০ মেগাৱাট উৎপাদন ক্ষমতাসম্পন্ন দিবাং বহুমুখী প্ৰকল্প ৰূপায়ণৰ অনুমোদন দিয়ে। সংশোধিত পৰিকল্পনা অনুসৰি, প্ৰকল্পটোত ২৭৮ মিটাৰ ওখ কংক্ৰিটৰ মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ আৰু ২৪০ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন ১২টা উৎপাদন গোট থাকিব।<ref>{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project (2880 MW), Arunachal Pradesh |url=https://www.nhpcindia.com/assests/pzi_public/gallery/1714455162.pdf |publisher=NHPC Limited |date=April 2024 |page=13}}</ref><ref>{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project |url=https://powermin.gov.in/sites/default/files/uploads/LS27032025_Eng.pdf |publisher=Ministry of Power, Government of India |date=27 March 2025 |at=Lok Sabha Unstarred Question No. 4563}}</ref> এই প্ৰকল্পৰ উদ্দেশ্য জলবিদ্যুৎ উৎপাদনৰ লগতে নামনি অঞ্চলৰ বানপানীৰ তীব্ৰতা হ্ৰাস কৰাও। এনএইচপিচিৰ প্ৰকল্প তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ বাৰ্ষিক সম্ভাব্য বিদ্যুৎ উৎপাদন প্ৰায় ১১,২২৩ মিলিয়ন ইউনিট। ২০২৬ চনলৈ প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্মাণকাৰ্য চলি আছিল আৰু ২০৩২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Under Construction Projects |url=https://www.nhpcindia.com/welcome/project/3.html |publisher=NHPC Limited}}</ref><ref>{{cite web |title=Press Release on NHPC Hydroelectric Projects |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2202455 |publisher=Press Information Bureau, Government of India}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] * [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] * [[লোহিত নদী]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} {{coord|27|48|N|95|35|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উপনৈ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নদী]] a0ycdt6txmgnk05c3emucyx1apn6lxa 646751 646750 2026-10-23T12:03:10Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ 646751 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ নদী}} {{Geobox | River | name = দিবাং নদী | name_other = দিবং, তালো, তালন | map = Dibang river.png | map_size = 260 | country = ভাৰত | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[অসম]] | region = [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] | source = ড্ৰী নদী | source_location = কেয়া গিৰিপথৰ ওচৰ, [[মিচিমি পাহাৰ]] | source_lat_d = 28.7807 | source_long_d = 95.8603 | mouth = [[লোহিত নদী]] | mouth_location = [[শদিয়া]], অসম | mouth_lat_d = 27.8012 | mouth_long_d = 95.5173 | length = 324 | watershed = 13933 | tributary_left = এমৰা, আনেলিহ | tributary_right = টাংগন, আংগোলিন, আমলি }} '''দিবাং নদী''' (ইংৰাজী: ''Dibang River''), যাক ইদু মিচিমি ভাষাত '''তালো''' (''Talo'') বা '''তালন''' (''Talon'') বুলিও কোৱা হয়, [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উজনিৰ উপনৈ।<ref name="Pisharoty2019">{{cite web |last=Pisharoty |first=Sangeeta Barooah |date=22 July 2019 |title=Explainer: The Controversy Surrounding Dibang Dam, India's Largest Hydropower Project |url=https://thewire.in/government/dibang-dam-arunachal-pradesh-hydropower-project |website=The Wire |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722153029/https://thewire.in/government/dibang-dam-arunachal-pradesh-hydropower-project |archive-date=22 July 2019 |access-date=16 June 2021}}</ref> নদীখনৰ উৎপত্তি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা|দিবাং উপত্যকা]]ৰ [[মিচিমি পাহাৰ]]ত। তাৰ পৰা নদীখন [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] আৰু [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ আহি অসমৰ [[শদিয়া]]ৰ ওচৰত [[লোহিত নদী]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছে। দিবাং ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাৰ মাটিকালি প্ৰায় ১৩,৯৩৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref name="DibangBasin2016">{{cite report |author=R. S. Envirolink Technologies |title=Cumulative Impact & Carrying Capacity Study of Dibang Sub Basin on Brahmaputra River Valley |volume=I |date=July 2016 |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=http://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/CIA_CCS_Dibangbasin.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616141926/http://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/CIA_CCS_Dibangbasin.pdf |archive-date=16 June 2021}}</ref> নদীখনৰ প্ৰধান উৎসধাৰা ড্ৰী আৰু টাংগন। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত চিচাৰ, মাথুন, টাংগন, ড্ৰী, ইথুন আৰু এমৰা অন্যতম। নদীখনৰ নিম্নাংশত বিস্তৃত বালিচৰ আৰু বহু শাখাত বিভক্ত নদীপথ দেখা যায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিবাং'' নামটো ঐতিহাসিকভাৱে ''দিবং'' (''Dibong'') ৰূপতো লিখা হৈছিল। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহুতো নদীৰ নামত তিব্বত-বাৰ্মী [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ ভাষাগোষ্ঠীৰ ''দি-'' বা ''তি-'' উপাদান পোৱা যায়, যাৰ অৰ্থ ''পানী''। ছিডনী এণ্ডলে বিশেষভাৱে ''দিবং'', দিহং, ডিব্ৰু, দিহিং, ডিক্ৰং, ডিফু আৰু অঞ্চলটোৰ আন কেইবাখনো নদীৰ নাম উল্লেখ কৰি দেখুৱাইছিল যে এই নামসমূহ [[বড়ো–গাৰো ভাষা|বড়ো-গাৰো]] ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' (পানী) শব্দৰে আৰম্ভ হোৱা নদীৰ নামৰ উদাহৰণ।<ref name="Endle1911">{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=4 |quote= It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজেও উল্লেখ কৰিছে যে তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম বুজাবলৈ ''তি-'' বা ''দি-'' (পানী) উপসৰ্গৰ ব্যৱহাৰ সাধাৰণভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers.}}</ref>{{efn|বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন ভাষাত পানী বুজোৱা সমগোত্ৰীয় শব্দ পোৱা যায়। মনালী লংমাইলাই আৰু জোনালী শইকীয়াৰ ২০১৯ চনৰ তুলনামূলক অধ্যয়ন অনুসৰি, ডিমাছা ভাষাত ''dɪ'', বড়ো ভাষাত ''dɯɪ'', তিৱা আৰু ককবৰক ভাষাত ''tɪ'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''ʤɪ'' শব্দই পানী বুজায়।<ref name="Longmailai2019">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |doi-access=free}}</ref> পি. আৰ. টি. গাৰ্ডনে ১৯০৪ চনত সংগ্ৰহ কৰা মৰাণ ভাষাৰ শব্দভাণ্ডাৰতো ''দি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |page=36 |quote=dao meaning fowl and di water}}</ref>}} ===পৌৰাণিক উল্লেখ আৰু বৃষোদকা=== দিবাং নদীক [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লেখিত ''বৃষোদকা'' (সংস্কৃত: ''Vṛṣodakā'') নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। কালিকা পুৰাণৰ অশীতিতম অধ্যায়ত সোমসন্দ নদীৰ পূবফালে বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থানৰ কথা উল্লেখ আছে। এই নদীৰ পূবত দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ অৱস্থিত আছিল, য'ত মহামায়া দেৱীয়ে দিক্কৰবাসিনী ৰূপে অধিষ্ঠান কৰিছিল। পীঠখনৰ ওচৰেদি সীতাগংগা নামেৰেও পৰিচিত চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী নদী বৈ যোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই কালিকা পুৰাণৰ ''বৃষোদকা''ক বৰ্তমানৰ দিবাং নদী আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' দেৱীৰ পীঠক শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref> বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা'' শব্দটোক প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহ থকা নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। এই অৰ্থৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটো বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থাৎ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ সমন্বয়ত গঠিত বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে। সেই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিবাং''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ পানী থকা নদী।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf |quote=Gwbang ... plenty}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge |quote=Dibang ('Dwi Gwbang' means river full of water in Bodo)}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== মধ্যযুগত দিবাং নদীৰ নিম্ন উপত্যকা শদিয়াক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। নিম্ন দিবাং উপত্যকা আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন পোৱা গৈছে। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ডিক্ৰং আৰু দিবাং নদীৰ মাজত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন গড়েৰে সুৰক্ষিত বসতিস্থানৰ উল্লেখ কৰিছে, য'ত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |page=57 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> শদিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য বসতিস্থানসমূহৰ ভিতৰত বৰনগৰ আৰু গড়েৰে সুৰক্ষিত পাহাৰীয়া বসতিস্থান চন্দনগিৰি অন্যতম। চন্দনগিৰিক সাধাৰণতে ৰুক্মিণীনগৰ গড়ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ===আহোম–চুতীয়া সংঘাত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছতো দিবাং উপত্যকা চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত এক বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত দিবাং উপত্যকাৰ বিভিন্ন স্থানত আহোম আৰু চুতীয়া সৈন্যৰ মাজত যুদ্ধ হৈছিল। গোলাপচন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, দইথাং, মৰাংকাও আৰু চন্দনগিৰিত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে দিবাং নদীৰ সোঁতেৰে নামি অহা আহোম সৈন্যই চুতীয়া বাহিনীক পৰাস্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |pages=60–64 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867}}</ref> ===জনগোষ্ঠীয় ইতিহাস=== দিবাং নদীৰ উজনি উপত্যকা ঐতিহাসিকভাৱে [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|ইদু মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ বসতিস্থল। নদীখনৰ নামৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ এটা ঐতিহাসিক শাখাৰ নামো সম্পৰ্কিত। দেউৰীসকলৰ ''দিবঙীয়া'' শাখাটোৰ নাম দিবাং নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দিবঙীয়া দেউৰীসকলে পূৰ্বতে দিবাং নদীৰ ওচৰত বাস কৰাৰ বাবেই এই নাম লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |page=517}}</ref> ==গতিপথ== [[File:Dibang valley (7453899412).jpg|thumb|325px|দিবাং নদীৰ উপত্যকা।]] দিবাং নদীৰ উৎপত্তি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত ভাৰত–চীন সীমান্তৰ "মেকমোহন ৰেখা"ৰ ওচৰৰ কেয়া গিৰিপথৰ সমীপত। নদীখনৰ অৱবাহিকাই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা আৰু নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা সামৰি লৈছে।<ref name="Mishmis">{{cite web |title=Damming Dibang River: Mishmi's resistance against 3000 MW Dibang Multipurpose Project |url=http://www.themishmis.com/index.php/resources/paper/80-damming-dibang-river-idu-mishmi-s-resistance-against-3000-mw-dibang-multipurpose-project.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207230014/http://themishmis.com/index.php/resources/paper/80-damming-dibang-river-idu-mishmi-s-resistance-against-3000-mw-dibang-multipurpose-project.html |archive-date=7 December 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> নদীখনৰ উজনি গতিপথ [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ মাজেৰে বিস্তৃত। পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ পৰা বৈ আহি ই বমজিৰ, ডামবুক আদি অঞ্চলত সমতলভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। বমজিৰ বা নিজামঘাটৰ পৰা শদিয়ালৈকে দিবাং নদীৰ ঢাল তুলনামূলকভাৱে তীব্ৰ। ইয়াৰ নদীপথ বহুতো সুঁতিত বিভক্ত হৈ জালিকাকৃতি বা ''braided channel'' ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। এই অংশত নদীখনৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ৪ৰ পৰা ৯ কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত পৰিৱৰ্তিত হয়। দিবাঙে সঘনাই নিজৰ গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ দুই পাৰৰ কৃষিভূমি আৰু বনাঞ্চলত বানপানী আৰু খহনীয়াৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="APSPCB">{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project – Chapter 4: Water Resources |url=http://apspcb.org.in/pdf/dt.%2022-09-11/EIA%20EMP%20Report%20Dibang%20Multipurpose%20Project%20(3000%20MW)/Additional%20Study/Chapter-4%20Water%20Resources.pdf |publisher=WAPCOS Limited |access-date=14 September 2013}}</ref> নদীখন অসমৰ শদিয়া নগৰৰ ওচৰত [[ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ উত্তৰফালে [[লোহিত নদী]]ত মিলিত হয়। লোহিত আৰু দিবাঙৰ মিলিত জলধাৰা বৃহত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ অংশ। কিছুমান বিৱৰণত দিবাঙৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৯৫ কিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Restoration Proposal for Dibang & Lohit Rivers |url=http://isikkim.com/2012-02-restoration-proposal-for-dibang-lohit-rivers-07-6/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317234656/http://isikkim.com/2012-02-restoration-proposal-for-dibang-lohit-rivers-07-6/ |archive-date=17 March 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Dibang sub basin of Brahmaputra Basin |url=http://www.nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/brahmaputra_barak/Dibang.htm |publisher=National Institute of Hydrology |archive-url=https://web.archive.org/web/20140801184529/http://nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/brahmaputra_barak/Dibang.htm |archive-date=1 August 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref>{{efn|ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ দিবাং নদী প্ৰবন্ধৰ তথ্যপেটিকাত দৈৰ্ঘ্য ৩২৪ কিলোমিটাৰ আৰু গতিপথ শিতানত ১৯৫ কিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা দিবাং অৱবাহিকা অধ্যয়নত নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২২৩.৪ কিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে; ইয়াৰে ২০৩.৮ কিলোমিটাৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত আৰু ১৯.৬ কিলোমিটাৰ অসমত অৱস্থিত। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে।<ref name="DibangBasin2016"/>}} দিবাং নদীৰ অৱবাহিকাৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হৈছে কবো চাপৰি, যাৰ ওচৰত দিবাং আৰু ইয়াৰ মিলিত জলধাৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়। ==উপনৈসমূহ== দিবাং নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ হৈছে চিচাৰ (''Sisar''), মাথুন (''Mathun''), টাংগন (''Tangon''), ড্ৰী (''Dri''), ইথুন (''Ithun'') আৰু এমৰা নদী (''Emra'')। ইয়াৰ উপৰি আইৰি (''Airi''), ইলু (''Ilu''), ইমু (''Imu''), আহি (''Ahi''), আশু (''Ashu''), এপিপানি (''Epipani'') আৰু এজে (''Eze'') বা দেওপানি নদীও দিবাঙৰ সৈতে মিলিত হৈছে।<ref name="Mishmis"/><ref name="APSPCB"/> নদীখনৰ বাওঁপাৰৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈ এমৰা আৰু আনেলিহ (''Anelih''); সোঁপাৰৰ উপনৈ টাংগন, আংগোলিন (''Angolin'') আৰু আমলি (''Amli'')। এই উপনৈসমূহৰ অধিকাংশই পাহাৰীয়া উজনি অংশত দিবাঙৰ সৈতে মিলিত হৈছে। ফলত নদীখনৰ জলসংগ্ৰহ অঞ্চলটো বহল পাংখাকৃতিৰ অৱবাহিকাত পৰিণত হৈছে।<ref name="DibangBasin2016"/> ==জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প== দিবাং নদীৰ জলবিদ্যুৎ সম্ভাৱনাক কেন্দ্ৰ কৰি কেইবাটাও বৃহৎ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ২০১৬ চনৰ এক অৱবাহিকা অধ্যয়ন অনুসৰি, সেই সময়ত দিবাং অৱবাহিকাত বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ প্ৰস্তাৱ আৰু পৰিকল্পনাৰ অধীনত মুঠ ১৮টা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প আছিল।<ref name="DibangBasin2016"/> ২০০৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তৎকালীন ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]হে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামনি দিবাং উপত্যকা জিলাত ৩,০০০ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন দিবাং বহুমুখী প্ৰকল্পৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল। সেই সময়ত দিবাং নদীত ২০ৰ পৰা ৪,৫০০ মেগাৱাট উৎপাদন ক্ষমতাসম্পন্ন আন ১৭টা বান্ধ নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="Mishmis"/> প্ৰকল্পটোৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰিকল্পনাত দিবাং বান্ধৰ উচ্চতা ২৮৮ মিটাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হ'লে ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বান্ধ আৰু বিশ্বৰ অন্যতম ওখ মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ (''gravity dam'') হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছিল। অৱশ্যে প্ৰকল্পটোৰ বিৰোধিতা কৰিছিল অৰুণাচল প্ৰদেশৰ আদি জনগোষ্ঠী আৰু ইদু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ একাংশ লোকে, লগতে প্ৰকল্পটোৰ নামনি অংশত বসবাস কৰা অসমৰ জনসাধাৰণৰ একাংশই। প্ৰকল্পটোৰ পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ, স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ জীৱিকা আৰু নামনি অঞ্চলত সম্ভাব্য প্ৰভাৱৰ বিষয়ত আপত্তি উত্থাপিত হৈছিল।<ref name="Mishmis"/><ref>{{cite journal |title=Disquiet in Dibang |journal=Down to Earth |date=15 May 2008 |url=http://www.downtoearth.org.in/node/4539 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313020927/http://www.downtoearth.org.in/node/4539 |archive-date=13 March 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Protests against public hearing on Dibang dam |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=mar0513/state05 |work=The Assam Tribune |date=5 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124742/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=mar0513%2Fstate05 |archive-date=16 October 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুলাইত প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ সভাপতিত্বত অনুষ্ঠিত কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাৰ অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা সমিতিৰ বৈঠকত দিবাং জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ কাম আগবঢ়াই নিয়াৰ অনুমোদন দিয়া হয়। প্ৰকল্পটোৰ সমৰ্থনত বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ সম্ভাৱনা, অঞ্চলটোৰ বানপানী নিয়ন্ত্ৰণৰ সুবিধা আৰু চীনৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ইয়াৰ কৌশলগত গুৰুত্বৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="Pisharoty2019"/> পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰকল্পটোৰ ক্ষমতা আৰু কাৰিকৰী নিৰ্দিষ্টকৰণ সংশোধন কৰা হয়। ২০২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰত চৰকাৰে ২,৮৮০ মেগাৱাট উৎপাদন ক্ষমতাসম্পন্ন দিবাং বহুমুখী প্ৰকল্প ৰূপায়ণৰ অনুমোদন দিয়ে। সংশোধিত পৰিকল্পনা অনুসৰি, প্ৰকল্পটোত ২৭৮ মিটাৰ ওখ কংক্ৰিটৰ মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ আৰু ২৪০ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন ১২টা উৎপাদন গোট থাকিব।<ref>{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project (2880 MW), Arunachal Pradesh |url=https://www.nhpcindia.com/assests/pzi_public/gallery/1714455162.pdf |publisher=NHPC Limited |date=April 2024 |page=13}}</ref><ref>{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project |url=https://powermin.gov.in/sites/default/files/uploads/LS27032025_Eng.pdf |publisher=Ministry of Power, Government of India |date=27 March 2025 |at=Lok Sabha Unstarred Question No. 4563}}</ref> এই প্ৰকল্পৰ উদ্দেশ্য জলবিদ্যুৎ উৎপাদনৰ লগতে নামনি অঞ্চলৰ বানপানীৰ তীব্ৰতা হ্ৰাস কৰাও। এনএইচপিচিৰ প্ৰকল্প তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ বাৰ্ষিক সম্ভাব্য বিদ্যুৎ উৎপাদন প্ৰায় ১১,২২৩ মিলিয়ন ইউনিট। ২০২৬ চনলৈ প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্মাণকাৰ্য চলি আছিল আৰু ২০৩২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Under Construction Projects |url=https://www.nhpcindia.com/welcome/project/3.html |publisher=NHPC Limited}}</ref><ref>{{cite web |title=Press Release on NHPC Hydroelectric Projects |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2202455 |publisher=Press Information Bureau, Government of India}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] * [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] * [[লোহিত নদী]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} {{coord|27|48|N|95|35|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উপনৈ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নদী]] f4n2xlz8b4mp1ebr0f4bbtm0ezg3nn6 646752 646751 2026-10-23T12:06:28Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ 646752 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ নদী}} {{Geobox | River | name = দিবাং নদী | name_other = দিবং, তালো, তালন | map = Dibang river.png | map_size = 260 | country = ভাৰত | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[অসম]] | region = [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] | source = ড্ৰী নদী | source_location = কেয়া গিৰিপথৰ ওচৰ, [[মিচিমি পাহাৰ]] | source_lat_d = 28.7807 | source_long_d = 95.8603 | mouth = [[লোহিত নদী]] | mouth_location = [[শদিয়া]], অসম | mouth_lat_d = 27.8012 | mouth_long_d = 95.5173 | length = 324 | watershed = 13933 | tributary_left = এমৰা, আনেলিহ | tributary_right = টাংগন, আংগোলিন, আমলি }} '''দিবাং নদী''' (ইংৰাজী: ''Dibang River''), যাক ইদু মিচিমি ভাষাত '''তালো''' (''Talo'') বা '''তালন''' (''Talon'') বুলিও কোৱা হয়, [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উজনিৰ উপনৈ।<ref name="Pisharoty2019">{{cite web |last=Pisharoty |first=Sangeeta Barooah |date=22 July 2019 |title=Explainer: The Controversy Surrounding Dibang Dam, India's Largest Hydropower Project |url=https://thewire.in/government/dibang-dam-arunachal-pradesh-hydropower-project |website=The Wire |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722153029/https://thewire.in/government/dibang-dam-arunachal-pradesh-hydropower-project |archive-date=22 July 2019 |access-date=16 June 2021}}</ref> নদীখনৰ উৎপত্তি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা|দিবাং উপত্যকা]]ৰ [[মিচিমি পাহাৰ]]ত। তাৰ পৰা নদীখন [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] আৰু [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ আহি অসমৰ [[শদিয়া]]ৰ ওচৰত [[লোহিত নদী]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছে। দিবাং ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাৰ মাটিকালি প্ৰায় ১৩,৯৩৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref name="DibangBasin2016">{{cite report |author=R. S. Envirolink Technologies |title=Cumulative Impact & Carrying Capacity Study of Dibang Sub Basin on Brahmaputra River Valley |volume=I |date=July 2016 |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India |url=http://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/CIA_CCS_Dibangbasin.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616141926/http://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/CIA_CCS_Dibangbasin.pdf |archive-date=16 June 2021}}</ref> নদীখনৰ প্ৰধান উৎসধাৰা ড্ৰী আৰু টাংগন। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত চিচাৰ, মাথুন, টাংগন, ড্ৰী, ইথুন আৰু এমৰা অন্যতম। নদীখনৰ নিম্নাংশত বিস্তৃত বালিচৰ আৰু বহু শাখাত বিভক্ত নদীপথ দেখা যায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিবাং'' নামটো ঐতিহাসিকভাৱে ''দিবং'' (''Dibong'') ৰূপতো লিখা হৈছিল। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহুতো নদীৰ নামত তিব্বত-বাৰ্মী [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ ভাষাগোষ্ঠীৰ ''দি-'' বা ''তি-'' উপাদান পোৱা যায়, যাৰ অৰ্থ ''পানী''। ছিডনী এণ্ডলে বিশেষভাৱে ''দিবং'', দিহং, ডিব্ৰু, দিহিং, ডিক্ৰং, ডিফু আৰু অঞ্চলটোৰ আন কেইবাখনো নদীৰ নাম উল্লেখ কৰি দেখুৱাইছিল যে এই নামসমূহ [[বড়ো–গাৰো ভাষা|বড়ো-গাৰো]] ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' (পানী) শব্দৰে আৰম্ভ হোৱা নদীৰ নামৰ উদাহৰণ।<ref name="Endle1911">{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=4 |quote= It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজেও উল্লেখ কৰিছে যে তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম বুজাবলৈ ''তি-'' বা ''দি-'' (পানী) উপসৰ্গৰ ব্যৱহাৰ সাধাৰণভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers.}}</ref>{{efn|বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন ভাষাত পানী বুজোৱা সমগোত্ৰীয় শব্দ পোৱা যায়। মনালী লংমাইলাই আৰু জোনালী শইকীয়াৰ ২০১৯ চনৰ তুলনামূলক অধ্যয়ন অনুসৰি, [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''dɪ'', [[বড়ো ভাষা]]ত ''dɯɪ'', [[দেউৰী ভাষা]]ত ''ʤɪ'', [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]] আৰু [[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]] ভাষাত ''tɪ'' শব্দই পানী বুজায়।<ref name="Longmailai2019">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |doi-access=free}}</ref> পি. আৰ. টি. গাৰ্ডনে ১৯০৪ চনত সংগ্ৰহ কৰা মৰাণ ভাষাৰ শব্দভাণ্ডাৰতো ''দি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |page=36 |quote=dao meaning fowl and di water}}</ref>}} ===পৌৰাণিক উল্লেখ আৰু বৃষোদকা=== দিবাং নদীক [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লেখিত ''বৃষোদকা'' (সংস্কৃত: ''Vṛṣodakā'') নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। কালিকা পুৰাণৰ অশীতিতম অধ্যায়ত সোমসন্দ নদীৰ পূবফালে বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থানৰ কথা উল্লেখ আছে। এই নদীৰ পূবত দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ অৱস্থিত আছিল, য'ত মহামায়া দেৱীয়ে দিক্কৰবাসিনী ৰূপে অধিষ্ঠান কৰিছিল। পীঠখনৰ ওচৰেদি সীতাগংগা নামেৰেও পৰিচিত চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী নদী বৈ যোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই কালিকা পুৰাণৰ ''বৃষোদকা''ক বৰ্তমানৰ দিবাং নদী আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' দেৱীৰ পীঠক শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref> বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা'' শব্দটোক প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহ থকা নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। এই অৰ্থৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটো বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থাৎ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ সমন্বয়ত গঠিত বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে। সেই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিবাং''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ পানী থকা নদী।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf |quote=Gwbang ... plenty}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge |quote=Dibang ('Dwi Gwbang' means river full of water in Bodo)}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== মধ্যযুগত দিবাং নদীৰ নিম্ন উপত্যকা শদিয়াক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। নিম্ন দিবাং উপত্যকা আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন পোৱা গৈছে। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ডিক্ৰং আৰু দিবাং নদীৰ মাজত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন গড়েৰে সুৰক্ষিত বসতিস্থানৰ উল্লেখ কৰিছে, য'ত পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |page=57 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> শদিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য বসতিস্থানসমূহৰ ভিতৰত বৰনগৰ আৰু গড়েৰে সুৰক্ষিত পাহাৰীয়া বসতিস্থান চন্দনগিৰি অন্যতম। চন্দনগিৰিক সাধাৰণতে ৰুক্মিণীনগৰ গড়ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ===আহোম–চুতীয়া সংঘাত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছতো দিবাং উপত্যকা চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত এক বৃহৎ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত দিবাং উপত্যকাৰ বিভিন্ন স্থানত আহোম আৰু চুতীয়া সৈন্যৰ মাজত যুদ্ধ হৈছিল। গোলাপচন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, দইথাং, মৰাংকাও আৰু চন্দনগিৰিত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে দিবাং নদীৰ সোঁতেৰে নামি অহা আহোম সৈন্যই চুতীয়া বাহিনীক পৰাস্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |pages=60–64 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867}}</ref> ===জনগোষ্ঠীয় ইতিহাস=== দিবাং নদীৰ উজনি উপত্যকা ঐতিহাসিকভাৱে [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|ইদু মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ বসতিস্থল। নদীখনৰ নামৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ এটা ঐতিহাসিক শাখাৰ নামো সম্পৰ্কিত। দেউৰীসকলৰ ''দিবঙীয়া'' শাখাটোৰ নাম দিবাং নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দিবঙীয়া দেউৰীসকলে পূৰ্বতে দিবাং নদীৰ ওচৰত বাস কৰাৰ বাবেই এই নাম লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |page=517}}</ref> ==গতিপথ== [[File:Dibang valley (7453899412).jpg|thumb|325px|দিবাং নদীৰ উপত্যকা।]] দিবাং নদীৰ উৎপত্তি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত ভাৰত–চীন সীমান্তৰ "মেকমোহন ৰেখা"ৰ ওচৰৰ কেয়া গিৰিপথৰ সমীপত। নদীখনৰ অৱবাহিকাই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দিবাং উপত্যকা আৰু নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা সামৰি লৈছে।<ref name="Mishmis">{{cite web |title=Damming Dibang River: Mishmi's resistance against 3000 MW Dibang Multipurpose Project |url=http://www.themishmis.com/index.php/resources/paper/80-damming-dibang-river-idu-mishmi-s-resistance-against-3000-mw-dibang-multipurpose-project.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207230014/http://themishmis.com/index.php/resources/paper/80-damming-dibang-river-idu-mishmi-s-resistance-against-3000-mw-dibang-multipurpose-project.html |archive-date=7 December 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> নদীখনৰ উজনি গতিপথ [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ মাজেৰে বিস্তৃত। পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ পৰা বৈ আহি ই বমজিৰ, ডামবুক আদি অঞ্চলত সমতলভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। বমজিৰ বা নিজামঘাটৰ পৰা শদিয়ালৈকে দিবাং নদীৰ ঢাল তুলনামূলকভাৱে তীব্ৰ। ইয়াৰ নদীপথ বহুতো সুঁতিত বিভক্ত হৈ জালিকাকৃতি বা ''braided channel'' ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। এই অংশত নদীখনৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ৪ৰ পৰা ৯ কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত পৰিৱৰ্তিত হয়। দিবাঙে সঘনাই নিজৰ গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ দুই পাৰৰ কৃষিভূমি আৰু বনাঞ্চলত বানপানী আৰু খহনীয়াৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="APSPCB">{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project – Chapter 4: Water Resources |url=http://apspcb.org.in/pdf/dt.%2022-09-11/EIA%20EMP%20Report%20Dibang%20Multipurpose%20Project%20(3000%20MW)/Additional%20Study/Chapter-4%20Water%20Resources.pdf |publisher=WAPCOS Limited |access-date=14 September 2013}}</ref> নদীখন অসমৰ শদিয়া নগৰৰ ওচৰত [[ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ উত্তৰফালে [[লোহিত নদী]]ত মিলিত হয়। লোহিত আৰু দিবাঙৰ মিলিত জলধাৰা বৃহত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ অংশ। কিছুমান বিৱৰণত দিবাঙৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৯৫ কিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Restoration Proposal for Dibang & Lohit Rivers |url=http://isikkim.com/2012-02-restoration-proposal-for-dibang-lohit-rivers-07-6/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317234656/http://isikkim.com/2012-02-restoration-proposal-for-dibang-lohit-rivers-07-6/ |archive-date=17 March 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Dibang sub basin of Brahmaputra Basin |url=http://www.nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/brahmaputra_barak/Dibang.htm |publisher=National Institute of Hydrology |archive-url=https://web.archive.org/web/20140801184529/http://nih.ernet.in/rbis/basin%20maps/brahmaputra_barak/Dibang.htm |archive-date=1 August 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref>{{efn|ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ দিবাং নদী প্ৰবন্ধৰ তথ্যপেটিকাত দৈৰ্ঘ্য ৩২৪ কিলোমিটাৰ আৰু গতিপথ শিতানত ১৯৫ কিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা দিবাং অৱবাহিকা অধ্যয়নত নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২২৩.৪ কিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে; ইয়াৰে ২০৩.৮ কিলোমিটাৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত আৰু ১৯.৬ কিলোমিটাৰ অসমত অৱস্থিত। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে।<ref name="DibangBasin2016"/>}} দিবাং নদীৰ অৱবাহিকাৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হৈছে কবো চাপৰি, যাৰ ওচৰত দিবাং আৰু ইয়াৰ মিলিত জলধাৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়। ==উপনৈসমূহ== দিবাং নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ হৈছে চিচাৰ (''Sisar''), মাথুন (''Mathun''), টাংগন (''Tangon''), ড্ৰী (''Dri''), ইথুন (''Ithun'') আৰু এমৰা নদী (''Emra'')। ইয়াৰ উপৰি আইৰি (''Airi''), ইলু (''Ilu''), ইমু (''Imu''), আহি (''Ahi''), আশু (''Ashu''), এপিপানি (''Epipani'') আৰু এজে (''Eze'') বা দেওপানি নদীও দিবাঙৰ সৈতে মিলিত হৈছে।<ref name="Mishmis"/><ref name="APSPCB"/> নদীখনৰ বাওঁপাৰৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈ এমৰা আৰু আনেলিহ (''Anelih''); সোঁপাৰৰ উপনৈ টাংগন, আংগোলিন (''Angolin'') আৰু আমলি (''Amli'')। এই উপনৈসমূহৰ অধিকাংশই পাহাৰীয়া উজনি অংশত দিবাঙৰ সৈতে মিলিত হৈছে। ফলত নদীখনৰ জলসংগ্ৰহ অঞ্চলটো বহল পাংখাকৃতিৰ অৱবাহিকাত পৰিণত হৈছে।<ref name="DibangBasin2016"/> ==জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প== দিবাং নদীৰ জলবিদ্যুৎ সম্ভাৱনাক কেন্দ্ৰ কৰি কেইবাটাও বৃহৎ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ২০১৬ চনৰ এক অৱবাহিকা অধ্যয়ন অনুসৰি, সেই সময়ত দিবাং অৱবাহিকাত বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ প্ৰস্তাৱ আৰু পৰিকল্পনাৰ অধীনত মুঠ ১৮টা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প আছিল।<ref name="DibangBasin2016"/> ২০০৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তৎকালীন ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]হে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামনি দিবাং উপত্যকা জিলাত ৩,০০০ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন দিবাং বহুমুখী প্ৰকল্পৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল। সেই সময়ত দিবাং নদীত ২০ৰ পৰা ৪,৫০০ মেগাৱাট উৎপাদন ক্ষমতাসম্পন্ন আন ১৭টা বান্ধ নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="Mishmis"/> প্ৰকল্পটোৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰিকল্পনাত দিবাং বান্ধৰ উচ্চতা ২৮৮ মিটাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হ'লে ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বান্ধ আৰু বিশ্বৰ অন্যতম ওখ মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ (''gravity dam'') হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছিল। অৱশ্যে প্ৰকল্পটোৰ বিৰোধিতা কৰিছিল অৰুণাচল প্ৰদেশৰ আদি জনগোষ্ঠী আৰু ইদু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ একাংশ লোকে, লগতে প্ৰকল্পটোৰ নামনি অংশত বসবাস কৰা অসমৰ জনসাধাৰণৰ একাংশই। প্ৰকল্পটোৰ পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ, স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ জীৱিকা আৰু নামনি অঞ্চলত সম্ভাব্য প্ৰভাৱৰ বিষয়ত আপত্তি উত্থাপিত হৈছিল।<ref name="Mishmis"/><ref>{{cite journal |title=Disquiet in Dibang |journal=Down to Earth |date=15 May 2008 |url=http://www.downtoearth.org.in/node/4539 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313020927/http://www.downtoearth.org.in/node/4539 |archive-date=13 March 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Protests against public hearing on Dibang dam |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=mar0513/state05 |work=The Assam Tribune |date=5 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016124742/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=mar0513%2Fstate05 |archive-date=16 October 2014 |access-date=14 September 2013}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুলাইত প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ সভাপতিত্বত অনুষ্ঠিত কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাৰ অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা সমিতিৰ বৈঠকত দিবাং জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ কাম আগবঢ়াই নিয়াৰ অনুমোদন দিয়া হয়। প্ৰকল্পটোৰ সমৰ্থনত বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ সম্ভাৱনা, অঞ্চলটোৰ বানপানী নিয়ন্ত্ৰণৰ সুবিধা আৰু চীনৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ইয়াৰ কৌশলগত গুৰুত্বৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="Pisharoty2019"/> পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰকল্পটোৰ ক্ষমতা আৰু কাৰিকৰী নিৰ্দিষ্টকৰণ সংশোধন কৰা হয়। ২০২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰত চৰকাৰে ২,৮৮০ মেগাৱাট উৎপাদন ক্ষমতাসম্পন্ন দিবাং বহুমুখী প্ৰকল্প ৰূপায়ণৰ অনুমোদন দিয়ে। সংশোধিত পৰিকল্পনা অনুসৰি, প্ৰকল্পটোত ২৭৮ মিটাৰ ওখ কংক্ৰিটৰ মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ আৰু ২৪০ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন ১২টা উৎপাদন গোট থাকিব।<ref>{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project (2880 MW), Arunachal Pradesh |url=https://www.nhpcindia.com/assests/pzi_public/gallery/1714455162.pdf |publisher=NHPC Limited |date=April 2024 |page=13}}</ref><ref>{{cite web |title=Dibang Multipurpose Project |url=https://powermin.gov.in/sites/default/files/uploads/LS27032025_Eng.pdf |publisher=Ministry of Power, Government of India |date=27 March 2025 |at=Lok Sabha Unstarred Question No. 4563}}</ref> এই প্ৰকল্পৰ উদ্দেশ্য জলবিদ্যুৎ উৎপাদনৰ লগতে নামনি অঞ্চলৰ বানপানীৰ তীব্ৰতা হ্ৰাস কৰাও। এনএইচপিচিৰ প্ৰকল্প তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ বাৰ্ষিক সম্ভাব্য বিদ্যুৎ উৎপাদন প্ৰায় ১১,২২৩ মিলিয়ন ইউনিট। ২০২৬ চনলৈ প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্মাণকাৰ্য চলি আছিল আৰু ২০৩২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Under Construction Projects |url=https://www.nhpcindia.com/welcome/project/3.html |publisher=NHPC Limited}}</ref><ref>{{cite web |title=Press Release on NHPC Hydroelectric Projects |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2202455 |publisher=Press Information Bureau, Government of India}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] * [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]] * [[লোহিত নদী]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} {{coord|27|48|N|95|35|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উপনৈ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নদী]] b3ikrx34axfgh36sykj08bsdxuz41d0 0 140409 646761 2026-10-23T13:17:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646761 wikitext text/x-wiki {{Short description|এছিয়াৰ ভূত-প্ৰেতৰ কাহিনীত বৰ্ণিত অলৌকিক জীৱ}} '''পিছল পৰী বা পিছল পেৰী''' হৈছে উত্তৰ-পশ্চিম দক্ষিণ এছিয়া আৰু মধ্য এছিয়াত '''চুড়েল'''ক দিয়া এটা নাম। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে ইয়াৰ পৰম্পৰাগত ৰূপ মুখখন ঢাকি ৰখা দীঘল চুলিৰে সৈতে এগৰাকী মহিলা, যাৰ ভৰি দুখন পিছফালে মুখ কৰি থাকে।<ref name="Mysteriesrunsolved"/> কিছুমান বৰ্ণনা অনুসৰি, ইহঁতৰ মুখখনো ওলোটা হয় আৰু ইহঁতে কেৱল পুৰুষকহে আক্ৰমণ কৰে। ইহঁতক '''দান''' বুলিও জনা যায়।<ref name=":2">{{Cite journal |last=Jhutti |first=Sundeep Singh |date=October 2003 |title=The Getes: A Jat Portfolio |url=https://sino-platonic.org/complete/spp127_getes.pdf |journal=Sino-Platonic Papers <!-- |chapter=Ancestor Worship --> |location=Philadelphia, United States |publisher=Department of East Asian Languages and Civilizations, University of Pennsylvania |issue=127 |pages=36–38 |issn=21579679 |eissn=21579687}}</ref> == পটভূমি == কোৱা হয় যে পিছল পৰীসমূহে [[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ পৰ্বত-পাহাৰত ঘূৰি ফুৰে।<ref name=Rediff>{{cite web |title=Pichal Peri |url=http://pages.rediff.com/pichal-peri/393200 |website=[[Rediff.com]] |date=2020}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে ইহঁতক [[হিমালয়]] পৰ্বতমালাত দেখা পোৱা যায়, যদিও মাজে-সময়ে ইহঁত [[ভাৰত]]ৰ কিছুমান গাঁৱতো প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=Rediff/> [[পাকিস্তান]]ত পিছল পৰী দেখাৰ দাবী সাধাৰণতে [[খাইবাৰ পাখতুনখোৱা]] প্ৰদেশৰ গ্ৰাম্য আৰু পাৰ্বত্য অঞ্চলসমূহৰপৰা কৰা হয়। অৱশ্যে, মাজে-সময়ে পাকিস্তানৰ পঞ্জাব প্ৰদেশতো এনে দৃশ্য দেখাৰ দাবী কৰা হয়। এইবোৰৰ বিষয়ে এনে দাবী কৰা লোকসকল সাধাৰণতে গ্ৰাম্য গাঁৱৰ বয়োজ্যেষ্ঠ ব্যক্তি, যিসকল অন্ধবিশ্বাসী বুলি পৰিচিত। সম্ভৱ যে পঞ্জাব, পাকিস্তানৰ লোকসকলে উত্তৰ দিশৰ প্ৰতিবেশী অঞ্চলসমূহৰপৰা এই কিংবদন্তিৰ প্ৰেৰণা লৈ ইয়াৰ নিজা ৰূপ সৃষ্টি কৰিছে। অঞ্চলভেদে পিছল পৰীৰ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ পাৰ্থক্য দেখা যায়।<ref name="Mysteriesrunsolved"/> কিছুমান কাহিনী অনুসৰি, পিছল পৰীসমূহে ৰাতিৰ সময়ত হাবিত দেখা দিয়ে আৰু অকলশৰীয়া পুৰুষক লক্ষ্য কৰে। অধিকাংশ কাহিনীতে ভুক্তভোগীজনৰ পলায়ন কৰাৰ কথা কোৱা হয়, কিয়নো এই কাহিনীবোৰ সাধাৰণতে নিজে এনে অভিজ্ঞতা লাভ কৰা বুলি দাবী কৰা লোকসকলেই বৰ্ণনা কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে পিছল পৰীৰ দুটা ৰূপ আছে। অধিকাংশ কাহিনীত ইহঁতে পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰিবলৈ ধুনীয়া মহিলাৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। কিন্তু ভৰি দুখন পিছফালে মুখ কৰি থকাৰ বাবেই ইহঁতৰ প্ৰকৃত পৰিচয় প্ৰকাশ পায়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত, প্ৰত্যক্ষদৰ্শী বুলি দাবী কৰা লোকসকলে কয় যে তেওঁলোকে মহিলাগৰাকীৰ ৰূপ সলনি হৈ ওখ, দানৱীয় জীৱলৈ পৰিণত হোৱা দেখিছে।<ref name="Mysteriesrunsolved">{{cite web |last1=Dark |first1=Lucy |title=The Legend Of Pichal Peri Is Not For The Faint Heart! |url=https://mysteriesrunsolved.com/2018/09/the-legend-of-pichal-peri-is-not-for-the-faint-heart.html |website=Mysteriesrunsolved |access-date=1 August 2020 |date=14 June 2020}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} 1qo8re3yia0qxg6qcokxsvit6a39qcq 646762 646761 2026-10-23T13:18:49Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646762 wikitext text/x-wiki {{Short description|এছিয়াৰ ভূত-প্ৰেতৰ কাহিনীত বৰ্ণিত অলৌকিক জীৱ}} '''পিছল পৰী বা পিছল পেৰী ({{lang-en| Pichal peri or pichhal pairī}})''' হৈছে উত্তৰ-পশ্চিম দক্ষিণ এছিয়া আৰু মধ্য এছিয়াত '''চুড়েল'''ক দিয়া এটা নাম। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে ইয়াৰ পৰম্পৰাগত ৰূপ মুখখন ঢাকি ৰখা দীঘল চুলিৰে সৈতে এগৰাকী মহিলা, যাৰ ভৰি দুখন পিছফালে মুখ কৰি থাকে।<ref name="Mysteriesrunsolved"/> কিছুমান বৰ্ণনা অনুসৰি, ইহঁতৰ মুখখনো ওলোটা হয় আৰু ইহঁতে কেৱল পুৰুষকহে আক্ৰমণ কৰে। ইহঁতক '''দান''' বুলিও জনা যায়।<ref name=":2">{{Cite journal |last=Jhutti |first=Sundeep Singh |date=October 2003 |title=The Getes: A Jat Portfolio |url=https://sino-platonic.org/complete/spp127_getes.pdf |journal=Sino-Platonic Papers <!-- |chapter=Ancestor Worship --> |location=Philadelphia, United States |publisher=Department of East Asian Languages and Civilizations, University of Pennsylvania |issue=127 |pages=36–38 |issn=21579679 |eissn=21579687}}</ref> == পটভূমি == কোৱা হয় যে পিছল পৰীসমূহে [[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ পৰ্বত-পাহাৰত ঘূৰি ফুৰে।<ref name=Rediff>{{cite web |title=Pichal Peri |url=http://pages.rediff.com/pichal-peri/393200 |website=[[Rediff.com]] |date=2020}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে ইহঁতক [[হিমালয়]] পৰ্বতমালাত দেখা পোৱা যায়, যদিও মাজে-সময়ে ইহঁত [[ভাৰত]]ৰ কিছুমান গাঁৱতো প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=Rediff/> [[পাকিস্তান]]ত পিছল পৰী দেখাৰ দাবী সাধাৰণতে [[খাইবাৰ পাখতুনখোৱা]] প্ৰদেশৰ গ্ৰাম্য আৰু পাৰ্বত্য অঞ্চলসমূহৰপৰা কৰা হয়। অৱশ্যে, মাজে-সময়ে পাকিস্তানৰ পঞ্জাব প্ৰদেশতো এনে দৃশ্য দেখাৰ দাবী কৰা হয়। এইবোৰৰ বিষয়ে এনে দাবী কৰা লোকসকল সাধাৰণতে গ্ৰাম্য গাঁৱৰ বয়োজ্যেষ্ঠ ব্যক্তি, যিসকল অন্ধবিশ্বাসী বুলি পৰিচিত। সম্ভৱ যে পঞ্জাব, পাকিস্তানৰ লোকসকলে উত্তৰ দিশৰ প্ৰতিবেশী অঞ্চলসমূহৰপৰা এই কিংবদন্তিৰ প্ৰেৰণা লৈ ইয়াৰ নিজা ৰূপ সৃষ্টি কৰিছে। অঞ্চলভেদে পিছল পৰীৰ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ পাৰ্থক্য দেখা যায়।<ref name="Mysteriesrunsolved"/> কিছুমান কাহিনী অনুসৰি, পিছল পৰীসমূহে ৰাতিৰ সময়ত হাবিত দেখা দিয়ে আৰু অকলশৰীয়া পুৰুষক লক্ষ্য কৰে। অধিকাংশ কাহিনীতে ভুক্তভোগীজনৰ পলায়ন কৰাৰ কথা কোৱা হয়, কিয়নো এই কাহিনীবোৰ সাধাৰণতে নিজে এনে অভিজ্ঞতা লাভ কৰা বুলি দাবী কৰা লোকসকলেই বৰ্ণনা কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে পিছল পৰীৰ দুটা ৰূপ আছে। অধিকাংশ কাহিনীত ইহঁতে পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰিবলৈ ধুনীয়া মহিলাৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। কিন্তু ভৰি দুখন পিছফালে মুখ কৰি থকাৰ বাবেই ইহঁতৰ প্ৰকৃত পৰিচয় প্ৰকাশ পায়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত, প্ৰত্যক্ষদৰ্শী বুলি দাবী কৰা লোকসকলে কয় যে তেওঁলোকে মহিলাগৰাকীৰ ৰূপ সলনি হৈ ওখ, দানৱীয় জীৱলৈ পৰিণত হোৱা দেখিছে।<ref name="Mysteriesrunsolved">{{cite web |last1=Dark |first1=Lucy |title=The Legend Of Pichal Peri Is Not For The Faint Heart! |url=https://mysteriesrunsolved.com/2018/09/the-legend-of-pichal-peri-is-not-for-the-faint-heart.html |website=Mysteriesrunsolved |access-date=1 August 2020 |date=14 June 2020}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} 8p770vylswnu3de5htb2xnguazdb4x0 646763 646762 2026-10-23T13:20:18Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:লোকগাথা]] using [[WP:HC|HotCat]] 646763 wikitext text/x-wiki {{Short description|এছিয়াৰ ভূত-প্ৰেতৰ কাহিনীত বৰ্ণিত অলৌকিক জীৱ}} '''পিছল পৰী বা পিছল পেৰী''' হৈছে উত্তৰ-পশ্চিম দক্ষিণ এছিয়া আৰু মধ্য এছিয়াত '''চুড়েল'''ক দিয়া এটা নাম। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে ইয়াৰ পৰম্পৰাগত ৰূপ মুখখন ঢাকি ৰখা দীঘল চুলিৰে সৈতে এগৰাকী মহিলা, যাৰ ভৰি দুখন পিছফালে মুখ কৰি থাকে।<ref name="Mysteriesrunsolved"/> কিছুমান বৰ্ণনা অনুসৰি, ইহঁতৰ মুখখনো ওলোটা হয় আৰু ইহঁতে কেৱল পুৰুষকহে আক্ৰমণ কৰে। ইহঁতক '''দান''' বুলিও জনা যায়।<ref name=":2">{{Cite journal |last=Jhutti |first=Sundeep Singh |date=October 2003 |title=The Getes: A Jat Portfolio |url=https://sino-platonic.org/complete/spp127_getes.pdf |journal=Sino-Platonic Papers <!-- |chapter=Ancestor Worship --> |location=Philadelphia, United States |publisher=Department of East Asian Languages and Civilizations, University of Pennsylvania |issue=127 |pages=36–38 |issn=21579679 |eissn=21579687}}</ref> == পটভূমি == কোৱা হয় যে পিছল পৰীসমূহে [[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ পৰ্বত-পাহাৰত ঘূৰি ফুৰে।<ref name=Rediff>{{cite web |title=Pichal Peri |url=http://pages.rediff.com/pichal-peri/393200 |website=[[Rediff.com]] |date=2020}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে ইহঁতক [[হিমালয়]] পৰ্বতমালাত দেখা পোৱা যায়, যদিও মাজে-সময়ে ইহঁত [[ভাৰত]]ৰ কিছুমান গাঁৱতো প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=Rediff/> [[পাকিস্তান]]ত পিছল পৰী দেখাৰ দাবী সাধাৰণতে [[খাইবাৰ পাখতুনখোৱা]] প্ৰদেশৰ গ্ৰাম্য আৰু পাৰ্বত্য অঞ্চলসমূহৰপৰা কৰা হয়। অৱশ্যে, মাজে-সময়ে পাকিস্তানৰ পঞ্জাব প্ৰদেশতো এনে দৃশ্য দেখাৰ দাবী কৰা হয়। এইবোৰৰ বিষয়ে এনে দাবী কৰা লোকসকল সাধাৰণতে গ্ৰাম্য গাঁৱৰ বয়োজ্যেষ্ঠ ব্যক্তি, যিসকল অন্ধবিশ্বাসী বুলি পৰিচিত। সম্ভৱ যে পঞ্জাব, পাকিস্তানৰ লোকসকলে উত্তৰ দিশৰ প্ৰতিবেশী অঞ্চলসমূহৰপৰা এই কিংবদন্তিৰ প্ৰেৰণা লৈ ইয়াৰ নিজা ৰূপ সৃষ্টি কৰিছে। অঞ্চলভেদে পিছল পৰীৰ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ পাৰ্থক্য দেখা যায়।<ref name="Mysteriesrunsolved"/> কিছুমান কাহিনী অনুসৰি, পিছল পৰীসমূহে ৰাতিৰ সময়ত হাবিত দেখা দিয়ে আৰু অকলশৰীয়া পুৰুষক লক্ষ্য কৰে। অধিকাংশ কাহিনীতে ভুক্তভোগীজনৰ পলায়ন কৰাৰ কথা কোৱা হয়, কিয়নো এই কাহিনীবোৰ সাধাৰণতে নিজে এনে অভিজ্ঞতা লাভ কৰা বুলি দাবী কৰা লোকসকলেই বৰ্ণনা কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে পিছল পৰীৰ দুটা ৰূপ আছে। অধিকাংশ কাহিনীত ইহঁতে পুৰুষক প্ৰলোভিত কৰিবলৈ ধুনীয়া মহিলাৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। কিন্তু ভৰি দুখন পিছফালে মুখ কৰি থকাৰ বাবেই ইহঁতৰ প্ৰকৃত পৰিচয় প্ৰকাশ পায়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত, প্ৰত্যক্ষদৰ্শী বুলি দাবী কৰা লোকসকলে কয় যে তেওঁলোকে মহিলাগৰাকীৰ ৰূপ সলনি হৈ ওখ, দানৱীয় জীৱলৈ পৰিণত হোৱা দেখিছে।<ref name="Mysteriesrunsolved">{{cite web |last1=Dark |first1=Lucy |title=The Legend Of Pichal Peri Is Not For The Faint Heart! |url=https://mysteriesrunsolved.com/2018/09/the-legend-of-pichal-peri-is-not-for-the-faint-heart.html |website=Mysteriesrunsolved |access-date=1 August 2020 |date=14 June 2020}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:লোকগাথা]] qe3s8dudetjq8amis73uj8f56qo6ruz 0 140410 646764 2026-10-23T13:33:58Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646764 wikitext text/x-wiki {{Short description|পাকিস্তানৰ এটা পৰ্বত}} {{Redirect-distinguish-for|Chiltan|Chiitan|বনৰীয়া ছাগলীৰ প্ৰজাতি|Chiltan ibex}} {{Infobox mountain | name = ''কোহ-ই-চিলতান'' <br>{{nq|کوہ چلتن}} | image = File:Chiltan Mountain.jpg | image_caption = | elevation_m = 3,194 | elevation_ref = <ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com">{{Cite web|url=http://www.caab.20m.com/ |title=বেলুচিস্তান আৰু কুৱেটাৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্বতশৃংগ |publisher=Chiltan Adventures Association Balochistan.com |date= |accessdate=27 September 2010}}</ref> | prominence = | location = [[কুৱেটা]], [[পাকিস্তান]] | range = [[ছুলেইমান পৰ্বতমালা]] }} {{coord|30|56|N|66|49|E|display=title}} '''কোহ-ই-চিলতান ({{lang-en|Koh-i-Chiltan}})''' হৈছে পশ্চিম [[পাকিস্তান]]ৰ বেলুচিস্তান প্ৰদেশৰ কুৱেটা জিলাত অৱস্থিত ছুলেইমান পৰ্বতমালাৰ চিলতান পৰ্বতগোটৰ এটা শৃংগ। কোহ-ই-চিলতান হৈছে ''চিলতান'' বা ''চেহেল-তান'' নামেৰে জনাজাত এটা থিয়, শিলাময় পৰ্বতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ব্ৰাহুই ভাষাত ''চেহেল-তান''ৰ অৰ্থ হৈছে চল্লিছটা শৰীৰ। এই শৃংগ জাৰ্ঘুন ঘাৰ আৰু কোহ-ই-তাকাটুৰ পিছত কুৱেটাৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ আৰু বেলুচিস্তানৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ।<ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com"/> ইয়াৰ ওখ অঞ্চলসমূহত বহুতো জুনিপাৰ গছ পোৱা যায়। == লোককথাত == স্থানীয় বেলুচি লোকপৰম্পৰা অনুসৰি, কোহ-ই-চিলতানক ভূত-প্ৰেতৰ বাসস্থান বুলি কোৱা হয়। এই পৰ্বতটোক লৈ বেলুচি সংস্কৃতিত প্ৰচলিত এটা কাহিনী এনেধৰণৰ:<ref>"ভূত-প্ৰেতৰ উপস্থিতি" সম্পৰ্কীয় উৎস: Harry de Windt (১৮৫৬–১৯৩৩)ৰ ''A Ride to India Across Persia and Balochistan''।</ref><ref name="Chiltan Mount and a frugal pair">{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/10974/pg10974.html |title=চিলতান পৰ্বত আৰু এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Gutenberg.org |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref><ref name="Story about Chiltan Mount a frugal pair">{{Cite web|url=http://manybooks.net/titles/windth10971097410974-8.html# |title=চিলতান পৰ্বত সম্পৰ্কীয় কাহিনী: এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Manybooks.net |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref> বহু বছৰ ধৰি বিবাহিত হৈ থকা এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতীৰ কোনো সন্তান নাছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে এগৰাকী ধৰ্মগুৰুৰ পৰামৰ্শ বিচাৰিলে। ধৰ্মগুৰুজনে পত্নীগৰাকীক ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে যে স্বৰ্গই যি দিয়া নাই, সেয়া দিয়াৰ ক্ষমতা তেওঁৰ নাই। কিন্তু ধৰ্মগুৰুজনৰ পুত্ৰই, যিজনো এগৰাকী ধৰ্মগুৰু আছিল, মহিলাগৰাকীৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিব পাৰিব বুলি দৃঢ়-বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ মহিলাগৰাকীৰ কোলাত চল্লিছটা সৰু শিলগুটি পেলাই দিলে আৰু তেওঁ যাতে সন্তান জন্ম দিব পাৰে, তাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। কিছুদিন পাছত মহিলাগৰাকীয়ে চল্লিছটা সন্তান জন্ম দিলে। যিটো তেওঁ বিচৰাতকৈ বহু বেছি আছিল আৰু যিসকলক প্ৰতিপালন কৰাটো তেওঁৰ বাবে অসম্ভৱপ্ৰায় হৈ পৰিছিল। অসহায় হৈ পৰা স্বামীজনে ঊনচল্লিছটা সন্তানক লগত লৈ চেহেল-তান পৰ্বতৰ শিখৰলৈ উঠি গ’ল আৰু সিহঁতক নিজৰ যত্ন নিজে ল’বলৈ তাতে এৰি থৈ আহিল। চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক অৱশ্যে ঘৰতেই পিতৃ-মাতৃৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল কৰা হ’ল।<ref>{{cite web |title=কোহ-ই-চিলতানৰ কিংবদন্তি: মৃত চল্লিছটা শিশুৰ আত্মা! |date=29 April 2023 |url=https://mru.ink/koh-i-chiltan/ |access-date= }}</ref> এদিন অৱশ্যে অনুশোচনাত দগ্ধ হৈ পত্নীগৰাকীয়ে স্বামীয়ে নজনাকৈ পৰ্বতটোলৈ গ’ল। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল সন্তানকেইটাৰ হাড় বিচাৰি উলিয়াই সেইবোৰ সমাধিস্থ কৰা। কিন্তু আচৰিতভাৱে তেওঁ দেখিলে যে সন্তানকেইটা জীয়াই আছে আৰু গছ-গছনি তথা শিলৰ মাজত আনন্দেৰে খেলি আছে। আনন্দত আত্মহাৰা হৈ তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহিল, চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক লৈ পুনৰ পৰ্বতৰ শিখৰলৈ গ’ল আৰু তাৰ ভায়েক-ককায়েকহঁতক ঘূৰাই আনিবলৈ শিশুটিক এৰাতিৰ বাবে তাত এৰি থৈ আহিল। কিন্তু পাছদিনা ৰাতিপুৱা উভতি আহি তেওঁ দেখিলে যে বাকী সন্তানকেইটাই শিশুটিক লৈ গুচি গৈছে আৰু তাৰ পিছত শিশুটিক আৰু কেতিয়াও দেখা নগ’ল। এই চল্লিছটা শিশুৰ আত্মাই চেহেল-তান পৰ্বতত বিচৰণ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবেই পৰ্বতটো ভূত-প্ৰেতৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত বুলি কোৱা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1500881/ NCBI] {{DEFAULTSORT:Koh-I-Chiltan}} 006mloizzkxip4zu43u9k07608h4ivo 646765 646764 2026-10-23T13:34:33Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646765 wikitext text/x-wiki {{Short description|পাকিস্তানৰ এটা পৰ্বত}} {{Infobox mountain | name = ''কোহ-ই-চিলতান'' <br>{{nq|کوہ چلتن}} | image = File:Chiltan Mountain.jpg | image_caption = | elevation_m = 3,194 | elevation_ref = <ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com">{{Cite web|url=http://www.caab.20m.com/ |title=বেলুচিস্তান আৰু কুৱেটাৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্বতশৃংগ |publisher=Chiltan Adventures Association Balochistan.com |date= |accessdate=27 September 2010}}</ref> | prominence = | location = [[কুৱেটা]], [[পাকিস্তান]] | range = [[ছুলেইমান পৰ্বতমালা]] }} {{coord|30|56|N|66|49|E|display=title}} '''কোহ-ই-চিলতান ({{lang-en|Koh-i-Chiltan}})''' হৈছে পশ্চিম [[পাকিস্তান]]ৰ বেলুচিস্তান প্ৰদেশৰ কুৱেটা জিলাত অৱস্থিত ছুলেইমান পৰ্বতমালাৰ চিলতান পৰ্বতগোটৰ এটা শৃংগ। কোহ-ই-চিলতান হৈছে ''চিলতান'' বা ''চেহেল-তান'' নামেৰে জনাজাত এটা থিয়, শিলাময় পৰ্বতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ব্ৰাহুই ভাষাত ''চেহেল-তান''ৰ অৰ্থ হৈছে চল্লিছটা শৰীৰ। এই শৃংগ জাৰ্ঘুন ঘাৰ আৰু কোহ-ই-তাকাটুৰ পিছত কুৱেটাৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ আৰু বেলুচিস্তানৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ।<ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com"/> ইয়াৰ ওখ অঞ্চলসমূহত বহুতো জুনিপাৰ গছ পোৱা যায়। == লোককথাত == স্থানীয় বেলুচি লোকপৰম্পৰা অনুসৰি, কোহ-ই-চিলতানক ভূত-প্ৰেতৰ বাসস্থান বুলি কোৱা হয়। এই পৰ্বতটোক লৈ বেলুচি সংস্কৃতিত প্ৰচলিত এটা কাহিনী এনেধৰণৰ:<ref>"ভূত-প্ৰেতৰ উপস্থিতি" সম্পৰ্কীয় উৎস: Harry de Windt (১৮৫৬–১৯৩৩)ৰ ''A Ride to India Across Persia and Balochistan''।</ref><ref name="Chiltan Mount and a frugal pair">{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/10974/pg10974.html |title=চিলতান পৰ্বত আৰু এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Gutenberg.org |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref><ref name="Story about Chiltan Mount a frugal pair">{{Cite web|url=http://manybooks.net/titles/windth10971097410974-8.html# |title=চিলতান পৰ্বত সম্পৰ্কীয় কাহিনী: এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Manybooks.net |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref> বহু বছৰ ধৰি বিবাহিত হৈ থকা এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতীৰ কোনো সন্তান নাছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে এগৰাকী ধৰ্মগুৰুৰ পৰামৰ্শ বিচাৰিলে। ধৰ্মগুৰুজনে পত্নীগৰাকীক ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে যে স্বৰ্গই যি দিয়া নাই, সেয়া দিয়াৰ ক্ষমতা তেওঁৰ নাই। কিন্তু ধৰ্মগুৰুজনৰ পুত্ৰই, যিজনো এগৰাকী ধৰ্মগুৰু আছিল, মহিলাগৰাকীৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিব পাৰিব বুলি দৃঢ়-বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ মহিলাগৰাকীৰ কোলাত চল্লিছটা সৰু শিলগুটি পেলাই দিলে আৰু তেওঁ যাতে সন্তান জন্ম দিব পাৰে, তাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। কিছুদিন পাছত মহিলাগৰাকীয়ে চল্লিছটা সন্তান জন্ম দিলে। যিটো তেওঁ বিচৰাতকৈ বহু বেছি আছিল আৰু যিসকলক প্ৰতিপালন কৰাটো তেওঁৰ বাবে অসম্ভৱপ্ৰায় হৈ পৰিছিল। অসহায় হৈ পৰা স্বামীজনে ঊনচল্লিছটা সন্তানক লগত লৈ চেহেল-তান পৰ্বতৰ শিখৰলৈ উঠি গ’ল আৰু সিহঁতক নিজৰ যত্ন নিজে ল’বলৈ তাতে এৰি থৈ আহিল। চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক অৱশ্যে ঘৰতেই পিতৃ-মাতৃৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল কৰা হ’ল।<ref>{{cite web |title=কোহ-ই-চিলতানৰ কিংবদন্তি: মৃত চল্লিছটা শিশুৰ আত্মা! |date=29 April 2023 |url=https://mru.ink/koh-i-chiltan/ |access-date= }}</ref> এদিন অৱশ্যে অনুশোচনাত দগ্ধ হৈ পত্নীগৰাকীয়ে স্বামীয়ে নজনাকৈ পৰ্বতটোলৈ গ’ল। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল সন্তানকেইটাৰ হাড় বিচাৰি উলিয়াই সেইবোৰ সমাধিস্থ কৰা। কিন্তু আচৰিতভাৱে তেওঁ দেখিলে যে সন্তানকেইটা জীয়াই আছে আৰু গছ-গছনি তথা শিলৰ মাজত আনন্দেৰে খেলি আছে। আনন্দত আত্মহাৰা হৈ তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহিল, চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক লৈ পুনৰ পৰ্বতৰ শিখৰলৈ গ’ল আৰু তাৰ ভায়েক-ককায়েকহঁতক ঘূৰাই আনিবলৈ শিশুটিক এৰাতিৰ বাবে তাত এৰি থৈ আহিল। কিন্তু পাছদিনা ৰাতিপুৱা উভতি আহি তেওঁ দেখিলে যে বাকী সন্তানকেইটাই শিশুটিক লৈ গুচি গৈছে আৰু তাৰ পিছত শিশুটিক আৰু কেতিয়াও দেখা নগ’ল। এই চল্লিছটা শিশুৰ আত্মাই চেহেল-তান পৰ্বতত বিচৰণ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবেই পৰ্বতটো ভূত-প্ৰেতৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত বুলি কোৱা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1500881/ NCBI] {{DEFAULTSORT:Koh-I-Chiltan}} id9r06fi0wldpkwnycmdij6jhcerf6e 646766 646765 2026-10-23T13:36:52Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:পাকিস্তান]] using [[WP:HC|HotCat]] 646766 wikitext text/x-wiki {{Short description|পাকিস্তানৰ এটা পৰ্বত}} {{Infobox mountain | name = ''কোহ-ই-চিলতান'' <br>{{nq|کوہ چلتن}} | image = File:Chiltan Mountain.jpg | image_caption = | elevation_m = 3,194 | elevation_ref = <ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com">{{Cite web|url=http://www.caab.20m.com/ |title=বেলুচিস্তান আৰু কুৱেটাৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্বতশৃংগ |publisher=Chiltan Adventures Association Balochistan.com |date= |accessdate=27 September 2010}}</ref> | prominence = | location = [[কুৱেটা]], [[পাকিস্তান]] | range = [[ছুলেইমান পৰ্বতমালা]] }} {{coord|30|56|N|66|49|E|display=title}} '''কোহ-ই-চিলতান ({{lang-en|Koh-i-Chiltan}})''' হৈছে পশ্চিম [[পাকিস্তান]]ৰ বেলুচিস্তান প্ৰদেশৰ কুৱেটা জিলাত অৱস্থিত ছুলেইমান পৰ্বতমালাৰ চিলতান পৰ্বতগোটৰ এটা শৃংগ। কোহ-ই-চিলতান হৈছে ''চিলতান'' বা ''চেহেল-তান'' নামেৰে জনাজাত এটা থিয়, শিলাময় পৰ্বতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ব্ৰাহুই ভাষাত ''চেহেল-তান''ৰ অৰ্থ হৈছে চল্লিছটা শৰীৰ। এই শৃংগ জাৰ্ঘুন ঘাৰ আৰু কোহ-ই-তাকাটুৰ পিছত কুৱেটাৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ আৰু বেলুচিস্তানৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ।<ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com"/> ইয়াৰ ওখ অঞ্চলসমূহত বহুতো জুনিপাৰ গছ পোৱা যায়। == লোককথাত == স্থানীয় বেলুচি লোকপৰম্পৰা অনুসৰি, কোহ-ই-চিলতানক ভূত-প্ৰেতৰ বাসস্থান বুলি কোৱা হয়। এই পৰ্বতটোক লৈ বেলুচি সংস্কৃতিত প্ৰচলিত এটা কাহিনী এনেধৰণৰ:<ref>"ভূত-প্ৰেতৰ উপস্থিতি" সম্পৰ্কীয় উৎস: Harry de Windt (১৮৫৬–১৯৩৩)ৰ ''A Ride to India Across Persia and Balochistan''।</ref><ref name="Chiltan Mount and a frugal pair">{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/10974/pg10974.html |title=চিলতান পৰ্বত আৰু এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Gutenberg.org |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref><ref name="Story about Chiltan Mount a frugal pair">{{Cite web|url=http://manybooks.net/titles/windth10971097410974-8.html# |title=চিলতান পৰ্বত সম্পৰ্কীয় কাহিনী: এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Manybooks.net |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref> বহু বছৰ ধৰি বিবাহিত হৈ থকা এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতীৰ কোনো সন্তান নাছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে এগৰাকী ধৰ্মগুৰুৰ পৰামৰ্শ বিচাৰিলে। ধৰ্মগুৰুজনে পত্নীগৰাকীক ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে যে স্বৰ্গই যি দিয়া নাই, সেয়া দিয়াৰ ক্ষমতা তেওঁৰ নাই। কিন্তু ধৰ্মগুৰুজনৰ পুত্ৰই, যিজনো এগৰাকী ধৰ্মগুৰু আছিল, মহিলাগৰাকীৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিব পাৰিব বুলি দৃঢ়-বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ মহিলাগৰাকীৰ কোলাত চল্লিছটা সৰু শিলগুটি পেলাই দিলে আৰু তেওঁ যাতে সন্তান জন্ম দিব পাৰে, তাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। কিছুদিন পাছত মহিলাগৰাকীয়ে চল্লিছটা সন্তান জন্ম দিলে। যিটো তেওঁ বিচৰাতকৈ বহু বেছি আছিল আৰু যিসকলক প্ৰতিপালন কৰাটো তেওঁৰ বাবে অসম্ভৱপ্ৰায় হৈ পৰিছিল। অসহায় হৈ পৰা স্বামীজনে ঊনচল্লিছটা সন্তানক লগত লৈ চেহেল-তান পৰ্বতৰ শিখৰলৈ উঠি গ’ল আৰু সিহঁতক নিজৰ যত্ন নিজে ল’বলৈ তাতে এৰি থৈ আহিল। চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক অৱশ্যে ঘৰতেই পিতৃ-মাতৃৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল কৰা হ’ল।<ref>{{cite web |title=কোহ-ই-চিলতানৰ কিংবদন্তি: মৃত চল্লিছটা শিশুৰ আত্মা! |date=29 April 2023 |url=https://mru.ink/koh-i-chiltan/ |access-date= }}</ref> এদিন অৱশ্যে অনুশোচনাত দগ্ধ হৈ পত্নীগৰাকীয়ে স্বামীয়ে নজনাকৈ পৰ্বতটোলৈ গ’ল। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল সন্তানকেইটাৰ হাড় বিচাৰি উলিয়াই সেইবোৰ সমাধিস্থ কৰা। কিন্তু আচৰিতভাৱে তেওঁ দেখিলে যে সন্তানকেইটা জীয়াই আছে আৰু গছ-গছনি তথা শিলৰ মাজত আনন্দেৰে খেলি আছে। আনন্দত আত্মহাৰা হৈ তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহিল, চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক লৈ পুনৰ পৰ্বতৰ শিখৰলৈ গ’ল আৰু তাৰ ভায়েক-ককায়েকহঁতক ঘূৰাই আনিবলৈ শিশুটিক এৰাতিৰ বাবে তাত এৰি থৈ আহিল। কিন্তু পাছদিনা ৰাতিপুৱা উভতি আহি তেওঁ দেখিলে যে বাকী সন্তানকেইটাই শিশুটিক লৈ গুচি গৈছে আৰু তাৰ পিছত শিশুটিক আৰু কেতিয়াও দেখা নগ’ল। এই চল্লিছটা শিশুৰ আত্মাই চেহেল-তান পৰ্বতত বিচৰণ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবেই পৰ্বতটো ভূত-প্ৰেতৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত বুলি কোৱা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1500881/ NCBI] {{DEFAULTSORT:Koh-I-Chiltan}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তান]] jp3alnv3bhlp0sfsz09i5cyhwigitdc 646767 646766 2026-10-23T13:37:13Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:পৰ্বতমালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 646767 wikitext text/x-wiki {{Short description|পাকিস্তানৰ এটা পৰ্বত}} {{Infobox mountain | name = ''কোহ-ই-চিলতান'' <br>{{nq|کوہ چلتن}} | image = File:Chiltan Mountain.jpg | image_caption = | elevation_m = 3,194 | elevation_ref = <ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com">{{Cite web|url=http://www.caab.20m.com/ |title=বেলুচিস্তান আৰু কুৱেটাৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্বতশৃংগ |publisher=Chiltan Adventures Association Balochistan.com |date= |accessdate=27 September 2010}}</ref> | prominence = | location = [[কুৱেটা]], [[পাকিস্তান]] | range = [[ছুলেইমান পৰ্বতমালা]] }} {{coord|30|56|N|66|49|E|display=title}} '''কোহ-ই-চিলতান ({{lang-en|Koh-i-Chiltan}})''' হৈছে পশ্চিম [[পাকিস্তান]]ৰ বেলুচিস্তান প্ৰদেশৰ কুৱেটা জিলাত অৱস্থিত ছুলেইমান পৰ্বতমালাৰ চিলতান পৰ্বতগোটৰ এটা শৃংগ। কোহ-ই-চিলতান হৈছে ''চিলতান'' বা ''চেহেল-তান'' নামেৰে জনাজাত এটা থিয়, শিলাময় পৰ্বতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ব্ৰাহুই ভাষাত ''চেহেল-তান''ৰ অৰ্থ হৈছে চল্লিছটা শৰীৰ। এই শৃংগ জাৰ্ঘুন ঘাৰ আৰু কোহ-ই-তাকাটুৰ পিছত কুৱেটাৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ আৰু বেলুচিস্তানৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ।<ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com"/> ইয়াৰ ওখ অঞ্চলসমূহত বহুতো জুনিপাৰ গছ পোৱা যায়। == লোককথাত == স্থানীয় বেলুচি লোকপৰম্পৰা অনুসৰি, কোহ-ই-চিলতানক ভূত-প্ৰেতৰ বাসস্থান বুলি কোৱা হয়। এই পৰ্বতটোক লৈ বেলুচি সংস্কৃতিত প্ৰচলিত এটা কাহিনী এনেধৰণৰ:<ref>"ভূত-প্ৰেতৰ উপস্থিতি" সম্পৰ্কীয় উৎস: Harry de Windt (১৮৫৬–১৯৩৩)ৰ ''A Ride to India Across Persia and Balochistan''।</ref><ref name="Chiltan Mount and a frugal pair">{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/10974/pg10974.html |title=চিলতান পৰ্বত আৰু এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Gutenberg.org |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref><ref name="Story about Chiltan Mount a frugal pair">{{Cite web|url=http://manybooks.net/titles/windth10971097410974-8.html# |title=চিলতান পৰ্বত সম্পৰ্কীয় কাহিনী: এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Manybooks.net |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref> বহু বছৰ ধৰি বিবাহিত হৈ থকা এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতীৰ কোনো সন্তান নাছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে এগৰাকী ধৰ্মগুৰুৰ পৰামৰ্শ বিচাৰিলে। ধৰ্মগুৰুজনে পত্নীগৰাকীক ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে যে স্বৰ্গই যি দিয়া নাই, সেয়া দিয়াৰ ক্ষমতা তেওঁৰ নাই। কিন্তু ধৰ্মগুৰুজনৰ পুত্ৰই, যিজনো এগৰাকী ধৰ্মগুৰু আছিল, মহিলাগৰাকীৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিব পাৰিব বুলি দৃঢ়-বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ মহিলাগৰাকীৰ কোলাত চল্লিছটা সৰু শিলগুটি পেলাই দিলে আৰু তেওঁ যাতে সন্তান জন্ম দিব পাৰে, তাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। কিছুদিন পাছত মহিলাগৰাকীয়ে চল্লিছটা সন্তান জন্ম দিলে। যিটো তেওঁ বিচৰাতকৈ বহু বেছি আছিল আৰু যিসকলক প্ৰতিপালন কৰাটো তেওঁৰ বাবে অসম্ভৱপ্ৰায় হৈ পৰিছিল। অসহায় হৈ পৰা স্বামীজনে ঊনচল্লিছটা সন্তানক লগত লৈ চেহেল-তান পৰ্বতৰ শিখৰলৈ উঠি গ’ল আৰু সিহঁতক নিজৰ যত্ন নিজে ল’বলৈ তাতে এৰি থৈ আহিল। চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক অৱশ্যে ঘৰতেই পিতৃ-মাতৃৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল কৰা হ’ল।<ref>{{cite web |title=কোহ-ই-চিলতানৰ কিংবদন্তি: মৃত চল্লিছটা শিশুৰ আত্মা! |date=29 April 2023 |url=https://mru.ink/koh-i-chiltan/ |access-date= }}</ref> এদিন অৱশ্যে অনুশোচনাত দগ্ধ হৈ পত্নীগৰাকীয়ে স্বামীয়ে নজনাকৈ পৰ্বতটোলৈ গ’ল। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল সন্তানকেইটাৰ হাড় বিচাৰি উলিয়াই সেইবোৰ সমাধিস্থ কৰা। কিন্তু আচৰিতভাৱে তেওঁ দেখিলে যে সন্তানকেইটা জীয়াই আছে আৰু গছ-গছনি তথা শিলৰ মাজত আনন্দেৰে খেলি আছে। আনন্দত আত্মহাৰা হৈ তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহিল, চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক লৈ পুনৰ পৰ্বতৰ শিখৰলৈ গ’ল আৰু তাৰ ভায়েক-ককায়েকহঁতক ঘূৰাই আনিবলৈ শিশুটিক এৰাতিৰ বাবে তাত এৰি থৈ আহিল। কিন্তু পাছদিনা ৰাতিপুৱা উভতি আহি তেওঁ দেখিলে যে বাকী সন্তানকেইটাই শিশুটিক লৈ গুচি গৈছে আৰু তাৰ পিছত শিশুটিক আৰু কেতিয়াও দেখা নগ’ল। এই চল্লিছটা শিশুৰ আত্মাই চেহেল-তান পৰ্বতত বিচৰণ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবেই পৰ্বতটো ভূত-প্ৰেতৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত বুলি কোৱা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1500881/ NCBI] {{DEFAULTSORT:Koh-I-Chiltan}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তান]] [[শ্ৰেণী:পৰ্বতমালা]] 3we8547hs88aqqog1vson3dm95n8lio 646812 646767 2026-10-23T15:23:20Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[কোহ- ই-চিলতান]]ৰ পৰা [[কোহ-ই-চিলতান]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 646767 wikitext text/x-wiki {{Short description|পাকিস্তানৰ এটা পৰ্বত}} {{Infobox mountain | name = ''কোহ-ই-চিলতান'' <br>{{nq|کوہ چلتن}} | image = File:Chiltan Mountain.jpg | image_caption = | elevation_m = 3,194 | elevation_ref = <ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com">{{Cite web|url=http://www.caab.20m.com/ |title=বেলুচিস্তান আৰু কুৱেটাৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্বতশৃংগ |publisher=Chiltan Adventures Association Balochistan.com |date= |accessdate=27 September 2010}}</ref> | prominence = | location = [[কুৱেটা]], [[পাকিস্তান]] | range = [[ছুলেইমান পৰ্বতমালা]] }} {{coord|30|56|N|66|49|E|display=title}} '''কোহ-ই-চিলতান ({{lang-en|Koh-i-Chiltan}})''' হৈছে পশ্চিম [[পাকিস্তান]]ৰ বেলুচিস্তান প্ৰদেশৰ কুৱেটা জিলাত অৱস্থিত ছুলেইমান পৰ্বতমালাৰ চিলতান পৰ্বতগোটৰ এটা শৃংগ। কোহ-ই-চিলতান হৈছে ''চিলতান'' বা ''চেহেল-তান'' নামেৰে জনাজাত এটা থিয়, শিলাময় পৰ্বতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ব্ৰাহুই ভাষাত ''চেহেল-তান''ৰ অৰ্থ হৈছে চল্লিছটা শৰীৰ। এই শৃংগ জাৰ্ঘুন ঘাৰ আৰু কোহ-ই-তাকাটুৰ পিছত কুৱেটাৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ আৰু বেলুচিস্তানৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ।<ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com"/> ইয়াৰ ওখ অঞ্চলসমূহত বহুতো জুনিপাৰ গছ পোৱা যায়। == লোককথাত == স্থানীয় বেলুচি লোকপৰম্পৰা অনুসৰি, কোহ-ই-চিলতানক ভূত-প্ৰেতৰ বাসস্থান বুলি কোৱা হয়। এই পৰ্বতটোক লৈ বেলুচি সংস্কৃতিত প্ৰচলিত এটা কাহিনী এনেধৰণৰ:<ref>"ভূত-প্ৰেতৰ উপস্থিতি" সম্পৰ্কীয় উৎস: Harry de Windt (১৮৫৬–১৯৩৩)ৰ ''A Ride to India Across Persia and Balochistan''।</ref><ref name="Chiltan Mount and a frugal pair">{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/10974/pg10974.html |title=চিলতান পৰ্বত আৰু এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Gutenberg.org |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref><ref name="Story about Chiltan Mount a frugal pair">{{Cite web|url=http://manybooks.net/titles/windth10971097410974-8.html# |title=চিলতান পৰ্বত সম্পৰ্কীয় কাহিনী: এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Manybooks.net |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref> বহু বছৰ ধৰি বিবাহিত হৈ থকা এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতীৰ কোনো সন্তান নাছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে এগৰাকী ধৰ্মগুৰুৰ পৰামৰ্শ বিচাৰিলে। ধৰ্মগুৰুজনে পত্নীগৰাকীক ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে যে স্বৰ্গই যি দিয়া নাই, সেয়া দিয়াৰ ক্ষমতা তেওঁৰ নাই। কিন্তু ধৰ্মগুৰুজনৰ পুত্ৰই, যিজনো এগৰাকী ধৰ্মগুৰু আছিল, মহিলাগৰাকীৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিব পাৰিব বুলি দৃঢ়-বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ মহিলাগৰাকীৰ কোলাত চল্লিছটা সৰু শিলগুটি পেলাই দিলে আৰু তেওঁ যাতে সন্তান জন্ম দিব পাৰে, তাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। কিছুদিন পাছত মহিলাগৰাকীয়ে চল্লিছটা সন্তান জন্ম দিলে। যিটো তেওঁ বিচৰাতকৈ বহু বেছি আছিল আৰু যিসকলক প্ৰতিপালন কৰাটো তেওঁৰ বাবে অসম্ভৱপ্ৰায় হৈ পৰিছিল। অসহায় হৈ পৰা স্বামীজনে ঊনচল্লিছটা সন্তানক লগত লৈ চেহেল-তান পৰ্বতৰ শিখৰলৈ উঠি গ’ল আৰু সিহঁতক নিজৰ যত্ন নিজে ল’বলৈ তাতে এৰি থৈ আহিল। চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক অৱশ্যে ঘৰতেই পিতৃ-মাতৃৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল কৰা হ’ল।<ref>{{cite web |title=কোহ-ই-চিলতানৰ কিংবদন্তি: মৃত চল্লিছটা শিশুৰ আত্মা! |date=29 April 2023 |url=https://mru.ink/koh-i-chiltan/ |access-date= }}</ref> এদিন অৱশ্যে অনুশোচনাত দগ্ধ হৈ পত্নীগৰাকীয়ে স্বামীয়ে নজনাকৈ পৰ্বতটোলৈ গ’ল। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল সন্তানকেইটাৰ হাড় বিচাৰি উলিয়াই সেইবোৰ সমাধিস্থ কৰা। কিন্তু আচৰিতভাৱে তেওঁ দেখিলে যে সন্তানকেইটা জীয়াই আছে আৰু গছ-গছনি তথা শিলৰ মাজত আনন্দেৰে খেলি আছে। আনন্দত আত্মহাৰা হৈ তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহিল, চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক লৈ পুনৰ পৰ্বতৰ শিখৰলৈ গ’ল আৰু তাৰ ভায়েক-ককায়েকহঁতক ঘূৰাই আনিবলৈ শিশুটিক এৰাতিৰ বাবে তাত এৰি থৈ আহিল। কিন্তু পাছদিনা ৰাতিপুৱা উভতি আহি তেওঁ দেখিলে যে বাকী সন্তানকেইটাই শিশুটিক লৈ গুচি গৈছে আৰু তাৰ পিছত শিশুটিক আৰু কেতিয়াও দেখা নগ’ল। এই চল্লিছটা শিশুৰ আত্মাই চেহেল-তান পৰ্বতত বিচৰণ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবেই পৰ্বতটো ভূত-প্ৰেতৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত বুলি কোৱা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1500881/ NCBI] {{DEFAULTSORT:Koh-I-Chiltan}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তান]] [[শ্ৰেণী:পৰ্বতমালা]] 3we8547hs88aqqog1vson3dm95n8lio 647101 646812 2026-10-24T07:54:19Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:লোকবিশ্বাস]] using [[WP:HC|HotCat]] 647101 wikitext text/x-wiki {{Short description|পাকিস্তানৰ এটা পৰ্বত}} {{Infobox mountain | name = ''কোহ-ই-চিলতান'' <br>{{nq|کوہ چلتن}} | image = File:Chiltan Mountain.jpg | image_caption = | elevation_m = 3,194 | elevation_ref = <ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com">{{Cite web|url=http://www.caab.20m.com/ |title=বেলুচিস্তান আৰু কুৱেটাৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্বতশৃংগ |publisher=Chiltan Adventures Association Balochistan.com |date= |accessdate=27 September 2010}}</ref> | prominence = | location = [[কুৱেটা]], [[পাকিস্তান]] | range = [[ছুলেইমান পৰ্বতমালা]] }} {{coord|30|56|N|66|49|E|display=title}} '''কোহ-ই-চিলতান ({{lang-en|Koh-i-Chiltan}})''' হৈছে পশ্চিম [[পাকিস্তান]]ৰ বেলুচিস্তান প্ৰদেশৰ কুৱেটা জিলাত অৱস্থিত ছুলেইমান পৰ্বতমালাৰ চিলতান পৰ্বতগোটৰ এটা শৃংগ। কোহ-ই-চিলতান হৈছে ''চিলতান'' বা ''চেহেল-তান'' নামেৰে জনাজাত এটা থিয়, শিলাময় পৰ্বতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ব্ৰাহুই ভাষাত ''চেহেল-তান''ৰ অৰ্থ হৈছে চল্লিছটা শৰীৰ। এই শৃংগ জাৰ্ঘুন ঘাৰ আৰু কোহ-ই-তাকাটুৰ পিছত কুৱেটাৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ আৰু বেলুচিস্তানৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ।<ref name="Chiltan Adventures Association Balochistan.com"/> ইয়াৰ ওখ অঞ্চলসমূহত বহুতো জুনিপাৰ গছ পোৱা যায়। == লোককথাত == স্থানীয় বেলুচি লোকপৰম্পৰা অনুসৰি, কোহ-ই-চিলতানক ভূত-প্ৰেতৰ বাসস্থান বুলি কোৱা হয়। এই পৰ্বতটোক লৈ বেলুচি সংস্কৃতিত প্ৰচলিত এটা কাহিনী এনেধৰণৰ:<ref>"ভূত-প্ৰেতৰ উপস্থিতি" সম্পৰ্কীয় উৎস: Harry de Windt (১৮৫৬–১৯৩৩)ৰ ''A Ride to India Across Persia and Balochistan''।</ref><ref name="Chiltan Mount and a frugal pair">{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/10974/pg10974.html |title=চিলতান পৰ্বত আৰু এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Gutenberg.org |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref><ref name="Story about Chiltan Mount a frugal pair">{{Cite web|url=http://manybooks.net/titles/windth10971097410974-8.html# |title=চিলতান পৰ্বত সম্পৰ্কীয় কাহিনী: এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতী |publisher=Manybooks.net |date= |accessdate=1 January 2010}}</ref> বহু বছৰ ধৰি বিবাহিত হৈ থকা এগৰাকী মিতব্যয়ী দম্পতীৰ কোনো সন্তান নাছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে এগৰাকী ধৰ্মগুৰুৰ পৰামৰ্শ বিচাৰিলে। ধৰ্মগুৰুজনে পত্নীগৰাকীক ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে যে স্বৰ্গই যি দিয়া নাই, সেয়া দিয়াৰ ক্ষমতা তেওঁৰ নাই। কিন্তু ধৰ্মগুৰুজনৰ পুত্ৰই, যিজনো এগৰাকী ধৰ্মগুৰু আছিল, মহিলাগৰাকীৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিব পাৰিব বুলি দৃঢ়-বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ মহিলাগৰাকীৰ কোলাত চল্লিছটা সৰু শিলগুটি পেলাই দিলে আৰু তেওঁ যাতে সন্তান জন্ম দিব পাৰে, তাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। কিছুদিন পাছত মহিলাগৰাকীয়ে চল্লিছটা সন্তান জন্ম দিলে। যিটো তেওঁ বিচৰাতকৈ বহু বেছি আছিল আৰু যিসকলক প্ৰতিপালন কৰাটো তেওঁৰ বাবে অসম্ভৱপ্ৰায় হৈ পৰিছিল। অসহায় হৈ পৰা স্বামীজনে ঊনচল্লিছটা সন্তানক লগত লৈ চেহেল-তান পৰ্বতৰ শিখৰলৈ উঠি গ’ল আৰু সিহঁতক নিজৰ যত্ন নিজে ল’বলৈ তাতে এৰি থৈ আহিল। চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক অৱশ্যে ঘৰতেই পিতৃ-মাতৃৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল কৰা হ’ল।<ref>{{cite web |title=কোহ-ই-চিলতানৰ কিংবদন্তি: মৃত চল্লিছটা শিশুৰ আত্মা! |date=29 April 2023 |url=https://mru.ink/koh-i-chiltan/ |access-date= }}</ref> এদিন অৱশ্যে অনুশোচনাত দগ্ধ হৈ পত্নীগৰাকীয়ে স্বামীয়ে নজনাকৈ পৰ্বতটোলৈ গ’ল। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল সন্তানকেইটাৰ হাড় বিচাৰি উলিয়াই সেইবোৰ সমাধিস্থ কৰা। কিন্তু আচৰিতভাৱে তেওঁ দেখিলে যে সন্তানকেইটা জীয়াই আছে আৰু গছ-গছনি তথা শিলৰ মাজত আনন্দেৰে খেলি আছে। আনন্দত আত্মহাৰা হৈ তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহিল, চল্লিছ নম্বৰ শিশুটিক লৈ পুনৰ পৰ্বতৰ শিখৰলৈ গ’ল আৰু তাৰ ভায়েক-ককায়েকহঁতক ঘূৰাই আনিবলৈ শিশুটিক এৰাতিৰ বাবে তাত এৰি থৈ আহিল। কিন্তু পাছদিনা ৰাতিপুৱা উভতি আহি তেওঁ দেখিলে যে বাকী সন্তানকেইটাই শিশুটিক লৈ গুচি গৈছে আৰু তাৰ পিছত শিশুটিক আৰু কেতিয়াও দেখা নগ’ল। এই চল্লিছটা শিশুৰ আত্মাই চেহেল-তান পৰ্বতত বিচৰণ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সেইবাবেই পৰ্বতটো ভূত-প্ৰেতৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত বুলি কোৱা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1500881/ NCBI] {{DEFAULTSORT:Koh-I-Chiltan}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তান]] [[শ্ৰেণী:পৰ্বতমালা]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] 6zlh8tglda60k2a75nm1m4r2ou93t57 0 140411 646772 2026-10-23T14:13:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646772 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ [[ভূত]]ক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত [[আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যা|লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড]] সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে [[ইলিনয়]]ৰ [[স্প্ৰিংফিল্ড]]ত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ [[Lincoln-Herndon Law Offices State Historic Site|আইন কাৰ্যালয়]]তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰ হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশলাৰ কাষত থকা তাকটোৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী [[লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ]]<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref>—দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। 18tw3n62gap1i8wrm8jn5ijgev397p7 646775 646772 2026-10-23T14:14:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:আব্ৰাহাম]] using [[WP:HC|HotCat]] 646775 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ [[ভূত]]ক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত [[আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যা|লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড]] সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে [[ইলিনয়]]ৰ [[স্প্ৰিংফিল্ড]]ত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ [[Lincoln-Herndon Law Offices State Historic Site|আইন কাৰ্যালয়]]তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰ হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশলাৰ কাষত থকা তাকটোৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী [[লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ]]<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref>—দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। [[শ্ৰেণী:আব্ৰাহাম]] 24w2suqzwqx5yjoz3mja3dsmqf4vibd 646776 646775 2026-10-23T14:14:48Z নৰুনা বৰুৱা 44897 removed [[Category:আব্ৰাহাম]]; added [[Category:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 646776 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ [[ভূত]]ক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত [[আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যা|লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড]] সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে [[ইলিনয়]]ৰ [[স্প্ৰিংফিল্ড]]ত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ [[Lincoln-Herndon Law Offices State Historic Site|আইন কাৰ্যালয়]]তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰ হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশলাৰ কাষত থকা তাকটোৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী [[লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ]]<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref>—দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] oceb7v6ku9g6dyvqjnkn2dz0kb1hhsp 646777 646776 2026-10-23T14:15:17Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:লোককথা]] using [[WP:HC|HotCat]] 646777 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ [[ভূত]]ক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত [[আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যা|লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড]] সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে [[ইলিনয়]]ৰ [[স্প্ৰিংফিল্ড]]ত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ [[Lincoln-Herndon Law Offices State Historic Site|আইন কাৰ্যালয়]]তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰ হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশলাৰ কাষত থকা তাকটোৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী [[লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ]]<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref>—দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] my5ub8uje230zij4vhbxvsqsqc4wkpp 646798 646777 2026-10-23T14:51:27Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646798 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] '''আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত ({{lang-en|Abraham Lincoln Ghost}})''' [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে [[হোৱাইট হাউছ]]ত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ আইন কাৰ্যালয়তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰ হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশলাৰ কাষত থকা তাকটোৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী [[লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ]]<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref>—দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] imq8iwsbiyi2a3piydctstobaubzhog 646799 646798 2026-10-23T14:52:33Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646799 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে হোৱাইট হাউছত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] '''আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত ({{lang-en|Abraham Lincoln's Ghost}})''' [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে হোৱাইট হাউছত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ আইন কাৰ্যালয়তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰ হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশলাৰ কাষত থকা তাকটোৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী [[লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ]]<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref>—দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] az8l4oj6493laof9xmm0npsvd7x3td3 646800 646799 2026-10-23T14:53:25Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ */ 646800 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে হোৱাইট হাউছত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] '''আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত ({{lang-en|Abraham Lincoln's Ghost}})''' [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে হোৱাইট হাউছত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ আইন কাৰ্যালয়তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰ হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশলাৰ কাষত থকা তাকটোৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref> এই দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] 9y8up89i8od9tu5keqpakixd9cp5sbs 646814 646800 2026-10-23T15:24:26Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ */ 646814 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে হোৱাইট হাউছত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] '''আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত ({{lang-en|Abraham Lincoln's Ghost}})''' [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে হোৱাইট হাউছত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ আইন কাৰ্যালয়তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰেট হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশলাৰ কাষত থকা তাকটোৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref> এই দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] 651s2l4cb1n63278ry3sf3u6xvgd4f2 646819 646814 2026-10-23T15:28:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ */ 646819 wikitext text/x-wiki {{Short description|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত}} [[File:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|thumb|[[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতে হোৱাইট হাউছত উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হয়। ]] '''আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত ({{lang-en|Abraham Lincoln's Ghost}})''' [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[আব্ৰাহাম লিংকন]]ৰ ভূতক '''হোৱাইট হাউছৰ ভূত''' (White House Ghost) বুলিও জনা যায়। ১৮৬৫ চনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা তেওঁৰ ভূতে হোৱাইট হাউছত উপদ্ৰৱ কৰি আহিছে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, লিংকনৰ ভূতে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ পূৰ্বৰ কেইবাটাও বাসগৃহত, আনকি তেওঁৰ পূৰ্বৰ আইন কাৰ্যালয়তো দেখা দিয়ে বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.history.com/topics/halloween/historical-ghost-stories |title=History of Ghost Stories |publisher=A&E Networks |date=October 29, 2009 |website=History |access-date=February 7, 2019}}</ref> মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ ভূতে পুনৰ হোৱাইট হাউছলৈ উভতি অহাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও কাহিনীৰ ভিতৰত লিংকনৰ ভূতৰ কাহিনীটোৱেই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite web | date=2019-10-17 |title=The Lingering Legend of Abraham Lincoln's Ghost |url=https://www.history.com/articles/legend-of-abraham-lincolns-ghost-white-house |access-date=2026-03-15 |website=HISTORY |language=en}}</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছিল মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজ, নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনা, যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট। ==ভূত দেখা পোৱাৰ দাবী কৰা ঘটনাসমূহ== হোৱাইট হাউছত ভূত দেখা পোৱাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত দাবীটো হৈছে আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত সম্পৰ্কীয়। লিংকনৰ আত্মাক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা পোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে প্ৰথম মহিলা গ্ৰেচ কুলিজৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ মতে, ১৯২৭ চনত তেওঁ হালধীয়া অণ্ডাকাৰ কোঠাৰ এখন খিৰিকীৰ কাষত লিংকনৰ ভূত থিয় হৈ পটোমেক নদীৰফালে চাই থকা দেখিছিল।<ref name="Ogden" /> সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো ১৯৪২ চনত সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত নেডাৰলেণ্ডছৰ ৰাণী উইলহেলমিনাই হোৱাইট হাউছত থকা নিজৰ শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত কাৰোবাৰ খোজৰ শব্দ শুনিছিল বুলি কোৱা হয়। দুৱাৰত টোকৰপৰা শুনি তেওঁ দুৱাৰখন খুলি দিয়ে আৰু সন্মুখত দীঘল কোট আৰু ওখ টুপী পিন্ধা লিংকনক দেখা পায় বুলি দাবী কৰা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ অচেতন হৈ পৰিছিল বুলি কাহিনীটোত উল্লেখ আছে।<ref name="Belanger">Belanger, Jeff. ''The World's Most Haunted Places: From the Secret Files of Ghostvillage.com.'' New York: Career Press, 2004. {{ISBN|1-56414-764-9}}</ref> কিন্তু ১৯৯৬ চনত প্ৰকাশিত এখন ডাচ বাতৰি কাকতৰ প্ৰবন্ধ অনুসৰি, ৰাণীগৰাকী অচেতন হোৱা নাছিল। তেওঁ অলপ চিনাকি যেন লগা এজন মানুহক দেখা পাইছিল, কিন্তু কিবা কোৱাৰ আগতেই মানুহজন অদৃশ্য হৈ গৈছিল। তাৰ পিছত ৰাণী উইলহেলমিনা পুনৰ বিছনালৈ উভতি যায় যদিও টোপনি যাব পৰা নাছিল। পাছদিনা পুৱা তেওঁ হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে আগদিনা নিশা তেওঁ কাক দেখিছিল।<ref>{{Cite web | archive-url=https://archive.today/20240311171229/https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | archive-date=2024-03-11 | url=https://www.trouw.nl/voorpagina/wilhelmina-stond-oog-in-oog-met-president-lincoln~bbd63a99/ | title=Wilhelmina stond oog in oog met president Lincoln | language=nl | trans-title=Wilhelmina stood face to face with President Lincoln}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিলে নিশা দেৰিলৈকে জাগি থাকি দীঘলীয়া সময় গৰম পানীৰে গা-ধোৱা, স্কচ হুইস্কি পান কৰা, ছিগাৰেট হোপা আৰু জিৰণি লোৱাটো ভাল পাইছিল। এটা কাহিনী অনুসৰি, এদিন তেওঁ গা-ধোৱাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ উলংগ অৱস্থাত, কেৱল মুখত এটা ছিগাৰেট লৈ, কাষৰ শোৱনি-কোঠাটোলৈ সোমাই গৈছিল। তাত জুইশালৰ কাষত থকা বস্তুসজাই থোৱা ঠাইৰ ওপৰত ভৰ দি আব্ৰাহাম লিংকনক থিয় হৈ থকা দেখি তেওঁ আচৰিত হৈছিল। পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত পাকৈত চাৰ্চিলে মুখৰপৰা ছিগাৰটো উলিয়াই তাৰ ছাই জোকাৰি পেলাই কৈছিল, "শুভ সন্ধিয়া, ৰাষ্ট্ৰপতি মহোদয়। আপুনি মোক এক অসুবিধাজনক অৱস্থাত পাইছে যেন লাগিছে।" লিংকনে মৃদুভাৱে হাঁহিছিল আৰু তাৰ পিছত অদৃশ্য হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>Garber, Marjorie B. ''Profiling Shakespeare.'' Florence, Ky.: Routledge, 2008. {{ISBN|0-415-96446-6}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি থিয়ডৰ ৰুজভেল্ট,<ref>Peterson, Merrill D. ''Lincoln in American Memory.'' Reprint ed. New York: Oxford University Press US, 1995. {{ISBN|0-19-509645-2}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কন্যা ম’ৰিন ৰেগান আৰু তেওঁৰ স্বামী ডেনিছ চি. ৰেভেল,<ref>Reagan, Maureen. ''First Father, First Daughter: A Memoir.'' New York: Little, Brown and Company, 2001. {{ISBN|0-316-73636-8}}</ref> লগতে ফ্ৰেংকলিন ডি. ৰুজভেল্টৰ প্ৰশাসনৰ কেইবাজনো কৰ্মচাৰীয়ে লিংকনৰ আত্মা দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰুজভেল্টৰ ব্যক্তিগত পৰিচাৰক এজনে হোৱাইট হাউছৰপৰা চিঞৰি চিঞৰি দৌৰি ওলাই আহিছিল আৰু তেওঁ লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Alexander" /> এলিনৰ ৰুজভেল্টে কেতিয়াও লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে, হোৱাইট হাউছৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁ বাৰে বাৰে লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল।<ref name="Pederson" /> তেওঁ লগতে কৈছিল যে ৰুজভেল্ট পৰিয়ালৰ কুকুৰ ফালাই কেতিয়াবা কোনো স্পষ্ট কাৰণ নোহোৱাকৈ এনে ঠাইলৈ ভুকিছিল, য’ত তেওঁৰ অনুভৱ অনুসৰি লিংকনৰ ভূত উপস্থিত আছিল।<ref name="Ogden">Ogden, Tom. ''The Complete Idiot's Guide to Ghosts and Hauntings.'' New York: Alpha Books, 1999. {{ISBN|0-02-863659-7}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি ডুইট ডি. আইজেনহাৱাৰৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী জেমছ হেগাৰ্টি<ref name="Alexander">Alexander, John. ''Ghosts: Washington's Most Famous Ghost Stories.'' Arlington, Va.: The Washington Book Trading Co., 1988. {{ISBN|0-915168-07-3}}</ref> আৰু প্ৰথম মহিলা লেডী বাৰ্ড জনছনৰ প্ৰেছ ছেক্ৰেটাৰী লিজ কাৰ্পেণ্টাৰ<ref name="Norman">Norman, Michael and Scott, Beth. ''Historic Haunted America.'' Reprint ed. New York: Macmillan, 2007. {{ISBN|0-7653-1970-5}}</ref> এই দুয়োগৰাকীয়ে বহু সময়ত লিংকনৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰা বুলি কৈছিল। প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি লিংকনৰ খোজৰ শব্দ লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰৰ কৰিডৰতো শুনা যায় বুলি কোৱা হয়।<ref name="Ogden" /> লিলিয়ান ৰজাৰ্ছ পাৰ্কছে ১৯৬১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''My Thirty Years Backstairs at the White House''ত এনে খোজৰ শব্দ শুনা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Parks">Parks, Lillian Rogers. ''My Thirty Years Backstairs at the White House.'' New York: Fleet Publishing Corp., 1961.</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি হেৰী এছ. ট্ৰুমেনৰ কন্যা মাৰ্গাৰেট ট্ৰুমেনে কৈছিল যে লিংকন শোৱনি-কোঠাত থাকোঁতে তেওঁ দুৱাৰত কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তাই টোকৰ মৰা শুনিছিল আৰু সেয়া লিংকনেই বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="Norman" /> এবাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰুমেন নিজেও লিংকন শোৱনি-কোঠাত নিশা কটাওঁতে দুৱাৰত টোকৰপৰা শব্দ শুনি সাৰ পাইছিল।<ref name="Thomsen">Thomsen, Brian M. ''Oval Office Occult: True Stories of White House Weirdness.'' Kansas City: Andrews McMeel Publishing, 2008. {{ISBN|0-7407-7386-0}}</ref> কেইবাজনো নাম প্ৰকাশ নকৰা প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকে লিংকন শোৱনি-কোঠাৰ বিছনাখনত আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূতক শুই থকা দেখিছিল। লিংকনৰ শাসনকালত এই কোঠাটো সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন কিছুমানে লিংকনক বিছনাৰ কাষত বহি নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কৈছিল।<ref name="Ogden" /> এই দ্বিতীয় ঘটনাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আছিল এলিনৰ ৰুজভেল্টৰ সচিব মেৰী এবেন। তেওঁ লিংকনক নিজৰ বুটজোতা পিন্ধি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়। এই দৃশ্য দেখি তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি কোঠাটোৰপৰা দৌৰি ওলাই গৈছিল।<ref name="Pederson">Pederson, William D. and Williams, Frank J. ''Franklin D. Roosevelt and Abraham Lincoln: Competing Perspectives on Two Great Presidencies.'' Armonk, N.Y.: M.E. Sharpe, 2002. {{ISBN|0-7656-1034-5}}</ref><ref name="Blackman">[[W. Haden Blackman]]. ''The Field Guide to North American Hauntings: Everything You Need to Know About Encountering Over 100 Ghosts, Phantoms, and Spectral Entities.'' New York: Three Rivers Press, 1998. {{ISBN|0-609-80021-3}}</ref> কেৱল হোৱাইট হাউছৰ ভিতৰতে নহয়, ইয়াৰ বাহিৰতো লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে। [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ লাউডনভিলত থকা এটা ঘৰতো লিংকনৰ ভূতে উপদ্ৰৱ কৰে বুলি কোৱা হৈছিল। ঘৰটো এগৰাকী মহিলাৰ আছিল, যিগৰাকী ফৰ্ডছ থিয়েটাৰত উপস্থিত আছিল যেতিয়া জন উইলকছ বুথে লিংকনক গুলীয়াইছিল। লিংকনৰ ভূতৰ সৈতে জড়িত আন স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে ইলিনয়ৰ স্প্ৰিংফিল্ডত থকা তেওঁৰ সমাধিস্থল, তেওঁৰ পত্নী [[মেৰী টড লিংকন]]ৰ এখন প্ৰতিকৃতি আৰু এপ্ৰিল মাহৰ কিছুমান নিশা দেখা পোৱা এটা ভৌতিক ৰে'লগাড়ী। এই ৰে'লগাড়ীখন সেই একেটা পথেৰেই চলা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়, যিটো পথেৰে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰে'লগাড়ীখনে ৱাশ্বিংটন ডি.চিৰপৰা স্প্ৰিংফিল্ডলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Ogden pp.181,182,227</ref> লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱাৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত আটাইতকৈ শেহতীয়া দাবীটো ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ। হোৱাইট হাউছৰ কাৰ্যপৰিচালনাৰ তদাৰককাৰী টনি ছাভয়ে হোৱাইট হাউছত প্ৰৱেশ কৰি এখন চিৰিৰ ওপৰৰ অংশত থকা চকী এখনত লিংকনক বহি থকা দেখিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref name="Belanger" /> [[File:William Wallace Lincoln.jpg|thumb|204x204px|(উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰ পিতৃ ৰাষ্ট্ৰপতি হৈ থকা সময়তে তেওঁ হোৱাইট হাউছত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ]] হোৱাইট হাউছত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীয়ে দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা একমাত্ৰ লিংকনৰ ভূতটো আব্ৰাহাম লিংকনৰ নহয়। তেওঁৰ ১১বছৰীয়া পুত্ৰ (উইলিয়াম ৱালেছ লিংকন)উইলি লিংকনৰো ভূত দেখা পোৱা বুলি কোৱা হয়। ১৮৬২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত হোৱাইট হাউছত থকাৰ সময়তে টাইফয়েড ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ উইলিৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>[[David Herbert Donald|Donald, David Herbert]]. ''Lincoln.'' New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-80846-3}}</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত ইউলিছিছ এছ. গ্ৰাণ্টৰ প্ৰশাসনৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট হাউছত উইলি লিংকনৰ ভূত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে এনে ধৰণৰ দাবী উত্থাপিত হৈ আছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি লিণ্ডন বি. জনছনৰ কলেজত পঢ়ি থকা কন্যা লিণ্ডা বাৰ্ড জনছন ৰবে উইলিৰ ভূত দেখা পোৱা আৰু তেওঁৰ সৈতে কথা পতা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref name="Norman" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm ৰাষ্ট্ৰপতিসকল আৰু অতিপ্ৰাকৃতিক ঘটনা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017044214/http://paranormal.about.com/library/weekly/aa022100a.htm |date=2005-10-17 }} — [[About.com]]ত ষ্টিফেন ৱেগনাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। * ''[https://books.google.com/books?id=w_olLgEACAAJ&dq আব্ৰাহাম লিংকনৰ অতিপ্ৰাকৃতিক ৰাষ্ট্ৰপতিত্ব]'' — ক্ৰিষ্টোফাৰ কিয়াৰনান ক'লমেনৰ গ্ৰন্থ (শ্বিফাৰ পাব্লিছিং, ২০১২)। * [http://articles.ghostwalks.com/white-house/ হোৱাইট হাউছৰ ইতিহাস আৰু ভূত] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424081343/http://articles.ghostwalks.com/white-house/ |date=2018-04-24 }} — এগৰাকী কানাডিয়ান অতিপ্ৰাকৃতিক বিষয়ৰ অনুৰাগীৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত। [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[শ্ৰেণী:লোককথা]] ohtvramf5uhg7wx4181r3uf9hs1cb8z 6 140412 646795 2026-10-23T14:49:58Z Dipankar Das 36094 646795 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 646797 646795 2026-10-23T14:50:25Z Dipankar Das 36094 646797 wikitext text/x-wiki == সাৰাংশ == {{Non-free use rationale poster | Article = Hum Kaun Hai? | Use = Infobox | Source = https://app.osianama.com/indian-film-cinema-publicity-memorabilia/posters/hum-kaun-hai-2004-1016173?sindex=4837 }} == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{Non-free film poster|image_has_rationale=yes|2000s Indian film posters}} [[Category:2000s horror film posters]] 6dgo5g9vzqlvp0mkuhh7im79egw32z0 0 140413 646804 2026-10-23T15:05:13Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা (DEDAW)]]ৰ পৰা [[মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 646804 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা]] 7a6da1iogpfooz5oodr0nhgvxajl9rq 1 140414 646806 2026-10-23T15:05:13Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা (DEDAW)]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 646806 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰ্তা:মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণৰ ঘোষণা]] 1qbf51kg2w2l2bmrkrs6d6ia4g3ma7m 6 140415 646807 2026-10-23T15:12:44Z Dipankar Das 36094 646807 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 646808 646807 2026-10-23T15:13:12Z Dipankar Das 36094 646808 wikitext text/x-wiki == সাৰাংশ == {{Non-free use rationale poster | Article = Mahal (1949 film) | Use = Infobox | Media = film <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = Mahal | Distributor = | Publisher = | Graphic Artist = | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = https://www.osians.com/new-auctions/new-lots/2018-june-bangkok-osians-lot-08 | Portion = | Low resolution = | Purpose = | Replaceability = | Other information = }} == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{Non-free film poster|image_has_rationale=yes|1940s Indian film posters}} [[Category:1940s horror film posters]] [[Category:Film posters for Urdu-language films]] 23of8y3tfh4i3su6si1n42xok5j5jch 0 140416 646810 2026-10-23T15:14:08Z Dipankar Das 36094 [[মহল (১৯৪৯ চনৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ)]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 646810 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহল (১৯৪৯ চনৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ)]] e0clhpa2kwvlyuntyvh5su40nz72y1a 646821 646810 2026-10-23T15:29:53Z Xqbot 1052 [[মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 646821 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)]] 55ukwui336idqnikefzexeo0i5b7p52 0 140417 646813 2026-10-23T15:23:21Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[কোহ- ই-চিলতান]]ৰ পৰা [[কোহ-ই-চিলতান]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 646813 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কোহ-ই-চিলতান]] 2kmrsbaa9tvgqnk0kxvl2xn6zodo7hy 0 140418 646816 2026-10-23T15:26:18Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[হাম কৌন হ্যায় ?]]ৰ পৰা [[হাম কৌন হ্যায়?]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 646816 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[হাম কৌন হ্যায়?]] mc219wpoqoabl6ja6q6fzmu48r8n7dl 0 140419 646818 2026-10-23T15:27:03Z Dipankar Das 36094 পৃষ্ঠা [[মহল (১৯৪৯ চনৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ)]]ৰ পৰা [[মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)]]লৈ Dipankar Dasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 646818 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহল (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)]] 55ukwui336idqnikefzexeo0i5b7p52 0 140420 646823 2026-10-23T15:39:26Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = [[নওগাঁও জিলা|নওগাঁও]], [[ৰাজশাহী]], বাংলা... 646823 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = [[নওগাঁও জিলা|নওগাঁও]], [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], [[বেংগল প্ৰেছিডেন্সী]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = [[ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়]]<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = [[নওগাঁও জিলা|নওগাঁও]], [[ৰাজশাহী]], [[বেংগল প্ৰেছিডেন্সী]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], [[বগুৰা]], [[দিনাজপুৰ]], [[ফৰিদপুৰ]] আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেۆঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহತ್ತৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুর রহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://banglapedia.orgুবলহাটি_জমিদারি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ [[ৰাজশাহী কলেজিয়েট স্কুল|ৰাজশাহী জিলা স্কুলক]] [[ৰাজশাহী কলেজ|ৰাজশাহী কলেজলৈ]] উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ [[টকা]] আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == লগতে চাওক == * [[ৰাজশাহী কলেজ]] * [[ৰাজশাহী কলেজিয়েট স্কুল]] * [[ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:১৮৯১ বৰ্ষত মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:ৰাজা]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নওগাঁও জিলাৰ ব্যক্তি]] e9xbr3xqaqefccffs78wr6h73x3llfe 646824 646823 2026-10-23T15:40:21Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646824 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = [[নওগাঁও জিলা|নওগাঁও]], [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], [[বেংগল প্ৰেছিডেন্সী]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = [[ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়]]<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = [[নওগাঁও জিলা|নওগাঁও]], [[ৰাজশাহী]], [[বেংগল প্ৰেছিডেন্সী]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], [[বগুৰা]], [[দিনাজপুৰ]], [[ফৰিদপুৰ]] আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেۆঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহತ್ತৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://banglapedia.orgুবলহাটি_জমিদাৰি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ [[ৰাজশাহী কলেজিয়েট স্কুল|ৰাজশাহী জিলা স্কুলক]] [[ৰাজশাহী কলেজ|ৰাজশাহী কলেজলৈ]] উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ [[টকা]] আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == লগতে চাওক == * [[ৰাজশাহী কলেজ]] * [[ৰাজশাহী কলেজিয়েট স্কুল]] * [[ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:১৮৯১ বৰ্ষত মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:ৰাজা]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নওগাঁও জিলাৰ ব্যক্তি]] 3eezibu4y6hrjhsg56rpg5gi1mg9rr9 646825 646824 2026-10-23T15:42:23Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 646825 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://banglapedia.orgুবলহাটি_জমিদাৰি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ [[ৰাজশাহী কলেজিয়েট স্কুল|ৰাজশাহী জিলা স্কুলক]] [[ৰাজশাহী কলেজ|ৰাজশাহী কলেজলৈ]] উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ [[টকা]] আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == লগতে চাওক == * [[ৰাজশাহী কলেজ]] * [[ৰাজশাহী কলেজিয়েট স্কুল]] * [[ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:১৮৯১ বৰ্ষত মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:ৰাজা]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নওগাঁও জিলাৰ ব্যক্তি]] e0zh6e1v8zrpx9b9ci1sqj0lz0q0qet 646826 646825 2026-10-23T15:42:59Z Kandarpajit Kallol 6257 646826 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://banglapedia.orgুবলহাটি_জমিদাৰি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == লগতে চাওক == * [[ৰাজশাহী কলেজ]] * [[ৰাজশাহী কলেজিয়েট স্কুল]] * [[ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:১৮৯১ বৰ্ষত মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:ৰাজা]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নওগাঁও জিলাৰ ব্যক্তি]] i6g4pqerr4296r7bf1l2lv323i18l8q 646827 646826 2026-10-23T15:43:10Z Kandarpajit Kallol 6257 646827 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://banglapedia.orgুবলহাটি_জমিদাৰি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:১৮৯১ বৰ্ষত মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:ৰাজা]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নওগাঁও জিলাৰ ব্যক্তি]] 7f9fma5ffblgaqsddtqavqp8qndok2y 646828 646827 2026-10-23T15:43:37Z Kandarpajit Kallol 6257 646828 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://banglapedia.orgুবলহাটি_জমিদাৰি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} 1blijeo7r1fwfroz0u5zm3ynjbn4xta 646829 646828 2026-10-23T15:43:48Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ৰাজশাহী]] using [[WP:HC|HotCat]] 646829 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://banglapedia.orgুবলহাটি_জমিদাৰি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] ohqgvkhaqz7294rikbd5nkii7aa5ox6 646830 646829 2026-10-23T15:44:12Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 646830 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://banglapedia.orgুবলহাটি_জমিদাৰি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] h7jypiqkdmcywhzmf5ieov9fxw3a78c 646831 646830 2026-10-23T15:45:15Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 646831 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=দুবলহাটি_জমিদারি |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] qszulvhm9hx5d468pte50zn4tz867li 646832 646831 2026-10-23T15:45:57Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 646832 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = horonath ray chowdhury.jpg | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=https://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%B2%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%BF_%E0%A6%9C%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] 8e3du98g4bnk49dkqb6nrlsoa548z1m 646833 646832 2026-10-23T15:46:37Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 646833 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = birth year unknown | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = 1891 }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=https://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%B2%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%BF_%E0%A6%9C%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] i961z5rqk4q9bu0ea38pv986wcv26h8 646834 646833 2026-10-23T15:48:39Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 646834 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী | image = | office = | order = | term_start = | term_end = | succeeding = | successor = | birth_date = জন্ম চন অজ্ঞাত | birth_place = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | known_for = দুবলহাটীৰ জমিদাৰ | notable_works = ৰাজা হৰনাথ উচ্চ বিদ্যালয়<br>জনহিতকৰ কাম-কাজৰ ভিতৰত শিক্ষাৰ বিস্তাৰত তেওঁৰ ভূমিকাই আটাইতকৈ বেছি আছিল। তেওঁৰ প্ৰত্যক্ষ তত্ত্বাৱধানতে ১৮৬৪ চনত স্কুলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। | occupation = জমিদাৰ | birth_name = | party = | spouse = | children = ৰাজা কিংকৰীনাথ ৰায় চৌধুৰী | residence = নওগাঁও, [[ৰাজশাহী]], বেংগল প্ৰেছিডেন্সী, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | citizenship = [[চিত্ৰ:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় | ethnicity = [[বঙালী জাতি|বাঙালী]] | profession = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] | death_date = ১৮৯১ }} '''ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী''' তেওঁৰ বিভিন্ন জনহিতকৰ কামৰ বাবে দুবলহাটীৰ জমিদাৰসকলৰ ভিতৰত বিখ্যাত হৈ আছে। বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী]], বগুৰা, দিনাজপুৰ, ফৰিদপুৰ আৰু [[ছিলেট]] জিলাত তেওঁৰ সময়ৰ জমিদাৰী বিস্তৃত আছিল। দুবলহাটী জমিদাৰী বৃহত্তৰ ৰাজশাহী জিলাৰ জমিদাৰ পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰাচীন। ১৮৭৪ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁৰ জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ১৮৭৫ চনত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছ চৰকাৰে]] তেওঁক 'ৰাজা' আৰু ১৮৭৭ চনত 'ৰাজা বাহাদুৰ' উপাধিৰে ভূষিত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last1=Rahman |first1=Kazi Mostafizur |author-link1=কাজী মোস্তাফিজুৰ ৰহমান |chapter=Dubahati Zamindari |editor1=[[Sirajul Islam]] |editor2=Amirul Islam Chowdhury (Online) |title=Banglapedia |url=https://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%B2%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%BF_%E0%A6%9C%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF |type=Online |location=Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |date=January 2003 |isbn=984-32-0576-6 |access-date=July 1, 2016}}</ref> == অৱদান == ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাত শিক্ষিত নাছিল। কিন্তু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগ আছিল। ৰাজশাহী অঞ্চলৰ শিক্ষা বিস্তাৰত তেওঁৰ অৱদান বহুত। তেওঁ ১৮৬৪ চনত দুবলহাটীত এখন অবৈতনিক নিম্ন মাধ্যমিক ইংৰাজী স্কুল প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮৭৩ চনত তেতিয়াৰ ৰাজশাহী জিলা স্কুলক ৰাজশাহী কলেজলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে বাৰ্ষিক ৫০০০ টকা আয়ৰ সম্পত্তি দান কৰে। উক্ত সম্পত্তিৰ মূল্য তেতিয়া আছিল প্ৰায় এক লাখ টকা। তেওঁ দুবলহাটীত এটা অতিথি শালাও খুলিছিল।<ref>{{cite book|title=ঐতিহ্যে ৰাজশাহী কলেজ|date=September 2001|publisher=Rajshahi College|location=Rajshahi, Bangladesh|access-date=4 February 2017}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৯১ চনত ৰাজা হৰনাথ ৰায় চৌধুৰীৰ মৃত্যু হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] 7ayyj2v11kc3unwchq9i9i7tbt5jehi 0 140421 646835 2026-10-23T16:05:55Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox venue | name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম | native_name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি স্টেডিয়াম | native_name_lang = bn | image = Freedom Fighter(Muktijoddha) Memorial Stadium outfield.jpg | image_size = | nickname = | location = [[ৰাজশাহী]], বাংলাদেশ | opened... 646835 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম | native_name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি স্টেডিয়াম | native_name_lang = bn | image = Freedom Fighter(Muktijoddha) Memorial Stadium outfield.jpg | image_size = | nickname = | location = [[ৰাজশাহী]], বাংলাদেশ | opened = ১৯৬০<ref>{{cite web |url=http://rajshahi.gov.bd |script-title=bn:খেলাধুলা ও বিনোদন - রাজশাহী |access-date=2023-02-16 |url-status=dead |archive-url=https://archive.org |archive-date=2023-02-16 |website=Rajshahi District}}</ref> | owner = ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া পৰিষদ<ref name="auto1">{{cite web |url=http://nsc.gov.bd |title=Welcome to – Structure |access-date=2013-09-16 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130912054054/http://nsc.gov.bd |archive-date=2013-09-12}}</ref> | operator = | surface = ঘাঁহ (ডিম্বাকৃতি) | capacity = ১৫,০০০ | record_attendance = ৪০,০০০<ref name="INDP">{{Cite news |url=https://thedailystar.net |title=AKC end trophy drought |work=The Daily Star |date=13 May 2005 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108191809/https://thedailystar.net |url-status=live}}</ref> | tenants = ৰাজশাহী ফুটবল দল <br /> ৰাজশাহী ক্ৰিকেট দল <br /> ফৰ্টিছ এফ চি (২০২৩–২৪)<ref name="2023/24 BPL">{{Cite web |url=https://offsidebangladesh.com |script-title=bn:এ মাসেই মাঠে গড়াবে প্রিমিয়ার লীগের নতুন মৌসুম |date=2 December 2023 |access-date=28 January 2024 |website=offsidebangladesh.com}}</ref> <br /> ব্ৰাদাৰ্ছ ইউনিয়ন (২০২৩–২৪)<ref name="2023/24 BPL"/> }} '''মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম''' ([[ইংৰাজী]]: Muktijuddho Smriti Stadium) হৈছে বাংলাদেশৰ [[ৰাজশাহী]]ত অৱস্থিত এখন ষ্টেডিয়াম। ইয়াক '''ৰাজশাহী জিলা ষ্টেডিয়াম''' বুলিও জনা যায়। পূৰ্বতে ই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলৰ এক ভেন্যু আছিল যদিও বৰ্তমান ইয়াত ঘৰুৱা ফুটবল খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Muktijuddho Sriti Stadium (Rajshahi District Stadium), home to Swadhinata KS, Bangladesh Police FC |url=https://footballgroundmap.com |access-date=2022-04-08 |website=://footballgroundmap.com}}</ref> ৰাজশাহী চহৰত মুঠ তিনিখন বহুমুখী ক্ৰীড়া ভেন্যু আছে। বাকী দুখন হৈছে ৰাজশাহী বিভাগীয় ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম।<ref>{{Cite news |date=2015-04-27 |script-title=bn:রাজশাহী স্মৃতি স্টেডিয়ামের ফ্লাডলাইট সংস্কারের উদ্যোগ নেই |url=https://banglanews24.com |access-date=2022-04-08 |work=banglanews24.com |language=bn}}</ref> ২০০৫ চনৰ ১২ মে'ত স্বাধীনতা দিৱস ফুটবল টুৰ্ণামেণ্টৰ ফাইনেল খেলখনত আবাহনী লিমিটেড ঢাকা আৰু শ্বেখ ৰাছেল ক্ৰীড়া চক্ৰৰ মাজত হোৱা মুখামুখিৰ সময়ত ষ্টেডিয়ামখনত অভিলেখ সংখ্যক ৪০,০০০ তকৈও অধিক দৰ্শকৰ উপস্থিতি দেখা গৈছিল।<ref name="INDP"/> == আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলসমূহ == ২০১৪ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত এই ষ্টেডিয়ামখনত বাংলাদেশ আৰু শ্ৰীলংকাৰ মাজত এখন প্ৰীতি ফুটবল খেল অনুষ্ঠিত হৈছিল। খেলখনে প্ৰায় ৩০,০০০ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Emily seals win, series for Bangladesh |url=https://dhakatribune.com |date=2014-10-27 |access-date=2024-01-09 |work=Dhaka Tribune}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Coord|24|22|36.16|N|88|36|23.05|E|type:landmark|display=title}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ষ্টেডিয়াম]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহীৰ ভেন্যু]] 6b99g9huaoit9vc2gh9enitn0gvbz49 646836 646835 2026-10-23T16:06:52Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646836 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম | native_name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম | native_name_lang = bn | image = Freedom Fighter(Muktijoddha) Memorial Stadium outfield.jpg | image_size = | nickname = | location = [[ৰাজশাহী]], বাংলাদেশ | opened = ১৯৬০<ref>{{cite web |url=http://rajshahi.gov.bd |script-title=bn:খেলা-ধূলা ও বিনোদন - ৰাজশাহী |access-date=2023-02-16 |url-status=dead |archive-url=https://archive.org |archive-date=2023-02-16 |website=Rajshahi District}}</ref> | owner = ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া পৰিষদ<ref name="auto1">{{cite web |url=http://nsc.gov.bd |title=Welcome to – Structure |access-date=2013-09-16 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130912054054/http://nsc.gov.bd |archive-date=2013-09-12}}</ref> | operator = | surface = ঘাঁহ (ডিম্বাকৃতি) | capacity = ১৫,০০০ | record_attendance = ৪০,০০০<ref name="INDP">{{Cite news |url=https://thedailystar.net |title=AKC end trophy drought |work=The Daily Star |date=13 May 2005 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108191809/https://thedailystar.net |url-status=live}}</ref> | tenants = ৰাজশাহী ফুটবল দল <br /> ৰাজশাহী ক্ৰিকেট দল <br /> ফৰ্টিছ এফ চি (২০২৩–২৪)<ref name="2023/24 BPL">{{Cite web |url=https://offsidebangladesh.com |script-title=bn:এ মাসেই মাঠে গড়াবে প্ৰিমিয়াৰ লীগেৰ নতুন মৌসুম |date=2 December 2023 |access-date=28 January 2024 |website=offsidebangladesh.com}}</ref> <br /> ব্ৰাদাৰ্ছ ইউনিয়ন (২০২৩–২৪)<ref name="2023/24 BPL"/> }} '''মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম''' ([[ইংৰাজী]]: Muktijuddho Smriti Stadium) হৈছে বাংলাদেশৰ [[ৰাজশাহী]]ত অৱস্থিত এখন ষ্টেডিয়াম। ইয়াক '''ৰাজশাহী জিলা ষ্টেডিয়াম''' বুলিও জনা যায়। পূৰ্বতে ই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলৰ এক ভেন্যু আছিল যদিও বৰ্তমান ইয়াত ঘৰুৱা ফুটবল খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Muktijuddho Sriti Stadium (Rajshahi District Stadium), home to Swadhinata KS, Bangladesh Police FC |url=https://footballgroundmap.com |access-date=2022-04-08 |website=://footballgroundmap.com}}</ref> ৰাজশাহী চহৰত মুঠ তিনিখন বহুমুখী ক্ৰীড়া ভেন্যু আছে। বাকী দুখন হৈছে ৰাজশাহী বিভাগীয় ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম।<ref>{{Cite news |date=2015-04-27 |script-title=bn:ৰাজশাহী স্মৃতি ষ্টেডিয়ামেৰ ফ্লাডলাইট সংস্কাৰেৰ উদ্যোগ নেই |url=https://banglanews24.com |access-date=2022-04-08 |work=banglanews24.com |language=bn}}</ref> ২০০৫ চনৰ ১২ মে'ত স্বাধীনতা দিৱস ফুটবল টুৰ্ণামেণ্টৰ ফাইনেল খেলখনত আৱাহনী লিমিটেড ঢাকা আৰু শ্বেখ ৰাছেল ক্ৰীড়া চক্ৰৰ মাজত হোৱা মুখা-মুখিৰ সময়ত ষ্টেডিয়ামখনত অভিলেখসংখ্যক ৪০,০০০ তকৈও অধিক দৰ্শকৰ উপস্থিতি দেখা গৈছিল।<ref name="INDP"/> == আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলসমূহ == ২০১৪ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত এই ষ্টেডিয়ামখনত বাংলাদেশ আৰু শ্ৰীলংকাৰ মাজত এখন প্ৰীতি ফুটবল খেল অনুষ্ঠিত হৈছিল। খেলখনে প্ৰায় ৩০,০০০ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Emily seals win, series for Bangladesh |url=https://dhakatribune.com |date=2014-10-27 |access-date=2024-01-09 |work=Dhaka Tribune}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Coord|24|22|36.16|N|88|36|23.05|E|type:landmark|display=title}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] eubtp2lxwdo9dqkay0rh64axq81eh8s 646837 646836 2026-10-23T16:09:09Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 646837 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম | native_name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম | native_name_lang = bn | image = Freedom Fighter(Muktijoddha) Memorial Stadium outfield.jpg | image_size = | nickname = | location = [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]] | opened = ১৯৬০<ref>{{cite web |url=http://rajshahi.gov.bd |script-title=bn:খেলা-ধূলা ও বিনোদন - ৰাজশাহী |access-date=2023-02-16 |url-status=dead |archive-url=https://archive.org |archive-date=2023-02-16 |website=Rajshahi District}}</ref> | owner = ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া পৰিষদ<ref name="auto1">{{cite web |url=http://nsc.gov.bd |title=Welcome to – Structure |access-date=2013-09-16 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130912054054/http://nsc.gov.bd |archive-date=2013-09-12}}</ref> | operator = | surface = ঘাঁহ (ডিম্বাকৃতি) | capacity = ১৫,০০০ | record_attendance = ৪০,০০০<ref name="INDP">{{Cite news |url=https://thedailystar.net |title=AKC end trophy drought |work=The Daily Star |date=13 May 2005 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108191809/https://thedailystar.net |url-status=live}}</ref> | tenants = ৰাজশাহী ফুটবল দল <br /> ৰাজশাহী ক্ৰিকেট দল <br /> ফৰ্টিছ এফ চি (২০২৩–২৪)<ref name="2023/24 BPL">{{Cite web |url=https://offsidebangladesh.com |script-title=bn:এ মাসেই মাঠে গড়াবে প্ৰিমিয়াৰ লীগেৰ নতুন মৌসুম |date=2 December 2023 |access-date=28 January 2024 |website=offsidebangladesh.com}}</ref> <br /> ব্ৰাদাৰ্ছ ইউনিয়ন (২০২৩–২৪)<ref name="2023/24 BPL"/> }} '''মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম''' ([[ইংৰাজী]]: Muktijuddho Smriti Stadium) হৈছে [[বাংলাদেশ]]ৰ [[ৰাজশাহী]]ত অৱস্থিত এখন ষ্টেডিয়াম। ইয়াক '''ৰাজশাহী জিলা ষ্টেডিয়াম''' বুলিও জনা যায়। পূৰ্বতে ই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলৰ এক ভেন্যু আছিল যদিও বৰ্তমান ইয়াত ঘৰুৱা ফুটবল খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Muktijuddho Sriti Stadium (Rajshahi District Stadium), home to Swadhinata KS, Bangladesh Police FC |url=https://footballgroundmap.com |access-date=2022-04-08 |website=://footballgroundmap.com}}</ref> ৰাজশাহী চহৰত মুঠ তিনিখন বহুমুখী ক্ৰীড়া ভেন্যু আছে। বাকী দুখন হৈছে ৰাজশাহী বিভাগীয় ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম।<ref>{{Cite news |date=2015-04-27 |script-title=bn:ৰাজশাহী স্মৃতি ষ্টেডিয়ামেৰ ফ্লাডলাইট সংস্কাৰেৰ উদ্যোগ নেই |url=https://banglanews24.com |access-date=2022-04-08 |work=banglanews24.com |language=bn}}</ref> ২০০৫ চনৰ ১২ মে'ত স্বাধীনতা দিৱস ফুটবল টুৰ্ণামেণ্টৰ ফাইনেল খেলখনত আৱাহনী লিমিটেড ঢাকা আৰু শ্বেখ ৰাছেল ক্ৰীড়া চক্ৰৰ মাজত হোৱা মুখা-মুখিৰ সময়ত ষ্টেডিয়ামখনত অভিলেখসংখ্যক ৪০,০০০ তকৈও অধিক দৰ্শকৰ উপস্থিতি দেখা গৈছিল।<ref name="INDP"/> == আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলসমূহ == ২০১৪ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত এই ষ্টেডিয়ামখনত বাংলাদেশ আৰু শ্ৰীলংকাৰ মাজত এখন প্ৰীতি ফুটবল খেল অনুষ্ঠিত হৈছিল। খেলখনে প্ৰায় ৩০,০০০ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Emily seals win, series for Bangladesh |url=https://dhakatribune.com |date=2014-10-27 |access-date=2024-01-09 |work=Dhaka Tribune}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Coord|24|22|36.16|N|88|36|23.05|E|type:landmark|display=title}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] sxo00te7b3sczhkxta4kav66xps5puo 646838 646837 2026-10-23T16:09:34Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 646838 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম | image = Freedom Fighter(Muktijoddha) Memorial Stadium outfield.jpg | image_size = | nickname = | location = [[ৰাজশাহী]], [[বাংলাদেশ]] | opened = ১৯৬০<ref>{{cite web |url=http://rajshahi.gov.bd |script-title=bn:খেলা-ধূলা ও বিনোদন - ৰাজশাহী |access-date=2023-02-16 |url-status=dead |archive-url=https://archive.org |archive-date=2023-02-16 |website=Rajshahi District}}</ref> | owner = ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া পৰিষদ<ref name="auto1">{{cite web |url=http://nsc.gov.bd |title=Welcome to – Structure |access-date=2013-09-16 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130912054054/http://nsc.gov.bd |archive-date=2013-09-12}}</ref> | operator = | surface = ঘাঁহ (ডিম্বাকৃতি) | capacity = ১৫,০০০ | record_attendance = ৪০,০০০<ref name="INDP">{{Cite news |url=https://thedailystar.net |title=AKC end trophy drought |work=The Daily Star |date=13 May 2005 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108191809/https://thedailystar.net |url-status=live}}</ref> | tenants = ৰাজশাহী ফুটবল দল <br /> ৰাজশাহী ক্ৰিকেট দল <br /> ফৰ্টিছ এফ চি (২০২৩–২৪)<ref name="2023/24 BPL">{{Cite web |url=https://offsidebangladesh.com |script-title=bn:এ মাসেই মাঠে গড়াবে প্ৰিমিয়াৰ লীগেৰ নতুন মৌসুম |date=2 December 2023 |access-date=28 January 2024 |website=offsidebangladesh.com}}</ref> <br /> ব্ৰাদাৰ্ছ ইউনিয়ন (২০২৩–২৪)<ref name="2023/24 BPL"/> }} '''মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম''' ([[ইংৰাজী]]: Muktijuddho Smriti Stadium) হৈছে [[বাংলাদেশ]]ৰ [[ৰাজশাহী]]ত অৱস্থিত এখন ষ্টেডিয়াম। ইয়াক '''ৰাজশাহী জিলা ষ্টেডিয়াম''' বুলিও জনা যায়। পূৰ্বতে ই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলৰ এক ভেন্যু আছিল যদিও বৰ্তমান ইয়াত ঘৰুৱা ফুটবল খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Muktijuddho Sriti Stadium (Rajshahi District Stadium), home to Swadhinata KS, Bangladesh Police FC |url=https://footballgroundmap.com |access-date=2022-04-08 |website=://footballgroundmap.com}}</ref> ৰাজশাহী চহৰত মুঠ তিনিখন বহুমুখী ক্ৰীড়া ভেন্যু আছে। বাকী দুখন হৈছে ৰাজশাহী বিভাগীয় ষ্টেডিয়াম আৰু ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম।<ref>{{Cite news |date=2015-04-27 |script-title=bn:ৰাজশাহী স্মৃতি ষ্টেডিয়ামেৰ ফ্লাডলাইট সংস্কাৰেৰ উদ্যোগ নেই |url=https://banglanews24.com |access-date=2022-04-08 |work=banglanews24.com |language=bn}}</ref> ২০০৫ চনৰ ১২ মে'ত স্বাধীনতা দিৱস ফুটবল টুৰ্ণামেণ্টৰ ফাইনেল খেলখনত আৱাহনী লিমিটেড ঢাকা আৰু শ্বেখ ৰাছেল ক্ৰীড়া চক্ৰৰ মাজত হোৱা মুখা-মুখিৰ সময়ত ষ্টেডিয়ামখনত অভিলেখসংখ্যক ৪০,০০০ তকৈও অধিক দৰ্শকৰ উপস্থিতি দেখা গৈছিল।<ref name="INDP"/> == আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলসমূহ == ২০১৪ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত এই ষ্টেডিয়ামখনত বাংলাদেশ আৰু শ্ৰীলংকাৰ মাজত এখন প্ৰীতি ফুটবল খেল অনুষ্ঠিত হৈছিল। খেলখনে প্ৰায় ৩০,০০০ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Emily seals win, series for Bangladesh |url=https://dhakatribune.com |date=2014-10-27 |access-date=2024-01-09 |work=Dhaka Tribune}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Coord|24|22|36.16|N|88|36|23.05|E|type:landmark|display=title}} [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] dqxv3loe475suy9p9ujdjum5s26hld1 0 140422 646862 2026-10-23T17:23:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646862 wikitext text/x-wiki {{Short description|মধ্য আমেৰিকাৰ এটা কিংবদন্তি}} {{Infobox mythical creature |name = মূৰবিহীন পুৰোহিত |image = Headless priest.png |caption = মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আধুনিক চিত্ৰণ |Grouping = [[ভূত]] |Similar_entities = লা য়োৰোনা, লা ছেগুৱা |Region = মধ্য আমেৰিকা, [[ফিলিপাইনছ]] }} '''মূৰবিহীন পুৰোহিত ({{lang-en|Headless Priest}})''' লেটিন আমেৰিকা আৰু ফিলিপাইনছৰ পৌৰাণিক বিশ্বাস তথা লোককথাত মূৰবিহীন পুৰোহিত (স্পেনিছ: ''el padre sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পিতৃ’ বা ''el cura sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’; ফিলিপিনো ভাষাত: ''paring pugot'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’ বা ''paring walang ulo'', অৰ্থাৎ ‘মূৰ নথকা পুৰোহিত’) হৈছে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰা এজন কেথলিক পুৰোহিতৰ আত্মা। এই ভূতটোক লৈ বিভিন্ন অঞ্চলত কেইবাটাও পৃথক কিংবদন্তি প্ৰচলিত আছে। == পটভূমি == মূৰবিহীন পুৰোহিত হৈছে মধ্য আমেৰিকা আৰু ফিলিপাইনছৰ নিশাৰ ভাগত ভ্ৰমণকাৰীক আক্ৰমণ কৰা আত্মাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও পৰম্পৰাগত কিংবদন্তিৰ ভিতৰত এটা। এই কাহিনীবোৰৰ জৰিয়তে সাধাৰণতে নৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, লা য়োৰোনাৰ কাহিনীয়ে মাতৃসকলক সন্তানহত্যাৰপৰা বিৰত থাকিবলৈ সতৰ্ক কৰে, আনহাতে ''লা ছেগুৱা''ৰ কাহিনীয়ে পুৰুষসকলক অবিশ্বাসৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ সকীয়াই দিয়ে। একেদৰে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিয়েও পৱিত্ৰ বস্তুৰ অপমান কৰা লোকসকলৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰে। ইয়াক স্পেনিছ ভাষাত ''tocan a Dios con las manos sucias'' বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘লেতেৰা হাতেৰে ঈশ্বৰক স্পৰ্শ কৰা’।<ref name=":0">{{Cite web |last=ANEP |date=2016-06-30 |title=El padre sin cabeza |url=https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=Asociación Nacional de Empleados Públicos y Privados |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225026/https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |url-status=live }}</ref> ''দ্য টিকো টাইমছ''ৰ মতে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি কেথলিক ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত অপৰাধবোধৰপৰা হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=":1" /> পুৰোহিতৰ ৰূপত ভূতটোৰ আবিৰ্ভাৱক ধৰ্মীয় পদবী আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সমাজৰ সাংস্কৃতিক ভয়ৰ প্ৰতিফলন হিচাপেও ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref name=":0" /> এই কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি আমেৰিকা মহাদেশত স্পেনিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ছোৱাত হোৱা বুলিও ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ত কিছুমান কেথলিক ধৰ্মপ্ৰচাৰকক থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ নেতাসকলে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰিছিল।<ref name=":2">{{Cite web |title=Leyenda del Padre sin Cabeza |trans-title=মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=El Salvador mi país |lang=Spanish |url=https://www.elsalvadormipais.com/leyenda-del-padre-sin-cabeza |access-date=2024-07-21 }}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == === কোষ্টা ৰিকা === কোষ্টা ৰিকাত এই কিংবদন্তিৰ কেইবাটাও আঞ্চলিক ৰূপ প্ৰচলিত আছে। ছান ৰামন, আলাজুৱেলা প্ৰদেশত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, ১৮৪৫ চনত ফাদাৰ লুইছ ফ্ৰান্সিছকো পেৰেজ নামৰ এজন পুৰোহিতে জুৱা খেলি ৪০,০০০ সোণৰ মুদ্ৰা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিকাৰাগুয়ালৈ যাত্ৰা কৰে আৰু নিজৰ সোণখিনি ভায়েকৰ জিম্মাত দিয়ে। নিকাৰাগুয়াত থকা অৱস্থাত ফাদাৰ পেৰেজৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই ভায়েকে সোণখিনি পুতি থয় আৰু শোকত মৃত্যুবৰণ কৰে। কিংবদন্তি অনুসৰি, আজিও পুৰোহিতজনৰ মূৰবিহীন আত্মাই নিজৰ সোণৰ ভঁৰালটো বিচাৰি অহা লোকসকলৰপৰা ৰক্ষা কৰি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Leyenda sobre el padre Pérez |url=https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720222423/https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |url-status=live }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ কিছুমান সংস্কৰণত পুৰোহিতজনৰ ভায়েকৰ কথা উল্লেখ কৰা নহয়। তাৰ পৰিৱৰ্তে কোৱা হয় যে পুৰোহিতে নিজেই সোণখিনি পুতি থৈছিল আৰু নিকাৰাগুয়ালৈ যোৱাৰ কথা মিছাকৈ কৈছিল।<ref name=":1" /> ছান হোছে প্ৰদেশৰ পাটাৰাত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনে এটা গীৰ্জাৰ ওচৰত লুকাই থাকে। পাপীসকলক আক্ৰমণ কৰি আৰু ভয় খুৱাই তেওঁলোকৰ আচৰণ সলনি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাটোৱেই তেওঁৰ উদ্দেশ্য।<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-10-28 |title=Spine-Tingling Costa Rican Folklore Tales |url=https://ticotimes.net/2023/10/28/from-the-weeping-woman-to-the-naked-gringo-a-guide-to-costa-rica-s-spookiest-folklore |access-date=2024-07-20 |work=[[The Tico Times]] |language=en-US}}</ref> এই সংস্কৰণটোৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে যে পুৰোহিতজনে মদ্যপান কৰা অৱস্থাত গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিক আক্ৰমণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Leyenda: El Padre sin Cabeza |url=https://www.sanjosecostarica.org/sobre-san-jose-costa-rica/cultura-y-folklore/leyendas-de-costa-rica/leyenda-el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=San José Costa Rica |language=es-CR}}</ref><ref name=":0" /> কিংবদন্তিটোৰ আন কিছুমান সংস্কৰণত কোৱা হয় যে পুৰোহিতে বেদীৰ খট‌খটীত ধৰ্মীয় প্ৰসাদ পৱিত্ৰ কৰি থকাৰ সময়ত ঈশ্বৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল।<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |title=Leyenda de un crimen |trans-title=এটা অপৰাধৰ কিংবদন্তি |url=https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |access-date=2024-07-20 |date=2019-02-15 |newspaper=La República |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225443/https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |url-status=live }}</ref> === এল ছালভাডৰ === এল ছালভাডৰত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনৰ মৃত্যু হৈছিল অন্তিম স্বীকাৰোক্তি দিয়াৰ আগতেই। আন এটা সংস্কৰণত কোৱা হয় যে কৃষকসকলৰ সৈতে হোৱা বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ এটা ৰূপ অনুসৰি, তেওঁ প্ৰতি শুকুৰবাৰে নিশা নিজৰ হেৰোৱা মূৰটো বিচাৰি গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=":2" /> === গুৱাটেমালা === [[গুৱাটেমালা]]ৰ লোকবিশ্বাস অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতে পৰিত্যক্ত গীৰ্জাবোৰত ভূতৰ ৰূপত বিচৰণ কৰে। নিশাৰ ভাগত যাত্ৰা কৰা ঘোঁৰাগাড়ীচালক বা মালবাহী পশুৰ চালকসকলে (স্পেনিছ: ''arrieros'') কেতিয়াবা এই ভূতটোক দেখা পায় বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=Leyenda del cura sin cabeza, popular en Guatemala |trans-title=গুৱাটেমালাত প্ৰচলিত মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=Aprende Guatemala.com |first=Rocio |last=Cetino |url=https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720230202/https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |url-status=live }}</ref> === নিকাৰাগুয়া === নিকাৰাগুয়াৰ লোককথা অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আত্মাক ষোড়শ শতিকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন ঐতিহাসিক চহৰ [[লেওন ভিয়েহো]]ত হোৱা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ কাৰণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news |first=Norely Areas |last=Esquivel |date=2023-11-01 |title=Reinauguran Museo de Mitos y Leyendas en el municipio de León |trans-title=লেওন পৌৰসভাত মিথ আৰু কিংবদন্তিৰ সংগ্ৰহালয় পুনৰ মুকলি |quote=El padre sin cabeza es un mito (...) Se dice que en la ciudad de León Viejo se decapitó al Fray y se supone que desde ahí nos cayó la maldición de los temblores e inundaciones. |trans-quote=মূৰবিহীন পুৰোহিত এটা কিংবদন্তি (...) কোৱা হয় যে লেওন ভিয়েহো চহৰত এজন ধৰ্মযাজকৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰেপৰা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ অভিশাপ আমাৰ ওপৰত নামি আহিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। |url=https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |newspaper=[[El 19|El 19 Digital]] |language=Spanish |access-date=2024-08-17 |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720231420/https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |url-status=live }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} luy5kvtbqjabq9zavkla8dkccvnx4mu 646863 646862 2026-10-23T17:24:32Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:লোকবিশ্বাস]] using [[WP:HC|HotCat]] 646863 wikitext text/x-wiki {{Short description|মধ্য আমেৰিকাৰ এটা কিংবদন্তি}} {{Infobox mythical creature |name = মূৰবিহীন পুৰোহিত |image = Headless priest.png |caption = মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আধুনিক চিত্ৰণ |Grouping = [[ভূত]] |Similar_entities = লা য়োৰোনা, লা ছেগুৱা |Region = মধ্য আমেৰিকা, [[ফিলিপাইনছ]] }} '''মূৰবিহীন পুৰোহিত ({{lang-en|Headless Priest}})''' লেটিন আমেৰিকা আৰু ফিলিপাইনছৰ পৌৰাণিক বিশ্বাস তথা লোককথাত মূৰবিহীন পুৰোহিত (স্পেনিছ: ''el padre sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পিতৃ’ বা ''el cura sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’; ফিলিপিনো ভাষাত: ''paring pugot'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’ বা ''paring walang ulo'', অৰ্থাৎ ‘মূৰ নথকা পুৰোহিত’) হৈছে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰা এজন কেথলিক পুৰোহিতৰ আত্মা। এই ভূতটোক লৈ বিভিন্ন অঞ্চলত কেইবাটাও পৃথক কিংবদন্তি প্ৰচলিত আছে। == পটভূমি == মূৰবিহীন পুৰোহিত হৈছে মধ্য আমেৰিকা আৰু ফিলিপাইনছৰ নিশাৰ ভাগত ভ্ৰমণকাৰীক আক্ৰমণ কৰা আত্মাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও পৰম্পৰাগত কিংবদন্তিৰ ভিতৰত এটা। এই কাহিনীবোৰৰ জৰিয়তে সাধাৰণতে নৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, লা য়োৰোনাৰ কাহিনীয়ে মাতৃসকলক সন্তানহত্যাৰপৰা বিৰত থাকিবলৈ সতৰ্ক কৰে, আনহাতে ''লা ছেগুৱা''ৰ কাহিনীয়ে পুৰুষসকলক অবিশ্বাসৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ সকীয়াই দিয়ে। একেদৰে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিয়েও পৱিত্ৰ বস্তুৰ অপমান কৰা লোকসকলৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰে। ইয়াক স্পেনিছ ভাষাত ''tocan a Dios con las manos sucias'' বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘লেতেৰা হাতেৰে ঈশ্বৰক স্পৰ্শ কৰা’।<ref name=":0">{{Cite web |last=ANEP |date=2016-06-30 |title=El padre sin cabeza |url=https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=Asociación Nacional de Empleados Públicos y Privados |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225026/https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |url-status=live }}</ref> ''দ্য টিকো টাইমছ''ৰ মতে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি কেথলিক ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত অপৰাধবোধৰপৰা হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=":1" /> পুৰোহিতৰ ৰূপত ভূতটোৰ আবিৰ্ভাৱক ধৰ্মীয় পদবী আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সমাজৰ সাংস্কৃতিক ভয়ৰ প্ৰতিফলন হিচাপেও ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref name=":0" /> এই কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি আমেৰিকা মহাদেশত স্পেনিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ছোৱাত হোৱা বুলিও ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ত কিছুমান কেথলিক ধৰ্মপ্ৰচাৰকক থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ নেতাসকলে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰিছিল।<ref name=":2">{{Cite web |title=Leyenda del Padre sin Cabeza |trans-title=মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=El Salvador mi país |lang=Spanish |url=https://www.elsalvadormipais.com/leyenda-del-padre-sin-cabeza |access-date=2024-07-21 }}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == === কোষ্টা ৰিকা === কোষ্টা ৰিকাত এই কিংবদন্তিৰ কেইবাটাও আঞ্চলিক ৰূপ প্ৰচলিত আছে। ছান ৰামন, আলাজুৱেলা প্ৰদেশত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, ১৮৪৫ চনত ফাদাৰ লুইছ ফ্ৰান্সিছকো পেৰেজ নামৰ এজন পুৰোহিতে জুৱা খেলি ৪০,০০০ সোণৰ মুদ্ৰা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিকাৰাগুয়ালৈ যাত্ৰা কৰে আৰু নিজৰ সোণখিনি ভায়েকৰ জিম্মাত দিয়ে। নিকাৰাগুয়াত থকা অৱস্থাত ফাদাৰ পেৰেজৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই ভায়েকে সোণখিনি পুতি থয় আৰু শোকত মৃত্যুবৰণ কৰে। কিংবদন্তি অনুসৰি, আজিও পুৰোহিতজনৰ মূৰবিহীন আত্মাই নিজৰ সোণৰ ভঁৰালটো বিচাৰি অহা লোকসকলৰপৰা ৰক্ষা কৰি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Leyenda sobre el padre Pérez |url=https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720222423/https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |url-status=live }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ কিছুমান সংস্কৰণত পুৰোহিতজনৰ ভায়েকৰ কথা উল্লেখ কৰা নহয়। তাৰ পৰিৱৰ্তে কোৱা হয় যে পুৰোহিতে নিজেই সোণখিনি পুতি থৈছিল আৰু নিকাৰাগুয়ালৈ যোৱাৰ কথা মিছাকৈ কৈছিল।<ref name=":1" /> ছান হোছে প্ৰদেশৰ পাটাৰাত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনে এটা গীৰ্জাৰ ওচৰত লুকাই থাকে। পাপীসকলক আক্ৰমণ কৰি আৰু ভয় খুৱাই তেওঁলোকৰ আচৰণ সলনি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাটোৱেই তেওঁৰ উদ্দেশ্য।<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-10-28 |title=Spine-Tingling Costa Rican Folklore Tales |url=https://ticotimes.net/2023/10/28/from-the-weeping-woman-to-the-naked-gringo-a-guide-to-costa-rica-s-spookiest-folklore |access-date=2024-07-20 |work=[[The Tico Times]] |language=en-US}}</ref> এই সংস্কৰণটোৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে যে পুৰোহিতজনে মদ্যপান কৰা অৱস্থাত গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিক আক্ৰমণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Leyenda: El Padre sin Cabeza |url=https://www.sanjosecostarica.org/sobre-san-jose-costa-rica/cultura-y-folklore/leyendas-de-costa-rica/leyenda-el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=San José Costa Rica |language=es-CR}}</ref><ref name=":0" /> কিংবদন্তিটোৰ আন কিছুমান সংস্কৰণত কোৱা হয় যে পুৰোহিতে বেদীৰ খট‌খটীত ধৰ্মীয় প্ৰসাদ পৱিত্ৰ কৰি থকাৰ সময়ত ঈশ্বৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল।<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |title=Leyenda de un crimen |trans-title=এটা অপৰাধৰ কিংবদন্তি |url=https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |access-date=2024-07-20 |date=2019-02-15 |newspaper=La República |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225443/https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |url-status=live }}</ref> === এল ছালভাডৰ === এল ছালভাডৰত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনৰ মৃত্যু হৈছিল অন্তিম স্বীকাৰোক্তি দিয়াৰ আগতেই। আন এটা সংস্কৰণত কোৱা হয় যে কৃষকসকলৰ সৈতে হোৱা বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ এটা ৰূপ অনুসৰি, তেওঁ প্ৰতি শুকুৰবাৰে নিশা নিজৰ হেৰোৱা মূৰটো বিচাৰি গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=":2" /> === গুৱাটেমালা === [[গুৱাটেমালা]]ৰ লোকবিশ্বাস অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতে পৰিত্যক্ত গীৰ্জাবোৰত ভূতৰ ৰূপত বিচৰণ কৰে। নিশাৰ ভাগত যাত্ৰা কৰা ঘোঁৰাগাড়ীচালক বা মালবাহী পশুৰ চালকসকলে (স্পেনিছ: ''arrieros'') কেতিয়াবা এই ভূতটোক দেখা পায় বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=Leyenda del cura sin cabeza, popular en Guatemala |trans-title=গুৱাটেমালাত প্ৰচলিত মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=Aprende Guatemala.com |first=Rocio |last=Cetino |url=https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720230202/https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |url-status=live }}</ref> === নিকাৰাগুয়া === নিকাৰাগুয়াৰ লোককথা অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আত্মাক ষোড়শ শতিকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন ঐতিহাসিক চহৰ [[লেওন ভিয়েহো]]ত হোৱা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ কাৰণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news |first=Norely Areas |last=Esquivel |date=2023-11-01 |title=Reinauguran Museo de Mitos y Leyendas en el municipio de León |trans-title=লেওন পৌৰসভাত মিথ আৰু কিংবদন্তিৰ সংগ্ৰহালয় পুনৰ মুকলি |quote=El padre sin cabeza es un mito (...) Se dice que en la ciudad de León Viejo se decapitó al Fray y se supone que desde ahí nos cayó la maldición de los temblores e inundaciones. |trans-quote=মূৰবিহীন পুৰোহিত এটা কিংবদন্তি (...) কোৱা হয় যে লেওন ভিয়েহো চহৰত এজন ধৰ্মযাজকৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰেপৰা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ অভিশাপ আমাৰ ওপৰত নামি আহিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। |url=https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |newspaper=[[El 19|El 19 Digital]] |language=Spanish |access-date=2024-08-17 |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720231420/https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |url-status=live }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] 3i8fe55qggnevzemlt9at8cc25h9nxc 646864 646863 2026-10-23T17:24:51Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* গুৱাটেমালা */ 646864 wikitext text/x-wiki {{Short description|মধ্য আমেৰিকাৰ এটা কিংবদন্তি}} {{Infobox mythical creature |name = মূৰবিহীন পুৰোহিত |image = Headless priest.png |caption = মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আধুনিক চিত্ৰণ |Grouping = [[ভূত]] |Similar_entities = লা য়োৰোনা, লা ছেগুৱা |Region = মধ্য আমেৰিকা, [[ফিলিপাইনছ]] }} '''মূৰবিহীন পুৰোহিত ({{lang-en|Headless Priest}})''' লেটিন আমেৰিকা আৰু ফিলিপাইনছৰ পৌৰাণিক বিশ্বাস তথা লোককথাত মূৰবিহীন পুৰোহিত (স্পেনিছ: ''el padre sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পিতৃ’ বা ''el cura sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’; ফিলিপিনো ভাষাত: ''paring pugot'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’ বা ''paring walang ulo'', অৰ্থাৎ ‘মূৰ নথকা পুৰোহিত’) হৈছে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰা এজন কেথলিক পুৰোহিতৰ আত্মা। এই ভূতটোক লৈ বিভিন্ন অঞ্চলত কেইবাটাও পৃথক কিংবদন্তি প্ৰচলিত আছে। == পটভূমি == মূৰবিহীন পুৰোহিত হৈছে মধ্য আমেৰিকা আৰু ফিলিপাইনছৰ নিশাৰ ভাগত ভ্ৰমণকাৰীক আক্ৰমণ কৰা আত্মাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও পৰম্পৰাগত কিংবদন্তিৰ ভিতৰত এটা। এই কাহিনীবোৰৰ জৰিয়তে সাধাৰণতে নৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, লা য়োৰোনাৰ কাহিনীয়ে মাতৃসকলক সন্তানহত্যাৰপৰা বিৰত থাকিবলৈ সতৰ্ক কৰে, আনহাতে ''লা ছেগুৱা''ৰ কাহিনীয়ে পুৰুষসকলক অবিশ্বাসৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ সকীয়াই দিয়ে। একেদৰে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিয়েও পৱিত্ৰ বস্তুৰ অপমান কৰা লোকসকলৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰে। ইয়াক স্পেনিছ ভাষাত ''tocan a Dios con las manos sucias'' বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘লেতেৰা হাতেৰে ঈশ্বৰক স্পৰ্শ কৰা’।<ref name=":0">{{Cite web |last=ANEP |date=2016-06-30 |title=El padre sin cabeza |url=https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=Asociación Nacional de Empleados Públicos y Privados |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225026/https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |url-status=live }}</ref> ''দ্য টিকো টাইমছ''ৰ মতে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি কেথলিক ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত অপৰাধবোধৰপৰা হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=":1" /> পুৰোহিতৰ ৰূপত ভূতটোৰ আবিৰ্ভাৱক ধৰ্মীয় পদবী আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সমাজৰ সাংস্কৃতিক ভয়ৰ প্ৰতিফলন হিচাপেও ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref name=":0" /> এই কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি আমেৰিকা মহাদেশত স্পেনিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ছোৱাত হোৱা বুলিও ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ত কিছুমান কেথলিক ধৰ্মপ্ৰচাৰকক থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ নেতাসকলে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰিছিল।<ref name=":2">{{Cite web |title=Leyenda del Padre sin Cabeza |trans-title=মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=El Salvador mi país |lang=Spanish |url=https://www.elsalvadormipais.com/leyenda-del-padre-sin-cabeza |access-date=2024-07-21 }}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == === কোষ্টা ৰিকা === কোষ্টা ৰিকাত এই কিংবদন্তিৰ কেইবাটাও আঞ্চলিক ৰূপ প্ৰচলিত আছে। ছান ৰামন, আলাজুৱেলা প্ৰদেশত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, ১৮৪৫ চনত ফাদাৰ লুইছ ফ্ৰান্সিছকো পেৰেজ নামৰ এজন পুৰোহিতে জুৱা খেলি ৪০,০০০ সোণৰ মুদ্ৰা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিকাৰাগুয়ালৈ যাত্ৰা কৰে আৰু নিজৰ সোণখিনি ভায়েকৰ জিম্মাত দিয়ে। নিকাৰাগুয়াত থকা অৱস্থাত ফাদাৰ পেৰেজৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই ভায়েকে সোণখিনি পুতি থয় আৰু শোকত মৃত্যুবৰণ কৰে। কিংবদন্তি অনুসৰি, আজিও পুৰোহিতজনৰ মূৰবিহীন আত্মাই নিজৰ সোণৰ ভঁৰালটো বিচাৰি অহা লোকসকলৰপৰা ৰক্ষা কৰি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Leyenda sobre el padre Pérez |url=https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720222423/https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |url-status=live }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ কিছুমান সংস্কৰণত পুৰোহিতজনৰ ভায়েকৰ কথা উল্লেখ কৰা নহয়। তাৰ পৰিৱৰ্তে কোৱা হয় যে পুৰোহিতে নিজেই সোণখিনি পুতি থৈছিল আৰু নিকাৰাগুয়ালৈ যোৱাৰ কথা মিছাকৈ কৈছিল।<ref name=":1" /> ছান হোছে প্ৰদেশৰ পাটাৰাত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনে এটা গীৰ্জাৰ ওচৰত লুকাই থাকে। পাপীসকলক আক্ৰমণ কৰি আৰু ভয় খুৱাই তেওঁলোকৰ আচৰণ সলনি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাটোৱেই তেওঁৰ উদ্দেশ্য।<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-10-28 |title=Spine-Tingling Costa Rican Folklore Tales |url=https://ticotimes.net/2023/10/28/from-the-weeping-woman-to-the-naked-gringo-a-guide-to-costa-rica-s-spookiest-folklore |access-date=2024-07-20 |work=[[The Tico Times]] |language=en-US}}</ref> এই সংস্কৰণটোৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে যে পুৰোহিতজনে মদ্যপান কৰা অৱস্থাত গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিক আক্ৰমণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Leyenda: El Padre sin Cabeza |url=https://www.sanjosecostarica.org/sobre-san-jose-costa-rica/cultura-y-folklore/leyendas-de-costa-rica/leyenda-el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=San José Costa Rica |language=es-CR}}</ref><ref name=":0" /> কিংবদন্তিটোৰ আন কিছুমান সংস্কৰণত কোৱা হয় যে পুৰোহিতে বেদীৰ খট‌খটীত ধৰ্মীয় প্ৰসাদ পৱিত্ৰ কৰি থকাৰ সময়ত ঈশ্বৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল।<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |title=Leyenda de un crimen |trans-title=এটা অপৰাধৰ কিংবদন্তি |url=https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |access-date=2024-07-20 |date=2019-02-15 |newspaper=La República |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225443/https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |url-status=live }}</ref> === এল ছালভাডৰ === এল ছালভাডৰত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনৰ মৃত্যু হৈছিল অন্তিম স্বীকাৰোক্তি দিয়াৰ আগতেই। আন এটা সংস্কৰণত কোৱা হয় যে কৃষকসকলৰ সৈতে হোৱা বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ এটা ৰূপ অনুসৰি, তেওঁ প্ৰতি শুকুৰবাৰে নিশা নিজৰ হেৰোৱা মূৰটো বিচাৰি গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=":2" /> === গুৱাটেমালা === গুৱাটেমালাৰ লোকবিশ্বাস অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতে পৰিত্যক্ত গীৰ্জাবোৰত ভূতৰ ৰূপত বিচৰণ কৰে। নিশাৰ ভাগত যাত্ৰা কৰা ঘোঁৰাগাড়ীচালক বা মালবাহী পশুৰ চালকসকলে (স্পেনিছ: ''arrieros'') কেতিয়াবা এই ভূতটোক দেখা পায় বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=Leyenda del cura sin cabeza, popular en Guatemala |trans-title=গুৱাটেমালাত প্ৰচলিত মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=Aprende Guatemala.com |first=Rocio |last=Cetino |url=https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720230202/https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |url-status=live }}</ref> === নিকাৰাগুয়া === নিকাৰাগুয়াৰ লোককথা অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আত্মাক ষোড়শ শতিকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন ঐতিহাসিক চহৰ [[লেওন ভিয়েহো]]ত হোৱা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ কাৰণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news |first=Norely Areas |last=Esquivel |date=2023-11-01 |title=Reinauguran Museo de Mitos y Leyendas en el municipio de León |trans-title=লেওন পৌৰসভাত মিথ আৰু কিংবদন্তিৰ সংগ্ৰহালয় পুনৰ মুকলি |quote=El padre sin cabeza es un mito (...) Se dice que en la ciudad de León Viejo se decapitó al Fray y se supone que desde ahí nos cayó la maldición de los temblores e inundaciones. |trans-quote=মূৰবিহীন পুৰোহিত এটা কিংবদন্তি (...) কোৱা হয় যে লেওন ভিয়েহো চহৰত এজন ধৰ্মযাজকৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰেপৰা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ অভিশাপ আমাৰ ওপৰত নামি আহিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। |url=https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |newspaper=[[El 19|El 19 Digital]] |language=Spanish |access-date=2024-08-17 |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720231420/https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |url-status=live }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] 2acdd5jluub4eie0ru8hj03kqew45j4 646865 646864 2026-10-23T17:25:42Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646865 wikitext text/x-wiki {{Short description|মধ্য আমেৰিকাৰ এটা কিংবদন্তি}} {{Infobox mythical creature |name = মূৰবিহীন পুৰোহিত |image = Headless priest.png |caption = মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আধুনিক চিত্ৰণ |Grouping = [[ভূত]] |Similar_entities = লা য়োৰোনা, লা ছেগুৱা |Region = মধ্য আমেৰিকা, [[ফিলিপাইনছ]] }} '''মূৰবিহীন পুৰোহিত ({{lang-en|Headless Priest}})''' লেটিন [[আমেৰিকা]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ৰ পৌৰাণিক বিশ্বাস তথা লোককথাত মূৰবিহীন পুৰোহিত (স্পেনিছ: ''el padre sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পিতৃ’ বা ''el cura sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’; ফিলিপিনো ভাষাত: ''paring pugot'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’ বা ''paring walang ulo'', অৰ্থাৎ ‘মূৰ নথকা পুৰোহিত’) হৈছে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰা এজন কেথলিক পুৰোহিতৰ আত্মা। এই ভূতটোক লৈ বিভিন্ন অঞ্চলত কেইবাটাও পৃথক কিংবদন্তি প্ৰচলিত আছে। == পটভূমি == মূৰবিহীন পুৰোহিত হৈছে মধ্য [[আমেৰিকা]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ৰ নিশাৰ ভাগত ভ্ৰমণকাৰীক আক্ৰমণ কৰা আত্মাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও পৰম্পৰাগত কিংবদন্তিৰ ভিতৰত এটা। এই কাহিনীবোৰৰ জৰিয়তে সাধাৰণতে নৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, লা য়োৰোনাৰ কাহিনীয়ে মাতৃসকলক সন্তানহত্যাৰপৰা বিৰত থাকিবলৈ সতৰ্ক কৰে, আনহাতে ''লা ছেগুৱা''ৰ কাহিনীয়ে পুৰুষসকলক অবিশ্বাসৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ সকীয়াই দিয়ে। একেদৰে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিয়েও পৱিত্ৰ বস্তুৰ অপমান কৰা লোকসকলৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰে। ইয়াক স্পেনিছ ভাষাত ''tocan a Dios con las manos sucias'' বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘লেতেৰা হাতেৰে ঈশ্বৰক স্পৰ্শ কৰা’।<ref name=":0">{{Cite web |last=ANEP |date=2016-06-30 |title=El padre sin cabeza |url=https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=Asociación Nacional de Empleados Públicos y Privados |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225026/https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |url-status=live }}</ref> ''দ্য টিকো টাইমছ''ৰ মতে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি কেথলিক ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত অপৰাধবোধৰপৰা হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=":1" /> পুৰোহিতৰ ৰূপত ভূতটোৰ আবিৰ্ভাৱক ধৰ্মীয় পদবী আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সমাজৰ সাংস্কৃতিক ভয়ৰ প্ৰতিফলন হিচাপেও ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref name=":0" /> এই কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি আমেৰিকা মহাদেশত স্পেনিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ছোৱাত হোৱা বুলিও ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ত কিছুমান কেথলিক ধৰ্মপ্ৰচাৰকক থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ নেতাসকলে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰিছিল।<ref name=":2">{{Cite web |title=Leyenda del Padre sin Cabeza |trans-title=মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=El Salvador mi país |lang=Spanish |url=https://www.elsalvadormipais.com/leyenda-del-padre-sin-cabeza |access-date=2024-07-21 }}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == === কোষ্টা ৰিকা === কোষ্টা ৰিকাত এই কিংবদন্তিৰ কেইবাটাও আঞ্চলিক ৰূপ প্ৰচলিত আছে। ছান ৰামন, আলাজুৱেলা প্ৰদেশত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, ১৮৪৫ চনত ফাদাৰ লুইছ ফ্ৰান্সিছকো পেৰেজ নামৰ এজন পুৰোহিতে জুৱা খেলি ৪০,০০০ সোণৰ মুদ্ৰা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিকাৰাগুয়ালৈ যাত্ৰা কৰে আৰু নিজৰ সোণখিনি ভায়েকৰ জিম্মাত দিয়ে। নিকাৰাগুয়াত থকা অৱস্থাত ফাদাৰ পেৰেজৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই ভায়েকে সোণখিনি পুতি থয় আৰু শোকত মৃত্যুবৰণ কৰে। কিংবদন্তি অনুসৰি, আজিও পুৰোহিতজনৰ মূৰবিহীন আত্মাই নিজৰ সোণৰ ভঁৰালটো বিচাৰি অহা লোকসকলৰপৰা ৰক্ষা কৰি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Leyenda sobre el padre Pérez |url=https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720222423/https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |url-status=live }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ কিছুমান সংস্কৰণত পুৰোহিতজনৰ ভায়েকৰ কথা উল্লেখ কৰা নহয়। তাৰ পৰিৱৰ্তে কোৱা হয় যে পুৰোহিতে নিজেই সোণখিনি পুতি থৈছিল আৰু নিকাৰাগুয়ালৈ যোৱাৰ কথা মিছাকৈ কৈছিল।<ref name=":1" /> ছান হোছে প্ৰদেশৰ পাটাৰাত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনে এটা গীৰ্জাৰ ওচৰত লুকাই থাকে। পাপীসকলক আক্ৰমণ কৰি আৰু ভয় খুৱাই তেওঁলোকৰ আচৰণ সলনি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাটোৱেই তেওঁৰ উদ্দেশ্য।<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-10-28 |title=Spine-Tingling Costa Rican Folklore Tales |url=https://ticotimes.net/2023/10/28/from-the-weeping-woman-to-the-naked-gringo-a-guide-to-costa-rica-s-spookiest-folklore |access-date=2024-07-20 |work=[[The Tico Times]] |language=en-US}}</ref> এই সংস্কৰণটোৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে যে পুৰোহিতজনে মদ্যপান কৰা অৱস্থাত গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিক আক্ৰমণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Leyenda: El Padre sin Cabeza |url=https://www.sanjosecostarica.org/sobre-san-jose-costa-rica/cultura-y-folklore/leyendas-de-costa-rica/leyenda-el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=San José Costa Rica |language=es-CR}}</ref><ref name=":0" /> কিংবদন্তিটোৰ আন কিছুমান সংস্কৰণত কোৱা হয় যে পুৰোহিতে বেদীৰ খট‌খটীত ধৰ্মীয় প্ৰসাদ পৱিত্ৰ কৰি থকাৰ সময়ত ঈশ্বৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল।<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |title=Leyenda de un crimen |trans-title=এটা অপৰাধৰ কিংবদন্তি |url=https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |access-date=2024-07-20 |date=2019-02-15 |newspaper=La República |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225443/https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |url-status=live }}</ref> === এল ছালভাডৰ === এল ছালভাডৰত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনৰ মৃত্যু হৈছিল অন্তিম স্বীকাৰোক্তি দিয়াৰ আগতেই। আন এটা সংস্কৰণত কোৱা হয় যে কৃষকসকলৰ সৈতে হোৱা বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ এটা ৰূপ অনুসৰি, তেওঁ প্ৰতি শুকুৰবাৰে নিশা নিজৰ হেৰোৱা মূৰটো বিচাৰি গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=":2" /> === গুৱাটেমালা === গুৱাটেমালাৰ লোকবিশ্বাস অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতে পৰিত্যক্ত গীৰ্জাবোৰত ভূতৰ ৰূপত বিচৰণ কৰে। নিশাৰ ভাগত যাত্ৰা কৰা ঘোঁৰাগাড়ীচালক বা মালবাহী পশুৰ চালকসকলে (স্পেনিছ: ''arrieros'') কেতিয়াবা এই ভূতটোক দেখা পায় বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=Leyenda del cura sin cabeza, popular en Guatemala |trans-title=গুৱাটেমালাত প্ৰচলিত মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=Aprende Guatemala.com |first=Rocio |last=Cetino |url=https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720230202/https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |url-status=live }}</ref> === নিকাৰাগুয়া === নিকাৰাগুয়াৰ লোককথা অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আত্মাক ষোড়শ শতিকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন ঐতিহাসিক চহৰ [[লেওন ভিয়েহো]]ত হোৱা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ কাৰণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news |first=Norely Areas |last=Esquivel |date=2023-11-01 |title=Reinauguran Museo de Mitos y Leyendas en el municipio de León |trans-title=লেওন পৌৰসভাত মিথ আৰু কিংবদন্তিৰ সংগ্ৰহালয় পুনৰ মুকলি |quote=El padre sin cabeza es un mito (...) Se dice que en la ciudad de León Viejo se decapitó al Fray y se supone que desde ahí nos cayó la maldición de los temblores e inundaciones. |trans-quote=মূৰবিহীন পুৰোহিত এটা কিংবদন্তি (...) কোৱা হয় যে লেওন ভিয়েহো চহৰত এজন ধৰ্মযাজকৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰেপৰা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ অভিশাপ আমাৰ ওপৰত নামি আহিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। |url=https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |newspaper=[[El 19|El 19 Digital]] |language=Spanish |access-date=2024-08-17 |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720231420/https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |url-status=live }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] 219eirfumlkjoiar22yjfs5wv7jphnm 646866 646865 2026-10-23T17:26:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 646866 wikitext text/x-wiki {{Short description|মধ্য আমেৰিকাৰ এটা কিংবদন্তি}} {{Infobox mythical creature |name = মূৰবিহীন পুৰোহিত |image = Headless priest.png |caption = মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আধুনিক চিত্ৰণ |Grouping = [[ভূত]] |Similar_entities = লা য়োৰোনা, লা ছেগুৱা |Region = মধ্য আমেৰিকা, [[ফিলিপাইনছ]] }} '''মূৰবিহীন পুৰোহিত ({{lang-en|Headless Priest}})''' লেটিন [[আমেৰিকা]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ৰ পৌৰাণিক বিশ্বাস তথা লোককথাত মূৰবিহীন পুৰোহিত (স্পেনিছ: ''el padre sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পিতৃ’ বা ''el cura sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’; ফিলিপিনো ভাষাত: ''paring pugot'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’ বা ''paring walang ulo'', অৰ্থাৎ ‘মূৰ নথকা পুৰোহিত’) হৈছে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰা এজন কেথলিক পুৰোহিতৰ আত্মা। এই ভূতটোক লৈ বিভিন্ন অঞ্চলত কেইবাটাও পৃথক কিংবদন্তি প্ৰচলিত আছে। == পটভূমি == মূৰবিহীন পুৰোহিত হৈছে মধ্য [[আমেৰিকা]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ৰ নিশাৰ ভাগত ভ্ৰমণকাৰীক আক্ৰমণ কৰা আত্মাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও পৰম্পৰাগত কিংবদন্তিৰ ভিতৰত এটা। এই কাহিনীবোৰৰ জৰিয়তে সাধাৰণতে নৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, লা য়োৰোনাৰ কাহিনীয়ে মাতৃসকলক সন্তানহত্যাৰপৰা বিৰত থাকিবলৈ সতৰ্ক কৰে, আনহাতে ''লা ছেগুৱা''ৰ কাহিনীয়ে পুৰুষসকলক অবিশ্বাসৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ সকীয়াই দিয়ে। একেদৰে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিয়েও পৱিত্ৰ বস্তুৰ অপমান কৰা লোকসকলৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰে। ইয়াক স্পেনিছ ভাষাত ''tocan a Dios con las manos sucias'' বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘লেতেৰা হাতেৰে ঈশ্বৰক স্পৰ্শ কৰা’।<ref name=":0">{{Cite web |last=ANEP |date=2016-06-30 |title=El padre sin cabeza |url=https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=Asociación Nacional de Empleados Públicos y Privados |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225026/https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |url-status=live }}</ref> ''দ্য টিকো টাইমছ''ৰ মতে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি কেথলিক ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত অপৰাধবোধৰপৰা হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=":1" /> পুৰোহিতৰ ৰূপত ভূতটোৰ আবিৰ্ভাৱক ধৰ্মীয় পদবী আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সমাজৰ সাংস্কৃতিক ভয়ৰ প্ৰতিফলন হিচাপেও ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref name=":0" /> এই কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি আমেৰিকা মহাদেশত স্পেনিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ছোৱাত হোৱা বুলিও ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ত কিছুমান কেথলিক ধৰ্মপ্ৰচাৰকক থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ নেতাসকলে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰিছিল।<ref name=":2">{{Cite web |title=Leyenda del Padre sin Cabeza |trans-title=মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=El Salvador mi país |lang=Spanish |url=https://www.elsalvadormipais.com/leyenda-del-padre-sin-cabeza |access-date=2024-07-21 }}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == === কোষ্টা ৰিকা === কোষ্টা ৰিকাত এই কিংবদন্তিৰ কেইবাটাও আঞ্চলিক ৰূপ প্ৰচলিত আছে। ছান ৰামন, আলাজুৱেলা প্ৰদেশত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, ১৮৪৫ চনত ফাদাৰ লুইছ ফ্ৰান্সিছকো পেৰেজ নামৰ এজন পুৰোহিতে জুৱা খেলি ৪০,০০০ সোণৰ মুদ্ৰা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিকাৰাগুয়ালৈ যাত্ৰা কৰে আৰু নিজৰ সোণখিনি ভায়েকৰ জিম্মাত দিয়ে। নিকাৰাগুয়াত থকা অৱস্থাত ফাদাৰ পেৰেজৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই ভায়েকে সোণখিনি পুতি থয় আৰু শোকত মৃত্যুবৰণ কৰে। কিংবদন্তি অনুসৰি, আজিও পুৰোহিতজনৰ মূৰবিহীন আত্মাই নিজৰ সোণৰ ভঁৰালটো বিচাৰি অহা লোকসকলৰপৰা ৰক্ষা কৰি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Leyenda sobre el padre Pérez |url=https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720222423/https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |url-status=live }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ কিছুমান সংস্কৰণত পুৰোহিতজনৰ ভায়েকৰ কথা উল্লেখ কৰা নহয়। তাৰ পৰিৱৰ্তে কোৱা হয় যে পুৰোহিতে নিজেই সোণখিনি পুতি থৈছিল আৰু নিকাৰাগুয়ালৈ যোৱাৰ কথা মিছাকৈ কৈছিল।<ref name=":1" /> ছান হোছে প্ৰদেশৰ পাটাৰাত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনে এটা গীৰ্জাৰ ওচৰত লুকাই থাকে। পাপীসকলক আক্ৰমণ কৰি আৰু ভয় খুৱাই তেওঁলোকৰ আচৰণ সলনি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাটোৱেই তেওঁৰ উদ্দেশ্য।<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-10-28 |title=Spine-Tingling Costa Rican Folklore Tales |url=https://ticotimes.net/2023/10/28/from-the-weeping-woman-to-the-naked-gringo-a-guide-to-costa-rica-s-spookiest-folklore |access-date=2024-07-20 |work=[[The Tico Times]] |language=en-US}}</ref> এই সংস্কৰণটোৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে যে পুৰোহিতজনে মদ্যপান কৰা অৱস্থাত গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিক আক্ৰমণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Leyenda: El Padre sin Cabeza |url=https://www.sanjosecostarica.org/sobre-san-jose-costa-rica/cultura-y-folklore/leyendas-de-costa-rica/leyenda-el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=San José Costa Rica |language=es-CR}}</ref><ref name=":0" /> কিংবদন্তিটোৰ আন কিছুমান সংস্কৰণত কোৱা হয় যে পুৰোহিতে বেদীৰ খট‌খটীত ধৰ্মীয় প্ৰসাদ পৱিত্ৰ কৰি থকাৰ সময়ত ঈশ্বৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল।<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |title=Leyenda de un crimen |trans-title=এটা অপৰাধৰ কিংবদন্তি |url=https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |access-date=2024-07-20 |date=2019-02-15 |newspaper=La República |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225443/https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |url-status=live }}</ref> === এল ছালভাডৰ === এল ছালভাডৰত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনৰ মৃত্যু হৈছিল অন্তিম স্বীকাৰোক্তি দিয়াৰ আগতেই। আন এটা সংস্কৰণত কোৱা হয় যে কৃষকসকলৰ সৈতে হোৱা বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ এটা ৰূপ অনুসৰি, তেওঁ প্ৰতি শুকুৰবাৰে নিশা নিজৰ হেৰোৱা মূৰটো বিচাৰি গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=":2" /> === গুৱাটেমালা === গুৱাটেমালাৰ লোকবিশ্বাস অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতে পৰিত্যক্ত গীৰ্জাবোৰত ভূতৰ ৰূপত বিচৰণ কৰে। নিশাৰ ভাগত যাত্ৰা কৰা ঘোঁৰাগাড়ীচালক বা মালবাহী পশুৰ চালকসকলে (স্পেনিছ: ''arrieros'') কেতিয়াবা এই ভূতটোক দেখা পায় বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=Leyenda del cura sin cabeza, popular en Guatemala |trans-title=গুৱাটেমালাত প্ৰচলিত মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=Aprende Guatemala.com |first=Rocio |last=Cetino |url=https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720230202/https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |url-status=live }}</ref> === নিকাৰাগুয়া === নিকাৰাগুয়াৰ লোককথা অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আত্মাক ষোড়শ শতিকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন ঐতিহাসিক চহৰ [[লেওন ভিয়েহো]]ত হোৱা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ কাৰণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news |first=Norely Areas |last=Esquivel |date=2023-11-01 |title=Reinauguran Museo de Mitos y Leyendas en el municipio de León |trans-title=লেওন পৌৰসভাত মিথ আৰু কিংবদন্তিৰ সংগ্ৰহালয় পুনৰ মুকলি |quote=El padre sin cabeza es un mito (...) Se dice que en la ciudad de León Viejo se decapitó al Fray y se supone que desde ahí nos cayó la maldición de los temblores e inundaciones. |trans-quote=মূৰবিহীন পুৰোহিত এটা কিংবদন্তি (...) কোৱা হয় যে লেওন ভিয়েহো চহৰত এজন ধৰ্মযাজকৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰেপৰা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ অভিশাপ আমাৰ ওপৰত নামি আহিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। |url=https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |newspaper=[[El 19|El 19 Digital]] |language=Spanish |access-date=2024-08-17 |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720231420/https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |url-status=live }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] dr5fz05h6hv4a54xey8kkfttde8x9wi 646867 646866 2026-10-23T17:26:20Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646867 wikitext text/x-wiki {{Short description|মধ্য আমেৰিকাৰ এটা কিংবদন্তি}} {{Infobox mythical creature |name = মূৰবিহীন পুৰোহিত |image = Headless priest.png |caption = মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আধুনিক চিত্ৰণ |Grouping = [[ভূত]] |Similar_entities = লা য়োৰোনা, লা ছেগুৱা |Region = মধ্য আমেৰিকা, [[ফিলিপাইনছ]] }} '''মূৰবিহীন পুৰোহিত ({{lang-en|Headless Priest}})''' লেটিন [[আমেৰিকা]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ৰ পৌৰাণিক বিশ্বাস তথা লোককথাত মূৰবিহীন পুৰোহিত (স্পেনিছ: ''el padre sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পিতৃ’ বা ''el cura sin cabeza'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’; ফিলিপিনো ভাষাত: ''paring pugot'', অৰ্থাৎ ‘মূৰবিহীন পুৰোহিত’ বা ''paring walang ulo'', অৰ্থাৎ ‘মূৰ নথকা পুৰোহিত’) হৈছে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰা এজন কেথলিক পুৰোহিতৰ আত্মা। এই ভূতটোক লৈ বিভিন্ন অঞ্চলত কেইবাটাও পৃথক কিংবদন্তি প্ৰচলিত আছে। == পটভূমি == মূৰবিহীন পুৰোহিত হৈছে মধ্য [[আমেৰিকা]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ৰ নিশাৰ ভাগত ভ্ৰমণকাৰীক আক্ৰমণ কৰা আত্মাৰ বিষয়ে প্ৰচলিত কেইবাটাও পৰম্পৰাগত কিংবদন্তিৰ ভিতৰত এটা। এই কাহিনীবোৰৰ জৰিয়তে সাধাৰণতে নৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, লা য়োৰোনাৰ কাহিনীয়ে মাতৃসকলক সন্তানহত্যাৰপৰা বিৰত থাকিবলৈ সতৰ্ক কৰে, আনহাতে ''লা ছেগুৱা''ৰ কাহিনীয়ে পুৰুষসকলক অবিশ্বাসৰপৰা আঁতৰি থাকিবলৈ সকীয়াই দিয়ে। একেদৰে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিয়েও পৱিত্ৰ বস্তুৰ অপমান কৰা লোকসকলৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰে। ইয়াক স্পেনিছ ভাষাত ''tocan a Dios con las manos sucias'' বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘লেতেৰা হাতেৰে ঈশ্বৰক স্পৰ্শ কৰা’।<ref name=":0">{{Cite web |last=ANEP |date=2016-06-30 |title=El padre sin cabeza |url=https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=Asociación Nacional de Empleados Públicos y Privados |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225026/https://anep.cr/el-padre-sin-cabeza/ |url-status=live }}</ref> ''দ্য টিকো টাইমছ''ৰ মতে, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি কেথলিক ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত অপৰাধবোধৰপৰা হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=":1" /> পুৰোহিতৰ ৰূপত ভূতটোৰ আবিৰ্ভাৱক ধৰ্মীয় পদবী আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সমাজৰ সাংস্কৃতিক ভয়ৰ প্ৰতিফলন হিচাপেও ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref name=":0" /> এই কিংবদন্তিৰ উৎপত্তি আমেৰিকা মহাদেশত স্পেনিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ছোৱাত হোৱা বুলিও ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ত কিছুমান কেথলিক ধৰ্মপ্ৰচাৰকক থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ নেতাসকলে শিৰশ্ছেদ কৰি হত্যা কৰিছিল।<ref name=":2">{{Cite web |title=Leyenda del Padre sin Cabeza |trans-title=মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=El Salvador mi país |lang=Spanish |url=https://www.elsalvadormipais.com/leyenda-del-padre-sin-cabeza |access-date=2024-07-21 }}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == === কোষ্টা ৰিকা === কোষ্টা ৰিকাত এই কিংবদন্তিৰ কেইবাটাও আঞ্চলিক ৰূপ প্ৰচলিত আছে। ছান ৰামন, আলাজুৱেলা প্ৰদেশত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, ১৮৪৫ চনত ফাদাৰ লুইছ ফ্ৰান্সিছকো পেৰেজ নামৰ এজন পুৰোহিতে জুৱা খেলি ৪০,০০০ সোণৰ মুদ্ৰা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিকাৰাগুয়ালৈ যাত্ৰা কৰে আৰু নিজৰ সোণখিনি ভায়েকৰ জিম্মাত দিয়ে। নিকাৰাগুয়াত থকা অৱস্থাত ফাদাৰ পেৰেজৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই ভায়েকে সোণখিনি পুতি থয় আৰু শোকত মৃত্যুবৰণ কৰে। কিংবদন্তি অনুসৰি, আজিও পুৰোহিতজনৰ মূৰবিহীন আত্মাই নিজৰ সোণৰ ভঁৰালটো বিচাৰি অহা লোকসকলৰপৰা ৰক্ষা কৰি থাকে।<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Leyenda sobre el padre Pérez |url=https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720222423/https://concedemoncho.com/leyenda-sobre-el-padre-perez/ |url-status=live }}</ref> এই কিংবদন্তিৰ কিছুমান সংস্কৰণত পুৰোহিতজনৰ ভায়েকৰ কথা উল্লেখ কৰা নহয়। তাৰ পৰিৱৰ্তে কোৱা হয় যে পুৰোহিতে নিজেই সোণখিনি পুতি থৈছিল আৰু নিকাৰাগুয়ালৈ যোৱাৰ কথা মিছাকৈ কৈছিল।<ref name=":1" /> ছান হোছে প্ৰদেশৰ পাটাৰাত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনে এটা গীৰ্জাৰ ওচৰত লুকাই থাকে। পাপীসকলক আক্ৰমণ কৰি আৰু ভয় খুৱাই তেওঁলোকৰ আচৰণ সলনি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাটোৱেই তেওঁৰ উদ্দেশ্য।<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-10-28 |title=Spine-Tingling Costa Rican Folklore Tales |url=https://ticotimes.net/2023/10/28/from-the-weeping-woman-to-the-naked-gringo-a-guide-to-costa-rica-s-spookiest-folklore |access-date=2024-07-20 |work=[[The Tico Times]] |language=en-US}}</ref> এই সংস্কৰণটোৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে যে পুৰোহিতজনে মদ্যপান কৰা অৱস্থাত গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিক আক্ৰমণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Leyenda: El Padre sin Cabeza |url=https://www.sanjosecostarica.org/sobre-san-jose-costa-rica/cultura-y-folklore/leyendas-de-costa-rica/leyenda-el-padre-sin-cabeza/ |access-date=2024-07-20 |website=San José Costa Rica |language=es-CR}}</ref><ref name=":0" /> কিংবদন্তিটোৰ আন কিছুমান সংস্কৰণত কোৱা হয় যে পুৰোহিতে বেদীৰ খট‌খটীত ধৰ্মীয় প্ৰসাদ পৱিত্ৰ কৰি থকাৰ সময়ত ঈশ্বৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল।<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |title=Leyenda de un crimen |trans-title=এটা অপৰাধৰ কিংবদন্তি |url=https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |access-date=2024-07-20 |date=2019-02-15 |newspaper=La República |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720225443/https://www.larepublica.net/noticia/leyenda-de-un-crimen |url-status=live }}</ref> === এল ছালভাডৰ === এল ছালভাডৰত প্ৰচলিত কিংবদন্তি অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতজনৰ মৃত্যু হৈছিল অন্তিম স্বীকাৰোক্তি দিয়াৰ আগতেই। আন এটা সংস্কৰণত কোৱা হয় যে কৃষকসকলৰ সৈতে হোৱা বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ এটা ৰূপ অনুসৰি, তেওঁ প্ৰতি শুকুৰবাৰে নিশা নিজৰ হেৰোৱা মূৰটো বিচাৰি গীৰ্জাত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=":2" /> === গুৱাটেমালা === গুৱাটেমালাৰ লোকবিশ্বাস অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতে পৰিত্যক্ত গীৰ্জাবোৰত ভূতৰ ৰূপত বিচৰণ কৰে। নিশাৰ ভাগত যাত্ৰা কৰা ঘোঁৰাগাড়ীচালক বা মালবাহী পশুৰ চালকসকলে (স্পেনিছ: ''arrieros'') কেতিয়াবা এই ভূতটোক দেখা পায় বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=Leyenda del cura sin cabeza, popular en Guatemala |trans-title=গুৱাটেমালাত প্ৰচলিত মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ কিংবদন্তি |website=Aprende Guatemala.com |first=Rocio |last=Cetino |url=https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |access-date=2024-07-20 |language=es |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720230202/https://aprende.guatemala.com/cultura-guatemalteca/leyendas/leyenda-del-cura-sin-cabeza-popular-en-guatemala/ |url-status=live }}</ref> === নিকাৰাগুয়া === নিকাৰাগুয়াৰ লোককথা অনুসৰি, মূৰবিহীন পুৰোহিতৰ আত্মাক ষোড়শ শতিকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন ঐতিহাসিক চহৰ [[লেওন ভিয়েহো]]ত হোৱা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ কাৰণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news |first=Norely Areas |last=Esquivel |date=2023-11-01 |title=Reinauguran Museo de Mitos y Leyendas en el municipio de León |trans-title=লেওন পৌৰসভাত মিথ আৰু কিংবদন্তিৰ সংগ্ৰহালয় পুনৰ মুকলি |quote=El padre sin cabeza es un mito (...) Se dice que en la ciudad de León Viejo se decapitó al Fray y se supone que desde ahí nos cayó la maldición de los temblores e inundaciones. |trans-quote=মূৰবিহীন পুৰোহিত এটা কিংবদন্তি (...) কোৱা হয় যে লেওন ভিয়েহো চহৰত এজন ধৰ্মযাজকৰ শিৰশ্ছেদ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰেপৰা ভূমিকম্প আৰু বানপানীৰ অভিশাপ আমাৰ ওপৰত নামি আহিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। |url=https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |newspaper=[[El 19|El 19 Digital]] |language=Spanish |access-date=2024-08-17 |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720231420/https://www.el19digital.com/articulos/ver/titulo:146186-reinauguran-museo-de-mitos-y-leyendas-en-el-municipio-de-leon |url-status=live }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] dej4pfa01exk5jrof4bx0wxyimmu0lm 0 140423 646869 2026-10-23T17:36:26Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: '''বেঘো ভূত''' হৈছে [[বাংলাদেশ]] আৰু [[পশ্চিমবংগ]]ৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ এক জনপ্ৰিয় কাল্পনিক চৰিত্ৰ। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, বাঘৰ আক্ৰমণত মৃত্যুবৰণ কৰা মানুহৰ আত্মাই বেঘো ভূতলৈ ৰূপান্ত... 646869 wikitext text/x-wiki '''বেঘো ভূত''' হৈছে [[বাংলাদেশ]] আৰু [[পশ্চিমবংগ]]ৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ এক জনপ্ৰিয় কাল্পনিক চৰিত্ৰ। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, বাঘৰ আক্ৰমণত মৃত্যুবৰণ কৰা মানুহৰ আত্মাই বেঘো ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। সাধাৰণতে [[সুন্দৰবন]] অঞ্চলত এই ধৰণৰ [[ভূত]]ৰ কাহিনী বেছিকৈ প্ৰচলিত, কাৰণ এই অঞ্চলটো বাঘৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান। এই ভূতবোৰে হাবিলৈ মৌ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ অহা গাঁৱৰ মানুহক ভয় দেখুৱায় আৰু [[বাঘ]]ৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰে। কেতিয়াবা ইহঁতে গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ বাঘৰ দৰে শব্দ কৰি কান্দি উঠে।<ref>{{cite web |title=Haunted rumours of Sunderban in Bangladesh |url=http://ghoststoriesworld.com |access-date=23 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928002430/http://ghoststoriesworld.com |archive-date=28 September 2015 |url-status=dead }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ লোকসংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসংস্কৃতিৰ ভূত]] sqvd36i6mq4ufvetivlsx7b47rds41l 646871 646869 2026-10-23T17:37:17Z Kandarpajit Kallol 6257 646871 wikitext text/x-wiki '''বেঘো ভূত''' হৈছে [[বাংলাদেশ]] আৰু [[পশ্চিমবংগ]]ৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ এক জনপ্ৰিয় কাল্পনিক চৰিত্ৰ। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, বাঘৰ আক্ৰমণত মৃত্যুবৰণ কৰা মানুহৰ আত্মাই বেঘো ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। সাধাৰণতে [[সুন্দৰবন]] অঞ্চলত এই ধৰণৰ [[ভূত]]ৰ কাহিনী বেছিকৈ প্ৰচলিত, কাৰণ এই অঞ্চলটো বাঘৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান। এই ভূতবোৰে হাবিলৈ মৌ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ অহা গাঁৱৰ মানুহক ভয় দেখুৱায় আৰু [[বাঘ]]ৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰে। কেতিয়াবা ইহঁতে গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ বাঘৰ দৰে শব্দ কৰি কান্দি উঠে।<ref>{{cite web |title=Haunted rumours of Sunderban in Bangladesh |url=http://ghoststoriesworld.com |access-date=23 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928002430/http://ghoststoriesworld.com |archive-date=28 September 2015 |url-status=dead }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 2haxjstdp9epht2bm5itgf5ij8vwmu7 646872 646871 2026-10-23T17:38:18Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646872 wikitext text/x-wiki '''বেঘো ভূত''' হৈছে [[বাংলাদেশ]] আৰু [[পশ্চিমবংগ]]ৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ এক জনপ্ৰিয় কাল্পনিক চৰিত্ৰ। বিশ্বাস কৰা অনুসৰি, বাঘৰ আক্ৰমণত মৃত্যুবৰণ কৰা মানুহৰ আত্মাই বেঘো ভূতলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। সাধাৰণতে [[সুন্দৰবন]] অঞ্চলত এই ধৰণৰ [[ভূত]]ৰ কাহিনী বেছিকৈ প্ৰচলিত, কাৰণ এই অঞ্চলটো বাঘৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান। এই ভূতবোৰে হাবিলৈ মৌ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ অহা গাঁৱৰ মানুহক ভয় দেখুৱায় আৰু [[বাঘ]]ৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰে। কেতিয়াবা ইহঁতে গাঁৱৰ মানুহক ভয় খুৱাবলৈ বাঘৰ দৰে শব্দ কৰি কান্দি উঠে।<ref>{{cite web |title=Haunted rumours of Sunderban in Bangladesh |url=http://ghoststoriesworld.com |access-date=23 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928002430/http://ghoststoriesworld.com |archive-date=28 September 2015 |url-status=dead }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]] g1b94coamx8x6tks1g5s90b78r1tpaa 0 140424 646873 2026-10-23T18:19:35Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্... 646873 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই ভূতবোৰক পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইহঁতে সাধাৰণতে মানুহৰ উপকাৰ কৰে।<ref name = "ক">{{cite web| title= শাকচুন্নি, ব্রহ্মদৈত্য বা মামদো, এরা আসলে কারা জানেন?| website= bengali.news18.com| date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| url-status= dead}}</ref><ref name = "খ">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুর্দশীর আগে সব রকম বাঙালি ভূতের সাড়ে বত্রিশ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref name = "গ">{{cite web | title= আমাদের লোকজ সংস্কৃতিতে ভূত-প্রেত-জীন আখ্যান|website= কালের কণ্ঠ |date= ১৪ এপ্ৰিল ২০১৭ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2017/04/14/486793}}</ref> == গঠন আৰু বেশভূষা == ব্ৰহ্মদৈত্য হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। মানুহৰ দৰেই ভূতৰ সমাজতো বৰ্ণপ্ৰথা প্ৰচলিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মদৈত্যৰ স্থান আটাইতকৈ ওপৰত, কিয়নো মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আছিল। ইহঁতৰ মূৰত চুলি কম বা টকলা হয়; উদং গাত [[ধুতি]] আৰু ডিঙিত [[লগুন|পৈতা]], ভৰিত [[খৰম]] আৰু হাতত লাখুটি থাকিব পাৰে। বহু ব্ৰহ্মদৈত্যৰ ধঁপাত খোৱা (হুঁকা খোৱা) অভ্যাসো থাকে।<ref name = "গ"/><ref name = "ঘ">{{cite web | title= বাংলা সাহিত্যের ভূতেরা|website= দ্য ডেইলি স্টার |date= ২৪ আগষ্ট ২০২২ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://bangla.thedailystar.net/literature/news-385841}}</ref> == স্বভাৱ == হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ব্ৰহ্মদৈত্যসকল পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু ভূত। ইহঁত কোনো ধৰণৰ কাজিয়া-অশান্তিৰ মাজত নাথাকে। ইহঁতে দুখীয়া আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সহায় কৰে। মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে। বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ইহঁতক উপকাৰী ভূত হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও কোনো কোনো কাহিনীত ইহঁতক অপকাৰী ৰূপতো দেখুৱা হয়। ইহঁত প্ৰচুৰ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ইহঁতে কাৰোবাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ আশীৰ্বাদ কৰিলে সেই ব্যক্তিৰ লক্ষ্য পূৰণ হয়, কিন্তু অসন্তুষ্ট হ’লে চৰম বিপদ নামি আহে। ব্ৰহ্মদৈত্যই অকল এজন ব্যক্তিৰে নহয়, গোটেই পৰিয়ালটোৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। ব্ৰহ্মদৈত্যবোৰে সাধাৰণতে পুৰণি ঘৰত বাস কৰে। অৱশ্যে ইহঁতে বেল গছত বাস কৰিবলৈ বেছি ভাল পায়।<ref name = "খ"/>{{cite web | title=দেশীয় গল্পের অলৌকিক প্রাণীরা |website=priyo.com |date= ৬ মে ২০১৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://priyo.com}}<ref>{{cite web | title=ডাইনি, ব্রহ্মদৈত্য বা পিশাচ! কত রকমের ভূত আছে? কী তাদের চরিত্র? যা বলছে গরুড় পুরাণ |website=eisamay.com |date= ১৩ মে ২০২৪ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://eisamay.com/astrology/satsanga/religious-news/garuda-puran-know-about-different-type-of-ghosts-and-their-characteristics/articleshow/110080077.cms}}</ref><ref>{{cite web | title= ভূত জগতে সেলিব্রিটি ব্রহ্মদৈত্য, পেতনি, শাঁখচুন্নি, মামদো : উজ্জ্বল কুমার মুখার্জী|website=pagefournews.com |date= ৩ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://pagefournews.com/bhoot-chaturdashi/}}</ref><ref>{{cite web| title= ভূত কত রকমের ও কী কী? ভূত চতুর্দশীতে ফিরে দেখা| website= The Wall| date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| url-status= dead}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শাকচুন্নী]] * [[পেত্নী]] * [[মামদো ভূত]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসংস্কৃতিৰ ভূত]] [[শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অন্ধবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অন্ধবিশ্বাস]] 8dzv8wzxsm5urgd3p97tb2p15t9x01f 646875 646873 2026-10-23T18:20:15Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646875 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই ভূতবোৰক পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইহঁতে সাধাৰণতে মানুহৰ উপকাৰ কৰে।<ref name = "ক">{{cite web| title= শাকচুন্নি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, এৰা আসলে কাৰা জানেন?| website= bengali.news18.com| date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| url-status= dead}}</ref><ref name = "খ">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref name = "গ">{{cite web | title= আমাদেৰ লোকজ সংস্কৃতিতে ভূত-প্ৰেত-জীন আখ্যান|website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ১৪ এপ্ৰিল ২০১৭ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2017/04/14/486793}}</ref> == গঠন আৰু বেশ-ভূষা == ব্ৰহ্মদৈত্য হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। মানুহৰ দৰেই ভূতৰ সমাজতো বৰ্ণপ্ৰথা প্ৰচলিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মদৈত্যৰ স্থান আটাইতকৈ ওপৰত, কিয়নো মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আছিল। ইহঁতৰ মূৰত চুলি কম বা টকলা হয়; উদং গাত [[ধুতি]] আৰু ডিঙিত [[লগুন|পৈতা]], ভৰিত [[খৰম]] আৰু হাতত লাখুটি থাকিব পাৰে। বহু ব্ৰহ্মদৈত্যৰ ধঁপাত খোৱা (হুঁকা খোৱা) অভ্যাসো থাকে।<ref name = "গ"/><ref name = "ঘ">{{cite web | title= বাংলা সাহিত্যেৰ ভূতেৰা|website= দ্য ডেইলি ষ্টাৰ |date= ২৪ আগষ্ট ২০২২ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://bangla.thedailystar.net/literature/news-385841}}</ref> == স্বভাৱ == হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ব্ৰহ্মদৈত্যসকল পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু ভূত। ইহঁত কোনো ধৰণৰ কাজিয়া-অশান্তিৰ মাজত নাথাকে। ইহঁতে দুখীয়া আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সহায় কৰে। মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে। বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ইহঁতক উপকাৰী ভূত হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও কোনো কোনো কাহিনীত ইহঁতক অপকাৰী ৰূপতো দেখুৱা হয়। ইহঁত প্ৰচুৰ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ইহঁতে কাৰোবাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ আশীৰ্বাদ কৰিলে সেই ব্যক্তিৰ লক্ষ্য পূৰণ হয়, কিন্তু অসন্তুষ্ট হ’লে চৰম বিপদ নামি আহে। ব্ৰহ্মদৈত্যই অকল এজন ব্যক্তিৰে নহয়, গোটেই পৰিয়ালটোৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। ব্ৰহ্মদৈত্যবোৰে সাধাৰণতে পুৰণি ঘৰত বাস কৰে। অৱশ্যে ইহঁতে বেল গছত বাস কৰিবলৈ বেছি ভাল পায়।<ref name = "খ"/>{{cite web | title=দেশীয় গল্পেৰ অলৌকিক প্ৰাণীৰা |website=priyo.com |date= ৬ মে ২০১৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://priyo.com}}<ref>{{cite web | title=ডাইনি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা পিশাচ! কত ৰকমেৰ ভূত আছে? কী তাদেৰ চৰিত্ৰ? যা বলছে গৰুড় পুৰাণ |website=eisamay.com |date= ১৩ মে ২০২৪ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://eisamay.com/astrology/satsanga/religious-news/garuda-puran-know-about-different-type-of-ghosts-and-their-characteristics/articleshow/110080077.cms}}</ref><ref>{{cite web | title= ভূত জগতে সেলিব্ৰিটি ব্ৰহ্মদৈত্য, পেতনি, শাঁখচুন্নি, মামদো : উজ্জ্বল কুমাৰ মুখাৰ্জী|website=pagefournews.com |date= ৩ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://pagefournews.com/bhoot-chaturdashi/}}</ref><ref>{{cite web| title= ভূত কত ৰকমেৰ ও কী কী? ভূত চতুৰ্দশীতে ফিৰে দেখা| website= The Wall| date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| url-status= dead}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শাকচুন্নী]] * [[পেত্নী]] * [[মামদো ভূত]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসংস্কৃতিৰ ভূত]] [[শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অন্ধবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অন্ধবিশ্বাস]] sv0hmhbfiezmrxgbs0t9af2m1j8d1zd 646876 646875 2026-10-23T18:20:41Z Kandarpajit Kallol 6257 /* গঠন আৰু বেশ-ভূষা */ 646876 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই ভূতবোৰক পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইহঁতে সাধাৰণতে মানুহৰ উপকাৰ কৰে।<ref name = "ক">{{cite web| title= শাকচুন্নি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, এৰা আসলে কাৰা জানেন?| website= bengali.news18.com| date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| url-status= dead}}</ref><ref name = "খ">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref name = "গ">{{cite web | title= আমাদেৰ লোকজ সংস্কৃতিতে ভূত-প্ৰেত-জীন আখ্যান|website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ১৪ এপ্ৰিল ২০১৭ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2017/04/14/486793}}</ref> == গঠন আৰু বেশ-ভূষা == ব্ৰহ্মদৈত্য হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। মানুহৰ দৰেই ভূতৰ সমাজতো বৰ্ণপ্ৰথা প্ৰচলিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মদৈত্যৰ স্থান আটাইতকৈ ওপৰত, কিয়নো মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আছিল। ইহঁতৰ মূৰত চুলি কম বা টকলা হয়; উদং গাত [[ধুতি]] আৰু ডিঙিত [[লগুণ]], ভৰিত [[খৰম]] আৰু হাতত লাখুটি থাকিব পাৰে। বহু ব্ৰহ্মদৈত্যৰ ধঁপাত খোৱা (হুঁকা খোৱা) অভ্যাসো থাকে।<ref name = "গ"/><ref name = "ঘ">{{cite web | title= বাংলা সাহিত্যেৰ ভূতেৰা|website= দ্য ডেইলি ষ্টাৰ |date= ২৪ আগষ্ট ২০২২ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://bangla.thedailystar.net/literature/news-385841}}</ref> == স্বভাৱ == হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ব্ৰহ্মদৈত্যসকল পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু ভূত। ইহঁত কোনো ধৰণৰ কাজিয়া-অশান্তিৰ মাজত নাথাকে। ইহঁতে দুখীয়া আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সহায় কৰে। মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে। বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ইহঁতক উপকাৰী ভূত হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও কোনো কোনো কাহিনীত ইহঁতক অপকাৰী ৰূপতো দেখুৱা হয়। ইহঁত প্ৰচুৰ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ইহঁতে কাৰোবাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ আশীৰ্বাদ কৰিলে সেই ব্যক্তিৰ লক্ষ্য পূৰণ হয়, কিন্তু অসন্তুষ্ট হ’লে চৰম বিপদ নামি আহে। ব্ৰহ্মদৈত্যই অকল এজন ব্যক্তিৰে নহয়, গোটেই পৰিয়ালটোৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। ব্ৰহ্মদৈত্যবোৰে সাধাৰণতে পুৰণি ঘৰত বাস কৰে। অৱশ্যে ইহঁতে বেল গছত বাস কৰিবলৈ বেছি ভাল পায়।<ref name = "খ"/>{{cite web | title=দেশীয় গল্পেৰ অলৌকিক প্ৰাণীৰা |website=priyo.com |date= ৬ মে ২০১৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://priyo.com}}<ref>{{cite web | title=ডাইনি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা পিশাচ! কত ৰকমেৰ ভূত আছে? কী তাদেৰ চৰিত্ৰ? যা বলছে গৰুড় পুৰাণ |website=eisamay.com |date= ১৩ মে ২০২৪ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://eisamay.com/astrology/satsanga/religious-news/garuda-puran-know-about-different-type-of-ghosts-and-their-characteristics/articleshow/110080077.cms}}</ref><ref>{{cite web | title= ভূত জগতে সেলিব্ৰিটি ব্ৰহ্মদৈত্য, পেতনি, শাঁখচুন্নি, মামদো : উজ্জ্বল কুমাৰ মুখাৰ্জী|website=pagefournews.com |date= ৩ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://pagefournews.com/bhoot-chaturdashi/}}</ref><ref>{{cite web| title= ভূত কত ৰকমেৰ ও কী কী? ভূত চতুৰ্দশীতে ফিৰে দেখা| website= The Wall| date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| url-status= dead}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শাকচুন্নী]] * [[পেত্নী]] * [[মামদো ভূত]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসংস্কৃতিৰ ভূত]] [[শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অন্ধবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অন্ধবিশ্বাস]] 68288md9nhpqm71610ywb2bznm6yndm 646877 646876 2026-10-23T18:22:37Z Kandarpajit Kallol 6257 /* স্বভাৱ */ 646877 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই ভূতবোৰক পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইহঁতে সাধাৰণতে মানুহৰ উপকাৰ কৰে।<ref name = "ক">{{cite web| title= শাকচুন্নি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, এৰা আসলে কাৰা জানেন?| website= bengali.news18.com| date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| url-status= dead}}</ref><ref name = "খ">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref name = "গ">{{cite web | title= আমাদেৰ লোকজ সংস্কৃতিতে ভূত-প্ৰেত-জীন আখ্যান|website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ১৪ এপ্ৰিল ২০১৭ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2017/04/14/486793}}</ref> == গঠন আৰু বেশ-ভূষা == ব্ৰহ্মদৈত্য হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। মানুহৰ দৰেই ভূতৰ সমাজতো বৰ্ণপ্ৰথা প্ৰচলিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মদৈত্যৰ স্থান আটাইতকৈ ওপৰত, কিয়নো মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আছিল। ইহঁতৰ মূৰত চুলি কম বা টকলা হয়; উদং গাত [[ধুতি]] আৰু ডিঙিত [[লগুণ]], ভৰিত [[খৰম]] আৰু হাতত লাখুটি থাকিব পাৰে। বহু ব্ৰহ্মদৈত্যৰ ধঁপাত খোৱা (হুঁকা খোৱা) অভ্যাসো থাকে।<ref name = "গ"/><ref name = "ঘ">{{cite web | title= বাংলা সাহিত্যেৰ ভূতেৰা|website= দ্য ডেইলি ষ্টাৰ |date= ২৪ আগষ্ট ২০২২ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://bangla.thedailystar.net/literature/news-385841}}</ref> == স্বভাৱ == হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ব্ৰহ্মদৈত্যসকল পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু ভূত। ইহঁত কোনো ধৰণৰ কাজিয়া-অশান্তিৰ মাজত নাথাকে। ইহঁতে দুখীয়া আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সহায় কৰে। মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে। বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ইহঁতক উপকাৰী ভূত হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও কোনো কোনো কাহিনীত ইহঁতক অপকাৰী ৰূপতো দেখুৱা হয়। ইহঁত প্ৰচুৰ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ইহঁতে কাৰোবাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ আশীৰ্বাদ কৰিলে সেই ব্যক্তিৰ লক্ষ্য পূৰণ হয়, কিন্তু অসন্তুষ্ট হ’লে চৰম বিপদ নামি আহে। ব্ৰহ্মদৈত্যই অকল এজন ব্যক্তিৰে নহয়, গোটেই পৰিয়ালটোৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। ব্ৰহ্মদৈত্যবোৰে সাধাৰণতে পুৰণি ঘৰত বাস কৰে। অৱশ্যে ইহঁতে বেল গছত বাস কৰিবলৈ বেছি ভাল পায়।<ref name="খ"/>{{cite web | title=দেশীয় গল্পৰ অলৌকিক প্ৰাণীবোৰ |website=priyo.com |date= ৬ মে ২০১৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://priyo.com}}<ref>{{cite web | title=ডাইনী, ব্ৰহ্মদৈত্য বা পিশাচ! কত ধৰণৰ ভূত আছে? কী ইহঁতৰ চৰিত্ৰ? যা কৈছে গৰুড় পুৰাণ |website=eisamay.com |date= ১৩ মে ২০২৪ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://eisamay.com/astrology/satsanga/religious-news/garuda-puran-know-about-different-type-of-ghosts-and-their-characteristics/articleshow/110080077.cms}}</ref><ref>{{cite web | title= ভূত জগতৰ চেলিব্ৰিটী ব্ৰহ্মদৈত্য, পেত্নী, শাঁখচুন্নী, মামদো : উজ্জ্বল কুমাৰ মুখাৰ্জী|website=pagefournews.com |date= ৩ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://pagefournews.com/bhoot-chaturdashi/}}</ref><ref>{{cite web| title= ভূত কত প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ভূত চতুৰ্দশীত পুনৰ আলোকপাত| website= The Wall| date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| url-status= dead}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শাকচুন্নী]] * [[পেত্নী]] * [[মামদো ভূত]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসংস্কৃতিৰ ভূত]] [[শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অন্ধবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অন্ধবিশ্বাস]] tmlkvpsn5bhbh87nm9yhbobzaztvv9t 646878 646877 2026-10-23T18:23:47Z Kandarpajit Kallol 6257 /* স্বভাৱ */ 646878 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই ভূতবোৰক পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইহঁতে সাধাৰণতে মানুহৰ উপকাৰ কৰে।<ref name = "ক">{{cite web| title= শাকচুন্নি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, এৰা আসলে কাৰা জানেন?| website= bengali.news18.com| date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| url-status= dead}}</ref><ref name = "খ">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref name = "গ">{{cite web | title= আমাদেৰ লোকজ সংস্কৃতিতে ভূত-প্ৰেত-জীন আখ্যান|website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ১৪ এপ্ৰিল ২০১৭ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2017/04/14/486793}}</ref> == গঠন আৰু বেশ-ভূষা == ব্ৰহ্মদৈত্য হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। মানুহৰ দৰেই ভূতৰ সমাজতো বৰ্ণপ্ৰথা প্ৰচলিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মদৈত্যৰ স্থান আটাইতকৈ ওপৰত, কিয়নো মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আছিল। ইহঁতৰ মূৰত চুলি কম বা টকলা হয়; উদং গাত [[ধুতি]] আৰু ডিঙিত [[লগুণ]], ভৰিত [[খৰম]] আৰু হাতত লাখুটি থাকিব পাৰে। বহু ব্ৰহ্মদৈত্যৰ ধঁপাত খোৱা (হুঁকা খোৱা) অভ্যাসো থাকে।<ref name = "গ"/><ref name = "ঘ">{{cite web | title= বাংলা সাহিত্যেৰ ভূতেৰা|website= দ্য ডেইলি ষ্টাৰ |date= ২৪ আগষ্ট ২০২২ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://bangla.thedailystar.net/literature/news-385841}}</ref> == স্বভাৱ == হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ব্ৰহ্মদৈত্যসকল পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু ভূত। ইহঁত কোনো ধৰণৰ কাজিয়া-অশান্তিৰ মাজত নাথাকে। ইহঁতে দুখীয়া আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সহায় কৰে। মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে। বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ইহঁতক উপকাৰী ভূত হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও কোনো কোনো কাহিনীত ইহঁতক অপকাৰী ৰূপতো দেখুৱা হয়। ইহঁত প্ৰচুৰ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ইহঁতে কাৰোবাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ আশীৰ্বাদ কৰিলে সেই ব্যক্তিৰ লক্ষ্য পূৰণ হয়, কিন্তু অসন্তুষ্ট হ’লে চৰম বিপদ নামি আহে। ব্ৰহ্মদৈত্যই অকল এজন ব্যক্তিৰে নহয়, গোটেই পৰিয়ালটোৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। ব্ৰহ্মদৈত্যবোৰে সাধাৰণতে পুৰণি ঘৰত বাস কৰে। অৱশ্যে ইহঁতে বেল গছত বাস কৰিবলৈ বেছি ভাল পায়।<ref>{{cite web | title=ডাইনী, ব্ৰহ্মদৈত্য বা পিশাচ! কত ধৰণৰ ভূত আছে? কী ইহঁতৰ চৰিত্ৰ? যা কৈছে গৰুড় পুৰাণ |website=eisamay.com |date= ১৩ মে ২০২৪ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://eisamay.com/astrology/satsanga/religious-news/garuda-puran-know-about-different-type-of-ghosts-and-their-characteristics/articleshow/110080077.cms}}</ref><ref>{{cite web | title= ভূত জগতৰ চেলিব্ৰিটী ব্ৰহ্মদৈত্য, পেত্নী, শাঁখচুন্নী, মামদো : উজ্জ্বল কুমাৰ মুখাৰ্জী|website=pagefournews.com |date= ৩ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://pagefournews.com/bhoot-chaturdashi/}}</ref><ref>{{cite web| title= ভূত কত প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ভূত চতুৰ্দশীত পুনৰ আলোকপাত| website= The Wall| date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| url-status= dead}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শাকচুন্নী]] * [[পেত্নী]] * [[মামদো ভূত]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসংস্কৃতিৰ ভূত]] [[শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অন্ধবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অন্ধবিশ্বাস]] nbc7f9egsv22jf3a12f9kogpimvoh1q 646879 646878 2026-10-23T18:24:07Z Kandarpajit Kallol 6257 646879 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই ভূতবোৰক পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইহঁতে সাধাৰণতে মানুহৰ উপকাৰ কৰে।<ref name = "ক">{{cite web| title= শাকচুন্নি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, এৰা আসলে কাৰা জানেন?| website= bengali.news18.com| date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| url-status= dead}}</ref><ref name = "খ">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref name = "গ">{{cite web | title= আমাদেৰ লোকজ সংস্কৃতিতে ভূত-প্ৰেত-জীন আখ্যান|website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ১৪ এপ্ৰিল ২০১৭ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2017/04/14/486793}}</ref> == গঠন আৰু বেশ-ভূষা == ব্ৰহ্মদৈত্য হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। মানুহৰ দৰেই ভূতৰ সমাজতো বৰ্ণপ্ৰথা প্ৰচলিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মদৈত্যৰ স্থান আটাইতকৈ ওপৰত, কিয়নো মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আছিল। ইহঁতৰ মূৰত চুলি কম বা টকলা হয়; উদং গাত [[ধুতি]] আৰু ডিঙিত [[লগুণ]], ভৰিত [[খৰম]] আৰু হাতত লাখুটি থাকিব পাৰে। বহু ব্ৰহ্মদৈত্যৰ ধঁপাত খোৱা (হুঁকা খোৱা) অভ্যাসো থাকে।<ref name = "গ"/><ref name = "ঘ">{{cite web | title= বাংলা সাহিত্যেৰ ভূতেৰা|website= দ্য ডেইলি ষ্টাৰ |date= ২৪ আগষ্ট ২০২২ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://bangla.thedailystar.net/literature/news-385841}}</ref> == স্বভাৱ == হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ব্ৰহ্মদৈত্যসকল পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু ভূত। ইহঁত কোনো ধৰণৰ কাজিয়া-অশান্তিৰ মাজত নাথাকে। ইহঁতে দুখীয়া আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সহায় কৰে। মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে। বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ইহঁতক উপকাৰী ভূত হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও কোনো কোনো কাহিনীত ইহঁতক অপকাৰী ৰূপতো দেখুৱা হয়। ইহঁত প্ৰচুৰ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ইহঁতে কাৰোবাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ আশীৰ্বাদ কৰিলে সেই ব্যক্তিৰ লক্ষ্য পূৰণ হয়, কিন্তু অসন্তুষ্ট হ’লে চৰম বিপদ নামি আহে। ব্ৰহ্মদৈত্যই অকল এজন ব্যক্তিৰে নহয়, গোটেই পৰিয়ালটোৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। ব্ৰহ্মদৈত্যবোৰে সাধাৰণতে পুৰণি ঘৰত বাস কৰে। অৱশ্যে ইহঁতে বেল গছত বাস কৰিবলৈ বেছি ভাল পায়।<ref>{{cite web | title=ডাইনী, ব্ৰহ্মদৈত্য বা পিশাচ! কত ধৰণৰ ভূত আছে? কী ইহঁতৰ চৰিত্ৰ? যা কৈছে গৰুড় পুৰাণ |website=eisamay.com |date= ১৩ মে ২০২৪ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://eisamay.com/astrology/satsanga/religious-news/garuda-puran-know-about-different-type-of-ghosts-and-their-characteristics/articleshow/110080077.cms}}</ref><ref>{{cite web | title= ভূত জগতৰ চেলিব্ৰিটী ব্ৰহ্মদৈত্য, পেত্নী, শাঁখচুন্নী, মামদো : উজ্জ্বল কুমাৰ মুখাৰ্জী|website=pagefournews.com |date= ৩ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://pagefournews.com/bhoot-chaturdashi/}}</ref><ref>{{cite web| title= ভূত কত প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ভূত চতুৰ্দশীত পুনৰ আলোকপাত| website= The Wall| date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| url-status= dead}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শাকচুন্নী]] * [[প্ৰেতনী]] * [[মামদো ভূত]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসংস্কৃতিৰ ভূত]] [[শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অন্ধবিশ্বাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অন্ধবিশ্বাস]] sja569ihiqh16pjpwv9onyiceqklewz 646880 646879 2026-10-23T18:24:20Z Kandarpajit Kallol 6257 646880 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই ভূতবোৰক পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইহঁতে সাধাৰণতে মানুহৰ উপকাৰ কৰে।<ref name = "ক">{{cite web| title= শাকচুন্নি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, এৰা আসলে কাৰা জানেন?| website= bengali.news18.com| date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| url-status= dead}}</ref><ref name = "খ">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref name = "গ">{{cite web | title= আমাদেৰ লোকজ সংস্কৃতিতে ভূত-প্ৰেত-জীন আখ্যান|website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ১৪ এপ্ৰিল ২০১৭ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2017/04/14/486793}}</ref> == গঠন আৰু বেশ-ভূষা == ব্ৰহ্মদৈত্য হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। মানুহৰ দৰেই ভূতৰ সমাজতো বৰ্ণপ্ৰথা প্ৰচলিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মদৈত্যৰ স্থান আটাইতকৈ ওপৰত, কিয়নো মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আছিল। ইহঁতৰ মূৰত চুলি কম বা টকলা হয়; উদং গাত [[ধুতি]] আৰু ডিঙিত [[লগুণ]], ভৰিত [[খৰম]] আৰু হাতত লাখুটি থাকিব পাৰে। বহু ব্ৰহ্মদৈত্যৰ ধঁপাত খোৱা (হুঁকা খোৱা) অভ্যাসো থাকে।<ref name = "গ"/><ref name = "ঘ">{{cite web | title= বাংলা সাহিত্যেৰ ভূতেৰা|website= দ্য ডেইলি ষ্টাৰ |date= ২৪ আগষ্ট ২০২২ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://bangla.thedailystar.net/literature/news-385841}}</ref> == স্বভাৱ == হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ব্ৰহ্মদৈত্যসকল পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু ভূত। ইহঁত কোনো ধৰণৰ কাজিয়া-অশান্তিৰ মাজত নাথাকে। ইহঁতে দুখীয়া আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সহায় কৰে। মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে। বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ইহঁতক উপকাৰী ভূত হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও কোনো কোনো কাহিনীত ইহঁতক অপকাৰী ৰূপতো দেখুৱা হয়। ইহঁত প্ৰচুৰ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ইহঁতে কাৰোবাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ আশীৰ্বাদ কৰিলে সেই ব্যক্তিৰ লক্ষ্য পূৰণ হয়, কিন্তু অসন্তুষ্ট হ’লে চৰম বিপদ নামি আহে। ব্ৰহ্মদৈত্যই অকল এজন ব্যক্তিৰে নহয়, গোটেই পৰিয়ালটোৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। ব্ৰহ্মদৈত্যবোৰে সাধাৰণতে পুৰণি ঘৰত বাস কৰে। অৱশ্যে ইহঁতে বেল গছত বাস কৰিবলৈ বেছি ভাল পায়।<ref>{{cite web | title=ডাইনী, ব্ৰহ্মদৈত্য বা পিশাচ! কত ধৰণৰ ভূত আছে? কী ইহঁতৰ চৰিত্ৰ? যা কৈছে গৰুড় পুৰাণ |website=eisamay.com |date= ১৩ মে ২০২৪ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://eisamay.com/astrology/satsanga/religious-news/garuda-puran-know-about-different-type-of-ghosts-and-their-characteristics/articleshow/110080077.cms}}</ref><ref>{{cite web | title= ভূত জগতৰ চেলিব্ৰিটী ব্ৰহ্মদৈত্য, পেত্নী, শাঁখচুন্নী, মামদো : উজ্জ্বল কুমাৰ মুখাৰ্জী|website=pagefournews.com |date= ৩ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://pagefournews.com/bhoot-chaturdashi/}}</ref><ref>{{cite web| title= ভূত কত প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ভূত চতুৰ্দশীত পুনৰ আলোকপাত| website= The Wall| date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| url-status= dead}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শাকচুন্নী]] * [[প্ৰেতনী]] * [[মামদো ভূত]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} e0oaselj4u5qbkz59c5ok31v0xn18ty 646882 646880 2026-10-23T18:24:53Z Kandarpajit Kallol 6257 +[[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]]; +[[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 646882 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মদৈত্য''' হৈছে বাঙালী লোককথাত উল্লেখ থকা এবিধ বিশেষ [[ভূত]]। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[ব্ৰাহ্মণ]] দুৰ্ঘটনাবশতঃ বা অপঘাতত মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ আত্মা ব্ৰহ্মদৈত্যলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই ভূতবোৰক পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইহঁতে সাধাৰণতে মানুহৰ উপকাৰ কৰে।<ref name = "ক">{{cite web| title= শাকচুন্নি, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, এৰা আসলে কাৰা জানেন?| website= bengali.news18.com| date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html| url-status= dead}}</ref><ref name = "খ">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref name = "গ">{{cite web | title= আমাদেৰ লোকজ সংস্কৃতিতে ভূত-প্ৰেত-জীন আখ্যান|website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ১৪ এপ্ৰিল ২০১৭ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2017/04/14/486793}}</ref> == গঠন আৰু বেশ-ভূষা == ব্ৰহ্মদৈত্য হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। মানুহৰ দৰেই ভূতৰ সমাজতো বৰ্ণপ্ৰথা প্ৰচলিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মদৈত্যৰ স্থান আটাইতকৈ ওপৰত, কিয়নো মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰাহ্মণ আছিল। ইহঁতৰ মূৰত চুলি কম বা টকলা হয়; উদং গাত [[ধুতি]] আৰু ডিঙিত [[লগুণ]], ভৰিত [[খৰম]] আৰু হাতত লাখুটি থাকিব পাৰে। বহু ব্ৰহ্মদৈত্যৰ ধঁপাত খোৱা (হুঁকা খোৱা) অভ্যাসো থাকে।<ref name = "গ"/><ref name = "ঘ">{{cite web | title= বাংলা সাহিত্যেৰ ভূতেৰা|website= দ্য ডেইলি ষ্টাৰ |date= ২৪ আগষ্ট ২০২২ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://bangla.thedailystar.net/literature/news-385841}}</ref> == স্বভাৱ == হিন্দু বিশ্বাস অনুসৰি ব্ৰহ্মদৈত্যসকল পৱিত্ৰ আৰু দয়ালু ভূত। ইহঁত কোনো ধৰণৰ কাজিয়া-অশান্তিৰ মাজত নাথাকে। ইহঁতে দুখীয়া আৰু বিপদগ্ৰস্ত লোকক সহায় কৰে। মানুহৰ উপকাৰ সাধন কৰে। বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে ইহঁতক উপকাৰী ভূত হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও কোনো কোনো কাহিনীত ইহঁতক অপকাৰী ৰূপতো দেখুৱা হয়। ইহঁত প্ৰচুৰ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ইহঁতে কাৰোবাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ আশীৰ্বাদ কৰিলে সেই ব্যক্তিৰ লক্ষ্য পূৰণ হয়, কিন্তু অসন্তুষ্ট হ’লে চৰম বিপদ নামি আহে। ব্ৰহ্মদৈত্যই অকল এজন ব্যক্তিৰে নহয়, গোটেই পৰিয়ালটোৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে। ব্ৰহ্মদৈত্যবোৰে সাধাৰণতে পুৰণি ঘৰত বাস কৰে। অৱশ্যে ইহঁতে বেল গছত বাস কৰিবলৈ বেছি ভাল পায়।<ref>{{cite web | title=ডাইনী, ব্ৰহ্মদৈত্য বা পিশাচ! কত ধৰণৰ ভূত আছে? কী ইহঁতৰ চৰিত্ৰ? যা কৈছে গৰুড় পুৰাণ |website=eisamay.com |date= ১৩ মে ২০২৪ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://eisamay.com/astrology/satsanga/religious-news/garuda-puran-know-about-different-type-of-ghosts-and-their-characteristics/articleshow/110080077.cms}}</ref><ref>{{cite web | title= ভূত জগতৰ চেলিব্ৰিটী ব্ৰহ্মদৈত্য, পেত্নী, শাঁখচুন্নী, মামদো : উজ্জ্বল কুমাৰ মুখাৰ্জী|website=pagefournews.com |date= ৩ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |url= https://pagefournews.com/bhoot-chaturdashi/}}</ref><ref>{{cite web| title= ভূত কত প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ভূত চতুৰ্দশীত পুনৰ আলোকপাত| website= The Wall| date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১| access-date= ২৯ অক্টোবৰ ২০২৪| url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪| archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386#google_vignette| url-status= dead}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শাকচুন্নী]] * [[প্ৰেতনী]] * [[মামদো ভূত]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] e2vpyepdasesj2nsx68780z3hpanxpx 0 140425 646881 2026-10-23T18:24:38Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646881 wikitext text/x-wiki '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।[1] লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।[2][3] ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।[4] ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে সুৰসেনে সৰস্বতী পাৰত সুৰসেনা ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[5] সুৰসেনাসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।[6] ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও ছেপ্টত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] m7hjbtkspuof2wguam8803pidlmfx4s 646883 646881 2026-10-23T18:26:16Z Pranamikaadhikary 27435 /* ইতিহাস */ 646883 wikitext text/x-wiki '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।[1] লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।[2][3] ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।[4] ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে সুৰসেনে সৰস্বতী পাৰত সুৰসেনা ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[5] সুৰসেনাসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।[6] ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] ilujlx7eqkh50z9ofsunupufzjylbpa 646884 646883 2026-10-23T18:27:05Z Pranamikaadhikary 27435 /* উৎপত্তি */ 646884 wikitext text/x-wiki '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।[1] লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।[2][3] ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।[4] ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[5] শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।[6] ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] ezts27u5ni1rnhgaargli7hue72u4pv 646886 646884 2026-10-23T18:27:41Z Pranamikaadhikary 27435 646886 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = Kingdom of Surasena | common_name = Surasena | era = [[Bronze Age]], [[Iron Age]] | government_type = [[Monarchy]] | year_start = c. 700 BCE | year_end = c. 300 BCE | s1 = Nanda Empire{{!}}Magadha | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[Mathura]] | common_languages = [[Sanskrit]], [[Prakrit]] | religion = [[Historical Vedic religion]]<br>[[Jainism]]<br>[[Buddhism]] | currency = | title_leader = [[Maharaja]] | today = [[India]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।[1] লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।[2][3] ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।[4] ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[5] শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।[6] ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] jg8y7al650pv99ej0k40dlrwjlrpe68 646889 646886 2026-10-23T18:30:38Z Pranamikaadhikary 27435 646889 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[Historical Vedic religion]]<br>[[Jainism]]<br>[[Buddhism]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।[1] লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।[2][3] ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।[4] ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[5] শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।[6] ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] ti8asgou8fzf7k30i0n6bf1qs9kpo1o 646890 646889 2026-10-23T18:31:32Z Pranamikaadhikary 27435 646890 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বুদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।[1] লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।[2][3] ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।[4] ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[5] শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।[6] ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] f0y01iayla7b2hcuzfo0f865u0wqlsp 646891 646890 2026-10-23T18:31:49Z Pranamikaadhikary 27435 646891 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।[1] লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।[2][3] ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।[4] ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[5] শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।[6] ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] mq84ml7jz65l4oc21y5473bgoi54q4j 646892 646891 2026-10-23T18:33:09Z Pranamikaadhikary 27435 646892 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।<ref>{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=85}}</ref> লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite book|last=Majumdar|first=Ramesh Chandra|title=Ancient India|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1995|isbn=978-81-208-0436-4|location=Delhi|pages=173}}</ref><ref name="Raychaudhuri 1972 71">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=71}}</ref> ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।<ref>{{cite book |last=Raychaudhuri |first=Hemchandra |author-link=Hem Chandra Raychaudhuri |date=1953 |title=Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of Gupta Dynasty |pages=138–143 |url= |location= |publisher=[[University of Calcutta]] |isbn=}}</ref> ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।[5] শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।[6] ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] lfigugscopxy6vzcwjeg7j743mejvug 646893 646892 2026-10-23T18:33:58Z Pranamikaadhikary 27435 /* উৎপত্তি */ 646893 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।<ref>{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=85}}</ref> লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite book|last=Majumdar|first=Ramesh Chandra|title=Ancient India|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1995|isbn=978-81-208-0436-4|location=Delhi|pages=173}}</ref><ref name="Raychaudhuri 1972 71">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=71}}</ref> ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।<ref>{{cite book |last=Raychaudhuri |first=Hemchandra |author-link=Hem Chandra Raychaudhuri |date=1953 |title=Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of Gupta Dynasty |pages=138–143 |url= |location= |publisher=[[University of Calcutta]] |isbn=}}</ref> ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Saraswati - AncientVoice |url=https://ancientvoice.wikidot.com/saraswati |access-date=2024-04-12 |website=ancientvoice.wikidot.com}}</ref> শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Jain |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=TH4BAAAAMAAJ |title=Ethnology of Ancient Bhārata |date=1970 |publisher=Chowkhamba Sanskrit Series Office |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।[7][8] বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।[7] ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।[3] মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।[9] 5m1n3zocf1k1gzstu3nhjr69zewi6kv 646894 646893 2026-10-23T18:35:27Z Pranamikaadhikary 27435 /* ইতিহাস */ 646894 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।<ref>{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=85}}</ref> লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite book|last=Majumdar|first=Ramesh Chandra|title=Ancient India|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1995|isbn=978-81-208-0436-4|location=Delhi|pages=173}}</ref><ref name="Raychaudhuri 1972 71">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=71}}</ref> ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।<ref>{{cite book |last=Raychaudhuri |first=Hemchandra |author-link=Hem Chandra Raychaudhuri |date=1953 |title=Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of Gupta Dynasty |pages=138–143 |url= |location= |publisher=[[University of Calcutta]] |isbn=}}</ref> ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Saraswati - AncientVoice |url=https://ancientvoice.wikidot.com/saraswati |access-date=2024-04-12 |website=ancientvoice.wikidot.com}}</ref> শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Jain |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=TH4BAAAAMAAJ |title=Ethnology of Ancient Bhārata |date=1970 |publisher=Chowkhamba Sanskrit Series Office |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Raychaudhuri 1972 128">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=128}}</ref><ref>{{harvnb|Singh|2008|p=264}}</ref> বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 128"/> ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 71"/> মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।<ref name="Singh2008">{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA281|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1120-0|pages=281, 336}}</ref> izs9h47r7oi9f8z9h4so2mdvlz0deqb 646895 646894 2026-10-23T18:35:41Z Pranamikaadhikary 27435 /* ইতিহাস */ 646895 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।<ref>{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=85}}</ref> লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite book|last=Majumdar|first=Ramesh Chandra|title=Ancient India|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1995|isbn=978-81-208-0436-4|location=Delhi|pages=173}}</ref><ref name="Raychaudhuri 1972 71">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=71}}</ref> ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।<ref>{{cite book |last=Raychaudhuri |first=Hemchandra |author-link=Hem Chandra Raychaudhuri |date=1953 |title=Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of Gupta Dynasty |pages=138–143 |url= |location= |publisher=[[University of Calcutta]] |isbn=}}</ref> ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Saraswati - AncientVoice |url=https://ancientvoice.wikidot.com/saraswati |access-date=2024-04-12 |website=ancientvoice.wikidot.com}}</ref> শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Jain |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=TH4BAAAAMAAJ |title=Ethnology of Ancient Bhārata |date=1970 |publisher=Chowkhamba Sanskrit Series Office |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Raychaudhuri 1972 128">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=128}}</ref><ref>{{harvnb|Singh|2008|p=264}}</ref> বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 128"/> ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 71"/> মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।<ref name="Singh2008">{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA281|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1120-0|pages=281, 336}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 2y54s9hmizsyrh1z6akutktm9qv7ebk 646896 646895 2026-10-23T18:36:25Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]]; +[[শ্ৰেণী:দেশ]] using [[WP:HC|HotCat]] 646896 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।<ref>{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=85}}</ref> লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite book|last=Majumdar|first=Ramesh Chandra|title=Ancient India|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1995|isbn=978-81-208-0436-4|location=Delhi|pages=173}}</ref><ref name="Raychaudhuri 1972 71">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=71}}</ref> ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।<ref>{{cite book |last=Raychaudhuri |first=Hemchandra |author-link=Hem Chandra Raychaudhuri |date=1953 |title=Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of Gupta Dynasty |pages=138–143 |url= |location= |publisher=[[University of Calcutta]] |isbn=}}</ref> ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Saraswati - AncientVoice |url=https://ancientvoice.wikidot.com/saraswati |access-date=2024-04-12 |website=ancientvoice.wikidot.com}}</ref> শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Jain |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=TH4BAAAAMAAJ |title=Ethnology of Ancient Bhārata |date=1970 |publisher=Chowkhamba Sanskrit Series Office |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Raychaudhuri 1972 128">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=128}}</ref><ref>{{harvnb|Singh|2008|p=264}}</ref> বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 128"/> ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 71"/> মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।<ref name="Singh2008">{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA281|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1120-0|pages=281, 336}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:দেশ]] famgd9k5jlb0lij2x2fpg4x4sqiumla 646897 646896 2026-10-23T18:36:46Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:ভাৰতৰ ভৌগলিক ইতিহাস]] using [[WP:HC|HotCat]] 646897 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অংগুত্তৰা নিকায় অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।<ref>{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=85}}</ref> লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, মেগাষ্টেনিছ) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite book|last=Majumdar|first=Ramesh Chandra|title=Ancient India|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1995|isbn=978-81-208-0436-4|location=Delhi|pages=173}}</ref><ref name="Raychaudhuri 1972 71">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=71}}</ref> ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।<ref>{{cite book |last=Raychaudhuri |first=Hemchandra |author-link=Hem Chandra Raychaudhuri |date=1953 |title=Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of Gupta Dynasty |pages=138–143 |url= |location= |publisher=[[University of Calcutta]] |isbn=}}</ref> ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Saraswati - AncientVoice |url=https://ancientvoice.wikidot.com/saraswati |access-date=2024-04-12 |website=ancientvoice.wikidot.com}}</ref> শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Jain |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=TH4BAAAAMAAJ |title=Ethnology of Ancient Bhārata |date=1970 |publisher=Chowkhamba Sanskrit Series Office |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Raychaudhuri 1972 128">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=128}}</ref><ref>{{harvnb|Singh|2008|p=264}}</ref> বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 128"/> ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 71"/> মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।<ref name="Singh2008">{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA281|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1120-0|pages=281, 336}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:দেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগলিক ইতিহাস]] 9h7njzo8ma69lrjuqdlz6f1f9xcfgpf 646898 646897 2026-10-23T18:38:12Z Pranamikaadhikary 27435 646898 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = সুৰসেন ৰাজ্য | common_name = সুৰসেন | era = [[তাম্ৰ যুগ]], [[লৌহ যুগ]] | government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] | year_start = খৃ:পূ: ৭০০ | year_end = খৃ:পূ: ৩০০ | s1 = নন্দ সাম্ৰাজ্য{{!}}মগধ | image_map = Mahajanapadas (c. 500 BCE).png | image_map_alt = | image_map_caption = Surasena and other Mahajanapadas in the post-Vedic period. | leader1 = | capital = [[মথুৰা]] | common_languages = [[সংস্কৃত]], [[প্ৰাকৃত]] | religion = [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম]]<br>[[জৈন ধৰ্ম]]<br>[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | currency = | title_leader = [[মহাৰাজা]] | today = [[ভাৰত]] }} '''সুৰসেন ৰাজ্য''' উত্তৰ প্ৰদেশৰ বৰ্তমানৰ ব্ৰজ অঞ্চলৰ সৈতে মিল থকা এটা প্ৰাচীন ভাৰতীয় অঞ্চল আছিল, ইয়াৰ ৰাজধানী চহৰ আছিল মথুৰা। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ [[অংগুত্তৰা নিকায়]] অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ ষোল্লটা মহাজনপদ (সাক্ষৰিক অৰ্থত 'মহান ৰাজ্য')ৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম আছিল।<ref>{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=85}}</ref> লগতে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে (যেনে, [[মেগাস্থিনিছ]]) তেওঁলোকৰ লেখাত ''ছৌৰচেনয়'' আৰু ইয়াৰ চহৰ ''মেথ’ৰা'' আৰু ''ক্লিইছ’ব্ৰা/ক্লেইছ’ব’ৰা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite book|last=Majumdar|first=Ramesh Chandra|title=Ancient India|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1995|isbn=978-81-208-0436-4|location=Delhi|pages=173}}</ref><ref name="Raychaudhuri 1972 71">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=71}}</ref> ==অৱস্থান== সুৰসেন ৰাজ্য [[যমুনা]] নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল মথুৰা নগৰ।<ref>{{cite book |last=Raychaudhuri |first=Hemchandra |author-link=Hem Chandra Raychaudhuri |date=1953 |title=Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of Gupta Dynasty |pages=138–143 |url= |location= |publisher=[[University of Calcutta]] |isbn=}}</ref> ==উৎপত্তি== অনুমান কৰা হয় যে [[শূৰসেন|শূৰসেনে]] সৰস্বতী পাৰত সুৰসেন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Saraswati - AncientVoice |url=https://ancientvoice.wikidot.com/saraswati |access-date=2024-04-12 |website=ancientvoice.wikidot.com}}</ref> শূৰসেনসকলে ঋগবেদত উল্লেখ কৰা যদুসকলৰপৰাই নিজৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। ষোল্লটা মহাজনপদৰ ভিতৰত সুৰসেন অন্যতম। সুৰসেন জনপদ যদু জনগোষ্ঠীৰ শাখা বৃষ্ণী আৰু অন্ধকসকলে দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Jain |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=TH4BAAAAMAAJ |title=Ethnology of Ancient Bhārata |date=1970 |publisher=Chowkhamba Sanskrit Series Office |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ত [[মথুৰা]] অঞ্চলৰ শাসকসকলক যদু বা যাদৱ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক কেইবাটাও শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে, য’ত বৃষ্ণীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Raychaudhuri 1972 128">{{harvnb|Raychaudhuri|1972|p=128}}</ref><ref>{{harvnb|Singh|2008|p=264}}</ref> বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত মথুৰা অঞ্চলত [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ অন্যতম প্ৰধান শিষ্য মহা কচ্চনৰ সময়ত সুৰসেনৰ ৰজা অৱন্তীপুত্তৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 128"/> ইয়াৰ ৰাজধানী মথুৰা যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, যিখন বৰ্তমান হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান। প্ৰাচীন গ্ৰীক লেখকসকলে এই অঞ্চলৰ ক্লেইছ’ব’ৰা নামৰ আন এখন চহৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Raychaudhuri 1972 71"/> মথুৰাত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত এখন গাঁও ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰলৈ বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায়। আটাইতকৈ প্ৰাচীন সময়ছোৱা পেইণ্টেড গ্ৰে ৱেৰ সংস্কৃতিৰ (১১০০–৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল, তাৰ পিছত উত্তৰ ব্লেক পলিচড ৱেৰ সংস্কৃতি (৭০০–২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ বাণিজ্যিক পথটোৱে মালৱা (মধ্য ভাৰত) আৰু পশ্চিম উপকূলৰ পথৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ বাবে মথুৰাই বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াৰ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।<ref name="Singh2008">{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA281|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1120-0|pages=281, 336}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:দেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগলিক ইতিহাস]] p3865cxxdulbczpt15emcq408siummc 0 140426 646885 2026-10-23T18:27:26Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: বঙালী সংস্কৃতি বা বঙালী লোকসাহিত্যৰ অন্যতম পৰিচিত এবিধ ভূত হৈছে '''মামদো ভূত'''। মামদো হৈছে ইছলামধৰ্মী বা মুছলমান [[ভূত]]। অৱশ্যে হিন্দু লোকবিশ্বাস অনুসৰি, কোনো মুছলমান ব্যক্তিৰ... 646885 wikitext text/x-wiki বঙালী সংস্কৃতি বা বঙালী লোকসাহিত্যৰ অন্যতম পৰিচিত এবিধ ভূত হৈছে '''মামদো ভূত'''। মামদো হৈছে ইছলামধৰ্মী বা মুছলমান [[ভূত]]। অৱশ্যে হিন্দু লোকবিশ্বাস অনুসৰি, কোনো মুছলমান ব্যক্তিৰ মৃত্যুৰ পিছত যদি তেওঁৰ আত্মা প্ৰেতলোকলৈ যায়, তেন্তে তেওঁক মামদো ভূত বুলি কোৱা হয়।<ref name="ক">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুর্দশীর আগে সব রকম বাঙালি ভূতের সাড়ে বত্রিশ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref>{{cite web | title= ৭ ধৰণৰ ভূত সম্পৰ্কে জানি লওক |website= কালের কণ্ঠ |date= ৪ নৱেম্বৰ ২০১৮ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2018/11/04/699740}}</ref> == বৈশিষ্ট্য == মামদো ভূত হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। ইহঁতৰ হাতবোৰ দীঘল দীঘল, কাণখন কুলাৰ দৰে ডাঙৰ আৰু দাঁতবোৰ মূলাৰ দৰে বগা তথা জোঙা হয়। মুখখন দীঘলীয়া আৰু চেহেৰাটো দেখিবলৈ আচৰিত ধৰণৰ। ইহঁতৰ কোনো ভৰি নাথাকে, বতাহত উপঙি ফুৰে আৰু শৰীৰৰ তলৰ অংশটো সৰু বা জোঙা হৈ যায়। ইহঁতৰ কোনো কোনোৱে মূৰত টুপি পিন্ধে আৰু কাৰোবাৰ মুখত দীঘল দীঘল দাড়িও থাকে। আচমকা মানুহৰ সন্মুখলৈ আহি দাঁত উলিয়াই ভয় খুৱাব পাৰে। মানুহক ভয় দেখুৱাই এই ভূতবোৰে বৰ আনন্দ পায়। কোনো মানুহৰ গাত মামদো ভূতে লম্ভিলে সাধাৰণতে জীন ধৰিছে বুলিও কোৱা হয়।<ref name="ক"/><ref>{{cite web| title= ভূত কত প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ভূত চতুৰ্দশীত পুনৰ আলোকপাত | website= The Wall | date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ | url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386 | archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪ | archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386 | url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web| title= শাকচুন্নী, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, ইহঁত আচলতে কোন জানে? | website= bengali.news18.com | date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ | url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html | archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪ | archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html | url-status= dead}}</ref> == বাসস্থান == লোককথা অনুসৰি, মামদো ভূতবোৰে সাধাৰণতে কবৰস্থান, পুৰণি ঘৰৰ কাষৰ ডাঙৰ গছ, নিৰ্জন পথাৰৰ মাজত থকা কোনো ডাঙৰ গছ বা পুৰণি পৰিত্যক্ত নাদ আদিৰ আশে-পাশে বসবাস কৰে। সেই বাটেদি কোনোবা পাৰ হৈ গ’লে ইহঁতে বিভিন্ন উপায়েৰে ভয় দেখুৱায় বুলি বিশ্বাস প্ৰচলিত আছে।<ref>{{cite web | title= বঙালী ১২ ভূত |website= risingbd.com |date= ২৭ নৱেম্বৰ ২০১৬ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.risingbd.com/feature/news/201946}}</ref> == লগতে চাওক == * [[পেত্নী]] * [[শাকচুন্নী]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকসংস্কৃতিৰ ভূত]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ অন্ধবিশ্বাস]] 9vd7myftp1xzdlu6756ss23j5ey3ygy 646887 646885 2026-10-23T18:28:29Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646887 wikitext text/x-wiki বঙালী সংস্কৃতি বা বঙালী লোকসাহিত্যৰ অন্যতম পৰিচিত এবিধ ভূত হৈছে '''মামদো ভূত'''। মামদো হৈছে ইছলামধৰ্মী বা মুছলমান [[ভূত]]। অৱশ্যে হিন্দু লোকবিশ্বাস অনুসৰি, কোনো মুছলমান ব্যক্তিৰ মৃত্যুৰ পাছত যদি তেওঁৰ আত্মা প্ৰেতলোকলৈ যায়, তেন্তে তেওঁক মামদো ভূত বুলি কোৱা হয়।<ref name="ক">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref>{{cite web | title= ৭ ধৰণৰ ভূত সম্পৰ্কে জানি লওক |website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ৪ নৱেম্বৰ ২০১৮ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2018/11/04/699740}}</ref> == বৈশিষ্ট্য == মামদো ভূত হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। ইহঁতৰ হাতবোৰ দীঘল দীঘল, কাণখন কুলাৰ দৰে ডাঙৰ আৰু দাঁতবোৰ মূলাৰ দৰে বগা তথা জোঙা হয়। মুখখন দীঘলীয়া আৰু চেহেৰাটো দেখিবলৈ আচৰিত ধৰণৰ। ইহঁতৰ কোনো ভৰি নাথাকে, বতাহত ওপঙি ফুৰে আৰু শৰীৰৰ তলৰ অংশটো সৰু বা জোঙা হৈ যায়। ইহঁতৰ কোনো কোনোৱে মূৰত টুপি পিন্ধে আৰু কাৰোবাৰ মুখত দীঘল দীঘল দাড়িও থাকে। আচমকা মানুহৰ সন্মুখলৈ আহি দাঁত উলিয়াই ভয় খুৱাব পাৰে। মানুহক ভয় দেখুৱাই এই ভূতবোৰে বৰ আনন্দ পায়। কোনো মানুহৰ গাত মামদো ভূতে লম্ভিলে সাধাৰণতে জীন ধৰিছে বুলিও কোৱা হয়।<ref name="ক"/><ref>{{cite web| title= ভূত কতপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ভূত চতুৰ্দশীত পুনৰ আলোকপাত | website= The Wall | date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ | url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386 | archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪ | archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386 | url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web| title= শাকচুন্নী, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, ইহঁত আচলতে কোন জানে? | website= bengali.news18.com | date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ | url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html | archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪ | archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html | url-status= dead}}</ref> == বাসস্থান == লোককথা অনুসৰি, মামদো ভূতবোৰে সাধাৰণতে কবৰস্থান, পুৰণি ঘৰৰ কাষৰ ডাঙৰ গছ, নিৰ্জন পথাৰৰ মাজত থকা কোনো ডাঙৰ গছ বা পুৰণি পৰিত্যক্ত নাদ আদিৰ আশে-পাশে বসবাস কৰে। সেই বাটেদি কোনোবা পাৰ হৈ গ’লে ইহঁতে বিভিন্ন উপায়েৰে ভয় দেখুৱায় বুলি বিশ্বাস প্ৰচলিত আছে।<ref>{{cite web | title= বঙালী ১২ ভূত |website= risingbd.com |date= ২৭ নৱেম্বৰ ২০১৬ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.risingbd.com/feature/news/201946}}</ref> == লগতে চাওক == * [[প্ৰেতনী]] * [[শাকচুন্নী]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] bqy08vjnly0nfsq7y2t8ggpr26lllt2 646888 646887 2026-10-23T18:29:15Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 646888 wikitext text/x-wiki '''মামদো ভূত''' হৈছে বাঙালী সংস্কৃতি বা বাঙালী লোকসাহিত্যৰ অন্যতম পৰিচিত এবিধ ভূত। মামদো হৈছে ইছলামধৰ্মী বা মুছলমান [[ভূত]]। অৱশ্যে [[হিন্দু]] লোকবিশ্বাস অনুসৰি, কোনো [[মুছলমান]] ব্যক্তিৰ মৃত্যুৰ পাছত যদি তেওঁৰ আত্মা প্ৰেতলোকলৈ যায়, তেন্তে তেওঁক মামদো ভূত বুলি কোৱা হয়।<ref name="ক">{{cite web | title= ভূত না কিম্ভূত! ভূত চতুৰ্দশীৰ আগে সব ৰকম বাঙালি ভূতেৰ সাড়ে বত্ৰিছ ভাজা গপ্পো |website= anandabazar.com |date= ৯ নৱেম্বৰ ২০২৩ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.anandabazar.com/ananda-utsav/myths/know-the-history-of-different-kinds-of-bengali-ghosts-dgtl-photogallery/cid/1473008}}</ref><ref>{{cite web | title= ৭ ধৰণৰ ভূত সম্পৰ্কে জানি লওক |website= কালেৰ কণ্ঠ |date= ৪ নৱেম্বৰ ২০১৮ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.kalerkantho.com/online/horror-club/2018/11/04/699740}}</ref> == বৈশিষ্ট্য == মামদো ভূত হৈছে পুৰুষ লিংগৰ ভূত। ইহঁতৰ হাতবোৰ দীঘল দীঘল, কাণখন কুলাৰ দৰে ডাঙৰ আৰু দাঁতবোৰ মূলাৰ দৰে বগা তথা জোঙা হয়। মুখখন দীঘলীয়া আৰু চেহেৰাটো দেখিবলৈ আচৰিত ধৰণৰ। ইহঁতৰ কোনো ভৰি নাথাকে, বতাহত ওপঙি ফুৰে আৰু শৰীৰৰ তলৰ অংশটো সৰু বা জোঙা হৈ যায়। ইহঁতৰ কোনো কোনোৱে মূৰত টুপি পিন্ধে আৰু কাৰোবাৰ মুখত দীঘল দীঘল দাড়িও থাকে। আচমকা মানুহৰ সন্মুখলৈ আহি দাঁত উলিয়াই ভয় খুৱাব পাৰে। মানুহক ভয় দেখুৱাই এই ভূতবোৰে বৰ আনন্দ পায়। কোনো মানুহৰ গাত মামদো ভূতে লম্ভিলে সাধাৰণতে জীন ধৰিছে বুলিও কোৱা হয়।<ref name="ক"/><ref>{{cite web| title= ভূত কতপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? ভূত চতুৰ্দশীত পুনৰ আলোকপাত | website= The Wall | date= ৪ নৱেম্বৰ ২০২১ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ | url= https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386 | archive-date= ৩০ নৱেম্বৰ ২০২৪ | archive-url= https://web.archive.org/web/20241130063014/https://www.thewall.in/west-bengal/news-the-different-types-of-ghosts-in-bengal/tid/59386 | url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web| title= শাকচুন্নী, ব্ৰহ্মদৈত্য বা মামদো, ইহঁত আচলতে কোন জানে? | website= bengali.news18.com | date= ১২ নৱেম্বৰ ২০২০ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ | url= https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html | archive-date= ২০ আগষ্ট ২০২৪ | archive-url= https://web.archive.org/web/20240820073932/https://bengali.news18.com/photogallery/off-beat/bhoot-chaturdashi-different-types-of-bengali-ghosts-ac-524479.html | url-status= dead}}</ref> == বাসস্থান == লোককথা অনুসৰি, মামদো ভূতবোৰে সাধাৰণতে কবৰস্থান, পুৰণি ঘৰৰ কাষৰ ডাঙৰ গছ, নিৰ্জন পথাৰৰ মাজত থকা কোনো ডাঙৰ গছ বা পুৰণি পৰিত্যক্ত নাদ আদিৰ আশে-পাশে বসবাস কৰে। সেই বাটেদি কোনোবা পাৰ হৈ গ’লে ইহঁতে বিভিন্ন উপায়েৰে ভয় দেখুৱায় বুলি বিশ্বাস প্ৰচলিত আছে।<ref>{{cite web | title= বঙালী ১২ ভূত |website= risingbd.com |date= ২৭ নৱেম্বৰ ২০১৬ | access-date= ২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ |url= https://www.risingbd.com/feature/news/201946}}</ref> == লগতে চাওক == * [[প্ৰেতনী]] * [[শাকচুন্নী]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] gp9b4xqluhahgfrv59d4k6vxkb4hges 0 140427 646899 2026-10-23T18:43:09Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646899 wikitext text/x-wiki ত্ৰিগৰ্তা আছিল জলন্ধৰ আৰু কংৰাৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য মহাভাৰতৰ মতে ইয়াৰ ৰজা সুসৰমানে প্ৰস্থলৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত অংশ লৈছিল।[1] ভূগোল ভাৰত উপমহাদেশত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্টাই বাহিৰৰ পাহাৰত ছাটলেজ আৰু ৰবি নদীৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে জলন্ধৰ দোয়াবলৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে জে পি এইচ ভোগেলে ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধাৰ আছিল।[2] আধুনিক পঞ্জাৱৰ ছতলেজ, ৰবি আৰু বিয়াছক বুজাই ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি বুজা গৈছে। কিন্তু ই কাংগ্ৰা জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।[3] ইতিহাস পৌৰাণিক ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ পাণিনিৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মহাভাৰতৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।[4] চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট ঔদুম্বৰসকলক বিষ্ণু পুৰাণত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[5] জে। মহাভাৰত মহাভাৰত মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুটা ভিন্ন ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এটা পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনটো কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্টাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্টাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।[7] ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্ত ৰজাসকল দুৰ্যোধনৰ মিত্ৰ আৰু পাণ্ডৱ আৰু বিৰাটৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল প্ৰস্থলা। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্ত আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে, নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত। অৰ্জুনে সম্সপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্ত যোদ্ধাৰ এটা অক্ষৌহিনী (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।[8] ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত[9] ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।[10][11] ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/সুশৰ্মান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[12] তেওঁক কাংগৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।[13][14] অন্যান্য গ্ৰন্থ গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] 12vhmom2jqsqj6xuk50ysxk5074yxg9 646900 646899 2026-10-23T18:44:17Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646900 wikitext text/x-wiki ত্ৰিগৰ্তা আছিল জলন্ধৰ আৰু কংৰাৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য মহাভাৰতৰ মতে ইয়াৰ ৰজা সুসৰমানে প্ৰস্থলৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত অংশ লৈছিল।[1] ভূগোল ভাৰত উপমহাদেশত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্টাই বাহিৰৰ পাহাৰত ছাটলেজ আৰু ৰবি নদীৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে জলন্ধৰ দোয়াবলৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে জে পি এইচ ভোগেলে ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধাৰ আছিল।[2] আধুনিক পঞ্জাৱৰ ছতলেজ, ৰবি আৰু বিয়াছক বুজাই ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি বুজা গৈছে। কিন্তু ই কাংগ্ৰা জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।[3] ইতিহাস পৌৰাণিক ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ পাণিনিৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মহাভাৰতৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।[4] চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট ঔদুম্বৰসকলক বিষ্ণু পুৰাণত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[5] জে। মহাভাৰত মহাভাৰত মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুটা ভিন্ন ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এটা পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনটো কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্টাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্টাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।[7] ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্ত ৰজাসকল দুৰ্যোধনৰ মিত্ৰ আৰু পাণ্ডৱ আৰু বিৰাটৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল প্ৰস্থলা। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্ত আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে, নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত। অৰ্জুনে সম্সপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্ত যোদ্ধাৰ এটা অক্ষৌহিনী (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।[8] ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত[9] ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।[10][11] ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/সুশৰ্মান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[12] তেওঁক কাংগৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।[13][14] অন্যান্য গ্ৰন্থ গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] মধ্যযুগীয় জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। 9swr9nspmd09cah7ay69p06pgkkzj5y 646901 646900 2026-10-23T18:46:59Z Pranamikaadhikary 27435 646901 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কংৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== ভাৰত উপমহাদেশত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্টাই বাহিৰৰ পাহাৰত ছাটলেজ আৰু ৰবি নদীৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে জলন্ধৰ দোয়াবলৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে জে পি এইচ ভোগেলে ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধাৰ আছিল।[2] আধুনিক পঞ্জাৱৰ ছতলেজ, ৰবি আৰু বিয়াছক বুজাই ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি বুজা গৈছে। কিন্তু ই কাংগ্ৰা জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।[3] ইতিহাস পৌৰাণিক ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ পাণিনিৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মহাভাৰতৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।[4] চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট ঔদুম্বৰসকলক বিষ্ণু পুৰাণত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[5] জে। মহাভাৰত মহাভাৰত মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুটা ভিন্ন ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এটা পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনটো কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্টাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্টাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।[7] ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্ত ৰজাসকল দুৰ্যোধনৰ মিত্ৰ আৰু পাণ্ডৱ আৰু বিৰাটৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল প্ৰস্থলা। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্ত আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে, নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত। অৰ্জুনে সম্সপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্ত যোদ্ধাৰ এটা অক্ষৌহিনী (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।[8] ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত[9] ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।[10][11] ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/সুশৰ্মান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[12] তেওঁক কাংগৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।[13][14] অন্যান্য গ্ৰন্থ গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] মধ্যযুগীয় জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। iqbbdoj44h8xas6odlzgs8p7shqrliy 646902 646901 2026-10-23T18:51:20Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভূগোল */ 646902 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কংৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই কাংগ্ৰা জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== পৌৰাণিক ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ পাণিনিৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মহাভাৰতৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।[4] চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট ঔদুম্বৰসকলক বিষ্ণু পুৰাণত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[5] জে। মহাভাৰত মহাভাৰত মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুটা ভিন্ন ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এটা পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনটো কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্টাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্টাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।[7] ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্ত ৰজাসকল দুৰ্যোধনৰ মিত্ৰ আৰু পাণ্ডৱ আৰু বিৰাটৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল প্ৰস্থলা। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্ত আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে, নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত। অৰ্জুনে সম্সপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্ত যোদ্ধাৰ এটা অক্ষৌহিনী (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।[8] ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত[9] ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।[10][11] ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/সুশৰ্মান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[12] তেওঁক কাংগৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।[13][14] অন্যান্য গ্ৰন্থ গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] মধ্যযুগীয় জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। reuffmtfbs3k77ydlditd04i6n1bmur 646903 646902 2026-10-23T18:51:57Z Pranamikaadhikary 27435 646903 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== পৌৰাণিক ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ পাণিনিৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মহাভাৰতৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।[4] চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট ঔদুম্বৰসকলক বিষ্ণু পুৰাণত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[5] জে। মহাভাৰত মহাভাৰত মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুটা ভিন্ন ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এটা পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনটো কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্টাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্টাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।[7] ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্ত ৰজাসকল দুৰ্যোধনৰ মিত্ৰ আৰু পাণ্ডৱ আৰু বিৰাটৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল প্ৰস্থলা। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্ত আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে, নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত। অৰ্জুনে সম্সপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্ত যোদ্ধাৰ এটা অক্ষৌহিনী (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।[8] ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত[9] ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।[10][11] ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/সুশৰ্মান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[12] তেওঁক কাংগৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।[13][14] অন্যান্য গ্ৰন্থ গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] মধ্যযুগীয় জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। mzw50gugknmql23clgelb5ixk6gvnc7 646905 646903 2026-10-23T18:57:17Z Pranamikaadhikary 27435 /* ইতিহাস */ 646905 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বাৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা অডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ===মহাভাৰত=== মহাভাৰত মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুটা ভিন্ন ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এটা পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনটো কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্টাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্টাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।[7] ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্ত ৰজাসকল দুৰ্যোধনৰ মিত্ৰ আৰু পাণ্ডৱ আৰু বিৰাটৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল প্ৰস্থলা। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্ত আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে, নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত। অৰ্জুনে সম্সপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্ত যোদ্ধাৰ এটা অক্ষৌহিনী (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।[8] ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত[9] ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।[10][11] ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/সুশৰ্মান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[12] তেওঁক কাংগৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।[13][14] অন্যান্য গ্ৰন্থ গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] মধ্যযুগীয় জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। do8fzsrzfg334ufo9qk8v7wgzcl82i4 646906 646905 2026-10-23T18:57:35Z Pranamikaadhikary 27435 /* পৌৰাণিক */ 646906 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা অডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ===মহাভাৰত=== মহাভাৰত মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুটা ভিন্ন ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এটা পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনটো কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্টাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্টাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।[7] ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্ত ৰজাসকল দুৰ্যোধনৰ মিত্ৰ আৰু পাণ্ডৱ আৰু বিৰাটৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল প্ৰস্থলা। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্ত আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে, নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত। অৰ্জুনে সম্সপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্ত যোদ্ধাৰ এটা অক্ষৌহিনী (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।[8] ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত[9] ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।[10][11] ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/সুশৰ্মান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[12] তেওঁক কাংগৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।[13][14] অন্যান্য গ্ৰন্থ গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] মধ্যযুগীয় জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। jptuy2wskt3011mwieczopibysissr3 646907 646906 2026-10-23T18:57:58Z Pranamikaadhikary 27435 /* পৌৰাণিক */ 646907 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা ঔডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ===মহাভাৰত=== মহাভাৰত মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুটা ভিন্ন ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এটা পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনটো কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্টাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্টাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।[7] ত্ৰিগৰ্টা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্ত ৰজাসকল দুৰ্যোধনৰ মিত্ৰ আৰু পাণ্ডৱ আৰু বিৰাটৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল প্ৰস্থলা। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্ত আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে, নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত। অৰ্জুনে সম্সপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্ত যোদ্ধাৰ এটা অক্ষৌহিনী (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।[8] ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত[9] ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।[10][11] ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/সুশৰ্মান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।[12] তেওঁক কাংগৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।[13][14] অন্যান্য গ্ৰন্থ গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] মধ্যযুগীয় জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। h68095lhzxf554cg0h0ty3o805mrw38 646909 646907 2026-10-23T19:04:06Z Pranamikaadhikary 27435 /* মহাভাৰত */ 646909 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা ঔডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ===মহাভাৰত=== [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুখন ভিন্ন ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এখন পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনখন কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্তাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=105 |language=en |quote=The original seat of the family is said to be Multan... After the great war they lost their lands in Multan}}</ref> ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছুটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাসকল [[দুৰ্যোধন]]ৰ মিত্ৰ আৰু [[পাণ্ডৱ]] আৰু [[বিৰাট]]ৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল [[প্ৰস্থল]]। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্তা আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলক কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে। অৰ্জুনে সংসপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্তা যোদ্ধাৰ এটা [[অক্ষৌহিনী]] (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা [[অৰ্জুন]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Narayan |first=R. K. |title=The Mahabharata: A Shortened Modern Prose Version of the Indian Epic |publisher=University Of Chicago Press |year=2000 |pages=151–166}}</ref> ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ [[সভা পৰ্ব]]ত<ref>{{cite book |last1=Gadkari |first1=Jayant |url=https://books.google.com/books?id=Zst_7qaatp8C&pg=PA65 |title=Society and Religion: From Rugveda to Puranas |date=1 October 1996 |publisher=Popular Prakashan |isbn=9788171547432 |page=65 |access-date=10 January 2017}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য’ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Hopkins |first1=Edward Washburn |url=https://books.google.com/books?id=-H0eiuvcG5IC&pg=PA1 |title=Epic Mythology |date=1 June 1968 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=9780819602282 |page=1 |access-date=10 January 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Hiltebeitel |first1=Alf |url=https://books.google.com/books?id=jch6VZHb07QC&pg=PA15 |title=Rethinking the Mahabharata: A Reader's Guide to the Education of the Dharma King |date=30 October 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226340531 |page=15}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/[[সুশৰ্মা]] বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Saklani |first1=Dinesh Prasad |url=https://books.google.com/books?id=tK5y4iPArKQC&pg=PA45 |title=Ancient Communities of the Himalaya |date=20 March 1998 |publisher=Indus Publishing |isbn=9788173870903 |edition=1998 |page=45 |access-date=10 January 2017}}</ref> তেওঁক কাংগ্ৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |url=https://books.google.com/books?id=8897ridkczoC&pg=PA633 |title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography, Volume 2 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552997 |edition=2002 |page=633}}</ref><ref>{{cite book |last1=Deambi |first1=Bhushan Kumar Kaul |url=https://books.google.com/books?id=e-wvAAAAIAAJ |title=Corpus of Śāradā Inscriptions of Kashmir: With Special Reference to Origin and Development of Śāradā Script |publisher=Agam Kala Prakashan |edition=1982 |access-date=10 January 2017}}</ref> ===অন্যান্য গ্ৰন্থ=== গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: দ্ৰাবিড়, অভিৰা, শৱৰ, কিৰাত, মালৱ, ছিবি, ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত পাণিনিয়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত সমুদ্ৰগুপ্তই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্টা আক্ৰমণ কৰে।[15] মধ্যযুগীয় জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। 5m5ru1tqnvfzaslikcmmfno8pdzesja 646910 646909 2026-10-23T19:07:17Z Pranamikaadhikary 27435 /* অন্যান্য গ্ৰন্থ */ 646910 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা ঔডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ===মহাভাৰত=== [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুখন ভিন্ন ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এখন পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনখন কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্তাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=105 |language=en |quote=The original seat of the family is said to be Multan... After the great war they lost their lands in Multan}}</ref> ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছুটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাসকল [[দুৰ্যোধন]]ৰ মিত্ৰ আৰু [[পাণ্ডৱ]] আৰু [[বিৰাট]]ৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল [[প্ৰস্থল]]। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্তা আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলক কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে। অৰ্জুনে সংসপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্তা যোদ্ধাৰ এটা [[অক্ষৌহিনী]] (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা [[অৰ্জুন]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Narayan |first=R. K. |title=The Mahabharata: A Shortened Modern Prose Version of the Indian Epic |publisher=University Of Chicago Press |year=2000 |pages=151–166}}</ref> ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ [[সভা পৰ্ব]]ত<ref>{{cite book |last1=Gadkari |first1=Jayant |url=https://books.google.com/books?id=Zst_7qaatp8C&pg=PA65 |title=Society and Religion: From Rugveda to Puranas |date=1 October 1996 |publisher=Popular Prakashan |isbn=9788171547432 |page=65 |access-date=10 January 2017}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য’ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Hopkins |first1=Edward Washburn |url=https://books.google.com/books?id=-H0eiuvcG5IC&pg=PA1 |title=Epic Mythology |date=1 June 1968 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=9780819602282 |page=1 |access-date=10 January 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Hiltebeitel |first1=Alf |url=https://books.google.com/books?id=jch6VZHb07QC&pg=PA15 |title=Rethinking the Mahabharata: A Reader's Guide to the Education of the Dharma King |date=30 October 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226340531 |page=15}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/[[সুশৰ্মা]] বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Saklani |first1=Dinesh Prasad |url=https://books.google.com/books?id=tK5y4iPArKQC&pg=PA45 |title=Ancient Communities of the Himalaya |date=20 March 1998 |publisher=Indus Publishing |isbn=9788173870903 |edition=1998 |page=45 |access-date=10 January 2017}}</ref> তেওঁক কাংগ্ৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |url=https://books.google.com/books?id=8897ridkczoC&pg=PA633 |title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography, Volume 2 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552997 |edition=2002 |page=633}}</ref><ref>{{cite book |last1=Deambi |first1=Bhushan Kumar Kaul |url=https://books.google.com/books?id=e-wvAAAAIAAJ |title=Corpus of Śāradā Inscriptions of Kashmir: With Special Reference to Origin and Development of Śāradā Script |publisher=Agam Kala Prakashan |edition=1982 |access-date=10 January 2017}}</ref> ===অন্যান্য গ্ৰন্থ=== গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: [[দ্ৰাবিড় ৰাজ্য|দ্ৰাবিড়]], [[অভিৰা লোক|অভিৰা]], [[শৱৰ]], [[কিৰাত|কিৰাট]], [[মালৱ]], [[শিৱি]], ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত [[পাণিনি]]য়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত [[সমুদ্ৰগুপ্ত]]ই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্তা আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Thapar |first1=Romila |date=20 March 1971 |title=The Image of the Barbarian in Early India |journal=Comparative Studies in Society and History |edition=1971 |publisher=Cambridge University Press |volume=13 |issue=4 |page=420 |doi=10.1017/S0010417500006393 |jstor=178208}}</ref> ===মধ্যযুগীয়=== জুয়ানজাং সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জালন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জালন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।[16] চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] কাটোচ বংশ কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। cxn0o1le74x6bpadc00odmvkmyhbcd7 646911 646910 2026-10-23T19:08:43Z Pranamikaadhikary 27435 /* মধ্যযুগীয় */ 646911 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা ঔডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ===মহাভাৰত=== [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুখন ভিন্ন ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এখন পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনখন কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্তাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=105 |language=en |quote=The original seat of the family is said to be Multan... After the great war they lost their lands in Multan}}</ref> ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছুটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাসকল [[দুৰ্যোধন]]ৰ মিত্ৰ আৰু [[পাণ্ডৱ]] আৰু [[বিৰাট]]ৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল [[প্ৰস্থল]]। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্তা আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলক কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে। অৰ্জুনে সংসপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্তা যোদ্ধাৰ এটা [[অক্ষৌহিনী]] (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা [[অৰ্জুন]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Narayan |first=R. K. |title=The Mahabharata: A Shortened Modern Prose Version of the Indian Epic |publisher=University Of Chicago Press |year=2000 |pages=151–166}}</ref> ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ [[সভা পৰ্ব]]ত<ref>{{cite book |last1=Gadkari |first1=Jayant |url=https://books.google.com/books?id=Zst_7qaatp8C&pg=PA65 |title=Society and Religion: From Rugveda to Puranas |date=1 October 1996 |publisher=Popular Prakashan |isbn=9788171547432 |page=65 |access-date=10 January 2017}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য’ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Hopkins |first1=Edward Washburn |url=https://books.google.com/books?id=-H0eiuvcG5IC&pg=PA1 |title=Epic Mythology |date=1 June 1968 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=9780819602282 |page=1 |access-date=10 January 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Hiltebeitel |first1=Alf |url=https://books.google.com/books?id=jch6VZHb07QC&pg=PA15 |title=Rethinking the Mahabharata: A Reader's Guide to the Education of the Dharma King |date=30 October 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226340531 |page=15}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/[[সুশৰ্মা]] বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Saklani |first1=Dinesh Prasad |url=https://books.google.com/books?id=tK5y4iPArKQC&pg=PA45 |title=Ancient Communities of the Himalaya |date=20 March 1998 |publisher=Indus Publishing |isbn=9788173870903 |edition=1998 |page=45 |access-date=10 January 2017}}</ref> তেওঁক কাংগ্ৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |url=https://books.google.com/books?id=8897ridkczoC&pg=PA633 |title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography, Volume 2 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552997 |edition=2002 |page=633}}</ref><ref>{{cite book |last1=Deambi |first1=Bhushan Kumar Kaul |url=https://books.google.com/books?id=e-wvAAAAIAAJ |title=Corpus of Śāradā Inscriptions of Kashmir: With Special Reference to Origin and Development of Śāradā Script |publisher=Agam Kala Prakashan |edition=1982 |access-date=10 January 2017}}</ref> ===অন্যান্য গ্ৰন্থ=== গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: [[দ্ৰাবিড় ৰাজ্য|দ্ৰাবিড়]], [[অভিৰা লোক|অভিৰা]], [[শৱৰ]], [[কিৰাত|কিৰাট]], [[মালৱ]], [[শিৱি]], ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত [[পাণিনি]]য়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত [[সমুদ্ৰগুপ্ত]]ই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্তা আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Thapar |first1=Romila |date=20 March 1971 |title=The Image of the Barbarian in Early India |journal=Comparative Studies in Society and History |edition=1971 |publisher=Cambridge University Press |volume=13 |issue=4 |page=420 |doi=10.1017/S0010417500006393 |jstor=178208}}</ref> ===মধ্যযুগীয়=== ====জুয়ানজাং==== সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জলন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জলন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।<ref>{{cite book|last1=Jeratha|first1=Aśoka|title=Forts and Palaces of the Western Himalaya|date=20 March 2024 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173871047|page=21|edition=2000|url=https://books.google.com/books?id=l2oZiyOqReoC&pg=PA21|access-date=10 January 2017}}</ref> ====চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ==== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্টা শাসকসকলে কাশ্মীৰৰ কৰকোটা বংশৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য ৰাজতৰংগিনীতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য'ত ত্ৰিগৰ্ত ৰজাক সাহিলবৰ্মানে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গাজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।[17] ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰাৰপৰা নগৰকোট (কাংৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।[18] তদুপৰি ফিৰিষ্ঠাই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।[19] ====কাটোচ বংশ==== কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। m3e2r3ixoazdiz2g9nqplhoyho6vbnx 646912 646911 2026-10-23T19:11:51Z Pranamikaadhikary 27435 /* চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ */ 646912 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিটা উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা ঔডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ===মহাভাৰত=== [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুখন ভিন্ন ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এখন পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনখন কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্তাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=105 |language=en |quote=The original seat of the family is said to be Multan... After the great war they lost their lands in Multan}}</ref> ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছুটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাসকল [[দুৰ্যোধন]]ৰ মিত্ৰ আৰু [[পাণ্ডৱ]] আৰু [[বিৰাট]]ৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল [[প্ৰস্থল]]। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্তা আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলক কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে। অৰ্জুনে সংসপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্তা যোদ্ধাৰ এটা [[অক্ষৌহিনী]] (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা [[অৰ্জুন]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Narayan |first=R. K. |title=The Mahabharata: A Shortened Modern Prose Version of the Indian Epic |publisher=University Of Chicago Press |year=2000 |pages=151–166}}</ref> ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ [[সভা পৰ্ব]]ত<ref>{{cite book |last1=Gadkari |first1=Jayant |url=https://books.google.com/books?id=Zst_7qaatp8C&pg=PA65 |title=Society and Religion: From Rugveda to Puranas |date=1 October 1996 |publisher=Popular Prakashan |isbn=9788171547432 |page=65 |access-date=10 January 2017}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য’ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Hopkins |first1=Edward Washburn |url=https://books.google.com/books?id=-H0eiuvcG5IC&pg=PA1 |title=Epic Mythology |date=1 June 1968 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=9780819602282 |page=1 |access-date=10 January 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Hiltebeitel |first1=Alf |url=https://books.google.com/books?id=jch6VZHb07QC&pg=PA15 |title=Rethinking the Mahabharata: A Reader's Guide to the Education of the Dharma King |date=30 October 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226340531 |page=15}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/[[সুশৰ্মা]] বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Saklani |first1=Dinesh Prasad |url=https://books.google.com/books?id=tK5y4iPArKQC&pg=PA45 |title=Ancient Communities of the Himalaya |date=20 March 1998 |publisher=Indus Publishing |isbn=9788173870903 |edition=1998 |page=45 |access-date=10 January 2017}}</ref> তেওঁক কাংগ্ৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |url=https://books.google.com/books?id=8897ridkczoC&pg=PA633 |title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography, Volume 2 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552997 |edition=2002 |page=633}}</ref><ref>{{cite book |last1=Deambi |first1=Bhushan Kumar Kaul |url=https://books.google.com/books?id=e-wvAAAAIAAJ |title=Corpus of Śāradā Inscriptions of Kashmir: With Special Reference to Origin and Development of Śāradā Script |publisher=Agam Kala Prakashan |edition=1982 |access-date=10 January 2017}}</ref> ===অন্যান্য গ্ৰন্থ=== গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: [[দ্ৰাবিড় ৰাজ্য|দ্ৰাবিড়]], [[অভিৰা লোক|অভিৰা]], [[শৱৰ]], [[কিৰাত|কিৰাট]], [[মালৱ]], [[শিৱি]], ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত [[পাণিনি]]য়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত [[সমুদ্ৰগুপ্ত]]ই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্তা আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Thapar |first1=Romila |date=20 March 1971 |title=The Image of the Barbarian in Early India |journal=Comparative Studies in Society and History |edition=1971 |publisher=Cambridge University Press |volume=13 |issue=4 |page=420 |doi=10.1017/S0010417500006393 |jstor=178208}}</ref> ===মধ্যযুগীয়=== ====জুয়ানজাং==== সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জলন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জলন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।<ref>{{cite book|last1=Jeratha|first1=Aśoka|title=Forts and Palaces of the Western Himalaya|date=20 March 2024 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173871047|page=21|edition=2000|url=https://books.google.com/books?id=l2oZiyOqReoC&pg=PA21|access-date=10 January 2017}}</ref> ====চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ==== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্তাৰ শাসকসকলে [[কাশ্মীৰ]]ৰ [[কৰকোটা বংশ]]ৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য [[ৰাজতৰংগিনী]]তো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য’ত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাক সাহিলবৰ্মনে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগ্ৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।<ref>{{cite book|last1=Deambi|first1=BK Kaul|title=History and Culture of Ancient Gandhara and Western Himalayas|date=20 March 1990 |publisher=Ariana Publishing House|isbn=9788185347066|page=47|edition=1985|url=https://www.scribd.com/document/221978244/History-and-Culture-of-Ancient-Gandhara-and-Western-Himalayas-B-K-Kaul-Deambi|access-date=10 January 2017}}</ref> ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰৰপৰা নগৰকোট (কাংগ্ৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Mian Goverdhan|title=Wooden Temples of Himachal Pradesh|date=20 March 1999 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173870941|page=34|edition=1999|url=https://books.google.com/books?id=QgZFhkVINvkC&pg=PA34}}</ref> তদুপৰি [[ফিৰিষ্ঠা]]ই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Charak|first1=Sukh Dev Singh|title=Indian Conquest of the Himalayan Territories|year=1978|publisher=Ajaya Prakashan|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12482/page/n23 19]|edition=1978|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12482}}</ref> ====কাটোচ বংশ==== কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। hikhenj77mxy7asap4jt0vcbf0gljyk 646913 646912 2026-10-23T19:13:19Z Pranamikaadhikary 27435 646913 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিখন উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা ঔডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ====মহাভাৰত==== [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুখন ভিন্ন ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এখন পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনখন কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্তাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=105 |language=en |quote=The original seat of the family is said to be Multan... After the great war they lost their lands in Multan}}</ref> ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছুটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাসকল [[দুৰ্যোধন]]ৰ মিত্ৰ আৰু [[পাণ্ডৱ]] আৰু [[বিৰাট]]ৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল [[প্ৰস্থল]]। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্তা আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলক কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে। অৰ্জুনে সংসপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্তা যোদ্ধাৰ এটা [[অক্ষৌহিনী]] (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা [[অৰ্জুন]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Narayan |first=R. K. |title=The Mahabharata: A Shortened Modern Prose Version of the Indian Epic |publisher=University Of Chicago Press |year=2000 |pages=151–166}}</ref> ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ [[সভা পৰ্ব]]ত<ref>{{cite book |last1=Gadkari |first1=Jayant |url=https://books.google.com/books?id=Zst_7qaatp8C&pg=PA65 |title=Society and Religion: From Rugveda to Puranas |date=1 October 1996 |publisher=Popular Prakashan |isbn=9788171547432 |page=65 |access-date=10 January 2017}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য’ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Hopkins |first1=Edward Washburn |url=https://books.google.com/books?id=-H0eiuvcG5IC&pg=PA1 |title=Epic Mythology |date=1 June 1968 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=9780819602282 |page=1 |access-date=10 January 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Hiltebeitel |first1=Alf |url=https://books.google.com/books?id=jch6VZHb07QC&pg=PA15 |title=Rethinking the Mahabharata: A Reader's Guide to the Education of the Dharma King |date=30 October 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226340531 |page=15}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/[[সুশৰ্মা]] বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Saklani |first1=Dinesh Prasad |url=https://books.google.com/books?id=tK5y4iPArKQC&pg=PA45 |title=Ancient Communities of the Himalaya |date=20 March 1998 |publisher=Indus Publishing |isbn=9788173870903 |edition=1998 |page=45 |access-date=10 January 2017}}</ref> তেওঁক কাংগ্ৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |url=https://books.google.com/books?id=8897ridkczoC&pg=PA633 |title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography, Volume 2 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552997 |edition=2002 |page=633}}</ref><ref>{{cite book |last1=Deambi |first1=Bhushan Kumar Kaul |url=https://books.google.com/books?id=e-wvAAAAIAAJ |title=Corpus of Śāradā Inscriptions of Kashmir: With Special Reference to Origin and Development of Śāradā Script |publisher=Agam Kala Prakashan |edition=1982 |access-date=10 January 2017}}</ref> ====অন্যান্য গ্ৰন্থ==== গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: [[দ্ৰাবিড় ৰাজ্য|দ্ৰাবিড়]], [[অভিৰা লোক|অভিৰা]], [[শৱৰ]], [[কিৰাত|কিৰাট]], [[মালৱ]], [[শিৱি]], ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত [[পাণিনি]]য়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত [[সমুদ্ৰগুপ্ত]]ই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্তা আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Thapar |first1=Romila |date=20 March 1971 |title=The Image of the Barbarian in Early India |journal=Comparative Studies in Society and History |edition=1971 |publisher=Cambridge University Press |volume=13 |issue=4 |page=420 |doi=10.1017/S0010417500006393 |jstor=178208}}</ref> ===মধ্যযুগীয়=== ====জুয়ানজাং==== সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জলন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জলন্ধৰা ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।<ref>{{cite book|last1=Jeratha|first1=Aśoka|title=Forts and Palaces of the Western Himalaya|date=20 March 2024 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173871047|page=21|edition=2000|url=https://books.google.com/books?id=l2oZiyOqReoC&pg=PA21|access-date=10 January 2017}}</ref> ====চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ==== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্তাৰ শাসকসকলে [[কাশ্মীৰ]]ৰ [[কৰকোটা বংশ]]ৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য [[ৰাজতৰংগিনী]]তো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য’ত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাক সাহিলবৰ্মনে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগ্ৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।<ref>{{cite book|last1=Deambi|first1=BK Kaul|title=History and Culture of Ancient Gandhara and Western Himalayas|date=20 March 1990 |publisher=Ariana Publishing House|isbn=9788185347066|page=47|edition=1985|url=https://www.scribd.com/document/221978244/History-and-Culture-of-Ancient-Gandhara-and-Western-Himalayas-B-K-Kaul-Deambi|access-date=10 January 2017}}</ref> ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰৰপৰা নগৰকোট (কাংগ্ৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Mian Goverdhan|title=Wooden Temples of Himachal Pradesh|date=20 March 1999 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173870941|page=34|edition=1999|url=https://books.google.com/books?id=QgZFhkVINvkC&pg=PA34}}</ref> তদুপৰি [[ফিৰিষ্ঠা]]ই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Charak|first1=Sukh Dev Singh|title=Indian Conquest of the Himalayan Territories|year=1978|publisher=Ajaya Prakashan|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12482/page/n23 19]|edition=1978|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12482}}</ref> ====কাটোচ বংশ==== কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== 3q7rxvet9lwyl0sq3x31qdpkj0ymz01 646914 646913 2026-10-23T19:13:37Z Pranamikaadhikary 27435 /* জুয়ানজাং */ 646914 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিখন উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা ঔডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ====মহাভাৰত==== [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুখন ভিন্ন ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এখন পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনখন কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্তাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=105 |language=en |quote=The original seat of the family is said to be Multan... After the great war they lost their lands in Multan}}</ref> ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছুটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাসকল [[দুৰ্যোধন]]ৰ মিত্ৰ আৰু [[পাণ্ডৱ]] আৰু [[বিৰাট]]ৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল [[প্ৰস্থল]]। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্তা আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলক কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে। অৰ্জুনে সংসপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্তা যোদ্ধাৰ এটা [[অক্ষৌহিনী]] (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা [[অৰ্জুন]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Narayan |first=R. K. |title=The Mahabharata: A Shortened Modern Prose Version of the Indian Epic |publisher=University Of Chicago Press |year=2000 |pages=151–166}}</ref> ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ [[সভা পৰ্ব]]ত<ref>{{cite book |last1=Gadkari |first1=Jayant |url=https://books.google.com/books?id=Zst_7qaatp8C&pg=PA65 |title=Society and Religion: From Rugveda to Puranas |date=1 October 1996 |publisher=Popular Prakashan |isbn=9788171547432 |page=65 |access-date=10 January 2017}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য’ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Hopkins |first1=Edward Washburn |url=https://books.google.com/books?id=-H0eiuvcG5IC&pg=PA1 |title=Epic Mythology |date=1 June 1968 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=9780819602282 |page=1 |access-date=10 January 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Hiltebeitel |first1=Alf |url=https://books.google.com/books?id=jch6VZHb07QC&pg=PA15 |title=Rethinking the Mahabharata: A Reader's Guide to the Education of the Dharma King |date=30 October 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226340531 |page=15}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/[[সুশৰ্মা]] বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Saklani |first1=Dinesh Prasad |url=https://books.google.com/books?id=tK5y4iPArKQC&pg=PA45 |title=Ancient Communities of the Himalaya |date=20 March 1998 |publisher=Indus Publishing |isbn=9788173870903 |edition=1998 |page=45 |access-date=10 January 2017}}</ref> তেওঁক কাংগ্ৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |url=https://books.google.com/books?id=8897ridkczoC&pg=PA633 |title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography, Volume 2 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552997 |edition=2002 |page=633}}</ref><ref>{{cite book |last1=Deambi |first1=Bhushan Kumar Kaul |url=https://books.google.com/books?id=e-wvAAAAIAAJ |title=Corpus of Śāradā Inscriptions of Kashmir: With Special Reference to Origin and Development of Śāradā Script |publisher=Agam Kala Prakashan |edition=1982 |access-date=10 January 2017}}</ref> ====অন্যান্য গ্ৰন্থ==== গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: [[দ্ৰাবিড় ৰাজ্য|দ্ৰাবিড়]], [[অভিৰা লোক|অভিৰা]], [[শৱৰ]], [[কিৰাত|কিৰাট]], [[মালৱ]], [[শিৱি]], ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত [[পাণিনি]]য়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত [[সমুদ্ৰগুপ্ত]]ই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্তা আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Thapar |first1=Romila |date=20 March 1971 |title=The Image of the Barbarian in Early India |journal=Comparative Studies in Society and History |edition=1971 |publisher=Cambridge University Press |volume=13 |issue=4 |page=420 |doi=10.1017/S0010417500006393 |jstor=178208}}</ref> ===মধ্যযুগীয়=== ====জুয়ানজাং==== সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জলন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জলন্ধৰ ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।<ref>{{cite book|last1=Jeratha|first1=Aśoka|title=Forts and Palaces of the Western Himalaya|date=20 March 2024 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173871047|page=21|edition=2000|url=https://books.google.com/books?id=l2oZiyOqReoC&pg=PA21|access-date=10 January 2017}}</ref> ====চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ==== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্তাৰ শাসকসকলে [[কাশ্মীৰ]]ৰ [[কৰকোটা বংশ]]ৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য [[ৰাজতৰংগিনী]]তো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য’ত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাক সাহিলবৰ্মনে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগ্ৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।<ref>{{cite book|last1=Deambi|first1=BK Kaul|title=History and Culture of Ancient Gandhara and Western Himalayas|date=20 March 1990 |publisher=Ariana Publishing House|isbn=9788185347066|page=47|edition=1985|url=https://www.scribd.com/document/221978244/History-and-Culture-of-Ancient-Gandhara-and-Western-Himalayas-B-K-Kaul-Deambi|access-date=10 January 2017}}</ref> ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰৰপৰা নগৰকোট (কাংগ্ৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Mian Goverdhan|title=Wooden Temples of Himachal Pradesh|date=20 March 1999 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173870941|page=34|edition=1999|url=https://books.google.com/books?id=QgZFhkVINvkC&pg=PA34}}</ref> তদুপৰি [[ফিৰিষ্ঠা]]ই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Charak|first1=Sukh Dev Singh|title=Indian Conquest of the Himalayan Territories|year=1978|publisher=Ajaya Prakashan|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12482/page/n23 19]|edition=1978|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12482}}</ref> ====কাটোচ বংশ==== কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== 9qmnsoj5aiuqyz4j8p6ukuv0wb30p8n 646915 646914 2026-10-23T19:14:24Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]]; +[[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 646915 wikitext text/x-wiki '''ত্ৰিগৰ্তা''' আছিল [[জলন্ধৰ]] আৰু [[কাংগ্ৰা]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন প্ৰাচীন ভাৰত-আৰ্য্য ৰাজ্য। প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ইয়াৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ই [[প্ৰস্থল]]ৰপৰা ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল আৰু [[কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ]]ত অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=104 |language=en |quote=The first name which may be regarded as possibly historical is that of Susarma-Chandra, the 284th from the founder, called Susarman in the Mahabharata, who is believed to have reigned at the time of the Great War and figures as an ally of the Kauravas.}}</ref> ==ভূগোল== [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ত মুছলমান যুগৰ আগতে ত্ৰিগৰ্তাই বাহিৰৰ পাহাৰত [[ছুটলেজ নদী]] আৰু [[ৰবি নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত ভূ-খণ্ডক সামৰি লৈছিল, দক্ষিণে [[জলন্ধৰ দোৱাব]]লৈকে বিস্তৃত আছিল, যিদৰে [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰিছে। তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ডত দুখন প্ৰধান ৰাজধানী কাংগ্ৰা আৰু জলন্ধৰ আছিল।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=99 |language=en |quote=The kingdom of Jalandhara or Trigarta, at the time of its greatest expansion, previous to the Muhammadan invasions in the beginning of the eleventh century, probably comprised almost all the country between the Satluj and the Ravi in the outer hills, except Kulu, and also the Jalandhar Doab on the plains. At that early period the State seems to have included two great provinces, under the above names, of which the capital was at Jalandhara, with a subordinate capital at Nagarkot or Kangra.}}</ref> আধুনিক পঞ্জাৱৰ [[ছুটলেজ নদী]], [[ৰবি নদী]] আৰু [[বিয়াছ নদী]]ক সামৰি ত্ৰিগৰ্তাৰ ব্যুৎপত্তি, যাক ‘তিনি নদীৰ দেশ’ বুলি জনা যায়। কিন্তু ই [[কাংগ্ৰা]] জিলাৰ বিয়াছৰ তিনিখন উপনৈকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি ভবা হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |pages=102 |language=en |quote=The alternative name for the kingdom of Jalandhara in the ancient documents is Trigarta, meaning the land of the three rivers, but the common interpretation of the name, as referring to the Bavi, Bias and Sutlej, is open to question. In those documents the name Trigarta is always applied to the Lower Bias Valley that is, Kangra Proper and on the whole it seems much more probable that the reference is to the three main tributaries of the Bias, which water the Kangra District. These are, the Banganga, Kurali and Nayagul, which unite at Haripur, under the name of Trigadh, wnicn is the same as Trigar, and fall into the Bias opposite Siba Fort.}}</ref> ==ইতিহাস== ===পৌৰাণিক=== ত্ৰিগৰ্তাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নথিভুক্ত উল্লেখ [[পাণিনি]]ৰ ৰচনাত পোৱা যায়, য'ত তেওঁ ইয়াক ছখন ৰাষ্ট্ৰৰ সংঘৰে গঠিত যুদ্ধ গণৰাজ্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে ত্ৰিগৰ্তাই সাতখন ৰাজ্য সামৰি লৈছিল, ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এখন ৰাজ্য হয় সংঘৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈছে নহয় আন এখন ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে মিলি গৈছে।<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Molu Ram |url=https://books.google.com/books?id=JH-gI4ncuZ4C&dq=panini+trigarta&pg=PA15 |title=Myths, Rituals, and Beliefs in Himachal Pradesh |date=1997 |publisher=Indus Publishing |isbn=978-81-7387-071-2 |page=15 |language=en |quote=In his book Ashtadhyayi, generally dated to the 5th century B.C. Panini has described Trigarta as a martial republic and a confederation of six states...Again in the Mahabarata there is a reference to the seven ganas of Trigarta which may mean that at the time of the epic there were seven constituent units of Trigarta and by the time of Panini one of these units must have either gained freedom or merged with another unit.}}</ref> চুবুৰীয়া জনজাতীয় গোট [[ঔডুম্বৰ]] সকলক ''[[বিষ্ণু পুৰাণ]]'' ত ত্ৰিগৰ্তাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |page=215-216 |quote=According to Panini, any country in which the Udumbara flourishes may be called Audumbara. This is true of the Nurpur district in which the glomerous fig tree is common... in the Vishnu Purana they are coupled with the Trigartas and Kulindas}}</ref> [[জে পি এইচ ভোগেল|জে পি এইচ ভোগেলে]] লক্ষ্য কৰিছে যে প্ৰাৰম্ভিক গাজনাৱী যুগত [[ঔডুম্বৰ]]ৰ অৱশিষ্টবোৰ স্থায়ী হৈ আছিল, যাক [[আলবেৰুণী]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপত "দাহামালা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পৰা ঔডুম্বাৰসকলৰ ত্ৰিগৰ্তাত সংমিশ্ৰণৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite book |last=Vogel |first=J. Ph |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38533 |title=History Of The Panjab Hill States Vol. 1 |date=1933 |pages=216 |quote=Its next mention is by Abu Rihan who calls it ' Dahamala the capital of Jalandhara,’ from which I conclude that the district had been annexed by its more powerful neighbour of Trigarta or Kangra.}}</ref> ====মহাভাৰত==== [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যত ত্ৰিগৰ্তাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত দুখন ভিন্ন ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ আছে: এখন পশ্চিমে, শিৱ ৰাজ্যৰ ওচৰত আৰু আনখন কুৰু ৰাজ্যৰ উত্তৰত। আধুনিক কাংগ্ৰা উত্তৰ ত্ৰিগৰ্তাৰ অন্যতম প্ৰাচীন চহৰ, পশ্চিম দিশলৈ পঞ্জাৱ অঞ্চললৈকে বিস্তৃত। মুলতান আছিল ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী, ইয়াৰ মূল নাম আছিল মুলাস্তান।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Hutchison |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=3btDw4S2FmYC&dq=Trigarta+territory&pg=PA55 |title=History of the Panjab Hill States |last2=Vogel |first2=Jean Philippe |date=1994 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0942-6 |page=105 |language=en |quote=The original seat of the family is said to be Multan... After the great war they lost their lands in Multan}}</ref> ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্যৰ ভূ-খণ্ড ছুটলেজ, বিয়াছ, আৰু ৰবি তিনিখন নদীৰ আশে-পাশে। ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাসকল [[দুৰ্যোধন]]ৰ মিত্ৰ আৰু [[পাণ্ডৱ]] আৰু [[বিৰাট]]ৰ শত্ৰু আছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজধানীৰ নাম আছিল [[প্ৰস্থল]]। তাৰপৰা গৰু চুৰি কৰিবলৈ কুৰুসকলৰ সহায়ত বিৰাট ৰাজ্যত আক্ৰমণ চলায়। তাত নাম প্ৰকাশ নকৰাকৈ বসবাস কৰা পাণ্ডৱসকলে ত্ৰিগৰ্তা আৰু কুৰুৰ সংযুক্ত শক্তিক প্ৰতিহত কৰাত বিৰাটসকলক সহায় কৰিছিল। ত্ৰিগৰ্তা ৰজাসকলক কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত নিৰ্দয় আৰু ৰক্তাক্ত সংঘাতৰ অন্তত যুঁজি অৰ্জুনে হত্যা কৰে। অৰ্জুনে সংসপ্তক নামৰ ত্ৰিগৰ্তা যোদ্ধাৰ এটা [[অক্ষৌহিনী]] (এটা বৃহৎ সামৰিক ইউনিট)কো নিঃশেষ কৰি পেলালে। এই যোদ্ধাসকলে দুৰ্যোধনে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰাৰ বৃহত্তৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে হয় মৃত্যু বা [[অৰ্জুন]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Narayan |first=R. K. |title=The Mahabharata: A Shortened Modern Prose Version of the Indian Epic |publisher=University Of Chicago Press |year=2000 |pages=151–166}}</ref> ইয়াৰ পিছত মহাভাৰতৰ [[সভা পৰ্ব]]ত<ref>{{cite book |last1=Gadkari |first1=Jayant |url=https://books.google.com/books?id=Zst_7qaatp8C&pg=PA65 |title=Society and Religion: From Rugveda to Puranas |date=1 October 1996 |publisher=Popular Prakashan |isbn=9788171547432 |page=65 |access-date=10 January 2017}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য’ত ইয়াক সেই সময়ৰ আন কেইবাখনো ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ঐতিহাসিক সহমত অনুসৰি মহাভাৰতখন প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা হৈছিল। আৰু ইয়াৰ আগতে মৌখিক ৰূপত থকাৰ বাবে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকালৈকে লিখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Hopkins |first1=Edward Washburn |url=https://books.google.com/books?id=-H0eiuvcG5IC&pg=PA1 |title=Epic Mythology |date=1 June 1968 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=9780819602282 |page=1 |access-date=10 January 2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Hiltebeitel |first1=Alf |url=https://books.google.com/books?id=jch6VZHb07QC&pg=PA15 |title=Rethinking the Mahabharata: A Reader's Guide to the Education of the Dharma King |date=30 October 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226340531 |page=15}}</ref> ত্ৰিগৰ্তাৰ প্ৰতিষ্ঠাপকক মহাভাৰতত সুষৰ্মা/[[সুশৰ্মা]] বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Saklani |first1=Dinesh Prasad |url=https://books.google.com/books?id=tK5y4iPArKQC&pg=PA45 |title=Ancient Communities of the Himalaya |date=20 March 1998 |publisher=Indus Publishing |isbn=9788173870903 |edition=1998 |page=45 |access-date=10 January 2017}}</ref> তেওঁক কাংগ্ৰা দুৰ্গ (নগৰকোট) নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু মুছলমান যুগৰ আগতে বিভিন্ন সংস্কৃত, বৌদ্ধ, জৈন উৎসৰদ্বাৰা কাংগ্ৰাক প্ৰথমে সুষৰ্মাপূৰা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |url=https://books.google.com/books?id=8897ridkczoC&pg=PA633 |title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography, Volume 2 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552997 |edition=2002 |page=633}}</ref><ref>{{cite book |last1=Deambi |first1=Bhushan Kumar Kaul |url=https://books.google.com/books?id=e-wvAAAAIAAJ |title=Corpus of Śāradā Inscriptions of Kashmir: With Special Reference to Origin and Development of Śāradā Script |publisher=Agam Kala Prakashan |edition=1982 |access-date=10 January 2017}}</ref> ====অন্যান্য গ্ৰন্থ==== গ্ৰীকসকলৰ লগতে তলত দিয়া গোটক ব্ৰত্য-ক্ষত্ৰিয় (পতিত ক্ষত্ৰিয়) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল: [[দ্ৰাবিড় ৰাজ্য|দ্ৰাবিড়]], [[অভিৰা লোক|অভিৰা]], [[শৱৰ]], [[কিৰাত|কিৰাট]], [[মালৱ]], [[শিৱি]], ত্ৰিগৰ্ত, আৰু যৌধেয়। ইতিহাসবিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত [[পাণিনি]]য়ে ইয়াৰ উল্লেখ কৰাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ লক্ষ্য কৰিছে। আৰু ৫ম শতিকাত [[সমুদ্ৰগুপ্ত]]ই অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজ্যৰ লগতে ত্ৰিগৰ্তা আক্ৰমণ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Thapar |first1=Romila |date=20 March 1971 |title=The Image of the Barbarian in Early India |journal=Comparative Studies in Society and History |edition=1971 |publisher=Cambridge University Press |volume=13 |issue=4 |page=420 |doi=10.1017/S0010417500006393 |jstor=178208}}</ref> ===মধ্যযুগীয়=== ====জুয়ানজাং==== সমুদ্ৰগুপ্তৰ পিছত ত্ৰিগৰ্তাৰ পৰৱৰ্তী উল্লেখ জুয়ানজাঙৰপৰা আহিছে, যিয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে জলন্ধৰত উদিটোৰ শাসন আছিল। ৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জুয়ানজাঙে জলন্ধৰ ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু লক্ষ্য কৰিছিল যে দেশখনৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১০০০ লি (প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ) জোখ।<ref>{{cite book|last1=Jeratha|first1=Aśoka|title=Forts and Palaces of the Western Himalaya|date=20 March 2024 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173871047|page=21|edition=2000|url=https://books.google.com/books?id=l2oZiyOqReoC&pg=PA21|access-date=10 January 2017}}</ref> ====চাম্বা শিলালিপি আৰু গাজনীৰ আক্ৰমণ==== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত ত্ৰিগৰ্তাৰ শাসকসকলে [[কাশ্মীৰ]]ৰ [[কৰকোটা বংশ]]ৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, যিটো তথ্য [[ৰাজতৰংগিনী]]তো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। নৱম শতিকাৰপৰা একাদশ শতিকালৈকে ত্ৰিগৰ্তাৰ কেইবাটাও উল্লেখ পোৱা যায়, তাৰ ভিতৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে দশম শতিকাৰ চাম্বা শিলালিপি য’ত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰজাক সাহিলবৰ্মনে বশ কৰা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ মিত্ৰ হোৱাৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই সময়ছোৱাত ১০০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কাংগ্ৰা বাহিনী যুদ্ধত আঁতৰত থকাৰ সময়তে গজনীৰ মাহমুদে কাংগ্ৰা দুৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে। সেই সময়ত শাসক আছিল জগদীশ চন্দ্ৰ।<ref>{{cite book|last1=Deambi|first1=BK Kaul|title=History and Culture of Ancient Gandhara and Western Himalayas|date=20 March 1990 |publisher=Ariana Publishing House|isbn=9788185347066|page=47|edition=1985|url=https://www.scribd.com/document/221978244/History-and-Culture-of-Ancient-Gandhara-and-Western-Himalayas-B-K-Kaul-Deambi|access-date=10 January 2017}}</ref> ১০৭০ খ্ৰীষ্টাব্দত ত্ৰিগৰ্তাৰ ৰাজধানী জলন্ধৰৰপৰা নগৰকোট (কাংগ্ৰা)লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, মূলতঃ কাৰণ জলন্ধৰ মধ্য ভাৰতলৈ যোৱাৰ পথত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বিভিন্ন অভিলাষী আক্ৰমণাত্মক বাহিনীৰ সৈতে সঘনাই সংস্পৰ্শত আছিল।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Mian Goverdhan|title=Wooden Temples of Himachal Pradesh|date=20 March 1999 |publisher=Indus Publishing|isbn=9788173870941|page=34|edition=1999|url=https://books.google.com/books?id=QgZFhkVINvkC&pg=PA34}}</ref> তদুপৰি [[ফিৰিষ্ঠা]]ই কৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম শতিকাত কনৌজৰ ৰাজা ৰাম দেও পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ আগুৰি ধৰিছিল যদিও প্ৰত্যেকেই নিজৰ কন্যাক বিয়া দিয়াৰ পাছত কুমাওন আৰু নগৰকোট দুয়োজন ৰজাকে ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{cite book|last1=Charak|first1=Sukh Dev Singh|title=Indian Conquest of the Himalayan Territories|year=1978|publisher=Ajaya Prakashan|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12482/page/n23 19]|edition=1978|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12482}}</ref> ====কাটোচ বংশ==== কাংগ্ৰা ৰাজ্যৰ কাটোচ বংশই নিজকে ত্ৰিগাৰ্টাছৰ এটা শাখা বুলি দাবী কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]] bo571vlvklpinyj4vbqb3mmw1574okg 0 140428 646916 2026-10-23T19:16:35Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646916 wikitext text/x-wiki '''প্ৰস্থল''' আছিল [[ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ৰ ৰাজধানী চহৰ। মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে এই নগৰখন ৰজা [[বিৰাট]]ৰ দৰে মৎস্য ৰজাৰ অহৰহ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল।[1] সুশৰ্মাই হস্তিনাপুৰৰ [[দুৰ্যোধন]]ৰ সহায়ত মৎস্যসকলৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও [[পাণ্ডৱ]]সকলে মৎস্যৰ সীমাত থাকি সেই প্ৰচেষ্টা বিফল কৰিছিল। প্ৰস্থলক হয় ভাৰতৰ পঞ্জাৱৰ আধুনিক চহৰ পাটিয়ালা[2] বা ভাৰতৰ পঞ্জাৱৰ জলন্ধৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। 2n1zhk7sev1batvsc18f83rllt0xcoj 646917 646916 2026-10-23T19:16:53Z Pranamikaadhikary 27435 646917 wikitext text/x-wiki '''প্ৰস্থল''' আছিল [[ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ৰ ৰাজধানী চহৰ। মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে এই নগৰখন ৰজা [[বিৰাট]]ৰ দৰে মৎস্য ৰজাৰ অহৰহ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল।[1] সুশৰ্মাই হস্তিনাপুৰৰ [[দুৰ্যোধন]]ৰ সহায়ত মৎস্যসকলৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও [[পাণ্ডৱ]]সকলে মৎস্যৰ সীমাত থাকি সেই প্ৰচেষ্টা বিফল কৰিছিল। প্ৰস্থলক হয় ভাৰতৰ পঞ্জাৱৰ আধুনিক চহৰ পাটিয়ালা[2] বা ভাৰতৰ পঞ্জাৱৰ জলন্ধৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== nxxm2j2boyzy2tqbyehh0ezrcnel66o 646918 646917 2026-10-23T19:17:35Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]]; +[[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 646918 wikitext text/x-wiki '''প্ৰস্থল''' আছিল [[ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ৰ ৰাজধানী চহৰ। মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে এই নগৰখন ৰজা [[বিৰাট]]ৰ দৰে মৎস্য ৰজাৰ অহৰহ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল।[1] সুশৰ্মাই হস্তিনাপুৰৰ [[দুৰ্যোধন]]ৰ সহায়ত মৎস্যসকলৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও [[পাণ্ডৱ]]সকলে মৎস্যৰ সীমাত থাকি সেই প্ৰচেষ্টা বিফল কৰিছিল। প্ৰস্থলক হয় ভাৰতৰ পঞ্জাৱৰ আধুনিক চহৰ পাটিয়ালা[2] বা ভাৰতৰ পঞ্জাৱৰ জলন্ধৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]] 6jt5faq5pj4eel5cnbebiibft37wx06 646919 646918 2026-10-23T19:18:50Z Pranamikaadhikary 27435 646919 wikitext text/x-wiki '''প্ৰস্থল''' আছিল [[ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা [[সুশৰ্মা]]ৰ ৰাজধানী চহৰ। মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ মতে এই নগৰখন ৰজা [[বিৰাট]]ৰ দৰে মৎস্য ৰজাৰ অহৰহ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=c4z8CwAAQBAJ |title=Mahabharata Book Nine (Volume 1): Shalya |date=2016-10-01 |publisher=NYU Press |isbn=978-1-4798-7585-6 |pages=305 |language=en}}</ref> সুশৰ্মাই হস্তিনাপুৰৰ [[দুৰ্যোধন]]ৰ সহায়ত মৎস্যসকলৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও [[পাণ্ডৱ]]সকলে মৎস্যৰ সীমাত থাকি সেই প্ৰচেষ্টা বিফল কৰিছিল। প্ৰস্থলক হয় ভাৰতৰ পঞ্জাৱৰ আধুনিক চহৰ পাটিয়ালা<ref>{{Cite journal |last=Dasgupta |first=S. |title=Documentation & Condition Mapping for Restoration & Revitalisation of Historic Sheesh Mahal & Char Bagh Complex in Patiala (Punjab), India |date=2017-08-16 |url=https://www.isprs-ann-photogramm-remote-sens-spatial-inf-sci.net/IV-2-W2/47/2017/ |journal=ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences |language=English |publisher=Copernicus GmbH |volume=IV-2-W2 |pages=47–52 |doi=10.5194/isprs-annals-IV-2-W2-47-2017|bibcode=2017ISPAn.4W2...47D |doi-access=free }}</ref> বা ভাৰতৰ পঞ্জাৱৰ জলন্ধৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ]] ailix9ncswe6lxkp9ohs7bslicanwot 0 140429 646939 2026-10-24T00:33:16Z Ananya Taye 28065 নতুন পৃষ্ঠা: {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্... 646939 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}} | location = ৰাণী গাঁও, [[পূব ছিয়াং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক বসতি | area = ১১.৫ একৰ | material = ইটা আৰু মাটি | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Museum"/> | built = ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref><ref>"From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D." {{harvcol|Bhargava|2008|p=311}}</ref> | abandoned = | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | archaeologists = | owner = ৰাজহুৱা | website = | notes = }} '''গোম্চি''' ({{lang-en|Gomsi}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ [[ৰাণী গাঁও]]ত অৱস্থিত এখন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কাল নিৰ্ধাৰণ ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে ইয়াক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref> আনহাতে, গোপাল ভাৰ্গৱে ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা ইটা আৰু অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ ভিত্তিত চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Bhargava-Rani">{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Arunachal Pradesh |volume=21 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2008 |isbn=9788182054615 |chapter=Archaeological and Anthropological Findings |page=311 |url=https://ia601505.us.archive.org/18/items/in.ernet.dli.2015.150290/2015.150290.Encyclopaedia-Of-Art-And-Culture-In-Indiaarunachal-Pradesh-Vol-21_text.pdf |quote=From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D. }}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীখনক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="Museum">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীত এটা কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক চৌহদ আৰু তাৰ চাৰিওফালে এটা বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল আছে। বাহ্যিক অঞ্চলটোত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা বা ভেটি পোৱা গৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনত পোৱা চিৰিযুক্ত ইটাৰ ভেটিৰ সৈতে [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা অনুৰূপ গাঁথনিৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, ইয়াৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি ৰুক্মিণীনগৰত পোৱা ভেটিসমূহৰ সৈতে তুলনীয়। ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰ দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। গোম্চি প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা প্ৰশাসনিক বা সামৰিক শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই শিবিৰৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ লগতে সেই সময়ৰ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="Museum"/> [[File:Pasighat ruin 1.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ আন প্ৰত্নস্থলী, যেনে ৰুক্মিণীনগৰ আৰু [[নক্সাপৰ্বত]]ত পোৱা ভেটিসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।]] এই বসতিৰ অংশ হিচাপে নিৰ্মিত এটা প্ৰাচীন কৃত্ৰিম পুখুৰীও আছে। ইয়াৰ ওচৰৰ ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। সেই ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে গোম্চিৰ মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে দুয়োটা স্থান একে সময়ৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI">{{cite web |title=Site of Oyan |work=Newsletter |publisher=Centre for Archaeological Studies & Training, Eastern India |url=https://castei.wb.gov.in/home/download/MDg0NjBiZjY1MzRkMzczMTkzNWE5MmFhY2VjODU3NzUxN2JiMzQ1ZWI3Y2ZiOTY5M2UxMTQyMWY0MDA3YmJjYmU4ZjRjMmMyMTVhM2Y0ZWFmMWFlNGEzZTk1ZWRkNjcwNmE3OGU1ODdmNDIwMDcyYWZlYzdkNGEyZDA0OWJmOTVRNGkvbVBES1k2d3R4ODFISGtEeUd1MkI2QitiWlhzU0ROcXNSUTlIUndWUkhoNkZmcmpjRjltYzY3QXdtd0pV |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==বসতিস্থলীৰ বিন্যাস== গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত। ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে—প্ৰায় ৪.৩ একৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চল আৰু প্ৰায় ৭.২ একৰৰ বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল। কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চলত প্ৰায় ২১ মিটাৰ দীঘল আৰু ১৭ মিটাৰ বহল এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা বা ভেটি, ইংৰাজী ''L'' আখৰৰ আকৃতিৰ এটা মাটিৰ টিলা, এটা পুখুৰী আৰু উন্মোচিত ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আছে।<ref name="Arunachal-Archaeology">{{cite web |title=Archaeology |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |access-date=15 August 2026 }}</ref> বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চলত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা আছে। এই টিলাসমূহ সাধাৰণতে প্ৰায় ১৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ১০ মিটাৰ বহল। টিলাসমূহ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ মিটাৰ ব্যৱধানত অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰধান ইটাৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত গাঁথনিটোৰ ভিত্তিৰ পৰা অৱশিষ্ট মজিয়াৰ স্তৰলৈকে ইটাৰ দহটা শাৰী উদ্ধাৰ হৈছিল। খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল যে ইটাৰে নিৰ্মিত নিম্নাংশৰ ওপৰত থকা গাঁথনিটো কাঠ, বাঁহ বা আন সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ১৯৯৫–৯৬ চনৰ খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে প্ৰকাশ কৰা বিৱৰণত প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা চৌব্বিশটাতকৈ অধিক পৃথক জোখৰ ইটা পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> সমগ্ৰ বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৩.৫ মিটাৰ বহল এটা জলপথ বা নলা আছিল। এই নলাটো প্ৰায় ৩৮ মিটাৰ দীঘল আৰু ২৮ মিটাৰ বহল এটা আয়তাকাৰ পুখুৰীৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। খননকাৰীসকলৰ মতে, এই জলপথটোৱে দুটা উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিছিল—বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা হিচাপে কাম কৰা আৰু বাসিন্দাসকলৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।<ref name="IAR1996"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে অনুমান কৰিছে যে গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে উজনি অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি পূব দিশৰ পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ বহন কৰিব পাৰে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> ==গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন== ===১৯৯৫–৯৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৫–৯৬ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে গোম্চিৰ প্ৰধান টিলা আৰু ১১.৫ একৰৰ প্ৰত্নস্থলীখনৰ একেবাৰে উত্তৰ-পশ্চিম কোণত পৰীক্ষামূলক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল। গোম্চি [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে আৰু অসম–অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তৰ ওচৰৰ [[মুৰ্কংচেলেক ৰেল ষ্টেচন]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="IAR1995">{{cite book |title=Indian Archaeology 1995–96: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> খননকাৰ্যৰ ফলত এটা ঘৰৰ গাঁথনিৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ উন্মোচিত হৈছিল। প্ৰায় আয়তাকাৰ আকৃতিৰ ২১ × ১৭ মিটাৰ জোখৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত দেৱালৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত ইটাৰ দহটা শাৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁথনিটোৰ ভিত্তি আৰু মজিয়াৰ স্তৰ দুয়োটাই চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল। মজিয়াৰ ওপৰত সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে এটা ওপৰাংশ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল। এই খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, ক্ৰছ-ক্ৰছ বা পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে সজোৱা ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰশী বা বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="IAR1995"/> উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত প্ৰত্নস্থলীখনক আদি মধ্যযুগৰ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> [[File:Pasighat ruin.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] ===১৯৯৬–৯৭ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৬–৯৭ চনৰ খননকাৰ্যত বসতিস্থলীখনৰ ইটাৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত অধিক অনুসন্ধান কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1996">{{cite book |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> এই খননৰ প্ৰতিবেদনতো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে অলংকৃত ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সামগ্ৰীসমূহৰ আকৃতি আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত খননকাৰীসকলে বসতিস্থলীখনৰ বসবাসৰ সময় আদি মধ্যযুগ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name="IAR1996"/> ==ওয়ানৰ সংলগ্ন প্ৰত্নস্থলী== [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় আৱাসিক প্ৰত্নস্থলী চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীখন ৰুকচিন–ওয়ান পথৰ পৰা ওয়ান–ওইৰামঘাট পথলৈকে প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন [[ছিয়াং নদী]]ৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমি তুলনামূলকভাৱে ওখ আৰু পলসুৱা বালিমাটিৰে গঠিত। ওয়ান আৰু ৰাণী গাঁৱৰ গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহৰ মাজত সাদৃশ্য পোৱাৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে সাময়িকভাৱে দুয়োখন প্ৰত্নস্থলী একে সময়ৰ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI"/> ওয়ানত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ বুলি চিনাক্ত কৰা এটা ক্ষুদ্ৰ ধাতুৰ মূৰ্তি উল্লেখযোগ্য। এই মূৰ্তিটোৰ জোখ প্ৰায় ৩.৫ × ২.৫ × ১.৫ চেণ্টিমিটাৰ।<ref name="Oyan-CASTEI"/> স্থানীয় গাঁওবাসীয়ে মূল্যৱান মণি, ধাতুৰ মূৰ্তি, পুৰণি মুদ্ৰা আৰু আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰাৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত ওয়ান প্ৰত্নস্থলীখন প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত পি. জে. দাসৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা বিভাগৰ তিনিজনীয়া এটা দলে ওয়ানত প্ৰাৰম্ভিক জৰীপ সম্পন্ন কৰিছিল। উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান মুদ্ৰা পৰীক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন নোহোৱালৈকে স্থানীয় প্ৰশাসনে অনুমতি অবিহনে অধিক খননকাৰ্য চলোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Archaeological survey in East Siyang village for beads, coins |work=The Times of India |date=1 January 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/archaeological-survey-in-east-siyang-village-for-beads-coins/articleshow/17847891.cms |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * বৰনগৰ, শদিয়া * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Ruins of Gomsi, East Siang District, A.P. |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=2002 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} {{East Siang District}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:পূব ছিয়াং জিলা]] [[শ্ৰেণী:পাছিঘাট]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 0roacpdetgg3agc2tlqlqgmltknk20z 646941 646939 2026-10-24T00:37:55Z Ananya Taye 28065 646941 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}} | location = ৰাণী গাঁও, [[পূব ছিয়াং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক বসতি | area = ১১.৫ একৰ | material = ইটা আৰু মাটি | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Museum"/> | built = ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref><ref>"From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D." {{harvcol|Bhargava|2008|p=311}}</ref> | abandoned = | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | archaeologists = | owner = ৰাজহুৱা | website = | notes = }} '''গোম্চি''' ({{lang-en|Gomsi}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ ৰাণী গাঁওত অৱস্থিত এখন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কাল নিৰ্ধাৰণ ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে ইয়াক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref> আনহাতে, গোপাল ভাৰ্গৱে ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা ইটা আৰু অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ ভিত্তিত চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Bhargava-Rani">{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Arunachal Pradesh |volume=21 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2008 |isbn=9788182054615 |chapter=Archaeological and Anthropological Findings |page=311 |url=https://ia601505.us.archive.org/18/items/in.ernet.dli.2015.150290/2015.150290.Encyclopaedia-Of-Art-And-Culture-In-Indiaarunachal-Pradesh-Vol-21_text.pdf |quote=From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D. }}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীখনক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="Museum">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীত এটা কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক চৌহদ আৰু তাৰ চাৰিওফালে এটা বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল আছে। বাহ্যিক অঞ্চলটোত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা বা ভেটি পোৱা গৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনত পোৱা চিৰিযুক্ত ইটাৰ ভেটিৰ সৈতে [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা অনুৰূপ গাঁথনিৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, ইয়াৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি ৰুক্মিণীনগৰত পোৱা ভেটিসমূহৰ সৈতে তুলনীয়। ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰ দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। গোম্চি প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা প্ৰশাসনিক বা সামৰিক শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই শিবিৰৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ লগতে সেই সময়ৰ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="Museum"/> এই বসতিৰ অংশ হিচাপে নিৰ্মিত এটা প্ৰাচীন কৃত্ৰিম পুখুৰীও আছে। ইয়াৰ ওচৰৰ ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। সেই ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে গোম্চিৰ মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে দুয়োটা স্থান একে সময়ৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI">{{cite web |title=Site of Oyan |work=Newsletter |publisher=Centre for Archaeological Studies & Training, Eastern India |url=https://castei.wb.gov.in/home/download/MDg0NjBiZjY1MzRkMzczMTkzNWE5MmFhY2VjODU3NzUxN2JiMzQ1ZWI3Y2ZiOTY5M2UxMTQyMWY0MDA3YmJjYmU4ZjRjMmMyMTVhM2Y0ZWFmMWFlNGEzZTk1ZWRkNjcwNmE3OGU1ODdmNDIwMDcyYWZlYzdkNGEyZDA0OWJmOTVRNGkvbVBES1k2d3R4ODFISGtEeUd1MkI2QitiWlhzU0ROcXNSUTlIUndWUkhoNkZmcmpjRjltYzY3QXdtd0pV |access-date=15 August 2026 }}</ref> [[File:Pasighat ruin 1.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ আন প্ৰত্নস্থলী, যেনে ৰুক্মিণীনগৰ আৰু নক্সাপৰ্বতত পোৱা ভেটিসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।]] ==বসতিস্থলীৰ বিন্যাস== গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত। ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে—প্ৰায় ৪.৩ একৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চল আৰু প্ৰায় ৭.২ একৰৰ বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল। কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চলত প্ৰায় ২১ মিটাৰ দীঘল আৰু ১৭ মিটাৰ বহল এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা বা ভেটি, ইংৰাজী ''L'' আখৰৰ আকৃতিৰ এটা মাটিৰ টিলা, এটা পুখুৰী আৰু উন্মোচিত ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আছে।<ref name="Arunachal-Archaeology">{{cite web |title=Archaeology |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |access-date=15 August 2026 }}</ref> বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চলত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা আছে। এই টিলাসমূহ সাধাৰণতে প্ৰায় ১৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ১০ মিটাৰ বহল। টিলাসমূহ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ মিটাৰ ব্যৱধানত অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰধান ইটাৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত গাঁথনিটোৰ ভিত্তিৰ পৰা অৱশিষ্ট মজিয়াৰ স্তৰলৈকে ইটাৰ দহটা শাৰী উদ্ধাৰ হৈছিল। খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল যে ইটাৰে নিৰ্মিত নিম্নাংশৰ ওপৰত থকা গাঁথনিটো কাঠ, বাঁহ বা আন সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ১৯৯৫–৯৬ চনৰ খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে প্ৰকাশ কৰা বিৱৰণত প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা চৌব্বিশটাতকৈ অধিক পৃথক জোখৰ ইটা পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> সমগ্ৰ বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৩.৫ মিটাৰ বহল এটা জলপথ বা নলা আছিল। এই নলাটো প্ৰায় ৩৮ মিটাৰ দীঘল আৰু ২৮ মিটাৰ বহল এটা আয়তাকাৰ পুখুৰীৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। খননকাৰীসকলৰ মতে, এই জলপথটোৱে দুটা উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিছিল—বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা হিচাপে কাম কৰা আৰু বাসিন্দাসকলৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।<ref name="IAR1996"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে অনুমান কৰিছে যে গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে উজনি অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি পূব দিশৰ পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ বহন কৰিব পাৰে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> ==গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন== ===১৯৯৫–৯৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৫–৯৬ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে গোম্চিৰ প্ৰধান টিলা আৰু ১১.৫ একৰৰ প্ৰত্নস্থলীখনৰ একেবাৰে উত্তৰ-পশ্চিম কোণত পৰীক্ষামূলক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল। গোম্চি [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে আৰু অসম–অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তৰ ওচৰৰ মুৰ্কংচেলেক ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="IAR1995">{{cite book |title=Indian Archaeology 1995–96: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> খননকাৰ্যৰ ফলত এটা ঘৰৰ গাঁথনিৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ উন্মোচিত হৈছিল। প্ৰায় আয়তাকাৰ আকৃতিৰ ২১ × ১৭ মিটাৰ জোখৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত দেৱালৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত ইটাৰ দহটা শাৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁথনিটোৰ ভিত্তি আৰু মজিয়াৰ স্তৰ দুয়োটাই চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল। মজিয়াৰ ওপৰত সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে এটা ওপৰাংশ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল। এই খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, ক্ৰছ-ক্ৰছ বা পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে সজোৱা ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰশী বা বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="IAR1995"/> উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত প্ৰত্নস্থলীখনক আদি মধ্যযুগৰ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> [[File:Pasighat ruin.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] ===১৯৯৬–৯৭ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৬–৯৭ চনৰ খননকাৰ্যত বসতিস্থলীখনৰ ইটাৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত অধিক অনুসন্ধান কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1996">{{cite book |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> এই খননৰ প্ৰতিবেদনতো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে অলংকৃত ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সামগ্ৰীসমূহৰ আকৃতি আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত খননকাৰীসকলে বসতিস্থলীখনৰ বসবাসৰ সময় আদি মধ্যযুগ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name="IAR1996"/> ==ওয়ানৰ সংলগ্ন প্ৰত্নস্থলী== [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় আৱাসিক প্ৰত্নস্থলী চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীখন ৰুকচিন–ওয়ান পথৰ পৰা ওয়ান–ওইৰামঘাট পথলৈকে প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন ছিয়াং নদীৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমি তুলনামূলকভাৱে ওখ আৰু পলসুৱা বালিমাটিৰে গঠিত। ওয়ান আৰু ৰাণী গাঁৱৰ গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহৰ মাজত সাদৃশ্য পোৱাৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে সাময়িকভাৱে দুয়োখন প্ৰত্নস্থলী একে সময়ৰ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI"/> ওয়ানত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ বুলি চিনাক্ত কৰা এটা ক্ষুদ্ৰ ধাতুৰ মূৰ্তি উল্লেখযোগ্য। এই মূৰ্তিটোৰ জোখ প্ৰায় ৩.৫ × ২.৫ × ১.৫ চেণ্টিমিটাৰ।<ref name="Oyan-CASTEI"/> স্থানীয় গাঁওবাসীয়ে মূল্যৱান মণি, ধাতুৰ মূৰ্তি, পুৰণি মুদ্ৰা আৰু আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰাৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত ওয়ান প্ৰত্নস্থলীখন প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত পি. জে. দাসৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা বিভাগৰ তিনিজনীয়া এটা দলে ওয়ানত প্ৰাৰম্ভিক জৰীপ সম্পন্ন কৰিছিল। উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান মুদ্ৰা পৰীক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন নোহোৱালৈকে স্থানীয় প্ৰশাসনে অনুমতি অবিহনে অধিক খননকাৰ্য চলোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Archaeological survey in East Siyang village for beads, coins |work=The Times of India |date=1 January 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/archaeological-survey-in-east-siyang-village-for-beads-coins/articleshow/17847891.cms |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * বৰনগৰ, শদিয়া * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Ruins of Gomsi, East Siang District, A.P. |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=2002 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:পূব ছিয়াং জিলা]] [[শ্ৰেণী:পাছিঘাট]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] bnegjqqy8649kh9hepoqmk4jehvu99n 646942 646941 2026-10-24T00:39:38Z Ananya Taye 28065 646942 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}} | location = ৰাণী গাঁও, [[পূব ছিয়াং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক বসতি | area = ১১.৫ একৰ | material = ইটা আৰু মাটি | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Museum"/> | built = ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref><ref>"From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D." {{harvcol|Bhargava|2008|p=311}}</ref> | abandoned = | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | archaeologists = | owner = ৰাজহুৱা | website = | notes = }} '''গোম্চি''' ({{lang-en|Gomsi}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ ৰাণী গাঁওত অৱস্থিত এখন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কাল নিৰ্ধাৰণ ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে ইয়াক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref> আনহাতে, গোপাল ভাৰ্গৱে ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা ইটা আৰু অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ ভিত্তিত চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Bhargava-Rani">{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Arunachal Pradesh |volume=21 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2008 |isbn=9788182054615 |chapter=Archaeological and Anthropological Findings |page=311 |url=https://ia601505.us.archive.org/18/items/in.ernet.dli.2015.150290/2015.150290.Encyclopaedia-Of-Art-And-Culture-In-Indiaarunachal-Pradesh-Vol-21_text.pdf |quote=From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D. }}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীখনক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="Museum">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীত এটা কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক চৌহদ আৰু তাৰ চাৰিওফালে এটা বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল আছে। বাহ্যিক অঞ্চলটোত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা বা ভেটি পোৱা গৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনত পোৱা চিৰিযুক্ত ইটাৰ ভেটিৰ সৈতে [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা অনুৰূপ গাঁথনিৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, ইয়াৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি ৰুক্মিণীনগৰত পোৱা ভেটিসমূহৰ সৈতে তুলনীয়। ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰ দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। গোম্চি প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা প্ৰশাসনিক বা সামৰিক শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই শিবিৰৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ লগতে সেই সময়ৰ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="Museum"/> এই বসতিৰ অংশ হিচাপে নিৰ্মিত এটা প্ৰাচীন কৃত্ৰিম পুখুৰীও আছে। ইয়াৰ ওচৰৰ ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। সেই ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে গোম্চিৰ মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে দুয়োটা স্থান একে সময়ৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI">{{cite web |title=Site of Oyan |work=Newsletter |publisher=Centre for Archaeological Studies & Training, Eastern India |url=https://castei.wb.gov.in/home/download/MDg0NjBiZjY1MzRkMzczMTkzNWE5MmFhY2VjODU3NzUxN2JiMzQ1ZWI3Y2ZiOTY5M2UxMTQyMWY0MDA3YmJjYmU4ZjRjMmMyMTVhM2Y0ZWFmMWFlNGEzZTk1ZWRkNjcwNmE3OGU1ODdmNDIwMDcyYWZlYzdkNGEyZDA0OWJmOTVRNGkvbVBES1k2d3R4ODFISGtEeUd1MkI2QitiWlhzU0ROcXNSUTlIUndWUkhoNkZmcmpjRjltYzY3QXdtd0pV |access-date=15 August 2026 }}</ref> [[File:Pasighat ruin 1.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ আন প্ৰত্নস্থলী, যেনে ৰুক্মিণীনগৰ আৰু নক্সাপৰ্বতত পোৱা ভেটিসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।]] ==বসতিস্থলীৰ বিন্যাস== গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত। ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে—প্ৰায় ৪.৩ একৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চল আৰু প্ৰায় ৭.২ একৰৰ বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল। কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চলত প্ৰায় ২১ মিটাৰ দীঘল আৰু ১৭ মিটাৰ বহল এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা বা ভেটি, ইংৰাজী ''L'' আখৰৰ আকৃতিৰ এটা মাটিৰ টিলা, এটা পুখুৰী আৰু উন্মোচিত ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আছে।<ref name="Arunachal-Archaeology">{{cite web |title=Archaeology |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |access-date=15 August 2026 }}</ref> বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চলত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা আছে। এই টিলাসমূহ সাধাৰণতে প্ৰায় ১৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ১০ মিটাৰ বহল। টিলাসমূহ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ মিটাৰ ব্যৱধানত অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰধান ইটাৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত গাঁথনিটোৰ ভিত্তিৰ পৰা অৱশিষ্ট মজিয়াৰ স্তৰলৈকে ইটাৰ দহটা শাৰী উদ্ধাৰ হৈছিল। খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল যে ইটাৰে নিৰ্মিত নিম্নাংশৰ ওপৰত থকা গাঁথনিটো কাঠ, বাঁহ বা আন সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ১৯৯৫–৯৬ চনৰ খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে প্ৰকাশ কৰা বিৱৰণত প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা চৌব্বিশটাতকৈ অধিক পৃথক জোখৰ ইটা পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> সমগ্ৰ বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৩.৫ মিটাৰ বহল এটা জলপথ বা নলা আছিল। এই নলাটো প্ৰায় ৩৮ মিটাৰ দীঘল আৰু ২৮ মিটাৰ বহল এটা আয়তাকাৰ পুখুৰীৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। খননকাৰীসকলৰ মতে, এই জলপথটোৱে দুটা উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিছিল—বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা হিচাপে কাম কৰা আৰু বাসিন্দাসকলৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।<ref name="IAR1996"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে অনুমান কৰিছে যে গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে উজনি অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি পূব দিশৰ পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ বহন কৰিব পাৰে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> ==গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন== ===১৯৯৫–৯৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৫–৯৬ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে গোম্চিৰ প্ৰধান টিলা আৰু ১১.৫ একৰৰ প্ৰত্নস্থলীখনৰ একেবাৰে উত্তৰ-পশ্চিম কোণত পৰীক্ষামূলক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল। গোম্চি [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে আৰু অসম–অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তৰ ওচৰৰ মুৰ্কংচেলেক ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="IAR1995">{{cite book |title=Indian Archaeology 1995–96: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> খননকাৰ্যৰ ফলত এটা ঘৰৰ গাঁথনিৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ উন্মোচিত হৈছিল। প্ৰায় আয়তাকাৰ আকৃতিৰ ২১ × ১৭ মিটাৰ জোখৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত দেৱালৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত ইটাৰ দহটা শাৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁথনিটোৰ ভিত্তি আৰু মজিয়াৰ স্তৰ দুয়োটাই চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল। মজিয়াৰ ওপৰত সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে এটা ওপৰাংশ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল। এই খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, ক্ৰছ-ক্ৰছ বা পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে সজোৱা ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰশী বা বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="IAR1995"/> উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত প্ৰত্নস্থলীখনক আদি মধ্যযুগৰ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> [[File:Pasighat ruin.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] ===১৯৯৬–৯৭ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৬–৯৭ চনৰ খননকাৰ্যত বসতিস্থলীখনৰ ইটাৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত অধিক অনুসন্ধান কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1996">{{cite book |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> এই খননৰ প্ৰতিবেদনতো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে অলংকৃত ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সামগ্ৰীসমূহৰ আকৃতি আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত খননকাৰীসকলে বসতিস্থলীখনৰ বসবাসৰ সময় আদি মধ্যযুগ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name="IAR1996"/> ==ওয়ানৰ সংলগ্ন প্ৰত্নস্থলী== [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় আৱাসিক প্ৰত্নস্থলী চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীখন ৰুকচিন–ওয়ান পথৰ পৰা ওয়ান–ওইৰামঘাট পথলৈকে প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন ছিয়াং নদীৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমি তুলনামূলকভাৱে ওখ আৰু পলসুৱা বালিমাটিৰে গঠিত। ওয়ান আৰু ৰাণী গাঁৱৰ গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহৰ মাজত সাদৃশ্য পোৱাৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে সাময়িকভাৱে দুয়োখন প্ৰত্নস্থলী একে সময়ৰ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI"/> ওয়ানত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ বুলি চিনাক্ত কৰা এটা ক্ষুদ্ৰ ধাতুৰ মূৰ্তি উল্লেখযোগ্য। এই মূৰ্তিটোৰ জোখ প্ৰায় ৩.৫ × ২.৫ × ১.৫ চেণ্টিমিটাৰ।<ref name="Oyan-CASTEI"/> স্থানীয় গাঁওবাসীয়ে মূল্যৱান মণি, ধাতুৰ মূৰ্তি, পুৰণি মুদ্ৰা আৰু আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰাৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত ওয়ান প্ৰত্নস্থলীখন প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত পি. জে. দাসৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা বিভাগৰ তিনিজনীয়া এটা দলে ওয়ানত প্ৰাৰম্ভিক জৰীপ সম্পন্ন কৰিছিল। উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান মুদ্ৰা পৰীক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন নোহোৱালৈকে স্থানীয় প্ৰশাসনে অনুমতি অবিহনে অধিক খননকাৰ্য চলোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Archaeological survey in East Siyang village for beads, coins |work=The Times of India |date=1 January 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/archaeological-survey-in-east-siyang-village-for-beads-coins/articleshow/17847891.cms |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * বৰনগৰ, শদিয়া * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Ruins of Gomsi, East Siang District, A.P. |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=2002 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] eiimu3rwpxlk5zu34frielj2nvn3qg7 646943 646942 2026-10-24T00:40:35Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[ৱিকিপিডিয়া:Article wizard/Sources]]ৰ পৰা [[গোম্চি]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 646942 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}} | location = ৰাণী গাঁও, [[পূব ছিয়াং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক বসতি | area = ১১.৫ একৰ | material = ইটা আৰু মাটি | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Museum"/> | built = ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref><ref>"From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D." {{harvcol|Bhargava|2008|p=311}}</ref> | abandoned = | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | archaeologists = | owner = ৰাজহুৱা | website = | notes = }} '''গোম্চি''' ({{lang-en|Gomsi}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ ৰাণী গাঁওত অৱস্থিত এখন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কাল নিৰ্ধাৰণ ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে ইয়াক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref> আনহাতে, গোপাল ভাৰ্গৱে ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা ইটা আৰু অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ ভিত্তিত চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Bhargava-Rani">{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Arunachal Pradesh |volume=21 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2008 |isbn=9788182054615 |chapter=Archaeological and Anthropological Findings |page=311 |url=https://ia601505.us.archive.org/18/items/in.ernet.dli.2015.150290/2015.150290.Encyclopaedia-Of-Art-And-Culture-In-Indiaarunachal-Pradesh-Vol-21_text.pdf |quote=From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D. }}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীখনক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="Museum">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীত এটা কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক চৌহদ আৰু তাৰ চাৰিওফালে এটা বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল আছে। বাহ্যিক অঞ্চলটোত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা বা ভেটি পোৱা গৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনত পোৱা চিৰিযুক্ত ইটাৰ ভেটিৰ সৈতে [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা অনুৰূপ গাঁথনিৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, ইয়াৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি ৰুক্মিণীনগৰত পোৱা ভেটিসমূহৰ সৈতে তুলনীয়। ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰ দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। গোম্চি প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা প্ৰশাসনিক বা সামৰিক শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই শিবিৰৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ লগতে সেই সময়ৰ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="Museum"/> এই বসতিৰ অংশ হিচাপে নিৰ্মিত এটা প্ৰাচীন কৃত্ৰিম পুখুৰীও আছে। ইয়াৰ ওচৰৰ ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। সেই ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে গোম্চিৰ মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে দুয়োটা স্থান একে সময়ৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI">{{cite web |title=Site of Oyan |work=Newsletter |publisher=Centre for Archaeological Studies & Training, Eastern India |url=https://castei.wb.gov.in/home/download/MDg0NjBiZjY1MzRkMzczMTkzNWE5MmFhY2VjODU3NzUxN2JiMzQ1ZWI3Y2ZiOTY5M2UxMTQyMWY0MDA3YmJjYmU4ZjRjMmMyMTVhM2Y0ZWFmMWFlNGEzZTk1ZWRkNjcwNmE3OGU1ODdmNDIwMDcyYWZlYzdkNGEyZDA0OWJmOTVRNGkvbVBES1k2d3R4ODFISGtEeUd1MkI2QitiWlhzU0ROcXNSUTlIUndWUkhoNkZmcmpjRjltYzY3QXdtd0pV |access-date=15 August 2026 }}</ref> [[File:Pasighat ruin 1.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ আন প্ৰত্নস্থলী, যেনে ৰুক্মিণীনগৰ আৰু নক্সাপৰ্বতত পোৱা ভেটিসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।]] ==বসতিস্থলীৰ বিন্যাস== গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত। ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে—প্ৰায় ৪.৩ একৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চল আৰু প্ৰায় ৭.২ একৰৰ বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল। কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চলত প্ৰায় ২১ মিটাৰ দীঘল আৰু ১৭ মিটাৰ বহল এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা বা ভেটি, ইংৰাজী ''L'' আখৰৰ আকৃতিৰ এটা মাটিৰ টিলা, এটা পুখুৰী আৰু উন্মোচিত ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আছে।<ref name="Arunachal-Archaeology">{{cite web |title=Archaeology |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |access-date=15 August 2026 }}</ref> বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চলত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা আছে। এই টিলাসমূহ সাধাৰণতে প্ৰায় ১৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ১০ মিটাৰ বহল। টিলাসমূহ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ মিটাৰ ব্যৱধানত অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰধান ইটাৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত গাঁথনিটোৰ ভিত্তিৰ পৰা অৱশিষ্ট মজিয়াৰ স্তৰলৈকে ইটাৰ দহটা শাৰী উদ্ধাৰ হৈছিল। খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল যে ইটাৰে নিৰ্মিত নিম্নাংশৰ ওপৰত থকা গাঁথনিটো কাঠ, বাঁহ বা আন সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ১৯৯৫–৯৬ চনৰ খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে প্ৰকাশ কৰা বিৱৰণত প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা চৌব্বিশটাতকৈ অধিক পৃথক জোখৰ ইটা পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> সমগ্ৰ বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৩.৫ মিটাৰ বহল এটা জলপথ বা নলা আছিল। এই নলাটো প্ৰায় ৩৮ মিটাৰ দীঘল আৰু ২৮ মিটাৰ বহল এটা আয়তাকাৰ পুখুৰীৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। খননকাৰীসকলৰ মতে, এই জলপথটোৱে দুটা উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিছিল—বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা হিচাপে কাম কৰা আৰু বাসিন্দাসকলৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।<ref name="IAR1996"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে অনুমান কৰিছে যে গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে উজনি অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি পূব দিশৰ পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ বহন কৰিব পাৰে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> ==গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন== ===১৯৯৫–৯৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৫–৯৬ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে গোম্চিৰ প্ৰধান টিলা আৰু ১১.৫ একৰৰ প্ৰত্নস্থলীখনৰ একেবাৰে উত্তৰ-পশ্চিম কোণত পৰীক্ষামূলক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল। গোম্চি [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে আৰু অসম–অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তৰ ওচৰৰ মুৰ্কংচেলেক ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="IAR1995">{{cite book |title=Indian Archaeology 1995–96: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> খননকাৰ্যৰ ফলত এটা ঘৰৰ গাঁথনিৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ উন্মোচিত হৈছিল। প্ৰায় আয়তাকাৰ আকৃতিৰ ২১ × ১৭ মিটাৰ জোখৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত দেৱালৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত ইটাৰ দহটা শাৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁথনিটোৰ ভিত্তি আৰু মজিয়াৰ স্তৰ দুয়োটাই চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল। মজিয়াৰ ওপৰত সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে এটা ওপৰাংশ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল। এই খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, ক্ৰছ-ক্ৰছ বা পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে সজোৱা ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰশী বা বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="IAR1995"/> উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত প্ৰত্নস্থলীখনক আদি মধ্যযুগৰ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> [[File:Pasighat ruin.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] ===১৯৯৬–৯৭ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৬–৯৭ চনৰ খননকাৰ্যত বসতিস্থলীখনৰ ইটাৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত অধিক অনুসন্ধান কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1996">{{cite book |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> এই খননৰ প্ৰতিবেদনতো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে অলংকৃত ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সামগ্ৰীসমূহৰ আকৃতি আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত খননকাৰীসকলে বসতিস্থলীখনৰ বসবাসৰ সময় আদি মধ্যযুগ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name="IAR1996"/> ==ওয়ানৰ সংলগ্ন প্ৰত্নস্থলী== [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় আৱাসিক প্ৰত্নস্থলী চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীখন ৰুকচিন–ওয়ান পথৰ পৰা ওয়ান–ওইৰামঘাট পথলৈকে প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন ছিয়াং নদীৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমি তুলনামূলকভাৱে ওখ আৰু পলসুৱা বালিমাটিৰে গঠিত। ওয়ান আৰু ৰাণী গাঁৱৰ গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহৰ মাজত সাদৃশ্য পোৱাৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে সাময়িকভাৱে দুয়োখন প্ৰত্নস্থলী একে সময়ৰ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI"/> ওয়ানত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ বুলি চিনাক্ত কৰা এটা ক্ষুদ্ৰ ধাতুৰ মূৰ্তি উল্লেখযোগ্য। এই মূৰ্তিটোৰ জোখ প্ৰায় ৩.৫ × ২.৫ × ১.৫ চেণ্টিমিটাৰ।<ref name="Oyan-CASTEI"/> স্থানীয় গাঁওবাসীয়ে মূল্যৱান মণি, ধাতুৰ মূৰ্তি, পুৰণি মুদ্ৰা আৰু আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰাৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত ওয়ান প্ৰত্নস্থলীখন প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত পি. জে. দাসৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা বিভাগৰ তিনিজনীয়া এটা দলে ওয়ানত প্ৰাৰম্ভিক জৰীপ সম্পন্ন কৰিছিল। উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান মুদ্ৰা পৰীক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন নোহোৱালৈকে স্থানীয় প্ৰশাসনে অনুমতি অবিহনে অধিক খননকাৰ্য চলোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Archaeological survey in East Siyang village for beads, coins |work=The Times of India |date=1 January 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/archaeological-survey-in-east-siyang-village-for-beads-coins/articleshow/17847891.cms |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * বৰনগৰ, শদিয়া * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Ruins of Gomsi, East Siang District, A.P. |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=2002 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] eiimu3rwpxlk5zu34frielj2nvn3qg7 646950 646943 2026-10-24T00:49:56Z Ananya Taye 28065 646950 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}} | location = ৰাণী গাঁও, [[পূব ছিয়াং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক বসতি | area = ১১.৫ একৰ | material = ইটা আৰু মাটি | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Museum"/> | built = ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref><ref name="Bhargava-Rani"/> | abandoned = | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | archaeologists = | owner = ৰাজহুৱা | website = | notes = }} '''গোম্চি''' ({{lang-en|Gomsi}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ ৰাণী গাঁওত অৱস্থিত এখন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কাল নিৰ্ধাৰণ ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে ইয়াক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref> আনহাতে, গোপাল ভাৰ্গৱে ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা ইটা আৰু অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ ভিত্তিত চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Bhargava-Rani">{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Arunachal Pradesh |volume=21 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2008 |isbn=9788182054615 |chapter=Archaeological and Anthropological Findings |page=311 |url=https://ia601505.us.archive.org/18/items/in.ernet.dli.2015.150290/2015.150290.Encyclopaedia-Of-Art-And-Culture-In-Indiaarunachal-Pradesh-Vol-21_text.pdf |quote=From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D. }}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীখনক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="Museum">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীত এটা কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক চৌহদ আৰু তাৰ চাৰিওফালে এটা বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল আছে। বাহ্যিক অঞ্চলটোত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা বা ভেটি পোৱা গৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনত পোৱা চিৰিযুক্ত ইটাৰ ভেটিৰ সৈতে [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা অনুৰূপ গাঁথনিৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, ইয়াৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি ৰুক্মিণীনগৰত পোৱা ভেটিসমূহৰ সৈতে তুলনীয়। ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰ দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। গোম্চি প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা প্ৰশাসনিক বা সামৰিক শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই শিবিৰৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ লগতে সেই সময়ৰ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="Museum"/> এই বসতিৰ অংশ হিচাপে নিৰ্মিত এটা প্ৰাচীন কৃত্ৰিম পুখুৰীও আছে। ইয়াৰ ওচৰৰ ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। সেই ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে গোম্চিৰ মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে দুয়োটা স্থান একে সময়ৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI">{{cite web |title=Site of Oyan |work=Newsletter |publisher=Centre for Archaeological Studies & Training, Eastern India |url=https://castei.wb.gov.in/home/download/MDg0NjBiZjY1MzRkMzczMTkzNWE5MmFhY2VjODU3NzUxN2JiMzQ1ZWI3Y2ZiOTY5M2UxMTQyMWY0MDA3YmJjYmU4ZjRjMmMyMTVhM2Y0ZWFmMWFlNGEzZTk1ZWRkNjcwNmE3OGU1ODdmNDIwMDcyYWZlYzdkNGEyZDA0OWJmOTVRNGkvbVBES1k2d3R4ODFISGtEeUd1MkI2QitiWlhzU0ROcXNSUTlIUndWUkhoNkZmcmpjRjltYzY3QXdtd0pV |access-date=15 August 2026 }}</ref> [[File:Pasighat ruin 1.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ আন প্ৰত্নস্থলী, যেনে ৰুক্মিণীনগৰ আৰু নক্সাপৰ্বতত পোৱা ভেটিসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।]] ==বসতিস্থলীৰ বিন্যাস== গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত। ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে—প্ৰায় ৪.৩ একৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চল আৰু প্ৰায় ৭.২ একৰৰ বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল। কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চলত প্ৰায় ২১ মিটাৰ দীঘল আৰু ১৭ মিটাৰ বহল এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা বা ভেটি, ইংৰাজী ''L'' আখৰৰ আকৃতিৰ এটা মাটিৰ টিলা, এটা পুখুৰী আৰু উন্মোচিত ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আছে।<ref name="Arunachal-Archaeology">{{cite web |title=Archaeology |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |access-date=15 August 2026 }}</ref> বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চলত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা আছে। এই টিলাসমূহ সাধাৰণতে প্ৰায় ১৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ১০ মিটাৰ বহল। টিলাসমূহ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ মিটাৰ ব্যৱধানত অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰধান ইটাৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত গাঁথনিটোৰ ভিত্তিৰ পৰা অৱশিষ্ট মজিয়াৰ স্তৰলৈকে ইটাৰ দহটা শাৰী উদ্ধাৰ হৈছিল। খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল যে ইটাৰে নিৰ্মিত নিম্নাংশৰ ওপৰত থকা গাঁথনিটো কাঠ, বাঁহ বা আন সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ১৯৯৫–৯৬ চনৰ খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে প্ৰকাশ কৰা বিৱৰণত প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা চৌব্বিশটাতকৈ অধিক পৃথক জোখৰ ইটা পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> সমগ্ৰ বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৩.৫ মিটাৰ বহল এটা জলপথ বা নলা আছিল। এই নলাটো প্ৰায় ৩৮ মিটাৰ দীঘল আৰু ২৮ মিটাৰ বহল এটা আয়তাকাৰ পুখুৰীৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। খননকাৰীসকলৰ মতে, এই জলপথটোৱে দুটা উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিছিল—বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা হিচাপে কাম কৰা আৰু বাসিন্দাসকলৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।<ref name="IAR1996"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে অনুমান কৰিছে যে গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে উজনি অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি পূব দিশৰ পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ বহন কৰিব পাৰে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> ==গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন== ===১৯৯৫–৯৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৫–৯৬ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে গোম্চিৰ প্ৰধান টিলা আৰু ১১.৫ একৰৰ প্ৰত্নস্থলীখনৰ একেবাৰে উত্তৰ-পশ্চিম কোণত পৰীক্ষামূলক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল। গোম্চি [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে আৰু অসম–অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তৰ ওচৰৰ মুৰ্কংচেলেক ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="IAR1995">{{cite book |title=Indian Archaeology 1995–96: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> খননকাৰ্যৰ ফলত এটা ঘৰৰ গাঁথনিৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ উন্মোচিত হৈছিল। প্ৰায় আয়তাকাৰ আকৃতিৰ ২১ × ১৭ মিটাৰ জোখৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত দেৱালৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত ইটাৰ দহটা শাৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁথনিটোৰ ভিত্তি আৰু মজিয়াৰ স্তৰ দুয়োটাই চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল। মজিয়াৰ ওপৰত সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে এটা ওপৰাংশ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল। এই খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, ক্ৰছ-ক্ৰছ বা পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে সজোৱা ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰশী বা বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="IAR1995"/> উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত প্ৰত্নস্থলীখনক আদি মধ্যযুগৰ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> [[File:Pasighat ruin.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] ===১৯৯৬–৯৭ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৬–৯৭ চনৰ খননকাৰ্যত বসতিস্থলীখনৰ ইটাৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত অধিক অনুসন্ধান কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1996">{{cite book |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> এই খননৰ প্ৰতিবেদনতো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে অলংকৃত ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সামগ্ৰীসমূহৰ আকৃতি আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত খননকাৰীসকলে বসতিস্থলীখনৰ বসবাসৰ সময় আদি মধ্যযুগ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name="IAR1996"/> ==ওয়ানৰ সংলগ্ন প্ৰত্নস্থলী== [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় আৱাসিক প্ৰত্নস্থলী চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীখন ৰুকচিন–ওয়ান পথৰ পৰা ওয়ান–ওইৰামঘাট পথলৈকে প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন ছিয়াং নদীৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমি তুলনামূলকভাৱে ওখ আৰু পলসুৱা বালিমাটিৰে গঠিত। ওয়ান আৰু ৰাণী গাঁৱৰ গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহৰ মাজত সাদৃশ্য পোৱাৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে সাময়িকভাৱে দুয়োখন প্ৰত্নস্থলী একে সময়ৰ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI"/> ওয়ানত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ বুলি চিনাক্ত কৰা এটা ক্ষুদ্ৰ ধাতুৰ মূৰ্তি উল্লেখযোগ্য। এই মূৰ্তিটোৰ জোখ প্ৰায় ৩.৫ × ২.৫ × ১.৫ চেণ্টিমিটাৰ।<ref name="Oyan-CASTEI"/> স্থানীয় গাঁওবাসীয়ে মূল্যৱান মণি, ধাতুৰ মূৰ্তি, পুৰণি মুদ্ৰা আৰু আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰাৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত ওয়ান প্ৰত্নস্থলীখন প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত পি. জে. দাসৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা বিভাগৰ তিনিজনীয়া এটা দলে ওয়ানত প্ৰাৰম্ভিক জৰীপ সম্পন্ন কৰিছিল। উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান মুদ্ৰা পৰীক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন নোহোৱালৈকে স্থানীয় প্ৰশাসনে অনুমতি অবিহনে অধিক খননকাৰ্য চলোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Archaeological survey in East Siyang village for beads, coins |work=The Times of India |date=1 January 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/archaeological-survey-in-east-siyang-village-for-beads-coins/articleshow/17847891.cms |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * বৰনগৰ, শদিয়া * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Ruins of Gomsi, East Siang District, A.P. |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=2002 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] r2cmkmh12hx754u2qyf0qx4c7kj9o5z 647011 646950 2026-10-24T03:24:07Z Ananya Taye 28065 647011 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}} | location = ৰাণী গাঁও, [[পূব ছিয়াং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক বসতি | area = ১১.৫ একৰ | material = ইটা আৰু মাটি | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Museum"/> | built = ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref><ref name="Bhargava-Rani"/> | abandoned = | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | archaeologists = | owner = ৰাজহুৱা | website = | notes = }} '''গোম্চি''' ({{lang-en|Gomsi}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ ৰাণী গাঁওত অৱস্থিত এখন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কাল নিৰ্ধাৰণ ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে ইয়াক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref> আনহাতে, গোপাল ভাৰ্গৱে ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা ইটা আৰু অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ ভিত্তিত চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Bhargava-Rani">{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Arunachal Pradesh |volume=21 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2008 |isbn=9788182054615 |chapter=Archaeological and Anthropological Findings |page=311 |url=https://ia601505.us.archive.org/18/items/in.ernet.dli.2015.150290/2015.150290.Encyclopaedia-Of-Art-And-Culture-In-Indiaarunachal-Pradesh-Vol-21_text.pdf |quote=From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D. }}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীখনক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="Museum">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীত এটা কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক চৌহদ আৰু তাৰ চাৰিওফালে এটা বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল আছে। বাহ্যিক অঞ্চলটোত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা বা ভেটি পোৱা গৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনত পোৱা চিৰিযুক্ত ইটাৰ ভেটিৰ সৈতে [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা অনুৰূপ গাঁথনিৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, ইয়াৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি ৰুক্মিণীনগৰত পোৱা ভেটিসমূহৰ সৈতে তুলনীয়। ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰ দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। গোম্চি প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা প্ৰশাসনিক বা সামৰিক শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই শিবিৰৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ লগতে সেই সময়ৰ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="Museum"/> এই বসতিৰ অংশ হিচাপে নিৰ্মিত এটা প্ৰাচীন কৃত্ৰিম পুখুৰীও আছে। ইয়াৰ ওচৰৰ ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। সেই ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে গোম্চিৰ মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে দুয়োটা স্থান একে সময়ৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI">{{cite web |title=Site of Oyan |work=Newsletter |publisher=Centre for Archaeological Studies & Training, Eastern India |url=https://castei.wb.gov.in/home/download/MDg0NjBiZjY1MzRkMzczMTkzNWE5MmFhY2VjODU3NzUxN2JiMzQ1ZWI3Y2ZiOTY5M2UxMTQyMWY0MDA3YmJjYmU4ZjRjMmMyMTVhM2Y0ZWFmMWFlNGEzZTk1ZWRkNjcwNmE3OGU1ODdmNDIwMDcyYWZlYzdkNGEyZDA0OWJmOTVRNGkvbVBES1k2d3R4ODFISGtEeUd1MkI2QitiWlhzU0ROcXNSUTlIUndWUkhoNkZmcmpjRjltYzY3QXdtd0pV |access-date=15 August 2026 }}</ref> [[File:Pasighat ruin 1.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ আন প্ৰত্নস্থলী, যেনে ৰুক্মিণীনগৰ আৰু নক্সাপৰ্বতত পোৱা ভেটিসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।]] ==বসতিস্থলীৰ বিন্যাস== গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত। ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে—প্ৰায় ৪.৩ একৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চল আৰু প্ৰায় ৭.২ একৰৰ বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল। কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চলত প্ৰায় ২১ মিটাৰ দীঘল আৰু ১৭ মিটাৰ বহল এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা বা ভেটি, ইংৰাজী ''L'' আখৰৰ আকৃতিৰ এটা মাটিৰ টিলা, এটা পুখুৰী আৰু উন্মোচিত ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আছে।<ref name="Arunachal-Archaeology">{{cite web |title=Archaeology |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |access-date=15 August 2026 }}</ref> বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চলত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা আছে। এই টিলাসমূহ সাধাৰণতে প্ৰায় ১৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ১০ মিটাৰ বহল। টিলাসমূহ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ মিটাৰ ব্যৱধানত অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰধান ইটাৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত গাঁথনিটোৰ ভিত্তিৰ পৰা অৱশিষ্ট মজিয়াৰ স্তৰলৈকে ইটাৰ দহটা শাৰী উদ্ধাৰ হৈছিল। খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল যে ইটাৰে নিৰ্মিত নিম্নাংশৰ ওপৰত থকা গাঁথনিটো কাঠ, বাঁহ বা আন সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ১৯৯৫–৯৬ চনৰ খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে প্ৰকাশ কৰা বিৱৰণত প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা চৌব্বিশটাতকৈ অধিক পৃথক জোখৰ ইটা পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> সমগ্ৰ বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৩.৫ মিটাৰ বহল এটা জলপথ বা নলা আছিল। এই নলাটো প্ৰায় ৩৮ মিটাৰ দীঘল আৰু ২৮ মিটাৰ বহল এটা আয়তাকাৰ পুখুৰীৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। খননকাৰীসকলৰ মতে, এই জলপথটোৱে দুটা উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিছিল—বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা হিচাপে কাম কৰা আৰু বাসিন্দাসকলৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।<ref name="IAR1996"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে অনুমান কৰিছে যে গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে উজনি অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি পূব দিশৰ পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ বহন কৰিব পাৰে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> ==গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন== ===১৯৯৫–৯৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৫–৯৬ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে গোম্চিৰ প্ৰধান টিলা আৰু ১১.৫ একৰৰ প্ৰত্নস্থলীখনৰ একেবাৰে উত্তৰ-পশ্চিম কোণত পৰীক্ষামূলক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল। গোম্চি [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে আৰু অসম–অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তৰ ওচৰৰ মুৰ্কংচেলেক ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="IAR1995">{{cite book |title=Indian Archaeology 1995–96: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> খননকাৰ্যৰ ফলত এটা ঘৰৰ গাঁথনিৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ উন্মোচিত হৈছিল। প্ৰায় আয়তাকাৰ আকৃতিৰ ২১ × ১৭ মিটাৰ জোখৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত দেৱালৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত ইটাৰ দহটা শাৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁথনিটোৰ ভিত্তি আৰু মজিয়াৰ স্তৰ দুয়োটাই চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল। মজিয়াৰ ওপৰত সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে এটা ওপৰাংশ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল। এই খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, ক্ৰছ-ক্ৰছ বা পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে সজোৱা ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰশী বা বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="IAR1995"/> উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত প্ৰত্নস্থলীখনক আদি মধ্যযুগৰ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> [[File:Pasighat ruin.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] ===১৯৯৬–৯৭ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৬–৯৭ চনৰ খননকাৰ্যত বসতিস্থলীখনৰ ইটাৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত অধিক অনুসন্ধান কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1996">{{cite book |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> এই খননৰ প্ৰতিবেদনতো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে অলংকৃত ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সামগ্ৰীসমূহৰ আকৃতি আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত খননকাৰীসকলে বসতিস্থলীখনৰ বসবাসৰ সময় আদি মধ্যযুগ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name="IAR1996"/> ==ওয়ানৰ সংলগ্ন প্ৰত্নস্থলী== [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় আৱাসিক প্ৰত্নস্থলী চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীখন ৰুকচিন–ওয়ান পথৰ পৰা ওয়ান–ওইৰামঘাট পথলৈকে প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন ছিয়াং নদীৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমি তুলনামূলকভাৱে ওখ আৰু পলসুৱা বালিমাটিৰে গঠিত। ওয়ান আৰু ৰাণী গাঁৱৰ গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহৰ মাজত সাদৃশ্য পোৱাৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে সাময়িকভাৱে দুয়োখন প্ৰত্নস্থলী একে সময়ৰ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI"/> ওয়ানত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ বুলি চিনাক্ত কৰা এটা ক্ষুদ্ৰ ধাতুৰ মূৰ্তি উল্লেখযোগ্য। এই মূৰ্তিটোৰ জোখ প্ৰায় ৩.৫ × ২.৫ × ১.৫ চেণ্টিমিটাৰ।<ref name="Oyan-CASTEI"/> স্থানীয় গাঁওবাসীয়ে মূল্যৱান মণি, ধাতুৰ মূৰ্তি, পুৰণি মুদ্ৰা আৰু আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰাৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত ওয়ান প্ৰত্নস্থলীখন প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত পি. জে. দাসৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা বিভাগৰ তিনিজনীয়া এটা দলে ওয়ানত প্ৰাৰম্ভিক জৰীপ সম্পন্ন কৰিছিল। উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান মুদ্ৰা পৰীক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন নোহোৱালৈকে স্থানীয় প্ৰশাসনে অনুমতি অবিহনে অধিক খননকাৰ্য চলোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Archaeological survey in East Siyang village for beads, coins |work=The Times of India |date=1 January 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/archaeological-survey-in-east-siyang-village-for-beads-coins/articleshow/17847891.cms |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * নক্সাপৰ্বত ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Ruins of Gomsi, East Siang District, A.P. |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=2002 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 3okxbu0etbzhfy3zicczprhkrkk7h04 4 140430 646944 2026-10-24T00:40:35Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[ৱিকিপিডিয়া:Article wizard/Sources]]ৰ পৰা [[গোম্চি]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 646944 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[গোম্চি]] 6gtdnro83d97jf0ukot3qnqn9yhim4e 0 140431 647004 2026-10-24T03:19:36Z Ananya Taye 28065 -- Draft creation using the [[WP:Article wizard]] -- 647004 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|শদিয়াৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ আৰু দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী}} {{Infobox historic site | name = বৰনগৰ | other_name = ডিক্ৰাং নগৰ বা চে-লুং<ref name="Jacquesson-Celung">{{cite web |last=Jacquesson |first=François |title=Ahom Raja Suhum's War Against the Chutias: The Texts |page=23 |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations/page/n21/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=14 August 2026 }}</ref> | image = Historical cities of Sadiya.jpg | alt = ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ তিনিখন নগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ | caption = সাধয়াপুৰৰ আন দুখন নগৰৰ সৈতে বৰনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ। | pushpin_alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = | mapframe-wikidata = | mapframe-zoom = | location = [[শদিয়া]], [[অসম]], ভাৰত | type = দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = মধ্যযুগ | epochs = | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''বৰনগৰ''' ({{lang-en|Barnagar}}) আছিল পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ [[শদিয়া]] অঞ্চলত অৱস্থিত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এখন ঐতিহাসিক বসতিস্থলী আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলে চলোৱা অন্তিম সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণত কেইবাখনো [[বুৰঞ্জী]]ত বৰনগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বুৰঞ্জী অনুসৰি, আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]] ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ আগবাঢ়িছিল। আন বুৰঞ্জীসমূহত বিজয়ী আহোম সৈন্যসকলে বৰনগৰলৈ উভতি আহি বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তি আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as }}</ref><ref name="Satsari">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |pages=59–60 |language=as }}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64 }}</ref> টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখিত বৰনগৰ আছিল বুৰঞ্জীসমূহত বৰ্ণিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ তিনিখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল থাংগিৰি বা দৈথাং (''Doi-Thang''), যাক বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, আৰু চন্দনগিৰি বা দৈ-চন্তান (''Doi-Chantan''), যাক বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ঐতিহাসিক শদিয়া অঞ্চলত ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ বিষয়া ই. এ. ৰ'লাটে আৰু ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত এছ. এফ. হেনেই দিছিল। হেনেই অঞ্চলটোত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰে বান্ধি নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ পুখুৰী, বালিশিলৰ গাঁথনি আৰু অন্যান্য ধ্বংসাৱশেষৰ তথ্য লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ এই অৱশেষসমূহক এখন বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ নিদৰ্শন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845">{{cite journal |last=Rowlatt |first=E. A. |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=14 |year=1845 |page=494 }}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472 }}</ref> ভৌগোলিক তথ্যৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। অৱশ্যে এই চিনাক্তকৰণ এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা নাই। ==অৱস্থান== ঐতিহাসিক তথ্যসমূহে বৰনগৰক শদিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ ভিতৰত অৱস্থিত বুলি সূচায়। অন্তিম [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘাত]]ৰ সময়ত, অসমীয়া ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুহুংমুঙে ''বাম বাট'' বা ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত চন্দনগিৰিলৈ আশ্ৰয় ল'বলৈ আঁতৰি গৈছিল।<ref name="AB1945"/> টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''তো চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধৰ পিছত চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়তো তেওঁ বৰনগৰত উপস্থিত হোৱা বুলি একেখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="AhomBuranji"/> হেনেই বৰ্ণনা কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু দিবাং নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত হেনেই এটা স্থানত নদী দুখনৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় পাঁচ মাইল বুলি উল্লেখ কৰিছিল। দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত এটা প্ৰধান পুখুৰী ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰৰ ওচৰত আছিল। এই পুখুৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত দুৰ্গীকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই ধ্বংসাৱশেষসমূহক অধিক বৃহৎ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অংশ বুলি গণ্য কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা আৰু অতীতৰ খেতিপথাৰ সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ প্ৰায় ১০–১২ মাইল দূৰত্বজুৰি সংশ্লিষ্ট প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ বিস্তৃত আছিল। এই বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত সেই সময়ত ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰ আৰু ''চিচুপাল নগৰ'' (''Sisoopal Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত বৰনগৰক ইয়াৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত বসতিসমূহৰ পৰা পৃথককৈ উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুহুংমুং পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীত অৱস্থান কৰি থকাৰ বিপৰীতে আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলক দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে পঠিওৱা হৈছিল। চন্দনগিৰিৰ সামৰিক অভিযানৰ পিছত সেনাপতিসকল পুনৰ আহোম ৰজাৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। তাৰ পিছত ৰজাই বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ যাত্ৰা কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="AhomBuranji"/> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক পাহাৰৰ ওপৰত থকা আন দুটা দুৰ্গৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰে। ই বৰনগৰ শদিয়াৰ সমতল অঞ্চলৰ এখন বসতিস্থলী আছিল বুলি কৰা অনুমানৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে শদিয়া অঞ্চলত হেনেই চলোৱা অনুসন্ধানসমূহৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰি ইয়াৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত নগৰসমূহক এটা বৃহৎ স্থলপথ-যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছিল। তেওঁ হেনেইৰ এই মত উল্লেখ কৰিছিল যে কোচ ৰজা [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ বিদ্যমান আছিল। এই পথটোৱে শদিয়াৰ পূবফালে থকা পুৰণি নগৰসমূহক উজনি অসমৰ পশ্চিমফালৰ জিলাসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। লগতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলেও এই পথ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে এই প্ৰাচীন পথটোক ষোড়শ শতিকাৰ ''কমল আলি''ৰ পৰা পৃথক বুলি দেখুৱাইছিল। কমলী আলি আছিল নৰনাৰায়ণৰ অধীনত কোচবিহাৰৰ পৰা অসমৰ নাৰায়ণপুৰলৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ।<ref name="Shakespear1914-road">{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |location=London |publisher=Macmillan and Co. |year=1914 |pages=24, 84–85 }}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু চিনাক্তকৰণ== ''বৰনগৰ'' নামৰ অৰ্থ হৈছে ''বৃহৎ নগৰ'' বা ''ডাঙৰ চহৰ''। শদিয়াৰ চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰৰ বিৱৰণত অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত এই নামটো প্ৰত্যক্ষভাৱে পোৱা যায়।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/> সংশ্লিষ্ট আহোম বুৰঞ্জীত ঠাইখনক ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''ত থকা ''Chao-pha tam Che-lung'' বাক্যাংশটো গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদৰ সেই বিৱৰণৰ সৈতে মিলে, য'ত বন্দী চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সম্পত্তিসমূহ বৰনগৰত আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Jacquesson-Celung"/><ref name="AhomBuranji"/> ''চে-লুং'' নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থও ''বৃহৎ নগৰ''। ''Ahom Lexicons'' অনুসৰি, টাই-আহোম ভাষাৰ ''che'' শব্দৰ অৰ্থ ''নগৰ'' আৰু ''lung'' শব্দৰ অৰ্থ ''ডাঙৰ'' বা ''মহান''।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Bimala Kanta |editor-last2=Deodhai Phukan |editor-first2=Nanda Nath |title=Ahom Lexicons: Based on Original Tai Manuscripts |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |location=Gauhati |year=1964 |pages=108, 128 }}</ref> ডিক্ৰং নদীৰ পাৰৰ বিস্তৃত ধ্বংসাৱশেষসমূহক বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যৰ ভৌগোলিক সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আগবঢ়োৱা হৈছে। ৰ'লাট আৰু হেনেই দুয়োজনে স্বতন্ত্ৰভাৱে শদিয়াৰ ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত আৰু পূৰ্বতে জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জৰীপৰ সময়ত হেনেই দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজত অৱস্থিত ''প্ৰিথিমী'' (''Pritthimee'') অথবা কিছুমান স্থানীয় তথ্যদাতাৰ মতে ''ফুনটুক নগৰ'' (''Phoontook Nuggur'') নামৰ এখন প্ৰাচীন ঠাইত বা তাৰ ওচৰত থকা বুলি কোৱা এটা মন্দিৰ আৰু পুখুৰীৰ সন্ধান কৰিছিল। অনুসন্ধানৰ সময়ত তেওঁ বিস্তৃত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যদিও বিচাৰি থকা বিশেষ মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো চিনাক্ত কৰিব পৰা নাছিল। সেয়েহে প্ৰিথিমীৰ প্ৰকৃত অৱস্থান তেওঁ অনিৰ্ণীত অৱস্থাতেই ৰাখিছিল।<ref name="Hannay1848"/> আধুনিক এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপত হেনেইৰ প্ৰিথিমীক শদিয়াত বৰ্তমান অৱশিষ্ট থকা প্ৰতিমাগড় প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাময়িকভাৱে তুলনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই গৱেষণাত দুয়োটা স্থানৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ মাজত সন্তোষজনক মিল নথকাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Buragohain |first=Satabdi |title=Archaeological Remains of Sadiya: Exploring the Easternmost Frontier of Assam |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=8 |issue=1 |year=2026 |pages=6–7 }}</ref> ==ইতিহাস== ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চললৈ আহোমসকলৰ অগ্ৰগতিৰ অধিক বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাজন নিজৰ ৰাজধানীলৈ উভতি নগৈ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত চন্দনগিৰিত আশ্ৰয় লৈছিল। এটা চুতীয়া দুৰ্গ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে সেই স্থানত ৰাতিটো কটাইছিল। পিছদিনা তেওঁ চন্দনগিৰি আৰু থাংগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল, আনহাতে নিজে বৰনগৰলৈ আগবাঢ়িছিল।<ref name="Deodhai">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1932 |page=108 |language=as }}</ref> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক চুতীয়া বাহিনীয়ে আশ্ৰয় লোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে দেখুৱায়। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তিম যুদ্ধ=== চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ অন্তিম সংঘাতৰ বিৱৰণত বৰনগৰৰ বিশেষ উল্লেখ পোৱা যায়। ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে হোৱা আলোচনা বিফল হোৱাৰ পিছত চুহুংমুঙে সৈন্যবাহিনীৰ সৈতে ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। আহোম বাহিনীৰ অগ্ৰগতিৰ খবৰ পাই চুতীয়া ৰজাই প্ৰায় দুশজন অনুগামীৰ সৈতে চন্দনগিৰিলৈ আঁতৰি গৈছিল। একেটা সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণতে শদিয়াৰ পতনৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945"/> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত এই ঘটনাৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণ পোৱা যায়। চুতীয়া ৰাজকীয় বাহিনীৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোম সৈন্যসকলে ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ উভতি আহিছিল। তাত বন্দী লোকসকল আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিসমূহ চুহুংমুঙৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref name="Satsari"/> গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা টাই-আহোম বুৰঞ্জীতো ইয়াৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিল থকা বিৱৰণ পোৱা যায়। চন্দনগিৰিত চুতীয়া ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম সেনাপতিসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, পীৰা, অলংকাৰ আদি ৰাজকীয় সামগ্ৰী অধিকাৰ কৰিছিল। লগতে ৰাজপৰিয়ালৰ কেইবাজনো সদস্যক বন্দী কৰিছিল। এই সকলো সামগ্ৰী আৰু বন্দীসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত বৰনগৰত চুহুংমুঙৰ ওচৰত উপস্থিত কৰোৱা হৈছিল। তাৰ পিছত আহোম ৰজাই অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ===১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উল্লেখ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলত নিযুক্ত আহোম বিষয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনীয়ে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চুহুংমুং চুতীয়া দেশলৈ আগবাঢ়ি গৈ ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানীত প্ৰৱেশ'' কৰিছিল। সেই সময়ত আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলে দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ পাৰত, লগতে দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান চলাইছিল।<ref name="AhomBuranji"/> চন্দনগিৰিত পুনৰ যুদ্ধ হোৱাৰ পিছত একেখন বুৰঞ্জীত চুহুংমুঙে ''বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ গুচি যোৱা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ লোহিত নদীৰ উজনি দিশে আগবাঢ়িছিল। এই বিৱৰণে বৰনগৰক চুহুংমুঙে অধিকাৰ কৰা পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰে। অৱশ্যে বুৰঞ্জীখনত ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানী'' আৰু ''বৰনগৰ'' এই দুটা অভিব্যক্তি একেটা বাক্যতে স্পষ্টভাৱে সমাৰ্থক বুলি উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত ফ্ৰাচেংমুং আৰু ব-ঙেনক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰখা হৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ==স্থাপত্য== ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত বৰ্ণিত ধ্বংসাৱশেষসমূহত বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা, জলব্যৱস্থাপনা আৰু ইটা তথা শিলৰ গাঁথনিৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছিল। হেনেই ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰত থকা এটা প্ৰধান পুখুৰীৰ ওচৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তাৰ সৈতে সংযুক্ত পৰিখাৰ বিৱৰণ দিছিল। এই মাটিৰ প্ৰাচীৰটো প্ৰথমে দক্ষিণ-পশ্চিম আৰু পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। তাৰ পিছত উত্তৰ-পশ্চিম দিশে ঘূৰি উত্তৰফালে বিস্তৃত হৈছিল। প্ৰাচীৰটোৰ অৱশেষ কেইবামাইল দূৰলৈ অনুসৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। হেনেইৰ জৰীপৰ সময়ত প্ৰাচীৰৰ ওপৰত ডাঙৰ ডাঙৰ গছ গজি উঠাৰ পিছতো ইয়াৰ কিছুমান অংশ প্ৰায় ১৮ ফুট বা ৫.৫ মিটাৰ ওখ হৈ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ=== প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা অংশত হেনেই মাটিৰ গাঁথনিৰ সৈতে সংযুক্ত ইটাৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানত পথটো দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত হোৱা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখতে এটা সৰু জলপথ আছিল, যিটো বাহিৰৰ পৰিখাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। জলপথটোৰ দুয়োকাষে কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ সহায়ক গাঁথনিৰ অৱশেষ আছিল। ইয়াৰ উপৰি কেইবাটাও বৃহৎ শিলৰ ফলক ভাঙি পৰি থকা অৱস্থাত পোৱা গৈছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে আগতে এই স্থানত পৰিখাৰ ওপৰেৰে যোৱা এখন দলং আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===পকী পুখুৰীসমূহ=== দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত ইটাৰে বন্ধা তিনিটা বৃহৎ পুখুৰী আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। পুখুৰীকেইটা আয়তাকাৰ আছিল আৰু প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰস্থৰ প্ৰায় তিনিগুণ আছিল। প্ৰতিটো পুখুৰীৰ বান্ধৰ মাজভাগৰ ওচৰত পৰস্পৰৰ বিপৰীত ফালে দুটা স্নানঘাট আছিল। পুখুৰীৰ পাৰসমূহ উৎকৃষ্ট মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। পানীৰ ফালে নামি যোৱা তিনিটা স্তৰ বা ঢাপত ইটাসমূহ সজোৱা হৈছিল। এই গাঁথনিসমূহত চূণ অথবা সুৰকিৰ গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। পুখুৰীৰ পাৰৰ ওপৰিভাগো ইটাৰে পকী কৰা আছিল।<ref name="Hannay1848"/> পুখুৰীকেইটাৰ এটা নদীৰ পৰা কেইবামাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। এই পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৮০ গজ বা ২৫৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৯৬ গজ বা ৮৮ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্যৰ দিশটো মোটামুটিভাৱে উত্তৰ–দক্ষিণমুখী আছিল। পুখুৰীটোৰ স্নানঘাটসমূহ কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আছিল। ঘাটলৈ নামি যোৱা পথৰ দুয়োকাষত ঢালৰ আকৃতিৰ বালিশিলৰ ফলক স্থাপন কৰা হৈছিল। ঘাটৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা কিছুমান শিলত যুদ্ধ-কুঠাৰৰ আকৃতিৰ চিহ্ন আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ অন্যান্য চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এই চিহ্নসমূহৰ সৈতে হেনেই পূৰ্বতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত বালিশিলত দেখা চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্য আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰীৰ গাঁথনিৰ সৈতে এই তুলনাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ হেনেই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰক বালিশিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। সেই বালিশিলৰ খণ্ডসমূহৰ কিছুমানত শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ এই প্ৰাচীৰটোক ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শিলালিপিত উল্লেখিত ''প্ৰাকাৰ''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। শিলালিপি অনুসৰি, চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শিলালিপিত ইয়াৰ নিৰ্মাণত ইটা আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=817 }}</ref> ডিক্ৰং অঞ্চলৰ পুখুৰীসমূহৰ বালিশিলত আৰু নিৰ্দিষ্ট তাৰিখযুক্ত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলত একেধৰণৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱাৰ পৰা বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলত ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত এটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা বিদ্যমান আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়। পুখুৰীকেইটা বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰেৰে আৱৰা অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত আছিল। এই কাৰণে হেনেই দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোক এখন ''বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ ভূখণ্ড''ৰ ধ্বংসাৱশেষ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। ওচৰৰ বনাঞ্চলৰ সৈতে পৰিচিত লোকসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণতো অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন স্থানত ইটা আৰু শিলৰ আন গাঁথনি, ওখ মাটিৰ টিলা আৰু ধ্বংসাৱশেষৰ মাজে মাজে থকা খেতি কৰিব পৰা ভূমিৰ উল্লেখ পোৱা গৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভ আৰু প্ৰাচীন পথ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ত দিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজৰ একেটা বৃহত্তৰ অঞ্চলত অৱস্থিত [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]]]ৰ উল্লেখ পোৱা যায়। স্তম্ভটো শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাটলৈ যোৱা পথৰ সপ্তম মাইলৰ খুঁটাৰ ওচৰত আছিল। স্তম্ভটোৰ সমীপত এখন শিলৰ দলং আছিল। সেই দলঙৰ পৰা এটা পথ ওচৰৰ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীলৈ গৈছিল।<ref name="Gazetteer1928">{{cite book |title=The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer |series=Assam District Gazetteers |volume=XI |location=Shillong |year=1928 |pages=18–19 }}</ref> এই দলং আৰু পুখুৰীটো হেনেই পূৰ্বতে বৰ্ণনা কৰা দলং আৰু পুখুৰীৰ সৈতে একে হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। সেই অনুসৰি, সৰ্পস্তম্ভটো দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===আয়তাকাৰ ইটাৰ গাঁথনি=== ডিক্ৰং অঞ্চলৰ আন এটা স্থানত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ চৌহদৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। চৌহদটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৯৬ ফুট বা ২৯ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৮৪ ফুট বা ২৬ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ গাঁথনিত চূণ বা আন কোনো গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। হেনেই ইয়াত ব্যৱহৃত ইটাসমূহক অত্যন্ত উৎকৃষ্ট মানৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কিছুমান ইটাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি, প্ৰস্থ ১২ ইঞ্চি আৰু ডাঠ প্ৰায় ৩.৫ ইঞ্চি আছিল। চৌহদটোৰ চাৰিওফালৰ দেৱাল প্ৰায় ৪.৫ ফুট বা ১.৪ মিটাৰ ডাঠ আছিল। অৱশিষ্ট অংশৰ উচ্চতা ছয় ফুট বা ১.৮ মিটাৰতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> চৌহদটোৰ এটা কোণত খাপৰিৰে নিৰ্মিত ঘূৰণীয়া আঙঠিসদৃশ অংশসমূহ সজাই নিৰ্মাণ কৰা এটা কুঁৱা আছিল। পূবফালৰ দেৱালৰ কাষত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা চাতালো আছিল। চৌহদটোৰ ভিতৰত প্ৰায় ৭.৫ ফুট বা ২.৩ মিটাৰ দীঘল, ১৮ ইঞ্চি বহল আৰু ১০ ইঞ্চি ডাঠ এটা খোদিত বালিশিলৰ খণ্ড উদ্ধাৰ হৈছিল। শিলটোৰ খোদিত পৃষ্ঠ আৰু আকাৰৰ ভিত্তিত হেনেই ইয়াক এটা মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ বাওঁফালৰ অংশ বুলি অনুমান কৰিছিল। ওচৰতে পোৱা আন এটা সৰু খোদিত শিলত শৃংখলাকাৰ নক্সা আছিল। ইয়াক অলংকৃত কাৰ্নিচৰ এটা অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেইৰ মতে, দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীৰ দিশলৈ বিস্তৃত বৃহত্তৰ অঞ্চলত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনিসমূহ সম্ভৱতঃ একে নিৰ্মাণকাৰী গোষ্ঠীৰ সৃষ্টি আছিল। তেওঁ এইটোও অনুমান কৰিছিল যে বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত ব্যৱহৃত বালিশিলসমূহ একেটা খনিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহ সম্ভৱতঃ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ বালিশিলযুক্ত ভূস্তৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ডিক্ৰং সমতলভূমিৰ বসতিস্থলী আৰু বিছমুক নগৰ তথা চিচুপাল নগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ একেটা ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী বা ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান== ===১৮৪৫ চনৰ ৰ'লাটৰ বিৱৰণ=== শদিয়া অঞ্চলৰ বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ অন্যতম প্ৰাচীন ব্ৰিটিছ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত লেফটেনেণ্ট ই. এ. ৰ'লাটে প্ৰস্তুত কৰিছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত তেওঁ প্ৰথমে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ চিচুপাল দুৰ্গ, অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা অধিক পশ্চিমে সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত আন এখন যথেষ্ট বৃহৎ দুৰ্গীকৃত প্ৰত্নস্থলীৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ৰ'লাটৰ মতে, এই বৃহৎ দুৰ্গটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ সৈতে একেধৰণে নিৰ্মাণ কৰা এটা পুখুৰীও আছিল। ইয়াৰ উপৰি আশে-পাশে থকা অঞ্চলত বহুতো সৰু পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ উল্লেখ তেওঁ কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে কুণ্ডিল নদী আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ মাজৰ অঞ্চলত আগতে খেতি-বাতি হোৱা বহুতো চিনো লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ বিৱৰণে ডিক্ৰং–দিবাং সমতল অঞ্চলৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক এখন বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ আছিল বুলি দেখুৱায়। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা নাছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ পূৰ্বৰ অধিবাসীসকল সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, ৰাজ্যখন ধ্বংস হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ৰজা আৰু প্ৰজাসকলে সমতল ভূমি ত্যাগ কৰি ওচৰৰ পাহাৰসমূহলৈ পলায়ন কৰিছিল। সেই লোকসকলৰ বংশধৰ পৰৱৰ্তী সময়ত সেই সময়ত ''আবৰ'' নামেৰে জনাজাত জনগোষ্ঠীৰ সৈতে মিলিত হৈছিল বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> এই পৰম্পৰাত ৰাজ্যখনৰ ধ্বংসক [[কৃষ্ণ]] আৰু ভীষ্মকৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই কাহিনীক প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ প্ৰাচীনত্ব সম্পৰ্কীয় এটা পৰম্পৰা হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰিছিল, প্ৰতিষ্ঠিত ঐতিহাসিক ঘটনা হিচাপে নহয়। ===১৮৪৮ চনৰ হেনেইৰ জৰীপ=== ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ডিক্ৰং অঞ্চলত অধিক বিস্তৃত অনুসন্ধান চলাইছিল। তেওঁ প্ৰায় এসপ্তাহ ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত থাকি আশে-পাশে থকা বনাঞ্চললৈ কেইবাবাৰো গৈছিল। এই অনুসন্ধানৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ''প্ৰিথিমী'' বা ''ফুনটুক নগৰ'' নামেৰে জনাজাত প্ৰাচীন ঠাইখন বিচাৰি উলিওৱা। তেওঁ সেই ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি কোৱা নিৰ্দিষ্ট মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো বিচাৰি উলিয়াব নোৱাৰিছিল। কিন্তু অনুসন্ধানত পূৰ্বে বৰ্ণিত তিনিটা বৃহৎ পকী পুখুৰী, বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, পথ, দলঙৰ অৱশেষ আৰু বৃহৎ ইটা তথা শিলৰ গাঁথনি উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁৰ অভিযানত লগত যোৱা স্থানীয় লোকসকলেও এই অৱশেষসমূহৰ কিছুমান আগতে দেখা নাছিল। তেওঁলোকেও দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ সম্পূৰ্ণ বিস্তৃতিৰ বিৱৰণ দিব পৰা নাছিল। অৱশিষ্ট প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইয়াৰ ভিতৰত থকা পুখুৰীসমূহ আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত হেনেই এই স্থানক কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন দুৰ্গ নহয়, বৰং পূৰ্বতে এখন বৃহৎ জনবসতি থকা অঞ্চলৰ অৱশেষ বুলি সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> তেওঁ অধিক আগবাঢ়ি দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা, পুখুৰী আৰু খেতিযোগ্য ভূমিৰ অৱস্থান বিশ্লেষণ কৰিছিল। ইয়াৰ সৈতে ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ সম্পৰ্ক বিবেচনা কৰি তেওঁ প্ৰায় ১০–১২ মাইল বিস্তৃত এখন বৃহৎ আৰু পৰস্পৰ সংযুক্ত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও আলোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত প্ৰত্নস্থলীসমূহ সমসাময়িক ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পৰা অস্বাভাৱিকভাৱে বহু ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত যেন দেখা গৈছিল। এই প্ৰেক্ষাপটত তেওঁ শদিয়াৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ পূৰ্বতে উত্তৰৰ পাহাৰসমূহৰ অধিক ওচৰেদি বৈ গৈছিল বুলি থকা এটা স্থানীয় পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে নদীৰ পৰা প্ৰায় চাৰি বা পাঁচ মাইল ভিতৰত থকা ঘৰমৰা নদীৰ দিশৰ নিম্নভূমি এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি আছিল। সেই সুঁতিটো ডিক্ৰং আৰু ঘৰমৰা নদীৰ মোহনাৰ সমীপত দিবাং নদীৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকিব পাৰে বুলি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল। এই ধৰণৰ পূৰ্বৰ নদীপথ বিদ্যমান থাকিলে বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বসতিসমূহ ঊনবিংশ শতিকাত দেখা পোৱা অৱস্থানতকৈ মূল নদীৰ অধিক ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি বুজিব পাৰি।<ref name="Hannay1848"/> ===পৰৱৰ্তী চিনাক্তকৰণ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ৰ বিৱৰণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোৰ চিনাক্তকৰণৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই গ্ৰন্থত শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভৰ ওচৰত এখন শিলৰ দলং, তাৰ পৰা যোৱা এটা পথ আৰু এটা ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণ হেনেই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। হেনেই এটা ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত থকা পৰিখা, তাৰ ওপৰত এখন বালিশিলৰ দলং, সংলগ্ন পথ আৰু বৃহৎ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীসমূহৰ বিৱৰণ দিছিল।<ref name="Hannay1848"/><ref name="Gazetteer1928"/> এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত সৰ্পস্তম্ভটো হেনেই বৰ্ণনা কৰা ডিক্ৰং অঞ্চলৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ভিতৰত বা তাৰ ওচৰত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ তথ্যই স্বতন্ত্ৰভাৱে বৰনগৰক শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ ঠিক পিছতেই চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰক পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/><ref name="AhomBuranji"/> আনহাতে, ৰ'লাট আৰু হেনেইৰ পৃথক পৃথক অনুসন্ধানসমূহে ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বিস্তৃত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref name="Rowlatt1845"/><ref name="Hannay1848"/> এই দুয়ো ধৰণৰ উৎস একেলগে বিবেচনা কৰিলে বুৰঞ্জীত বৰ্ণিত বৰনগৰ আৰু ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ মাজত ঘনিষ্ঠ ভৌগোলিক সাদৃশ্য দেখা যায়। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]] * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * [[ভীষ্মকনগৰ]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] bk0tn3eggpjhloz9wbrx7f6n09srpzo 647005 647004 2026-10-24T03:21:27Z Ananya Taye 28065 647005 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|শদিয়াৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ আৰু দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী}} {{Infobox historic site | name = বৰনগৰ | other_name = ডিক্ৰাং নগৰ বা চে-লুং<ref name="Jacquesson-Celung">{{cite web |last=Jacquesson |first=François |title=Ahom Raja Suhum's War Against the Chutias: The Texts |page=23 |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations/page/n21/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=14 August 2026 }}</ref> | image = Historical cities of Sadiya.jpg | alt = ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ তিনিখন নগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ | caption = সাধয়াপুৰৰ আন দুখন নগৰৰ সৈতে বৰনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ। | pushpin_alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = | mapframe-wikidata = | mapframe-zoom = | location = [[শদিয়া]], [[অসম]], ভাৰত | type = দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = মধ্যযুগ | epochs = | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''বৰনগৰ''' ({{lang-en|Barnagar}}) আছিল পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ [[শদিয়া]] অঞ্চলত অৱস্থিত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এখন ঐতিহাসিক বসতিস্থলী আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলে চলোৱা অন্তিম সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণত কেইবাখনো [[বুৰঞ্জী]]ত বৰনগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বুৰঞ্জী অনুসৰি, আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]] ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ আগবাঢ়িছিল। আন বুৰঞ্জীসমূহত বিজয়ী আহোম সৈন্যসকলে বৰনগৰলৈ উভতি আহি বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তি আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as }}</ref><ref name="Satsari">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |pages=59–60 |language=as }}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64 }}</ref> টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখিত বৰনগৰ আছিল বুৰঞ্জীসমূহত বৰ্ণিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ তিনিখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল থাংগিৰি বা দৈথাং (''Doi-Thang''), যাক বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, আৰু চন্দনগিৰি বা দৈ-চন্তান (''Doi-Chantan''), যাক বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ঐতিহাসিক শদিয়া অঞ্চলত ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ বিষয়া ই. এ. ৰ'লাটে আৰু ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত এছ. এফ. হেনেই দিছিল। হেনেই অঞ্চলটোত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰে বান্ধি নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ পুখুৰী, বালিশিলৰ গাঁথনি আৰু অন্যান্য ধ্বংসাৱশেষৰ তথ্য লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ এই অৱশেষসমূহক এখন বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ নিদৰ্শন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845">{{cite journal |last=Rowlatt |first=E. A. |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=14 |year=1845 |page=494 }}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472 }}</ref> ভৌগোলিক তথ্যৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। অৱশ্যে এই চিনাক্তকৰণ এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা নাই। ==অৱস্থান== ঐতিহাসিক তথ্যসমূহে বৰনগৰক শদিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ ভিতৰত অৱস্থিত বুলি সূচায়। অন্তিম [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘাত]]ৰ সময়ত, অসমীয়া ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুহুংমুঙে ''বাম বাট'' বা ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত চন্দনগিৰিলৈ আশ্ৰয় ল'বলৈ আঁতৰি গৈছিল।<ref name="AB1945"/> টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''তো চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধৰ পিছত চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়তো তেওঁ বৰনগৰত উপস্থিত হোৱা বুলি একেখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="AhomBuranji"/> হেনেই বৰ্ণনা কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু দিবাং নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত হেনেই এটা স্থানত নদী দুখনৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় পাঁচ মাইল বুলি উল্লেখ কৰিছিল। দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত এটা প্ৰধান পুখুৰী ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰৰ ওচৰত আছিল। এই পুখুৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত দুৰ্গীকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই ধ্বংসাৱশেষসমূহক অধিক বৃহৎ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অংশ বুলি গণ্য কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা আৰু অতীতৰ খেতিপথাৰ সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ প্ৰায় ১০–১২ মাইল দূৰত্বজুৰি সংশ্লিষ্ট প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ বিস্তৃত আছিল। এই বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত সেই সময়ত ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰ আৰু ''চিচুপাল নগৰ'' (''Sisoopal Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত বৰনগৰক ইয়াৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত বসতিসমূহৰ পৰা পৃথককৈ উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুহুংমুং পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীত অৱস্থান কৰি থকাৰ বিপৰীতে আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলক দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে পঠিওৱা হৈছিল। চন্দনগিৰিৰ সামৰিক অভিযানৰ পিছত সেনাপতিসকল পুনৰ আহোম ৰজাৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। তাৰ পিছত ৰজাই বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ যাত্ৰা কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="AhomBuranji"/> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক পাহাৰৰ ওপৰত থকা আন দুটা দুৰ্গৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰে। ই বৰনগৰ শদিয়াৰ সমতল অঞ্চলৰ এখন বসতিস্থলী আছিল বুলি কৰা অনুমানৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে শদিয়া অঞ্চলত হেনেই চলোৱা অনুসন্ধানসমূহৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰি ইয়াৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত নগৰসমূহক এটা বৃহৎ স্থলপথ-যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছিল। তেওঁ হেনেইৰ এই মত উল্লেখ কৰিছিল যে কোচ ৰজা [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ বিদ্যমান আছিল। এই পথটোৱে শদিয়াৰ পূবফালে থকা পুৰণি নগৰসমূহক উজনি অসমৰ পশ্চিমফালৰ জিলাসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। লগতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলেও এই পথ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে এই প্ৰাচীন পথটোক ষোড়শ শতিকাৰ ''কমল আলি''ৰ পৰা পৃথক বুলি দেখুৱাইছিল। কমলী আলি আছিল নৰনাৰায়ণৰ অধীনত কোচবিহাৰৰ পৰা অসমৰ নাৰায়ণপুৰলৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ।<ref name="Shakespear1914-road">{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |location=London |publisher=Macmillan and Co. |year=1914 |pages=24, 84–85 }}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু চিনাক্তকৰণ== ''বৰনগৰ'' নামৰ অৰ্থ হৈছে ''বৃহৎ নগৰ'' বা ''ডাঙৰ চহৰ''। শদিয়াৰ চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰৰ বিৱৰণত অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত এই নামটো প্ৰত্যক্ষভাৱে পোৱা যায়।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/> সংশ্লিষ্ট আহোম বুৰঞ্জীত ঠাইখনক ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''ত থকা ''Chao-pha tam Che-lung'' বাক্যাংশটো গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদৰ সেই বিৱৰণৰ সৈতে মিলে, য'ত বন্দী চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সম্পত্তিসমূহ বৰনগৰত আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Jacquesson-Celung"/><ref name="AhomBuranji"/> ''চে-লুং'' নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থও ''বৃহৎ নগৰ''। ''Ahom Lexicons'' অনুসৰি, টাই-আহোম ভাষাৰ ''che'' শব্দৰ অৰ্থ ''নগৰ'' আৰু ''lung'' শব্দৰ অৰ্থ ''ডাঙৰ'' বা ''মহান''।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Bimala Kanta |editor-last2=Deodhai Phukan |editor-first2=Nanda Nath |title=Ahom Lexicons: Based on Original Tai Manuscripts |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |location=Gauhati |year=1964 |pages=108, 128 }}</ref> ডিক্ৰং নদীৰ পাৰৰ বিস্তৃত ধ্বংসাৱশেষসমূহক বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যৰ ভৌগোলিক সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আগবঢ়োৱা হৈছে। ৰ'লাট আৰু হেনেই দুয়োজনে স্বতন্ত্ৰভাৱে শদিয়াৰ ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত আৰু পূৰ্বতে জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জৰীপৰ সময়ত হেনেই দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজত অৱস্থিত ''প্ৰিথিমী'' (''Pritthimee'') অথবা কিছুমান স্থানীয় তথ্যদাতাৰ মতে ''ফুনটুক নগৰ'' (''Phoontook Nuggur'') নামৰ এখন প্ৰাচীন ঠাইত বা তাৰ ওচৰত থকা বুলি কোৱা এটা মন্দিৰ আৰু পুখুৰীৰ সন্ধান কৰিছিল। অনুসন্ধানৰ সময়ত তেওঁ বিস্তৃত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যদিও বিচাৰি থকা বিশেষ মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো চিনাক্ত কৰিব পৰা নাছিল। সেয়েহে প্ৰিথিমীৰ প্ৰকৃত অৱস্থান তেওঁ অনিৰ্ণীত অৱস্থাতেই ৰাখিছিল।<ref name="Hannay1848"/> আধুনিক এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপত হেনেইৰ প্ৰিথিমীক শদিয়াত বৰ্তমান অৱশিষ্ট থকা প্ৰতিমাগড় প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাময়িকভাৱে তুলনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই গৱেষণাত দুয়োটা স্থানৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ মাজত সন্তোষজনক মিল নথকাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Buragohain |first=Satabdi |title=Archaeological Remains of Sadiya: Exploring the Easternmost Frontier of Assam |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=8 |issue=1 |year=2026 |pages=6–7 }}</ref> ==ইতিহাস== ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চললৈ আহোমসকলৰ অগ্ৰগতিৰ অধিক বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাজন নিজৰ ৰাজধানীলৈ উভতি নগৈ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত চন্দনগিৰিত আশ্ৰয় লৈছিল। এটা চুতীয়া দুৰ্গ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে সেই স্থানত ৰাতিটো কটাইছিল। পিছদিনা তেওঁ চন্দনগিৰি আৰু থাংগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল, আনহাতে নিজে বৰনগৰলৈ আগবাঢ়িছিল।<ref name="Deodhai">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1932 |page=108 |language=as }}</ref> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক চুতীয়া বাহিনীয়ে আশ্ৰয় লোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে দেখুৱায়। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তিম যুদ্ধ=== চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ অন্তিম সংঘাতৰ বিৱৰণত বৰনগৰৰ বিশেষ উল্লেখ পোৱা যায়। ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে হোৱা আলোচনা বিফল হোৱাৰ পিছত চুহুংমুঙে সৈন্যবাহিনীৰ সৈতে ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। আহোম বাহিনীৰ অগ্ৰগতিৰ খবৰ পাই চুতীয়া ৰজাই প্ৰায় দুশজন অনুগামীৰ সৈতে চন্দনগিৰিলৈ আঁতৰি গৈছিল। একেটা সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণতে শদিয়াৰ পতনৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945"/> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত এই ঘটনাৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণ পোৱা যায়। চুতীয়া ৰাজকীয় বাহিনীৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোম সৈন্যসকলে ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ উভতি আহিছিল। তাত বন্দী লোকসকল আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিসমূহ চুহুংমুঙৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref name="Satsari"/> গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা টাই-আহোম বুৰঞ্জীতো ইয়াৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিল থকা বিৱৰণ পোৱা যায়। চন্দনগিৰিত চুতীয়া ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম সেনাপতিসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, পীৰা, অলংকাৰ আদি ৰাজকীয় সামগ্ৰী অধিকাৰ কৰিছিল। লগতে ৰাজপৰিয়ালৰ কেইবাজনো সদস্যক বন্দী কৰিছিল। এই সকলো সামগ্ৰী আৰু বন্দীসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত বৰনগৰত চুহুংমুঙৰ ওচৰত উপস্থিত কৰোৱা হৈছিল। তাৰ পিছত আহোম ৰজাই অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ===১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উল্লেখ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলত নিযুক্ত আহোম বিষয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনীয়ে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চুহুংমুং চুতীয়া দেশলৈ আগবাঢ়ি গৈ ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানীত প্ৰৱেশ'' কৰিছিল। সেই সময়ত আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলে দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ পাৰত, লগতে দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান চলাইছিল।<ref name="AhomBuranji"/> চন্দনগিৰিত পুনৰ যুদ্ধ হোৱাৰ পিছত একেখন বুৰঞ্জীত চুহুংমুঙে ''বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ গুচি যোৱা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ লোহিত নদীৰ উজনি দিশে আগবাঢ়িছিল। এই বিৱৰণে বৰনগৰক চুহুংমুঙে অধিকাৰ কৰা পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰে। অৱশ্যে বুৰঞ্জীখনত ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানী'' আৰু ''বৰনগৰ'' এই দুটা অভিব্যক্তি একেটা বাক্যতে স্পষ্টভাৱে সমাৰ্থক বুলি উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত ফ্ৰাচেংমুং আৰু ব-ঙেনক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰখা হৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ==স্থাপত্য== ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত বৰ্ণিত ধ্বংসাৱশেষসমূহত বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা, জলব্যৱস্থাপনা আৰু ইটা তথা শিলৰ গাঁথনিৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছিল। হেনেই ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰত থকা এটা প্ৰধান পুখুৰীৰ ওচৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তাৰ সৈতে সংযুক্ত পৰিখাৰ বিৱৰণ দিছিল। এই মাটিৰ প্ৰাচীৰটো প্ৰথমে দক্ষিণ-পশ্চিম আৰু পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। তাৰ পিছত উত্তৰ-পশ্চিম দিশে ঘূৰি উত্তৰফালে বিস্তৃত হৈছিল। প্ৰাচীৰটোৰ অৱশেষ কেইবামাইল দূৰলৈ অনুসৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। হেনেইৰ জৰীপৰ সময়ত প্ৰাচীৰৰ ওপৰত ডাঙৰ ডাঙৰ গছ গজি উঠাৰ পিছতো ইয়াৰ কিছুমান অংশ প্ৰায় ১৮ ফুট বা ৫.৫ মিটাৰ ওখ হৈ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ=== প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা অংশত হেনেই মাটিৰ গাঁথনিৰ সৈতে সংযুক্ত ইটাৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানত পথটো দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত হোৱা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখতে এটা সৰু জলপথ আছিল, যিটো বাহিৰৰ পৰিখাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। জলপথটোৰ দুয়োকাষে কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ সহায়ক গাঁথনিৰ অৱশেষ আছিল। ইয়াৰ উপৰি কেইবাটাও বৃহৎ শিলৰ ফলক ভাঙি পৰি থকা অৱস্থাত পোৱা গৈছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে আগতে এই স্থানত পৰিখাৰ ওপৰেৰে যোৱা এখন দলং আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===পকী পুখুৰীসমূহ=== দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত ইটাৰে বন্ধা তিনিটা বৃহৎ পুখুৰী আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। পুখুৰীকেইটা আয়তাকাৰ আছিল আৰু প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰস্থৰ প্ৰায় তিনিগুণ আছিল। প্ৰতিটো পুখুৰীৰ বান্ধৰ মাজভাগৰ ওচৰত পৰস্পৰৰ বিপৰীত ফালে দুটা স্নানঘাট আছিল। পুখুৰীৰ পাৰসমূহ উৎকৃষ্ট মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। পানীৰ ফালে নামি যোৱা তিনিটা স্তৰ বা ঢাপত ইটাসমূহ সজোৱা হৈছিল। এই গাঁথনিসমূহত চূণ অথবা সুৰকিৰ গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। পুখুৰীৰ পাৰৰ ওপৰিভাগো ইটাৰে পকী কৰা আছিল।<ref name="Hannay1848"/> পুখুৰীকেইটাৰ এটা নদীৰ পৰা কেইবামাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। এই পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৮০ গজ বা ২৫৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৯৬ গজ বা ৮৮ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্যৰ দিশটো মোটামুটিভাৱে উত্তৰ–দক্ষিণমুখী আছিল। পুখুৰীটোৰ স্নানঘাটসমূহ কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আছিল। ঘাটলৈ নামি যোৱা পথৰ দুয়োকাষত ঢালৰ আকৃতিৰ বালিশিলৰ ফলক স্থাপন কৰা হৈছিল। ঘাটৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা কিছুমান শিলত যুদ্ধ-কুঠাৰৰ আকৃতিৰ চিহ্ন আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ অন্যান্য চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এই চিহ্নসমূহৰ সৈতে হেনেই পূৰ্বতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত বালিশিলত দেখা চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্য আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰীৰ গাঁথনিৰ সৈতে এই তুলনাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ হেনেই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰক বালিশিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। সেই বালিশিলৰ খণ্ডসমূহৰ কিছুমানত শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ এই প্ৰাচীৰটোক ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শিলালিপিত উল্লেখিত ''প্ৰাকাৰ''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। শিলালিপি অনুসৰি, চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শিলালিপিত ইয়াৰ নিৰ্মাণত ইটা আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=817 }}</ref> ডিক্ৰং অঞ্চলৰ পুখুৰীসমূহৰ বালিশিলত আৰু নিৰ্দিষ্ট তাৰিখযুক্ত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলত একেধৰণৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱাৰ পৰা বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলত ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত এটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা বিদ্যমান আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়। পুখুৰীকেইটা বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰেৰে আৱৰা অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত আছিল। এই কাৰণে হেনেই দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোক এখন ''বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ ভূখণ্ড''ৰ ধ্বংসাৱশেষ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। ওচৰৰ বনাঞ্চলৰ সৈতে পৰিচিত লোকসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণতো অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন স্থানত ইটা আৰু শিলৰ আন গাঁথনি, ওখ মাটিৰ টিলা আৰু ধ্বংসাৱশেষৰ মাজে মাজে থকা খেতি কৰিব পৰা ভূমিৰ উল্লেখ পোৱা গৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভ আৰু প্ৰাচীন পথ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ত দিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজৰ একেটা বৃহত্তৰ অঞ্চলত অৱস্থিত [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]]]ৰ উল্লেখ পোৱা যায়। স্তম্ভটো শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাটলৈ যোৱা পথৰ সপ্তম মাইলৰ খুঁটাৰ ওচৰত আছিল। স্তম্ভটোৰ সমীপত এখন শিলৰ দলং আছিল। সেই দলঙৰ পৰা এটা পথ ওচৰৰ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীলৈ গৈছিল।<ref name="Gazetteer1928">{{cite book |title=The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer |series=Assam District Gazetteers |volume=XI |location=Shillong |year=1928 |pages=18–19 }}</ref> এই দলং আৰু পুখুৰীটো হেনেই পূৰ্বতে বৰ্ণনা কৰা দলং আৰু পুখুৰীৰ সৈতে একে হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। সেই অনুসৰি, সৰ্পস্তম্ভটো দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===আয়তাকাৰ ইটাৰ গাঁথনি=== ডিক্ৰং অঞ্চলৰ আন এটা স্থানত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ চৌহদৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। চৌহদটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৯৬ ফুট বা ২৯ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৮৪ ফুট বা ২৬ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ গাঁথনিত চূণ বা আন কোনো গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। হেনেই ইয়াত ব্যৱহৃত ইটাসমূহক অত্যন্ত উৎকৃষ্ট মানৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কিছুমান ইটাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি, প্ৰস্থ ১২ ইঞ্চি আৰু ডাঠ প্ৰায় ৩.৫ ইঞ্চি আছিল। চৌহদটোৰ চাৰিওফালৰ দেৱাল প্ৰায় ৪.৫ ফুট বা ১.৪ মিটাৰ ডাঠ আছিল। অৱশিষ্ট অংশৰ উচ্চতা ছয় ফুট বা ১.৮ মিটাৰতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> চৌহদটোৰ এটা কোণত খাপৰিৰে নিৰ্মিত ঘূৰণীয়া আঙঠিসদৃশ অংশসমূহ সজাই নিৰ্মাণ কৰা এটা কুঁৱা আছিল। পূবফালৰ দেৱালৰ কাষত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা চাতালো আছিল। চৌহদটোৰ ভিতৰত প্ৰায় ৭.৫ ফুট বা ২.৩ মিটাৰ দীঘল, ১৮ ইঞ্চি বহল আৰু ১০ ইঞ্চি ডাঠ এটা খোদিত বালিশিলৰ খণ্ড উদ্ধাৰ হৈছিল। শিলটোৰ খোদিত পৃষ্ঠ আৰু আকাৰৰ ভিত্তিত হেনেই ইয়াক এটা মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ বাওঁফালৰ অংশ বুলি অনুমান কৰিছিল। ওচৰতে পোৱা আন এটা সৰু খোদিত শিলত শৃংখলাকাৰ নক্সা আছিল। ইয়াক অলংকৃত কাৰ্নিচৰ এটা অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেইৰ মতে, দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীৰ দিশলৈ বিস্তৃত বৃহত্তৰ অঞ্চলত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনিসমূহ সম্ভৱতঃ একে নিৰ্মাণকাৰী গোষ্ঠীৰ সৃষ্টি আছিল। তেওঁ এইটোও অনুমান কৰিছিল যে বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত ব্যৱহৃত বালিশিলসমূহ একেটা খনিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহ সম্ভৱতঃ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ বালিশিলযুক্ত ভূস্তৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ডিক্ৰং সমতলভূমিৰ বসতিস্থলী আৰু বিছমুক নগৰ তথা চিচুপাল নগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ একেটা ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী বা ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান== ===১৮৪৫ চনৰ ৰ'লাটৰ বিৱৰণ=== শদিয়া অঞ্চলৰ বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ অন্যতম প্ৰাচীন ব্ৰিটিছ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত লেফটেনেণ্ট ই. এ. ৰ'লাটে প্ৰস্তুত কৰিছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত তেওঁ প্ৰথমে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ চিচুপাল দুৰ্গ, অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা অধিক পশ্চিমে সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত আন এখন যথেষ্ট বৃহৎ দুৰ্গীকৃত প্ৰত্নস্থলীৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ৰ'লাটৰ মতে, এই বৃহৎ দুৰ্গটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ সৈতে একেধৰণে নিৰ্মাণ কৰা এটা পুখুৰীও আছিল। ইয়াৰ উপৰি আশে-পাশে থকা অঞ্চলত বহুতো সৰু পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ উল্লেখ তেওঁ কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে কুণ্ডিল নদী আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ মাজৰ অঞ্চলত আগতে খেতি-বাতি হোৱা বহুতো চিনো লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ বিৱৰণে ডিক্ৰং–দিবাং সমতল অঞ্চলৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক এখন বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ আছিল বুলি দেখুৱায়। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা নাছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ পূৰ্বৰ অধিবাসীসকল সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, ৰাজ্যখন ধ্বংস হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ৰজা আৰু প্ৰজাসকলে সমতল ভূমি ত্যাগ কৰি ওচৰৰ পাহাৰসমূহলৈ পলায়ন কৰিছিল। সেই লোকসকলৰ বংশধৰ পৰৱৰ্তী সময়ত সেই সময়ত ''আবৰ'' নামেৰে জনাজাত জনগোষ্ঠীৰ সৈতে মিলিত হৈছিল বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> এই পৰম্পৰাত ৰাজ্যখনৰ ধ্বংসক [[কৃষ্ণ]] আৰু ভীষ্মকৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই কাহিনীক প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ প্ৰাচীনত্ব সম্পৰ্কীয় এটা পৰম্পৰা হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰিছিল, প্ৰতিষ্ঠিত ঐতিহাসিক ঘটনা হিচাপে নহয়। ===১৮৪৮ চনৰ হেনেইৰ জৰীপ=== ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ডিক্ৰং অঞ্চলত অধিক বিস্তৃত অনুসন্ধান চলাইছিল। তেওঁ প্ৰায় এসপ্তাহ ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত থাকি আশে-পাশে থকা বনাঞ্চললৈ কেইবাবাৰো গৈছিল। এই অনুসন্ধানৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ''প্ৰিথিমী'' বা ''ফুনটুক নগৰ'' নামেৰে জনাজাত প্ৰাচীন ঠাইখন বিচাৰি উলিওৱা। তেওঁ সেই ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি কোৱা নিৰ্দিষ্ট মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো বিচাৰি উলিয়াব নোৱাৰিছিল। কিন্তু অনুসন্ধানত পূৰ্বে বৰ্ণিত তিনিটা বৃহৎ পকী পুখুৰী, বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, পথ, দলঙৰ অৱশেষ আৰু বৃহৎ ইটা তথা শিলৰ গাঁথনি উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁৰ অভিযানত লগত যোৱা স্থানীয় লোকসকলেও এই অৱশেষসমূহৰ কিছুমান আগতে দেখা নাছিল। তেওঁলোকেও দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ সম্পূৰ্ণ বিস্তৃতিৰ বিৱৰণ দিব পৰা নাছিল। অৱশিষ্ট প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইয়াৰ ভিতৰত থকা পুখুৰীসমূহ আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত হেনেই এই স্থানক কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন দুৰ্গ নহয়, বৰং পূৰ্বতে এখন বৃহৎ জনবসতি থকা অঞ্চলৰ অৱশেষ বুলি সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> তেওঁ অধিক আগবাঢ়ি দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা, পুখুৰী আৰু খেতিযোগ্য ভূমিৰ অৱস্থান বিশ্লেষণ কৰিছিল। ইয়াৰ সৈতে ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ সম্পৰ্ক বিবেচনা কৰি তেওঁ প্ৰায় ১০–১২ মাইল বিস্তৃত এখন বৃহৎ আৰু পৰস্পৰ সংযুক্ত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও আলোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত প্ৰত্নস্থলীসমূহ সমসাময়িক ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পৰা অস্বাভাৱিকভাৱে বহু ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত যেন দেখা গৈছিল। এই প্ৰেক্ষাপটত তেওঁ শদিয়াৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ পূৰ্বতে উত্তৰৰ পাহাৰসমূহৰ অধিক ওচৰেদি বৈ গৈছিল বুলি থকা এটা স্থানীয় পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে নদীৰ পৰা প্ৰায় চাৰি বা পাঁচ মাইল ভিতৰত থকা ঘৰমৰা নদীৰ দিশৰ নিম্নভূমি এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি আছিল। সেই সুঁতিটো ডিক্ৰং আৰু ঘৰমৰা নদীৰ মোহনাৰ সমীপত দিবাং নদীৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকিব পাৰে বুলি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল। এই ধৰণৰ পূৰ্বৰ নদীপথ বিদ্যমান থাকিলে বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বসতিসমূহ ঊনবিংশ শতিকাত দেখা পোৱা অৱস্থানতকৈ মূল নদীৰ অধিক ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি বুজিব পাৰি।<ref name="Hannay1848"/> ===পৰৱৰ্তী চিনাক্তকৰণ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ৰ বিৱৰণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোৰ চিনাক্তকৰণৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই গ্ৰন্থত শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভৰ ওচৰত এখন শিলৰ দলং, তাৰ পৰা যোৱা এটা পথ আৰু এটা ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণ হেনেই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। হেনেই এটা ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত থকা পৰিখা, তাৰ ওপৰত এখন বালিশিলৰ দলং, সংলগ্ন পথ আৰু বৃহৎ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীসমূহৰ বিৱৰণ দিছিল।<ref name="Hannay1848"/><ref name="Gazetteer1928"/> এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত সৰ্পস্তম্ভটো হেনেই বৰ্ণনা কৰা ডিক্ৰং অঞ্চলৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ভিতৰত বা তাৰ ওচৰত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ তথ্যই স্বতন্ত্ৰভাৱে বৰনগৰক শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ ঠিক পিছতেই চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰক পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/><ref name="AhomBuranji"/> আনহাতে, ৰ'লাট আৰু হেনেইৰ পৃথক পৃথক অনুসন্ধানসমূহে ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বিস্তৃত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref name="Rowlatt1845"/><ref name="Hannay1848"/> এই দুয়ো ধৰণৰ উৎস একেলগে বিবেচনা কৰিলে বুৰঞ্জীত বৰ্ণিত বৰনগৰ আৰু ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ মাজত ঘনিষ্ঠ ভৌগোলিক সাদৃশ্য দেখা যায়। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]] * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * [[ভীষ্মকনগৰ]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] 2estpo93b2r8i2rux232351kk4w0f9w 647006 647005 2026-10-24T03:21:39Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[Draft:বৰনগৰ, শদিয়া]]ৰ পৰা [[বৰনগৰ, শদিয়া]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 647005 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|শদিয়াৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ আৰু দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী}} {{Infobox historic site | name = বৰনগৰ | other_name = ডিক্ৰাং নগৰ বা চে-লুং<ref name="Jacquesson-Celung">{{cite web |last=Jacquesson |first=François |title=Ahom Raja Suhum's War Against the Chutias: The Texts |page=23 |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations/page/n21/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=14 August 2026 }}</ref> | image = Historical cities of Sadiya.jpg | alt = ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ তিনিখন নগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ | caption = সাধয়াপুৰৰ আন দুখন নগৰৰ সৈতে বৰনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ। | pushpin_alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = | mapframe-wikidata = | mapframe-zoom = | location = [[শদিয়া]], [[অসম]], ভাৰত | type = দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = মধ্যযুগ | epochs = | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''বৰনগৰ''' ({{lang-en|Barnagar}}) আছিল পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ [[শদিয়া]] অঞ্চলত অৱস্থিত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এখন ঐতিহাসিক বসতিস্থলী আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলে চলোৱা অন্তিম সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণত কেইবাখনো [[বুৰঞ্জী]]ত বৰনগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বুৰঞ্জী অনুসৰি, আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]] ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ আগবাঢ়িছিল। আন বুৰঞ্জীসমূহত বিজয়ী আহোম সৈন্যসকলে বৰনগৰলৈ উভতি আহি বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তি আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as }}</ref><ref name="Satsari">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |pages=59–60 |language=as }}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64 }}</ref> টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখিত বৰনগৰ আছিল বুৰঞ্জীসমূহত বৰ্ণিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ তিনিখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল থাংগিৰি বা দৈথাং (''Doi-Thang''), যাক বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, আৰু চন্দনগিৰি বা দৈ-চন্তান (''Doi-Chantan''), যাক বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ঐতিহাসিক শদিয়া অঞ্চলত ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ বিষয়া ই. এ. ৰ'লাটে আৰু ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত এছ. এফ. হেনেই দিছিল। হেনেই অঞ্চলটোত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰে বান্ধি নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ পুখুৰী, বালিশিলৰ গাঁথনি আৰু অন্যান্য ধ্বংসাৱশেষৰ তথ্য লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ এই অৱশেষসমূহক এখন বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ নিদৰ্শন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845">{{cite journal |last=Rowlatt |first=E. A. |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=14 |year=1845 |page=494 }}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472 }}</ref> ভৌগোলিক তথ্যৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। অৱশ্যে এই চিনাক্তকৰণ এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা নাই। ==অৱস্থান== ঐতিহাসিক তথ্যসমূহে বৰনগৰক শদিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ ভিতৰত অৱস্থিত বুলি সূচায়। অন্তিম [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘাত]]ৰ সময়ত, অসমীয়া ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুহুংমুঙে ''বাম বাট'' বা ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত চন্দনগিৰিলৈ আশ্ৰয় ল'বলৈ আঁতৰি গৈছিল।<ref name="AB1945"/> টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''তো চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধৰ পিছত চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়তো তেওঁ বৰনগৰত উপস্থিত হোৱা বুলি একেখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="AhomBuranji"/> হেনেই বৰ্ণনা কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু দিবাং নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত হেনেই এটা স্থানত নদী দুখনৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় পাঁচ মাইল বুলি উল্লেখ কৰিছিল। দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত এটা প্ৰধান পুখুৰী ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰৰ ওচৰত আছিল। এই পুখুৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত দুৰ্গীকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই ধ্বংসাৱশেষসমূহক অধিক বৃহৎ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অংশ বুলি গণ্য কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা আৰু অতীতৰ খেতিপথাৰ সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ প্ৰায় ১০–১২ মাইল দূৰত্বজুৰি সংশ্লিষ্ট প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ বিস্তৃত আছিল। এই বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত সেই সময়ত ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰ আৰু ''চিচুপাল নগৰ'' (''Sisoopal Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত বৰনগৰক ইয়াৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত বসতিসমূহৰ পৰা পৃথককৈ উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুহুংমুং পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীত অৱস্থান কৰি থকাৰ বিপৰীতে আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলক দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে পঠিওৱা হৈছিল। চন্দনগিৰিৰ সামৰিক অভিযানৰ পিছত সেনাপতিসকল পুনৰ আহোম ৰজাৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। তাৰ পিছত ৰজাই বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ যাত্ৰা কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="AhomBuranji"/> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক পাহাৰৰ ওপৰত থকা আন দুটা দুৰ্গৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰে। ই বৰনগৰ শদিয়াৰ সমতল অঞ্চলৰ এখন বসতিস্থলী আছিল বুলি কৰা অনুমানৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে শদিয়া অঞ্চলত হেনেই চলোৱা অনুসন্ধানসমূহৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰি ইয়াৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত নগৰসমূহক এটা বৃহৎ স্থলপথ-যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছিল। তেওঁ হেনেইৰ এই মত উল্লেখ কৰিছিল যে কোচ ৰজা [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ বিদ্যমান আছিল। এই পথটোৱে শদিয়াৰ পূবফালে থকা পুৰণি নগৰসমূহক উজনি অসমৰ পশ্চিমফালৰ জিলাসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। লগতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলেও এই পথ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে এই প্ৰাচীন পথটোক ষোড়শ শতিকাৰ ''কমল আলি''ৰ পৰা পৃথক বুলি দেখুৱাইছিল। কমলী আলি আছিল নৰনাৰায়ণৰ অধীনত কোচবিহাৰৰ পৰা অসমৰ নাৰায়ণপুৰলৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ।<ref name="Shakespear1914-road">{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |location=London |publisher=Macmillan and Co. |year=1914 |pages=24, 84–85 }}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু চিনাক্তকৰণ== ''বৰনগৰ'' নামৰ অৰ্থ হৈছে ''বৃহৎ নগৰ'' বা ''ডাঙৰ চহৰ''। শদিয়াৰ চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰৰ বিৱৰণত অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত এই নামটো প্ৰত্যক্ষভাৱে পোৱা যায়।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/> সংশ্লিষ্ট আহোম বুৰঞ্জীত ঠাইখনক ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''ত থকা ''Chao-pha tam Che-lung'' বাক্যাংশটো গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদৰ সেই বিৱৰণৰ সৈতে মিলে, য'ত বন্দী চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সম্পত্তিসমূহ বৰনগৰত আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Jacquesson-Celung"/><ref name="AhomBuranji"/> ''চে-লুং'' নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থও ''বৃহৎ নগৰ''। ''Ahom Lexicons'' অনুসৰি, টাই-আহোম ভাষাৰ ''che'' শব্দৰ অৰ্থ ''নগৰ'' আৰু ''lung'' শব্দৰ অৰ্থ ''ডাঙৰ'' বা ''মহান''।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Bimala Kanta |editor-last2=Deodhai Phukan |editor-first2=Nanda Nath |title=Ahom Lexicons: Based on Original Tai Manuscripts |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |location=Gauhati |year=1964 |pages=108, 128 }}</ref> ডিক্ৰং নদীৰ পাৰৰ বিস্তৃত ধ্বংসাৱশেষসমূহক বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যৰ ভৌগোলিক সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আগবঢ়োৱা হৈছে। ৰ'লাট আৰু হেনেই দুয়োজনে স্বতন্ত্ৰভাৱে শদিয়াৰ ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত আৰু পূৰ্বতে জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জৰীপৰ সময়ত হেনেই দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজত অৱস্থিত ''প্ৰিথিমী'' (''Pritthimee'') অথবা কিছুমান স্থানীয় তথ্যদাতাৰ মতে ''ফুনটুক নগৰ'' (''Phoontook Nuggur'') নামৰ এখন প্ৰাচীন ঠাইত বা তাৰ ওচৰত থকা বুলি কোৱা এটা মন্দিৰ আৰু পুখুৰীৰ সন্ধান কৰিছিল। অনুসন্ধানৰ সময়ত তেওঁ বিস্তৃত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যদিও বিচাৰি থকা বিশেষ মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো চিনাক্ত কৰিব পৰা নাছিল। সেয়েহে প্ৰিথিমীৰ প্ৰকৃত অৱস্থান তেওঁ অনিৰ্ণীত অৱস্থাতেই ৰাখিছিল।<ref name="Hannay1848"/> আধুনিক এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপত হেনেইৰ প্ৰিথিমীক শদিয়াত বৰ্তমান অৱশিষ্ট থকা প্ৰতিমাগড় প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাময়িকভাৱে তুলনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই গৱেষণাত দুয়োটা স্থানৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ মাজত সন্তোষজনক মিল নথকাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Buragohain |first=Satabdi |title=Archaeological Remains of Sadiya: Exploring the Easternmost Frontier of Assam |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=8 |issue=1 |year=2026 |pages=6–7 }}</ref> ==ইতিহাস== ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চললৈ আহোমসকলৰ অগ্ৰগতিৰ অধিক বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাজন নিজৰ ৰাজধানীলৈ উভতি নগৈ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত চন্দনগিৰিত আশ্ৰয় লৈছিল। এটা চুতীয়া দুৰ্গ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে সেই স্থানত ৰাতিটো কটাইছিল। পিছদিনা তেওঁ চন্দনগিৰি আৰু থাংগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল, আনহাতে নিজে বৰনগৰলৈ আগবাঢ়িছিল।<ref name="Deodhai">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1932 |page=108 |language=as }}</ref> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক চুতীয়া বাহিনীয়ে আশ্ৰয় লোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে দেখুৱায়। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তিম যুদ্ধ=== চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ অন্তিম সংঘাতৰ বিৱৰণত বৰনগৰৰ বিশেষ উল্লেখ পোৱা যায়। ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে হোৱা আলোচনা বিফল হোৱাৰ পিছত চুহুংমুঙে সৈন্যবাহিনীৰ সৈতে ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। আহোম বাহিনীৰ অগ্ৰগতিৰ খবৰ পাই চুতীয়া ৰজাই প্ৰায় দুশজন অনুগামীৰ সৈতে চন্দনগিৰিলৈ আঁতৰি গৈছিল। একেটা সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণতে শদিয়াৰ পতনৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945"/> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত এই ঘটনাৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণ পোৱা যায়। চুতীয়া ৰাজকীয় বাহিনীৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোম সৈন্যসকলে ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ উভতি আহিছিল। তাত বন্দী লোকসকল আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিসমূহ চুহুংমুঙৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref name="Satsari"/> গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা টাই-আহোম বুৰঞ্জীতো ইয়াৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিল থকা বিৱৰণ পোৱা যায়। চন্দনগিৰিত চুতীয়া ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম সেনাপতিসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, পীৰা, অলংকাৰ আদি ৰাজকীয় সামগ্ৰী অধিকাৰ কৰিছিল। লগতে ৰাজপৰিয়ালৰ কেইবাজনো সদস্যক বন্দী কৰিছিল। এই সকলো সামগ্ৰী আৰু বন্দীসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত বৰনগৰত চুহুংমুঙৰ ওচৰত উপস্থিত কৰোৱা হৈছিল। তাৰ পিছত আহোম ৰজাই অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ===১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উল্লেখ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলত নিযুক্ত আহোম বিষয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনীয়ে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চুহুংমুং চুতীয়া দেশলৈ আগবাঢ়ি গৈ ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানীত প্ৰৱেশ'' কৰিছিল। সেই সময়ত আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলে দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ পাৰত, লগতে দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান চলাইছিল।<ref name="AhomBuranji"/> চন্দনগিৰিত পুনৰ যুদ্ধ হোৱাৰ পিছত একেখন বুৰঞ্জীত চুহুংমুঙে ''বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ গুচি যোৱা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ লোহিত নদীৰ উজনি দিশে আগবাঢ়িছিল। এই বিৱৰণে বৰনগৰক চুহুংমুঙে অধিকাৰ কৰা পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰে। অৱশ্যে বুৰঞ্জীখনত ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানী'' আৰু ''বৰনগৰ'' এই দুটা অভিব্যক্তি একেটা বাক্যতে স্পষ্টভাৱে সমাৰ্থক বুলি উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত ফ্ৰাচেংমুং আৰু ব-ঙেনক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰখা হৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ==স্থাপত্য== ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত বৰ্ণিত ধ্বংসাৱশেষসমূহত বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা, জলব্যৱস্থাপনা আৰু ইটা তথা শিলৰ গাঁথনিৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছিল। হেনেই ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰত থকা এটা প্ৰধান পুখুৰীৰ ওচৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তাৰ সৈতে সংযুক্ত পৰিখাৰ বিৱৰণ দিছিল। এই মাটিৰ প্ৰাচীৰটো প্ৰথমে দক্ষিণ-পশ্চিম আৰু পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। তাৰ পিছত উত্তৰ-পশ্চিম দিশে ঘূৰি উত্তৰফালে বিস্তৃত হৈছিল। প্ৰাচীৰটোৰ অৱশেষ কেইবামাইল দূৰলৈ অনুসৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। হেনেইৰ জৰীপৰ সময়ত প্ৰাচীৰৰ ওপৰত ডাঙৰ ডাঙৰ গছ গজি উঠাৰ পিছতো ইয়াৰ কিছুমান অংশ প্ৰায় ১৮ ফুট বা ৫.৫ মিটাৰ ওখ হৈ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ=== প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা অংশত হেনেই মাটিৰ গাঁথনিৰ সৈতে সংযুক্ত ইটাৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানত পথটো দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত হোৱা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখতে এটা সৰু জলপথ আছিল, যিটো বাহিৰৰ পৰিখাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। জলপথটোৰ দুয়োকাষে কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ সহায়ক গাঁথনিৰ অৱশেষ আছিল। ইয়াৰ উপৰি কেইবাটাও বৃহৎ শিলৰ ফলক ভাঙি পৰি থকা অৱস্থাত পোৱা গৈছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে আগতে এই স্থানত পৰিখাৰ ওপৰেৰে যোৱা এখন দলং আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===পকী পুখুৰীসমূহ=== দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত ইটাৰে বন্ধা তিনিটা বৃহৎ পুখুৰী আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। পুখুৰীকেইটা আয়তাকাৰ আছিল আৰু প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰস্থৰ প্ৰায় তিনিগুণ আছিল। প্ৰতিটো পুখুৰীৰ বান্ধৰ মাজভাগৰ ওচৰত পৰস্পৰৰ বিপৰীত ফালে দুটা স্নানঘাট আছিল। পুখুৰীৰ পাৰসমূহ উৎকৃষ্ট মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। পানীৰ ফালে নামি যোৱা তিনিটা স্তৰ বা ঢাপত ইটাসমূহ সজোৱা হৈছিল। এই গাঁথনিসমূহত চূণ অথবা সুৰকিৰ গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। পুখুৰীৰ পাৰৰ ওপৰিভাগো ইটাৰে পকী কৰা আছিল।<ref name="Hannay1848"/> পুখুৰীকেইটাৰ এটা নদীৰ পৰা কেইবামাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। এই পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৮০ গজ বা ২৫৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৯৬ গজ বা ৮৮ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্যৰ দিশটো মোটামুটিভাৱে উত্তৰ–দক্ষিণমুখী আছিল। পুখুৰীটোৰ স্নানঘাটসমূহ কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আছিল। ঘাটলৈ নামি যোৱা পথৰ দুয়োকাষত ঢালৰ আকৃতিৰ বালিশিলৰ ফলক স্থাপন কৰা হৈছিল। ঘাটৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা কিছুমান শিলত যুদ্ধ-কুঠাৰৰ আকৃতিৰ চিহ্ন আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ অন্যান্য চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এই চিহ্নসমূহৰ সৈতে হেনেই পূৰ্বতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত বালিশিলত দেখা চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্য আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰীৰ গাঁথনিৰ সৈতে এই তুলনাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ হেনেই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰক বালিশিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। সেই বালিশিলৰ খণ্ডসমূহৰ কিছুমানত শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ এই প্ৰাচীৰটোক ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শিলালিপিত উল্লেখিত ''প্ৰাকাৰ''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। শিলালিপি অনুসৰি, চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শিলালিপিত ইয়াৰ নিৰ্মাণত ইটা আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=817 }}</ref> ডিক্ৰং অঞ্চলৰ পুখুৰীসমূহৰ বালিশিলত আৰু নিৰ্দিষ্ট তাৰিখযুক্ত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলত একেধৰণৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱাৰ পৰা বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলত ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত এটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা বিদ্যমান আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়। পুখুৰীকেইটা বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰেৰে আৱৰা অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত আছিল। এই কাৰণে হেনেই দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোক এখন ''বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ ভূখণ্ড''ৰ ধ্বংসাৱশেষ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। ওচৰৰ বনাঞ্চলৰ সৈতে পৰিচিত লোকসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণতো অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন স্থানত ইটা আৰু শিলৰ আন গাঁথনি, ওখ মাটিৰ টিলা আৰু ধ্বংসাৱশেষৰ মাজে মাজে থকা খেতি কৰিব পৰা ভূমিৰ উল্লেখ পোৱা গৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভ আৰু প্ৰাচীন পথ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ত দিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজৰ একেটা বৃহত্তৰ অঞ্চলত অৱস্থিত [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]]]ৰ উল্লেখ পোৱা যায়। স্তম্ভটো শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাটলৈ যোৱা পথৰ সপ্তম মাইলৰ খুঁটাৰ ওচৰত আছিল। স্তম্ভটোৰ সমীপত এখন শিলৰ দলং আছিল। সেই দলঙৰ পৰা এটা পথ ওচৰৰ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীলৈ গৈছিল।<ref name="Gazetteer1928">{{cite book |title=The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer |series=Assam District Gazetteers |volume=XI |location=Shillong |year=1928 |pages=18–19 }}</ref> এই দলং আৰু পুখুৰীটো হেনেই পূৰ্বতে বৰ্ণনা কৰা দলং আৰু পুখুৰীৰ সৈতে একে হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। সেই অনুসৰি, সৰ্পস্তম্ভটো দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===আয়তাকাৰ ইটাৰ গাঁথনি=== ডিক্ৰং অঞ্চলৰ আন এটা স্থানত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ চৌহদৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। চৌহদটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৯৬ ফুট বা ২৯ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৮৪ ফুট বা ২৬ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ গাঁথনিত চূণ বা আন কোনো গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। হেনেই ইয়াত ব্যৱহৃত ইটাসমূহক অত্যন্ত উৎকৃষ্ট মানৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কিছুমান ইটাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি, প্ৰস্থ ১২ ইঞ্চি আৰু ডাঠ প্ৰায় ৩.৫ ইঞ্চি আছিল। চৌহদটোৰ চাৰিওফালৰ দেৱাল প্ৰায় ৪.৫ ফুট বা ১.৪ মিটাৰ ডাঠ আছিল। অৱশিষ্ট অংশৰ উচ্চতা ছয় ফুট বা ১.৮ মিটাৰতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> চৌহদটোৰ এটা কোণত খাপৰিৰে নিৰ্মিত ঘূৰণীয়া আঙঠিসদৃশ অংশসমূহ সজাই নিৰ্মাণ কৰা এটা কুঁৱা আছিল। পূবফালৰ দেৱালৰ কাষত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা চাতালো আছিল। চৌহদটোৰ ভিতৰত প্ৰায় ৭.৫ ফুট বা ২.৩ মিটাৰ দীঘল, ১৮ ইঞ্চি বহল আৰু ১০ ইঞ্চি ডাঠ এটা খোদিত বালিশিলৰ খণ্ড উদ্ধাৰ হৈছিল। শিলটোৰ খোদিত পৃষ্ঠ আৰু আকাৰৰ ভিত্তিত হেনেই ইয়াক এটা মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ বাওঁফালৰ অংশ বুলি অনুমান কৰিছিল। ওচৰতে পোৱা আন এটা সৰু খোদিত শিলত শৃংখলাকাৰ নক্সা আছিল। ইয়াক অলংকৃত কাৰ্নিচৰ এটা অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেইৰ মতে, দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীৰ দিশলৈ বিস্তৃত বৃহত্তৰ অঞ্চলত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনিসমূহ সম্ভৱতঃ একে নিৰ্মাণকাৰী গোষ্ঠীৰ সৃষ্টি আছিল। তেওঁ এইটোও অনুমান কৰিছিল যে বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত ব্যৱহৃত বালিশিলসমূহ একেটা খনিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহ সম্ভৱতঃ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ বালিশিলযুক্ত ভূস্তৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ডিক্ৰং সমতলভূমিৰ বসতিস্থলী আৰু বিছমুক নগৰ তথা চিচুপাল নগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ একেটা ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী বা ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান== ===১৮৪৫ চনৰ ৰ'লাটৰ বিৱৰণ=== শদিয়া অঞ্চলৰ বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ অন্যতম প্ৰাচীন ব্ৰিটিছ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত লেফটেনেণ্ট ই. এ. ৰ'লাটে প্ৰস্তুত কৰিছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত তেওঁ প্ৰথমে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ চিচুপাল দুৰ্গ, অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা অধিক পশ্চিমে সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত আন এখন যথেষ্ট বৃহৎ দুৰ্গীকৃত প্ৰত্নস্থলীৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ৰ'লাটৰ মতে, এই বৃহৎ দুৰ্গটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ সৈতে একেধৰণে নিৰ্মাণ কৰা এটা পুখুৰীও আছিল। ইয়াৰ উপৰি আশে-পাশে থকা অঞ্চলত বহুতো সৰু পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ উল্লেখ তেওঁ কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে কুণ্ডিল নদী আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ মাজৰ অঞ্চলত আগতে খেতি-বাতি হোৱা বহুতো চিনো লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ বিৱৰণে ডিক্ৰং–দিবাং সমতল অঞ্চলৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক এখন বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ আছিল বুলি দেখুৱায়। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা নাছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ পূৰ্বৰ অধিবাসীসকল সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, ৰাজ্যখন ধ্বংস হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ৰজা আৰু প্ৰজাসকলে সমতল ভূমি ত্যাগ কৰি ওচৰৰ পাহাৰসমূহলৈ পলায়ন কৰিছিল। সেই লোকসকলৰ বংশধৰ পৰৱৰ্তী সময়ত সেই সময়ত ''আবৰ'' নামেৰে জনাজাত জনগোষ্ঠীৰ সৈতে মিলিত হৈছিল বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> এই পৰম্পৰাত ৰাজ্যখনৰ ধ্বংসক [[কৃষ্ণ]] আৰু ভীষ্মকৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই কাহিনীক প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ প্ৰাচীনত্ব সম্পৰ্কীয় এটা পৰম্পৰা হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰিছিল, প্ৰতিষ্ঠিত ঐতিহাসিক ঘটনা হিচাপে নহয়। ===১৮৪৮ চনৰ হেনেইৰ জৰীপ=== ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ডিক্ৰং অঞ্চলত অধিক বিস্তৃত অনুসন্ধান চলাইছিল। তেওঁ প্ৰায় এসপ্তাহ ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত থাকি আশে-পাশে থকা বনাঞ্চললৈ কেইবাবাৰো গৈছিল। এই অনুসন্ধানৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ''প্ৰিথিমী'' বা ''ফুনটুক নগৰ'' নামেৰে জনাজাত প্ৰাচীন ঠাইখন বিচাৰি উলিওৱা। তেওঁ সেই ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি কোৱা নিৰ্দিষ্ট মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো বিচাৰি উলিয়াব নোৱাৰিছিল। কিন্তু অনুসন্ধানত পূৰ্বে বৰ্ণিত তিনিটা বৃহৎ পকী পুখুৰী, বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, পথ, দলঙৰ অৱশেষ আৰু বৃহৎ ইটা তথা শিলৰ গাঁথনি উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁৰ অভিযানত লগত যোৱা স্থানীয় লোকসকলেও এই অৱশেষসমূহৰ কিছুমান আগতে দেখা নাছিল। তেওঁলোকেও দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ সম্পূৰ্ণ বিস্তৃতিৰ বিৱৰণ দিব পৰা নাছিল। অৱশিষ্ট প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইয়াৰ ভিতৰত থকা পুখুৰীসমূহ আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত হেনেই এই স্থানক কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন দুৰ্গ নহয়, বৰং পূৰ্বতে এখন বৃহৎ জনবসতি থকা অঞ্চলৰ অৱশেষ বুলি সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> তেওঁ অধিক আগবাঢ়ি দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা, পুখুৰী আৰু খেতিযোগ্য ভূমিৰ অৱস্থান বিশ্লেষণ কৰিছিল। ইয়াৰ সৈতে ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ সম্পৰ্ক বিবেচনা কৰি তেওঁ প্ৰায় ১০–১২ মাইল বিস্তৃত এখন বৃহৎ আৰু পৰস্পৰ সংযুক্ত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও আলোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত প্ৰত্নস্থলীসমূহ সমসাময়িক ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পৰা অস্বাভাৱিকভাৱে বহু ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত যেন দেখা গৈছিল। এই প্ৰেক্ষাপটত তেওঁ শদিয়াৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ পূৰ্বতে উত্তৰৰ পাহাৰসমূহৰ অধিক ওচৰেদি বৈ গৈছিল বুলি থকা এটা স্থানীয় পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে নদীৰ পৰা প্ৰায় চাৰি বা পাঁচ মাইল ভিতৰত থকা ঘৰমৰা নদীৰ দিশৰ নিম্নভূমি এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি আছিল। সেই সুঁতিটো ডিক্ৰং আৰু ঘৰমৰা নদীৰ মোহনাৰ সমীপত দিবাং নদীৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকিব পাৰে বুলি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল। এই ধৰণৰ পূৰ্বৰ নদীপথ বিদ্যমান থাকিলে বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বসতিসমূহ ঊনবিংশ শতিকাত দেখা পোৱা অৱস্থানতকৈ মূল নদীৰ অধিক ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি বুজিব পাৰি।<ref name="Hannay1848"/> ===পৰৱৰ্তী চিনাক্তকৰণ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ৰ বিৱৰণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোৰ চিনাক্তকৰণৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই গ্ৰন্থত শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভৰ ওচৰত এখন শিলৰ দলং, তাৰ পৰা যোৱা এটা পথ আৰু এটা ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণ হেনেই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। হেনেই এটা ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত থকা পৰিখা, তাৰ ওপৰত এখন বালিশিলৰ দলং, সংলগ্ন পথ আৰু বৃহৎ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীসমূহৰ বিৱৰণ দিছিল।<ref name="Hannay1848"/><ref name="Gazetteer1928"/> এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত সৰ্পস্তম্ভটো হেনেই বৰ্ণনা কৰা ডিক্ৰং অঞ্চলৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ভিতৰত বা তাৰ ওচৰত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ তথ্যই স্বতন্ত্ৰভাৱে বৰনগৰক শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ ঠিক পিছতেই চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰক পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/><ref name="AhomBuranji"/> আনহাতে, ৰ'লাট আৰু হেনেইৰ পৃথক পৃথক অনুসন্ধানসমূহে ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বিস্তৃত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref name="Rowlatt1845"/><ref name="Hannay1848"/> এই দুয়ো ধৰণৰ উৎস একেলগে বিবেচনা কৰিলে বুৰঞ্জীত বৰ্ণিত বৰনগৰ আৰু ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ মাজত ঘনিষ্ঠ ভৌগোলিক সাদৃশ্য দেখা যায়। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]] * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * [[ভীষ্মকনগৰ]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] 2estpo93b2r8i2rux232351kk4w0f9w 647008 647006 2026-10-24T03:22:03Z Ananya Taye 28065 647008 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|শদিয়াৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ আৰু দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী}} {{Infobox historic site | name = বৰনগৰ | other_name = ডিক্ৰাং নগৰ বা চে-লুং<ref name="Jacquesson-Celung">{{cite web |last=Jacquesson |first=François |title=Ahom Raja Suhum's War Against the Chutias: The Texts |page=23 |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations/page/n21/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=14 August 2026 }}</ref> | image = Historical cities of Sadiya.jpg | alt = ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ তিনিখন নগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ | caption = সাধয়াপুৰৰ আন দুখন নগৰৰ সৈতে বৰনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ। | pushpin_alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = | mapframe-wikidata = | mapframe-zoom = | location = [[শদিয়া]], [[অসম]], ভাৰত | type = দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = মধ্যযুগ | epochs = | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''বৰনগৰ''' ({{lang-en|Barnagar}}) আছিল পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ [[শদিয়া]] অঞ্চলত অৱস্থিত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এখন ঐতিহাসিক বসতিস্থলী আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলে চলোৱা অন্তিম সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণত কেইবাখনো [[বুৰঞ্জী]]ত বৰনগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বুৰঞ্জী অনুসৰি, আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]] ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ আগবাঢ়িছিল। আন বুৰঞ্জীসমূহত বিজয়ী আহোম সৈন্যসকলে বৰনগৰলৈ উভতি আহি বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তি আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as }}</ref><ref name="Satsari">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |pages=59–60 |language=as }}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64 }}</ref> টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখিত বৰনগৰ আছিল বুৰঞ্জীসমূহত বৰ্ণিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ তিনিখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল থাংগিৰি বা দৈথাং (''Doi-Thang''), যাক বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, আৰু চন্দনগিৰি বা দৈ-চন্তান (''Doi-Chantan''), যাক বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ঐতিহাসিক শদিয়া অঞ্চলত ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ বিষয়া ই. এ. ৰ'লাটে আৰু ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত এছ. এফ. হেনেই দিছিল। হেনেই অঞ্চলটোত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰে বান্ধি নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ পুখুৰী, বালিশিলৰ গাঁথনি আৰু অন্যান্য ধ্বংসাৱশেষৰ তথ্য লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ এই অৱশেষসমূহক এখন বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ নিদৰ্শন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845">{{cite journal |last=Rowlatt |first=E. A. |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=14 |year=1845 |page=494 }}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472 }}</ref> ভৌগোলিক তথ্যৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। অৱশ্যে এই চিনাক্তকৰণ এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা নাই। ==অৱস্থান== ঐতিহাসিক তথ্যসমূহে বৰনগৰক শদিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ ভিতৰত অৱস্থিত বুলি সূচায়। অন্তিম [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘাত]]ৰ সময়ত, অসমীয়া ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুহুংমুঙে ''বাম বাট'' বা ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত চন্দনগিৰিলৈ আশ্ৰয় ল'বলৈ আঁতৰি গৈছিল।<ref name="AB1945"/> টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''তো চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধৰ পিছত চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়তো তেওঁ বৰনগৰত উপস্থিত হোৱা বুলি একেখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="AhomBuranji"/> হেনেই বৰ্ণনা কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু দিবাং নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত হেনেই এটা স্থানত নদী দুখনৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় পাঁচ মাইল বুলি উল্লেখ কৰিছিল। দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত এটা প্ৰধান পুখুৰী ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰৰ ওচৰত আছিল। এই পুখুৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত দুৰ্গীকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই ধ্বংসাৱশেষসমূহক অধিক বৃহৎ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অংশ বুলি গণ্য কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা আৰু অতীতৰ খেতিপথাৰ সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ প্ৰায় ১০–১২ মাইল দূৰত্বজুৰি সংশ্লিষ্ট প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ বিস্তৃত আছিল। এই বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত সেই সময়ত ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰ আৰু ''চিচুপাল নগৰ'' (''Sisoopal Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত বৰনগৰক ইয়াৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত বসতিসমূহৰ পৰা পৃথককৈ উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুহুংমুং পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীত অৱস্থান কৰি থকাৰ বিপৰীতে আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলক দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে পঠিওৱা হৈছিল। চন্দনগিৰিৰ সামৰিক অভিযানৰ পিছত সেনাপতিসকল পুনৰ আহোম ৰজাৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। তাৰ পিছত ৰজাই বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ যাত্ৰা কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="AhomBuranji"/> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক পাহাৰৰ ওপৰত থকা আন দুটা দুৰ্গৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰে। ই বৰনগৰ শদিয়াৰ সমতল অঞ্চলৰ এখন বসতিস্থলী আছিল বুলি কৰা অনুমানৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে শদিয়া অঞ্চলত হেনেই চলোৱা অনুসন্ধানসমূহৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰি ইয়াৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত নগৰসমূহক এটা বৃহৎ স্থলপথ-যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছিল। তেওঁ হেনেইৰ এই মত উল্লেখ কৰিছিল যে কোচ ৰজা [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ বিদ্যমান আছিল। এই পথটোৱে শদিয়াৰ পূবফালে থকা পুৰণি নগৰসমূহক উজনি অসমৰ পশ্চিমফালৰ জিলাসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। লগতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলেও এই পথ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে এই প্ৰাচীন পথটোক ষোড়শ শতিকাৰ ''কমল আলি''ৰ পৰা পৃথক বুলি দেখুৱাইছিল। কমলী আলি আছিল নৰনাৰায়ণৰ অধীনত কোচবিহাৰৰ পৰা অসমৰ নাৰায়ণপুৰলৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ।<ref name="Shakespear1914-road">{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |location=London |publisher=Macmillan and Co. |year=1914 |pages=24, 84–85 }}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু চিনাক্তকৰণ== ''বৰনগৰ'' নামৰ অৰ্থ হৈছে ''বৃহৎ নগৰ'' বা ''ডাঙৰ চহৰ''। শদিয়াৰ চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰৰ বিৱৰণত অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত এই নামটো প্ৰত্যক্ষভাৱে পোৱা যায়।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/> সংশ্লিষ্ট আহোম বুৰঞ্জীত ঠাইখনক ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''ত থকা ''Chao-pha tam Che-lung'' বাক্যাংশটো গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদৰ সেই বিৱৰণৰ সৈতে মিলে, য'ত বন্দী চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সম্পত্তিসমূহ বৰনগৰত আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Jacquesson-Celung"/><ref name="AhomBuranji"/> ''চে-লুং'' নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থও ''বৃহৎ নগৰ''। ''Ahom Lexicons'' অনুসৰি, টাই-আহোম ভাষাৰ ''che'' শব্দৰ অৰ্থ ''নগৰ'' আৰু ''lung'' শব্দৰ অৰ্থ ''ডাঙৰ'' বা ''মহান''।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Bimala Kanta |editor-last2=Deodhai Phukan |editor-first2=Nanda Nath |title=Ahom Lexicons: Based on Original Tai Manuscripts |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |location=Gauhati |year=1964 |pages=108, 128 }}</ref> ডিক্ৰং নদীৰ পাৰৰ বিস্তৃত ধ্বংসাৱশেষসমূহক বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যৰ ভৌগোলিক সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আগবঢ়োৱা হৈছে। ৰ'লাট আৰু হেনেই দুয়োজনে স্বতন্ত্ৰভাৱে শদিয়াৰ ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত আৰু পূৰ্বতে জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জৰীপৰ সময়ত হেনেই দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজত অৱস্থিত ''প্ৰিথিমী'' (''Pritthimee'') অথবা কিছুমান স্থানীয় তথ্যদাতাৰ মতে ''ফুনটুক নগৰ'' (''Phoontook Nuggur'') নামৰ এখন প্ৰাচীন ঠাইত বা তাৰ ওচৰত থকা বুলি কোৱা এটা মন্দিৰ আৰু পুখুৰীৰ সন্ধান কৰিছিল। অনুসন্ধানৰ সময়ত তেওঁ বিস্তৃত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যদিও বিচাৰি থকা বিশেষ মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো চিনাক্ত কৰিব পৰা নাছিল। সেয়েহে প্ৰিথিমীৰ প্ৰকৃত অৱস্থান তেওঁ অনিৰ্ণীত অৱস্থাতেই ৰাখিছিল।<ref name="Hannay1848"/> আধুনিক এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপত হেনেইৰ প্ৰিথিমীক শদিয়াত বৰ্তমান অৱশিষ্ট থকা প্ৰতিমাগড় প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাময়িকভাৱে তুলনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই গৱেষণাত দুয়োটা স্থানৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ মাজত সন্তোষজনক মিল নথকাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Buragohain |first=Satabdi |title=Archaeological Remains of Sadiya: Exploring the Easternmost Frontier of Assam |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=8 |issue=1 |year=2026 |pages=6–7 }}</ref> ==ইতিহাস== ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চললৈ আহোমসকলৰ অগ্ৰগতিৰ অধিক বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাজন নিজৰ ৰাজধানীলৈ উভতি নগৈ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত চন্দনগিৰিত আশ্ৰয় লৈছিল। এটা চুতীয়া দুৰ্গ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে সেই স্থানত ৰাতিটো কটাইছিল। পিছদিনা তেওঁ চন্দনগিৰি আৰু থাংগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল, আনহাতে নিজে বৰনগৰলৈ আগবাঢ়িছিল।<ref name="Deodhai">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1932 |page=108 |language=as }}</ref> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক চুতীয়া বাহিনীয়ে আশ্ৰয় লোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে দেখুৱায়। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তিম যুদ্ধ=== চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ অন্তিম সংঘাতৰ বিৱৰণত বৰনগৰৰ বিশেষ উল্লেখ পোৱা যায়। ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে হোৱা আলোচনা বিফল হোৱাৰ পিছত চুহুংমুঙে সৈন্যবাহিনীৰ সৈতে ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। আহোম বাহিনীৰ অগ্ৰগতিৰ খবৰ পাই চুতীয়া ৰজাই প্ৰায় দুশজন অনুগামীৰ সৈতে চন্দনগিৰিলৈ আঁতৰি গৈছিল। একেটা সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণতে শদিয়াৰ পতনৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945"/> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত এই ঘটনাৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণ পোৱা যায়। চুতীয়া ৰাজকীয় বাহিনীৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোম সৈন্যসকলে ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ উভতি আহিছিল। তাত বন্দী লোকসকল আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিসমূহ চুহুংমুঙৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref name="Satsari"/> গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা টাই-আহোম বুৰঞ্জীতো ইয়াৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিল থকা বিৱৰণ পোৱা যায়। চন্দনগিৰিত চুতীয়া ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম সেনাপতিসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, পীৰা, অলংকাৰ আদি ৰাজকীয় সামগ্ৰী অধিকাৰ কৰিছিল। লগতে ৰাজপৰিয়ালৰ কেইবাজনো সদস্যক বন্দী কৰিছিল। এই সকলো সামগ্ৰী আৰু বন্দীসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত বৰনগৰত চুহুংমুঙৰ ওচৰত উপস্থিত কৰোৱা হৈছিল। তাৰ পিছত আহোম ৰজাই অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ===১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উল্লেখ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলত নিযুক্ত আহোম বিষয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনীয়ে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চুহুংমুং চুতীয়া দেশলৈ আগবাঢ়ি গৈ ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানীত প্ৰৱেশ'' কৰিছিল। সেই সময়ত আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলে দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ পাৰত, লগতে দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান চলাইছিল।<ref name="AhomBuranji"/> চন্দনগিৰিত পুনৰ যুদ্ধ হোৱাৰ পিছত একেখন বুৰঞ্জীত চুহুংমুঙে ''বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ গুচি যোৱা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ লোহিত নদীৰ উজনি দিশে আগবাঢ়িছিল। এই বিৱৰণে বৰনগৰক চুহুংমুঙে অধিকাৰ কৰা পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰে। অৱশ্যে বুৰঞ্জীখনত ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানী'' আৰু ''বৰনগৰ'' এই দুটা অভিব্যক্তি একেটা বাক্যতে স্পষ্টভাৱে সমাৰ্থক বুলি উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত ফ্ৰাচেংমুং আৰু ব-ঙেনক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰখা হৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ==স্থাপত্য== ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত বৰ্ণিত ধ্বংসাৱশেষসমূহত বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা, জলব্যৱস্থাপনা আৰু ইটা তথা শিলৰ গাঁথনিৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছিল। হেনেই ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰত থকা এটা প্ৰধান পুখুৰীৰ ওচৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তাৰ সৈতে সংযুক্ত পৰিখাৰ বিৱৰণ দিছিল। এই মাটিৰ প্ৰাচীৰটো প্ৰথমে দক্ষিণ-পশ্চিম আৰু পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। তাৰ পিছত উত্তৰ-পশ্চিম দিশে ঘূৰি উত্তৰফালে বিস্তৃত হৈছিল। প্ৰাচীৰটোৰ অৱশেষ কেইবামাইল দূৰলৈ অনুসৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। হেনেইৰ জৰীপৰ সময়ত প্ৰাচীৰৰ ওপৰত ডাঙৰ ডাঙৰ গছ গজি উঠাৰ পিছতো ইয়াৰ কিছুমান অংশ প্ৰায় ১৮ ফুট বা ৫.৫ মিটাৰ ওখ হৈ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ=== প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা অংশত হেনেই মাটিৰ গাঁথনিৰ সৈতে সংযুক্ত ইটাৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানত পথটো দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত হোৱা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখতে এটা সৰু জলপথ আছিল, যিটো বাহিৰৰ পৰিখাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। জলপথটোৰ দুয়োকাষে কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ সহায়ক গাঁথনিৰ অৱশেষ আছিল। ইয়াৰ উপৰি কেইবাটাও বৃহৎ শিলৰ ফলক ভাঙি পৰি থকা অৱস্থাত পোৱা গৈছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে আগতে এই স্থানত পৰিখাৰ ওপৰেৰে যোৱা এখন দলং আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===পকী পুখুৰীসমূহ=== দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত ইটাৰে বন্ধা তিনিটা বৃহৎ পুখুৰী আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। পুখুৰীকেইটা আয়তাকাৰ আছিল আৰু প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰস্থৰ প্ৰায় তিনিগুণ আছিল। প্ৰতিটো পুখুৰীৰ বান্ধৰ মাজভাগৰ ওচৰত পৰস্পৰৰ বিপৰীত ফালে দুটা স্নানঘাট আছিল। পুখুৰীৰ পাৰসমূহ উৎকৃষ্ট মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। পানীৰ ফালে নামি যোৱা তিনিটা স্তৰ বা ঢাপত ইটাসমূহ সজোৱা হৈছিল। এই গাঁথনিসমূহত চূণ অথবা সুৰকিৰ গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। পুখুৰীৰ পাৰৰ ওপৰিভাগো ইটাৰে পকী কৰা আছিল।<ref name="Hannay1848"/> পুখুৰীকেইটাৰ এটা নদীৰ পৰা কেইবামাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। এই পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৮০ গজ বা ২৫৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৯৬ গজ বা ৮৮ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্যৰ দিশটো মোটামুটিভাৱে উত্তৰ–দক্ষিণমুখী আছিল। পুখুৰীটোৰ স্নানঘাটসমূহ কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আছিল। ঘাটলৈ নামি যোৱা পথৰ দুয়োকাষত ঢালৰ আকৃতিৰ বালিশিলৰ ফলক স্থাপন কৰা হৈছিল। ঘাটৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা কিছুমান শিলত যুদ্ধ-কুঠাৰৰ আকৃতিৰ চিহ্ন আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ অন্যান্য চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এই চিহ্নসমূহৰ সৈতে হেনেই পূৰ্বতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত বালিশিলত দেখা চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্য আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰীৰ গাঁথনিৰ সৈতে এই তুলনাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ হেনেই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰক বালিশিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। সেই বালিশিলৰ খণ্ডসমূহৰ কিছুমানত শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ এই প্ৰাচীৰটোক ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শিলালিপিত উল্লেখিত ''প্ৰাকাৰ''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। শিলালিপি অনুসৰি, চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শিলালিপিত ইয়াৰ নিৰ্মাণত ইটা আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=817 }}</ref> ডিক্ৰং অঞ্চলৰ পুখুৰীসমূহৰ বালিশিলত আৰু নিৰ্দিষ্ট তাৰিখযুক্ত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলত একেধৰণৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱাৰ পৰা বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলত ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত এটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা বিদ্যমান আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়। পুখুৰীকেইটা বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰেৰে আৱৰা অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত আছিল। এই কাৰণে হেনেই দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোক এখন ''বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ ভূখণ্ড''ৰ ধ্বংসাৱশেষ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। ওচৰৰ বনাঞ্চলৰ সৈতে পৰিচিত লোকসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণতো অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন স্থানত ইটা আৰু শিলৰ আন গাঁথনি, ওখ মাটিৰ টিলা আৰু ধ্বংসাৱশেষৰ মাজে মাজে থকা খেতি কৰিব পৰা ভূমিৰ উল্লেখ পোৱা গৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভ আৰু প্ৰাচীন পথ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ত দিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজৰ একেটা বৃহত্তৰ অঞ্চলত অৱস্থিত [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]]]ৰ উল্লেখ পোৱা যায়। স্তম্ভটো শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাটলৈ যোৱা পথৰ সপ্তম মাইলৰ খুঁটাৰ ওচৰত আছিল। স্তম্ভটোৰ সমীপত এখন শিলৰ দলং আছিল। সেই দলঙৰ পৰা এটা পথ ওচৰৰ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীলৈ গৈছিল।<ref name="Gazetteer1928">{{cite book |title=The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer |series=Assam District Gazetteers |volume=XI |location=Shillong |year=1928 |pages=18–19 }}</ref> এই দলং আৰু পুখুৰীটো হেনেই পূৰ্বতে বৰ্ণনা কৰা দলং আৰু পুখুৰীৰ সৈতে একে হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। সেই অনুসৰি, সৰ্পস্তম্ভটো দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===আয়তাকাৰ ইটাৰ গাঁথনি=== ডিক্ৰং অঞ্চলৰ আন এটা স্থানত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ চৌহদৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। চৌহদটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৯৬ ফুট বা ২৯ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৮৪ ফুট বা ২৬ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ গাঁথনিত চূণ বা আন কোনো গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। হেনেই ইয়াত ব্যৱহৃত ইটাসমূহক অত্যন্ত উৎকৃষ্ট মানৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কিছুমান ইটাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি, প্ৰস্থ ১২ ইঞ্চি আৰু ডাঠ প্ৰায় ৩.৫ ইঞ্চি আছিল। চৌহদটোৰ চাৰিওফালৰ দেৱাল প্ৰায় ৪.৫ ফুট বা ১.৪ মিটাৰ ডাঠ আছিল। অৱশিষ্ট অংশৰ উচ্চতা ছয় ফুট বা ১.৮ মিটাৰতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> চৌহদটোৰ এটা কোণত খাপৰিৰে নিৰ্মিত ঘূৰণীয়া আঙঠিসদৃশ অংশসমূহ সজাই নিৰ্মাণ কৰা এটা কুঁৱা আছিল। পূবফালৰ দেৱালৰ কাষত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা চাতালো আছিল। চৌহদটোৰ ভিতৰত প্ৰায় ৭.৫ ফুট বা ২.৩ মিটাৰ দীঘল, ১৮ ইঞ্চি বহল আৰু ১০ ইঞ্চি ডাঠ এটা খোদিত বালিশিলৰ খণ্ড উদ্ধাৰ হৈছিল। শিলটোৰ খোদিত পৃষ্ঠ আৰু আকাৰৰ ভিত্তিত হেনেই ইয়াক এটা মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ বাওঁফালৰ অংশ বুলি অনুমান কৰিছিল। ওচৰতে পোৱা আন এটা সৰু খোদিত শিলত শৃংখলাকাৰ নক্সা আছিল। ইয়াক অলংকৃত কাৰ্নিচৰ এটা অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেইৰ মতে, দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীৰ দিশলৈ বিস্তৃত বৃহত্তৰ অঞ্চলত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনিসমূহ সম্ভৱতঃ একে নিৰ্মাণকাৰী গোষ্ঠীৰ সৃষ্টি আছিল। তেওঁ এইটোও অনুমান কৰিছিল যে বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত ব্যৱহৃত বালিশিলসমূহ একেটা খনিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহ সম্ভৱতঃ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ বালিশিলযুক্ত ভূস্তৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ডিক্ৰং সমতলভূমিৰ বসতিস্থলী আৰু বিছমুক নগৰ তথা চিচুপাল নগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ একেটা ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী বা ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান== ===১৮৪৫ চনৰ ৰ'লাটৰ বিৱৰণ=== শদিয়া অঞ্চলৰ বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ অন্যতম প্ৰাচীন ব্ৰিটিছ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত লেফটেনেণ্ট ই. এ. ৰ'লাটে প্ৰস্তুত কৰিছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত তেওঁ প্ৰথমে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ চিচুপাল দুৰ্গ, অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা অধিক পশ্চিমে সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত আন এখন যথেষ্ট বৃহৎ দুৰ্গীকৃত প্ৰত্নস্থলীৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ৰ'লাটৰ মতে, এই বৃহৎ দুৰ্গটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ সৈতে একেধৰণে নিৰ্মাণ কৰা এটা পুখুৰীও আছিল। ইয়াৰ উপৰি আশে-পাশে থকা অঞ্চলত বহুতো সৰু পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ উল্লেখ তেওঁ কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে কুণ্ডিল নদী আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ মাজৰ অঞ্চলত আগতে খেতি-বাতি হোৱা বহুতো চিনো লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ বিৱৰণে ডিক্ৰং–দিবাং সমতল অঞ্চলৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক এখন বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ আছিল বুলি দেখুৱায়। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা নাছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ পূৰ্বৰ অধিবাসীসকল সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, ৰাজ্যখন ধ্বংস হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ৰজা আৰু প্ৰজাসকলে সমতল ভূমি ত্যাগ কৰি ওচৰৰ পাহাৰসমূহলৈ পলায়ন কৰিছিল। সেই লোকসকলৰ বংশধৰ পৰৱৰ্তী সময়ত সেই সময়ত ''আবৰ'' নামেৰে জনাজাত জনগোষ্ঠীৰ সৈতে মিলিত হৈছিল বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> এই পৰম্পৰাত ৰাজ্যখনৰ ধ্বংসক [[কৃষ্ণ]] আৰু ভীষ্মকৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই কাহিনীক প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ প্ৰাচীনত্ব সম্পৰ্কীয় এটা পৰম্পৰা হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰিছিল, প্ৰতিষ্ঠিত ঐতিহাসিক ঘটনা হিচাপে নহয়। ===১৮৪৮ চনৰ হেনেইৰ জৰীপ=== ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ডিক্ৰং অঞ্চলত অধিক বিস্তৃত অনুসন্ধান চলাইছিল। তেওঁ প্ৰায় এসপ্তাহ ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত থাকি আশে-পাশে থকা বনাঞ্চললৈ কেইবাবাৰো গৈছিল। এই অনুসন্ধানৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ''প্ৰিথিমী'' বা ''ফুনটুক নগৰ'' নামেৰে জনাজাত প্ৰাচীন ঠাইখন বিচাৰি উলিওৱা। তেওঁ সেই ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি কোৱা নিৰ্দিষ্ট মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো বিচাৰি উলিয়াব নোৱাৰিছিল। কিন্তু অনুসন্ধানত পূৰ্বে বৰ্ণিত তিনিটা বৃহৎ পকী পুখুৰী, বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, পথ, দলঙৰ অৱশেষ আৰু বৃহৎ ইটা তথা শিলৰ গাঁথনি উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁৰ অভিযানত লগত যোৱা স্থানীয় লোকসকলেও এই অৱশেষসমূহৰ কিছুমান আগতে দেখা নাছিল। তেওঁলোকেও দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ সম্পূৰ্ণ বিস্তৃতিৰ বিৱৰণ দিব পৰা নাছিল। অৱশিষ্ট প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইয়াৰ ভিতৰত থকা পুখুৰীসমূহ আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত হেনেই এই স্থানক কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন দুৰ্গ নহয়, বৰং পূৰ্বতে এখন বৃহৎ জনবসতি থকা অঞ্চলৰ অৱশেষ বুলি সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> তেওঁ অধিক আগবাঢ়ি দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা, পুখুৰী আৰু খেতিযোগ্য ভূমিৰ অৱস্থান বিশ্লেষণ কৰিছিল। ইয়াৰ সৈতে ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ সম্পৰ্ক বিবেচনা কৰি তেওঁ প্ৰায় ১০–১২ মাইল বিস্তৃত এখন বৃহৎ আৰু পৰস্পৰ সংযুক্ত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও আলোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত প্ৰত্নস্থলীসমূহ সমসাময়িক ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পৰা অস্বাভাৱিকভাৱে বহু ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত যেন দেখা গৈছিল। এই প্ৰেক্ষাপটত তেওঁ শদিয়াৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ পূৰ্বতে উত্তৰৰ পাহাৰসমূহৰ অধিক ওচৰেদি বৈ গৈছিল বুলি থকা এটা স্থানীয় পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে নদীৰ পৰা প্ৰায় চাৰি বা পাঁচ মাইল ভিতৰত থকা ঘৰমৰা নদীৰ দিশৰ নিম্নভূমি এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি আছিল। সেই সুঁতিটো ডিক্ৰং আৰু ঘৰমৰা নদীৰ মোহনাৰ সমীপত দিবাং নদীৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকিব পাৰে বুলি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল। এই ধৰণৰ পূৰ্বৰ নদীপথ বিদ্যমান থাকিলে বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বসতিসমূহ ঊনবিংশ শতিকাত দেখা পোৱা অৱস্থানতকৈ মূল নদীৰ অধিক ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি বুজিব পাৰি।<ref name="Hannay1848"/> ===পৰৱৰ্তী চিনাক্তকৰণ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ৰ বিৱৰণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোৰ চিনাক্তকৰণৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই গ্ৰন্থত শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভৰ ওচৰত এখন শিলৰ দলং, তাৰ পৰা যোৱা এটা পথ আৰু এটা ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণ হেনেই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। হেনেই এটা ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত থকা পৰিখা, তাৰ ওপৰত এখন বালিশিলৰ দলং, সংলগ্ন পথ আৰু বৃহৎ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীসমূহৰ বিৱৰণ দিছিল।<ref name="Hannay1848"/><ref name="Gazetteer1928"/> এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত সৰ্পস্তম্ভটো হেনেই বৰ্ণনা কৰা ডিক্ৰং অঞ্চলৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ভিতৰত বা তাৰ ওচৰত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ তথ্যই স্বতন্ত্ৰভাৱে বৰনগৰক শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ ঠিক পিছতেই চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰক পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/><ref name="AhomBuranji"/> আনহাতে, ৰ'লাট আৰু হেনেইৰ পৃথক পৃথক অনুসন্ধানসমূহে ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বিস্তৃত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref name="Rowlatt1845"/><ref name="Hannay1848"/> এই দুয়ো ধৰণৰ উৎস একেলগে বিবেচনা কৰিলে বুৰঞ্জীত বৰ্ণিত বৰনগৰ আৰু ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ মাজত ঘনিষ্ঠ ভৌগোলিক সাদৃশ্য দেখা যায়। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]] * পদুম পুখুৰী, শদিয়া * [[ভীষ্মকনগৰ]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 7ngyd53q7gv0596rr2fbiajf10lyar8 0 140432 647007 2026-10-24T03:21:39Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[Draft:বৰনগৰ, শদিয়া]]ৰ পৰা [[বৰনগৰ, শদিয়া]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 647007 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বৰনগৰ, শদিয়া]] nexr8bhwwz6z6g5by1c9sxspa00jedz 0 140433 647024 2026-10-24T04:53:39Z ~2026-56696-11 52467 নতুন পৃষ্ঠা: পূৱ ছাগলীকটা (ইংৰাজী: Pub Chagolikata) ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য মিচিং গাঁও।ই ৭৬ নং বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১২ নং লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্... 647024 wikitext text/x-wiki পূৱ ছাগলীকটা (ইংৰাজী: Pub Chagolikata) ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য মিচিং গাঁও।ই ৭৬ নং বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১২ নং লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। lkkkhrhnirxrdk9uzldsf77yg6ft7k5 647027 647024 2026-10-24T05:00:00Z ~2026-56696-11 52467 647027 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' (ইংৰাজী: Pub Chagolikata) ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য মিচিং গাঁও।ই ৭৬ নং বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১২ নং লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। fupuc2bedv9c8b2dagqemt68cyv3dao 647030 647027 2026-10-24T05:07:07Z ~2026-56696-11 52467 647030 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' (ইংৰাজী: Pub Chagolikata) ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য মিচিং গাঁও।ই ৭৬ নং বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১২ নং লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == শিৰোনাম পাঠ্য == নামকৰণ এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। t87zrfodlm6wy27cqvq05n985gtyihy 647031 647030 2026-10-24T05:07:52Z ~2026-56696-11 52467 647031 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' (ইংৰাজী: Pub Chagolikata) ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য মিচিং গাঁও।ই ৭৬ নং বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১২ নং লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। 1fto2baa5o765sa0rxq0pd8y61xst0n 647034 647031 2026-10-24T05:10:04Z ~2026-56696-11 52467 /* নামকৰণ */ 647034 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' (ইংৰাজী: Pub Chagolikata) ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য মিচিং গাঁও।ই ৭৬ নং বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১২ নং লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। 216mq4750f7bcfcmoly8pqkqr6x621t 647040 647034 2026-10-24T05:19:21Z ~2026-56696-11 52467 647040 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' (ইংৰাজী: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]]গাঁও।ই ৭৬ নং[[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]]আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। 847eodmeojaaix7jh5tska6mx1w1npx 647042 647040 2026-10-24T05:25:31Z ~2026-56696-11 52467 647042 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। nd5lqwsq139sj6q95eq2sy17bayw1bf 647043 647042 2026-10-24T05:28:39Z ~2026-56696-11 52467 647043 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]] ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। cxcpzu0kikd9hc3y11h9v0z64g3ek6n 647055 647043 2026-10-24T05:42:31Z ~2026-56696-11 52467 647055 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]] ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। iy7dftnpx78bp673xoxprejo8imi1co 647058 647055 2026-10-24T05:45:00Z ~2026-56696-11 52467 /* নামকৰণ */ 647058 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। rkiefq1etupkkzkufrgdkc91lsnnv47 647059 647058 2026-10-24T05:54:15Z ~2026-56696-11 52467 /* ভোগোলিক বিৱৰণ */ 647059 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। 681axd798m26vhmpy0fdcyzl2t3qsh6 647060 647059 2026-10-24T05:55:28Z ~2026-56696-11 52467 /* নামকৰণ */ 647060 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। gwann0t222ok02iub268be3ym9wi863 647062 647060 2026-10-24T05:56:57Z ~2026-56696-11 52467 647062 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। m7ueqkgraloz79a6ko30i6uhr6keszo 647065 647062 2026-10-24T06:36:47Z ~2026-56696-11 52467 647065 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]])মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জন গাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল,বালি,ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]])বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]],পেগু,পাতিৰ,পাঠৰী,টাইদ,কামান,কুলি,মিলি,নৰহ,পায়েং,পগাগ এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। 4l4hvqv3yio635ob7dscj19frfz69qf 647067 647065 2026-10-24T06:39:05Z ~2026-56696-11 52467 /* সমাজ জীৱন আৰু জন গাঁথনি */ 647067 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]])মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জন গাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল,বালি,ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]])বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। ko96aivw8c2d5kj5l48ldb5l7dmb04c 647069 647067 2026-10-24T06:44:31Z ~2026-56696-11 52467 /* সমাজ জীৱন আৰু জন গাঁথনি */ 647069 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]])মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জন গাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]])বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। । bjpjwrrir4owr3aw3pdbv35yjrbxvn3 647070 647069 2026-10-24T06:45:25Z ~2026-56696-11 52467 /* সমাজ জীৱন আৰু জন গাঁথনি */ 647070 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]]: Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] নগৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]])মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জন গাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]])বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। । 8z673brq1phkhinm2iycadseljrk50w 3 140434 647049 2026-10-24T05:39:07Z Mfield 48384 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Auspiciouswastaken]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Tejasvsingh]]লৈ Mfieldয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Auspiciouswastaken|Auspiciouswastaken]]" to "[[Special:CentralAuth/Tejasvsingh|Tejasvsingh]]" 647049 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:Tejasvsingh]] tbi18wcymypxcn8wvhsd1m41e4blu89 0 140435 647063 2026-10-24T06:36:16Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম' (Roger Kirby's Wonderful and Scientific Museum)-ত [[Hammersmith Ghost murder case|হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ]] এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছি... 647063 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম' (Roger Kirby's Wonderful and Scientific Museum)-ত [[Hammersmith Ghost murder case|হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ]] এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}]] {{Paranormal}} [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]], '''ভূত''' হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক [[নেক্ৰ’মেন্সী]] (necromancy) বা [[Kardecist spiritism|আধ্যাত্মিকতাবাদত]] ''[[séance|প্ৰেত-চক্ৰ]]'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[poltergeist|পল্টাৰজিষ্ট]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, [[দানৱ]] আৰু [[ঘুল]] (ghoul)। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে [[পৰলোক|পৰলোকলৈ]] থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ [[এনিমিজিম|প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ]] (animism) আৰু [[পূৰ্বপুৰুষ উপাসনা|পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে]] প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনೆ— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, [[ভূতাৱেশ|ভূত খেদোৱা প্ৰথা]] (exorcism) আৰু [[Spiritualism (beliefs)|আধ্যাত্মিকতাবাদ]] তথা [[ritural magic|আনুষ্ঠানিক যাদুবিদ্যাৰ]] কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।Hole, pp. 150–163{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live }} তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট [[list of reportedly haunted locations|স্থান]], বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। [[Pew Research Center|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ]] ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}} বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।[[Mario Bunge|Bunge, Mario]]। ''[https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 Philosophy of Science: From Problem to Theory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814112345/https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |date=2023-08-14 }}''। Transaction Publishers; 1998। {{ISBN|978-1-4128-2423-1}}। p. 178–। ভূতৰ অস্তিত্বক [[মিথ্যা প্ৰতিপন্নকৰণ|মিথ্যা প্ৰতিপন্ন কৰাটো]] (falsify) অসম্ভৱ, আৰু [[ভূতৰ সন্ধান|ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক]] [[অপবিজ্ঞান]] (pseudoscience) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75|url-status=live}}{{cite web|last=Raford|first=Benjamin|author-link=Benjamin Radford|title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations|url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations|publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28 }}{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}} শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো [[বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ]] পোৱা হোৱা নাই।{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}} ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু [[মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ]] (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''[[hyoscyamus niger|ক'লা ধতুৰা]]''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা (necromancy) আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' (anticholinergic compounds) থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা [[স্মৃতিভ্ৰংশ]] বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ [[Dementia with Lewy bodies|ডি.এল.বি.]]) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত (neurodegeneration) লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।{{Cite book|title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}{{cite web |url = http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title = Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher = [[Alzheimer's Society]] |date = 2015-01-26 |access-date = 2015-02-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date = 2015-11-12 }} শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা [[আলঝেইমাৰ ৰোগ|আলঝেইমাৰ ৰোগৰ]] দৰে মগজুৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people? Furuya et al. সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— [[টোপনিৰ ঔষধ]]) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম (hallucination) সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ [[zolpidem|জল্পিডেম]] আৰু [[diphenhydramine|ডাইফেনহাইড্ৰেমিন]] ব্যৱহাৰৰ ফলত।{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 | issn=2168-8184}} পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত [[কাৰ্বন মনোক্সাইড]] গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902|title=See ghosts? There may be a medical reason|first=The Body|last=Odd|date=30 October 2009|website=NBC News|access-date=7 October 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902|url-status=live}} [[লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়ন|লোক-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়নত]], ভূতক [[Motif-Index of Folk-Literature|লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ]] "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} i87ydt9g8g9zpl7re3oe780563p5b9a 647064 647063 2026-10-24T06:36:32Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 647064 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম' (Roger Kirby's Wonderful and Scientific Museum)-ত [[Hammersmith Ghost murder case|হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ]] এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]], '''ভূত''' হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক [[নেক্ৰ’মেন্সী]] (necromancy) বা [[Kardecist spiritism|আধ্যাত্মিকতাবাদত]] ''[[séance|প্ৰেত-চক্ৰ]]'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[poltergeist|পল্টাৰজিষ্ট]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, [[দানৱ]] আৰু [[ঘুল]] (ghoul)। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে [[পৰলোক|পৰলোকলৈ]] থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ [[এনিমিজিম|প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ]] (animism) আৰু [[পূৰ্বপুৰুষ উপাসনা|পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে]] প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনೆ— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, [[ভূতাৱেশ|ভূত খেদোৱা প্ৰথা]] (exorcism) আৰু [[Spiritualism (beliefs)|আধ্যাত্মিকতাবাদ]] তথা [[ritural magic|আনুষ্ঠানিক যাদুবিদ্যাৰ]] কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।Hole, pp. 150–163{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live }} তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট [[list of reportedly haunted locations|স্থান]], বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। [[Pew Research Center|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ]] ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}} বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।[[Mario Bunge|Bunge, Mario]]। ''[https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 Philosophy of Science: From Problem to Theory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814112345/https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |date=2023-08-14 }}''। Transaction Publishers; 1998। {{ISBN|978-1-4128-2423-1}}। p. 178–। ভূতৰ অস্তিত্বক [[মিথ্যা প্ৰতিপন্নকৰণ|মিথ্যা প্ৰতিপন্ন কৰাটো]] (falsify) অসম্ভৱ, আৰু [[ভূতৰ সন্ধান|ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক]] [[অপবিজ্ঞান]] (pseudoscience) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75|url-status=live}}{{cite web|last=Raford|first=Benjamin|author-link=Benjamin Radford|title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations|url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations|publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28 }}{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}} শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো [[বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ]] পোৱা হোৱা নাই।{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}} ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু [[মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ]] (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''[[hyoscyamus niger|ক'লা ধতুৰা]]''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা (necromancy) আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' (anticholinergic compounds) থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা [[স্মৃতিভ্ৰংশ]] বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ [[Dementia with Lewy bodies|ডি.এল.বি.]]) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত (neurodegeneration) লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।{{Cite book|title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}{{cite web |url = http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title = Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher = [[Alzheimer's Society]] |date = 2015-01-26 |access-date = 2015-02-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date = 2015-11-12 }} শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা [[আলঝেইমাৰ ৰোগ|আলঝেইমাৰ ৰোগৰ]] দৰে মগজুৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people? Furuya et al. সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— [[টোপনিৰ ঔষধ]]) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম (hallucination) সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ [[zolpidem|জল্পিডেম]] আৰু [[diphenhydramine|ডাইফেনহাইড্ৰেমিন]] ব্যৱহাৰৰ ফলত।{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 | issn=2168-8184}} পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত [[কাৰ্বন মনোক্সাইড]] গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902|title=See ghosts? There may be a medical reason|first=The Body|last=Odd|date=30 October 2009|website=NBC News|access-date=7 October 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902|url-status=live}} [[লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়ন|লোক-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়নত]], ভূতক [[Motif-Index of Folk-Literature|লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ]] "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} qmvp7wqn2c00ph4968pl837vojo9oc8 647066 647064 2026-10-24T06:38:05Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 647066 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম' (Roger Kirby's Wonderful and Scientific Museum)-ত [[Hammersmith Ghost murder case|হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ]] এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[poltergeist|পল্টাৰজিষ্ট]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে [[পৰলোক|পৰলোকলৈ]] থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ [[এনিমিজিম|প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ]] (animism) আৰু [[পূৰ্বপুৰুষ উপাসনা|পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে]] প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনೆ— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, [[ভূতাৱেশ|ভূত খেদোৱা প্ৰথা]] (exorcism) আৰু [[Spiritualism (beliefs)|আধ্যাত্মিকতাবাদ]] তথা [[ritural magic|আনুষ্ঠানিক যাদুবিদ্যাৰ]] কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।Hole, pp. 150–163{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live }} তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট [[list of reportedly haunted locations|স্থান]], বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। [[Pew Research Center|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ]] ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}} বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।[[Mario Bunge|Bunge, Mario]]। ''[https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 Philosophy of Science: From Problem to Theory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814112345/https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |date=2023-08-14 }}''। Transaction Publishers; 1998। {{ISBN|978-1-4128-2423-1}}। p. 178–। ভূতৰ অস্তিত্বক [[মিথ্যা প্ৰতিপন্নকৰণ|মিথ্যা প্ৰতিপন্ন কৰাটো]] (falsify) অসম্ভৱ, আৰু [[ভূতৰ সন্ধান|ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক]] [[অপবিজ্ঞান]] (pseudoscience) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75|url-status=live}}{{cite web|last=Raford|first=Benjamin|author-link=Benjamin Radford|title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations|url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations|publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28 }}{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}} শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো [[বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ]] পোৱা হোৱা নাই।{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}} ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু [[মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ]] (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''[[hyoscyamus niger|ক'লা ধতুৰা]]''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা (necromancy) আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' (anticholinergic compounds) থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা [[স্মৃতিভ্ৰংশ]] বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ [[Dementia with Lewy bodies|ডি.এল.বি.]]) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত (neurodegeneration) লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।{{Cite book|title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}{{cite web |url = http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title = Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher = [[Alzheimer's Society]] |date = 2015-01-26 |access-date = 2015-02-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date = 2015-11-12 }} শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা [[আলঝেইমাৰ ৰোগ|আলঝেইমাৰ ৰোগৰ]] দৰে মগজুৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people? Furuya et al. সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— [[টোপনিৰ ঔষধ]]) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম (hallucination) সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ [[zolpidem|জল্পিডেম]] আৰু [[diphenhydramine|ডাইফেনহাইড্ৰেমিন]] ব্যৱহাৰৰ ফলত।{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 | issn=2168-8184}} পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত [[কাৰ্বন মনোক্সাইড]] গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902|title=See ghosts? There may be a medical reason|first=The Body|last=Odd|date=30 October 2009|website=NBC News|access-date=7 October 2019|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902|url-status=live}} [[লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়ন|লোক-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়নত]], ভূতক [[Motif-Index of Folk-Literature|লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ]] "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} jfoiqi8pdmybkpq7pr7dqd9iwbbifmh 647072 647066 2026-10-24T06:52:22Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 647072 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে [[পৰলোক|পৰলোকলৈ]] থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ [[এনিমিজিম|প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ]] (animism) আৰু [[পূৰ্বপুৰুষ উপাসনা|পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে]] প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, [[ভূতাৱেশ|ভূত খেদোৱা প্ৰথা]] (exorcism) আৰু [[Spiritualism (beliefs)|আধ্যাত্মিকতাবাদ]] তথা [[ritural magic|আনুষ্ঠানিক যাদুবিদ্যাৰ]] কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট [[list of reportedly haunted locations|স্থান]], বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। [[Pew Research Center|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ]] ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক [[মিথ্যা প্ৰতিপন্নকৰণ|মিথ্যা প্ৰতিপন্ন কৰাটো]] (falsify) অসম্ভৱ, আৰু [[ভূতৰ সন্ধান|ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক]] [[অপবিজ্ঞান]] (pseudoscience) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো [[বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ]] পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু [[মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ]] (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''[[hyoscyamus niger|ক'লা ধতুৰা]]''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা (necromancy) আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' (anticholinergic compounds) থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা [[স্মৃতিভ্ৰংশ]] বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ [[Dementia with Lewy bodies|ডি.এল.বি.]]) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত (neurodegeneration) লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা [[আলঝেইমাৰ ৰোগ|আলঝেইমাৰ ৰোগৰ]] দৰে মগজুৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— [[টোপনিৰ ঔষধ]]) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম (hallucination) সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ [[zolpidem|জল্পিডেম]] আৰু [[diphenhydramine|ডাইফেনহাইড্ৰেমিন]] ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত [[কাৰ্বন মনোক্সাইড]] গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> [[লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়ন|লোক-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়নত]], ভূতক [[Motif-Index of Folk-Literature|লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ]] "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} irw1kz251gc6iazjb6z9b2qqprnj7jw 647073 647072 2026-10-24T06:58:23Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 647073 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 4mzfhr89xmc77a4gup576evfe9v8e3d 647074 647073 2026-10-24T06:58:40Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 647074 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] kpg1s2lry6tsuxucqiaotah1n9sh4xs 647075 647074 2026-10-24T06:58:59Z Kandarpajit Kallol 6257 647075 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] ts6dxv3n5r9syofsjahchstc0r6zwxi 647077 647075 2026-10-24T07:10:38Z Kandarpajit Kallol 6257 /* আৰু চাওক */ 647077 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] {{Div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 29bfdzdeqep0999w4d9c2p0rwfqt1x3 647078 647077 2026-10-24T07:12:05Z Kandarpajit Kallol 6257 /* আৰু চাওক */ 647078 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] {{Div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 5s22j8cpaizpu2pr8hq81fthnm7xwmp 647080 647078 2026-10-24T07:35:50Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 647080 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদু বিদ্যা|যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] {{Div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 20d325xrl9lee2jj3y9og8l0mjcs25r 647081 647080 2026-10-24T07:37:45Z Kandarpajit Kallol 6257 /* আৰু চাওক */ 647081 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদু বিদ্যা|যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] {{Div col end}} ==চিত্ৰ ভঁৰাল== [[File:Suushi Yurei.jpg|thumb|জাপানী ভূত]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 7vq7onl8jd44vu6yknbn00ods66noje 647082 647081 2026-10-24T07:39:05Z Kandarpajit Kallol 6257 /* চিত্ৰ ভঁৰাল */ 647082 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদু বিদ্যা|যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] {{Div col end}} ==চিত্ৰ ভঁৰাল== [[File:Spooked Blood.jpg|thumb|শিল্পীৰ দৃষ্টিত ভূত]] [[File:Suushi Yurei.jpg|thumb|জাপানী ভূত]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] oao2artd6l7d5q8tvffodovhsarph30 647085 647082 2026-10-24T07:41:13Z Kandarpajit Kallol 6257 647085 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদু বিদ্যা|যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[ডিবুক]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] {{Div col end}} ==চিত্ৰ ভঁৰাল== [[File:Spooked Blood.jpg|thumb|শিল্পীৰ দৃষ্টিত ভূত]] [[File:Suushi Yurei.jpg|thumb|জাপানী ভূত]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 4joraf2j82zeuqbst0hiqbj6vakhvzi 647087 647085 2026-10-24T07:43:19Z Kandarpajit Kallol 6257 /* চিত্ৰ ভঁৰাল */ 647087 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদু বিদ্যা|যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[ডিবুক]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] {{Div col end}} ==চিত্ৰ ভঁৰাল== [[File:Spooked Blood.jpg|thumb|শিল্পীৰ দৃষ্টিত ভূত]] [[File:Suushi Yurei.jpg|thumb|জাপানী ভূত]] [[File:XRF-krasue.jpg|thumb|থাই ভূত]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] qjbwrynzpcrbqkh0gg16vb789ky5chy 647092 647087 2026-10-24T07:48:40Z Kandarpajit Kallol 6257 647092 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদু বিদ্যা|যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[চিনা হোটেল (ভূত হোটেল)|ভূত হোটেল]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[ডিবুক]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] {{Div col end}} ==চিত্ৰ ভঁৰাল== [[File:Spooked Blood.jpg|thumb|শিল্পীৰ দৃষ্টিত ভূত]] [[File:Suushi Yurei.jpg|thumb|জাপানী ভূত]] [[File:XRF-krasue.jpg|thumb|থাই ভূত]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] ji0egewumume5tnsk03sim197265pd1 647108 647092 2026-10-24T08:00:21Z Kandarpajit Kallol 6257 647108 wikitext text/x-wiki [[File:Hammersmith Ghost.PNG|thumb|right|১৮০৪ চনত প্ৰকাশিত এখন আলোচনী 'ৰজাৰ কাৰ্বিৰ ৱাণ্ডাৰফুল এণ্ড চাইণ্টিফিক মিউজিয়াম'ত হেমাৰস্মিথৰ ভূতৰ এটা খোদিত ছবি প্ৰকাশ পাইছিল। পিছলৈ জনা গৈছিল যে সেই "ভূতটো" আছিল এজন স্থানীয় বুঢ়া মুচী, যিয়ে নিজৰ সন্তানক ভয় খুৱাবলৈ অহা তাৰ শিক্ষানবিচজনক ওলোটাই ভয় খুৱাবৰ বাবে এখন বগা চাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Kirby's Wonderful and Scientific Museum |chapter=The Hammersmith Ghosts |pages=65–79 |year=1804 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65 |author=Kirby, R.S. |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024084902/https://books.google.com/books?id=ggMhkDz-33EC&pg=PA65#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>]] [[লোক-সংস্কৃতি|লোক-সংস্কৃতিত]] '''ভূত''' ([[ইংৰাজী]]: Ghost) হৈছে কোনো মৃত [[মানুহ]] বা মানৱধৰ্মী নোহোৱা [[প্ৰাণী|জীৱ-জন্তুৰ]] [[আত্মা]], যাৰ জীৱিতসকলৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হোৱাৰ ক্ষমতা থকা বুলি একাংশ লোকে বিশ্বাস কৰে। ভূত সম্পৰ্কীয় লোককথাত ভূতৰ বৰ্ণনা ভিন্ন ধৰণৰ পোৱা যায়— এটা অদৃশ্য উপস্থিতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈষৎ দৃশ্যমান বা পাতল আকৃতি, নাইবা মানুহ বা জন্তুৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা সম্পূৰ্ণ বাস্তৱিক অবয়বলৈকে ইয়াৰ বৰ্ণনা বিস্তৃত। মৃত ব্যক্তিৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ইচ্ছাকৃত প্ৰয়াসক নেক্ৰ’মেন্সী বা আধ্যাত্মিকতাবাদত ''প্ৰেত-চক্ৰ'' বুলি জনা যায়। ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান শব্দ হৈছে অপদেৱতা, প্ৰেতাত্মা, ছায়া, [[বীৰা]], স্পেক্টৰ, স্পুক, ৰেইথ, দানৱ আৰু ঘুল। মৃতকৰ আত্মাৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগতে পৰলোকলৈ থকা বিশ্বাস সৰ্বত্ৰে বিদ্যমান, যাৰ ইতিহাস প্ৰাক-লিপি কালৰ সংস্কৃতিসমূহৰ প্ৰকৃতিবাদ বা সৰ্বপ্ৰাণবাদ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনালৈকে প্ৰসাৰিত। কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান যেনে— অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, ভূত খেদোৱা প্ৰথা আৰু আধ্যাত্মিকতাবাদ তথা আনুষ্ঠানিক [[যাদু বিদ্যা|যাদুবিদ্যা]]ৰ কেইটামান পদ্ধতি বিশেষভাৱে মৃতকৰ আত্মাক শান্তি দিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ভূতবোৰক সাধাৰণতে নিসংগ, মানুহৰ দৰে সত্তা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, যদিও ভূতৰ সৈন্যদল আৰু মানুহৰ বাহিৰে অন্যান্য প্ৰাণীৰ ভূতৰ কাহিনীও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8 |access-date=2016-03-14 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814112355/https://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে জীৱিত কালত জড়িত হৈ থকা নিৰ্দিষ্ট স্থান, বস্তু বা ব্যক্তিক আমনি বা আশ্ৰয় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ২০০৯ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি, ১৮% আমেৰিকান লোকে কয় যে তেওঁলোকে ভূত দেখিছে।<ref>{{cite web |author=Michael Lipka |title=18% of Americans say they've seen a ghost |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |date=2015-10-30 |publisher=Pew |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124605/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/10/30/18-of-americans-say-theyve-seen-a-ghost/ |url-status=live}}</ref> বিজ্ঞানসন্মতভাৱে ভূত কোনো পৰীক্ষাযোগ্য ধাৰণা নহয়।<ref>{{cite book |author=Bunge, Mario |title=Philosophy of Science: From Problem to Theory |url=https://books.google.com/books?id=oX84XOf-T68C&pg=PA178 |publisher=Transaction Publishers |year=1998 |isbn=978-1-4128-2423-1 |pages=178–}}</ref> ভূতৰ অস্তিত্বক মিছা প্ৰতিপন্ন কৰাটো অসম্ভৱ, আৰু ভূত চিকাৰ বা অনুসন্ধান কৰা কাৰ্যক [[অপবিজ্ঞান]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Regal, Brian |title=Pseudoscience: A Critical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |date=2009-10-15 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-35508-0 |pages=75–77 |author-link=Brian Regal |access-date=2017-07-09 |archive-date=2023-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814122347/https://books.google.com/books?id=c6PACQAAQBAJ&pg=PA75 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Raford |first=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Ghost-Hunting Mistakes: Science and Pseudoscience in Ghost Investigations |url=http://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]] |access-date=2017-07-08 |date=November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142040/https://www.csicop.org/si/show/ghost-hunting_mistakes_science_and_pseudoscience_in_ghost_investigations |archive-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{cite web |last1=Levy |first1=Rob |last2=Levy |first2=Stephanie |title=Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception |url=http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=30 October 2015 |access-date=8 July 2017 |archive-date=25 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925105818/http://theconversation.com/hearing-ghost-voices-relies-on-pseudoscience-and-fallibility-of-human-perception-48160 |url-status=live}}</ref> শতিকাজুৰি চলি থকা অনুসন্ধানৰ পাছতো কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত মৃতকৰ আত্মাই বসবাস কৰাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।<ref>{{cite web |last1=Radford |first1=Benjamin |author-link=Benjamin Radford |title=Are Ghosts Real?— Evidence Has Not Materialized |url=https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |website=[[Live Science]] |access-date=8 July 2017 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508041605/https://www.livescience.com/26697-are-ghosts-real.html |url-status=live}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে, কিছুমান বিষাক্ত আৰু মনস্তাত্বিক উদ্ভিদ (যেনে— ''[[ধতুৰা]]'' আৰু ''ক'লা ধতুৰা''), যাৰ ব্যৱহাৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰেত-বিদ্যা আৰু পাতালপুৰীৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, সেইবোৰত একপ্ৰকাৰৰ 'অৱৰোধক উপাদান' থকা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। এই উপাদানসমূহ ফাৰ্মাক’লজিকেল বা ঔষধীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰংশ বা ডিমেনচিয়া (বিশেষকৈ ডি.এল.বি.) আৰু স্নায়ুক্ষয়জনিত লক্ষণৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite book |title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications |last=Raetsch |first=Ch. |publisher=US: Park Street Press |year=2005 |pages=277–282}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |title=Study suggests link between long-term use of anticholinergics and dementia risk |publisher=[[Alzheimer's Society]] |date=2015-01-26 |access-date=2015-02-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112115547/https://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2300 |archive-date=2015-11-12}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাই ইংগিত দিছে যে ভূত দেখাৰ অভিজ্ঞতা আলঝেইমাৰ ৰোগৰ দৰে [[মগজু]]ৰ ক্ষয়জনিত ৰোগৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰে।<ref>Furuya et al., ''A case of progressive posterior cortical atrophy (PCA) with vivid hallucination: are some ghost tales vivid hallucinations in normal people?''</ref> সাধাৰণতে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ মতে লোৱা ঔষধ আৰু ফাৰ্মাচীত পোনপটীয়াকৈ পোৱা কিছুমান ঔষধৰ (যেনে— টোপনিৰ ঔষধ) অতিৰিক্ত বা কুপ্ৰভাৱৰ বাবেও বিৰল ক্ষেত্ৰত ভূত দেখাৰ দৰে ভ্ৰম সৃষ্টি হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ জল্পিডেম আৰু ডাইফেনহাইড্ৰেমিন ব্যৱহাৰৰ ফলত।<ref>{{cite journal |last1=Mian |first1=Razs |title=Visual Hallucinations from Zolpidem Use for the Treatment of Hospital Insomnia in a Septuagenarian |journal=Cureus |date=January 2019 |volume=11 |issue=1 |article-number=e3848 |doi=10.7759/cureus.3848 |doi-access=free |pmid=30891388 |pmc=6411327 |issn=2168-8184}}</ref> পূৰ্বৰ কিছুমান প্ৰতিবেদনত কাৰ্বন মনোক্সাইড গেছৰ বিষক্ৰিয়াকো ভূত-সদৃশ ভ্ৰম বা দৃষ্টিবিভ্ৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |title=See ghosts? There may be a medical reason |first=The Body |last=Odd |date=30 October 2009 |website=NBC News |access-date=7 October 2019 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203030/https://www.nbcnews.com/health/body-odd/see-ghosts-there-may-be-medical-reason-f1C9926902 |url-status=live}}</ref> লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত ভূতক লোক-সাহিত্যৰ মটিফ-সূচকৰ "E200–E599" (ভূত আৰু অন্যান্য মৃতকৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} *[[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত ভূত-প্ৰেত]] *[[বাংলা সংস্কৃতিত ভূত]] *[[ভূত (কিংবদন্তি)]] *[[ভূতৰ গল্প]] *[[চিনা হোটেল (ভূত হোটেল)|ভূত হোটেল]] *[[ভোকাতুৰ ভূত]] *[[দেউতা ভূত]] *[[পৰুৱা (ভূত)]] *[[বেঘো ভূত]] *[[মামদো ভূত]] *[[তেজীমলা (ভূত)]] *[[জলকুঁৱৰী]] *[[প্ৰেতনী]] *[[শাকচুন্নী]] *[[ব্ৰহ্মদৈত্য]] *[[দ'ত]] *[[বীৰা]] *[[ডাঙৰীয়া (লোকবিশ্বাস)]] *[[বুঢ়া ডাঙৰীয়া]] *[[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] *[[ঘোঁৰাবাঁক]] *[[কন্ধ]] *[[আচেৰী]] *[[খেতৰ]] *[[ঘৰ জেউতি]] *[[ধনগুলৈ]] *[[বৰদৈচিলা]] *[[ব্লাডি মেৰী (লোককথা)]] *[[ব্লেক এনিছ]] *[[ব্লেক লেডী অফ ব্ৰেডলী উদচ]] *[[চাই নেনেচি]] *[[বেক কুজিৰা]] *[[মহা ছোনা]] *[[মা বং]] *[[ৰাণ্টাছ]] *[[ডিবুক]] *[[বৃক্ষ দেৱতাৰ তালিকা]] *[[অপবিজ্ঞান]] *[[কল্পবিজ্ঞান]] {{Div col end}} ==চিত্ৰ ভঁৰাল== [[File:Spooked Blood.jpg|thumb|শিল্পীৰ দৃষ্টিত ভূত]] [[File:Suushi Yurei.jpg|thumb|জাপানী ভূত]] [[File:XRF-krasue.jpg|thumb|থাই ভূত]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] 4403s47wrqtykv9z5c8oh0rtet8ahyp 14 140436 647089 2026-10-24T07:46:16Z Kandarpajit Kallol 6257 Created blank page 647089 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 647090 647089 2026-10-24T07:46:27Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভূত-প্ৰেত]] using [[WP:HC|HotCat]] 647090 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:ভূত-প্ৰেত]] o6udf339x7nsq8dwv52y31pxjjsb76o 0 140437 647112 2026-10-24T08:37:13Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 647112 wikitext text/x-wiki {{short description|প্ৰস্তাৱিত কুৱেবেক আইন}} {{Use Canadian English|date=October 2021}} {{Use dmy dates|date=October 2021}} {{Infobox legislation | short_title = ''বিধেয়ক ২'' | image = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | imagesize = 130px | imagelink = | imagealt = | caption = | legislature = [[কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা]] | long_title = বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন | citation = S.Q. 2022, c. 22 | territorial_extent = [[কুৱেবেক]] | date_enacted = | date_assented = | royal_assent = | date_signed = | date_commenced = | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = [[ছিমন জোলিন-বাৰেট]] বিধায়ক, ন্যায় মন্ত্ৰী | 1st_reading = ২১ অক্টোবৰ ২০২১ | 2nd_reading = ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ | 3rd_reading = ৭ জুন ২০২২ | white_paper = | committee_report = | amendments = | repeals = | related = | summary = | keywords = | status = বৰ্তমান বলৱৎ }} '''বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন'''<ref group="note">{{Langx|fr|Loi portant sur la réforme du droit de la famille en matière de filiation et modifiant le Code civil en matière de droits de la personnalité et d’état civil}}</ref> (২০২১ চনৰ বিধেয়ক ২) হৈছে [[কুৱেবেক]] প্ৰদেশৰ এখন প্ৰস্তাৱিত আইন। এই আইনৰ জৰিয়তে প্ৰদেশখনৰ পৰিয়াল আইন, আইনী স্বীকৃতি আৰু নাম সলনি কৰাৰ নিয়মত কেইবাটাও পৰিৱৰ্তন অনাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2021/10/21/quebec-introduces-family-law-reform-would-regulate-surrogate-motherhood.html|title=Quebec introduces family law reform, would regulate surrogate motherhood|date=21 October 2021|newspaper=Toronto Star}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lactualite.com/actualites/projet-de-loi-2-des-experts-reclament-la-reconnaissance-de-la-pluriparentalite/|title=Projet de loi 2: des experts réclament la reconnaissance de la pluriparentalité|first=Caroline Plante, La Presse|last=Canadienne|date=23 October 2021|website=L’actualité}}</ref> ==সাৰাংশ== এই বিধেয়কখনত জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত উল্লেখ কৰা লিংগ সলনি কৰিব বিচৰা ব্যক্তিৰ বাবে যৌনাংগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বাধ্যতামূলক কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ লগতে জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত "লিংগ পৰিচয়" শীৰ্ষক এটা নতুন শিতান যোগ কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছিল। এই শিতানত পুৰুষ বা মহিলাৰ বাহিৰেও তৃতীয় লিংগৰ পৰিচয় উল্লেখ কৰাৰ সুবিধা থকাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। আন্তঃলিংগ ব্যক্তিসকলকো যিমান পাৰি সোনকালে নিজৰ লিংগৰ শ্ৰেণী সলনি কৰাৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ বিধেয়কখনে বাধ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আইনৰ জৰিয়তে আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা ব্যৱস্থাৰ বাবেও এটা আইনী কাঠামো সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ অধীনত গৰ্ভধাৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই এই সম্পৰ্কীয় চুক্তি সম্পূৰ্ণ কৰাটো বাধ্যতামূলক হ'লহেঁতেন। লগতে, আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা মহিলাৰ ন্যূনতম বয়স ২১ বছৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা, তেওঁলোকক ব্যয়ৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ অনুমতি দিয়া কিন্তু ইয়াৰ বাহিৰে পাৰিশ্ৰমিক নিদিয়া, সংশ্লিষ্ট সকলোপক্ষৰ বাবে নৈতিকতা আৰু মানসিক-সামাজিক দিশৰ তথ্যসমৃদ্ধ আলোচনাত অংশগ্ৰহণ বাধ্যতামূলক কৰা আৰু আইনী গোচৰৰ আশংকা নোহোৱাকৈ গৰ্ভধাৰণৰ চুক্তি বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-will-regulate-surrogate-mothers-in-new-family-law|title=Quebec will regulate surrogate mothers in new family law|website=montrealgazette}}</ref> এই আইনে [[কানাডাৰ খিলঞ্জীয়া আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থা]]ৰপৰা বাচি অহা সেইসকল লোক আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক বিনামূলীয়াকৈ পৰম্পৰাগত খিলঞ্জীয়া নাম গ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়াইছিল, যিসকলৰ নাম পূৰ্বতে বলপূৰ্বকভাৱে সলনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://ici.radio-canada.ca/espaces-autochtones/1833509/pensionnat-nom-changement-autochtone-loi-famille-frais-exemption|title=Québec veut supprimer les frais liés à un changement de nom pour les Autochtones|first=Zone Politique-|last=ICI.Radio-Canada.ca|website=Radio-Canada.ca|date=21 October 2021 }}</ref> ==আইন প্ৰণয়নৰ ইতিহাস== ২০২১ চনৰ ২১ অক্টোবৰত [[ছিমন জোলিন-বাৰেট]]ে বিধেয়কখন [[কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা]]ত উত্থাপন কৰে। তেওঁ [[কুৱেবেকৰ ভৱিষ্যৎ মিত্ৰজোঁট]] চৰকাৰৰ ন্যায় মন্ত্ৰী আছিল। ==প্ৰতিক্ৰিয়া== আইনীভাৱে লিংগ স্বীকৃতি দিয়াৰ সৈতে জড়িত বিধেয়কখনৰ ব্যৱস্থাসমূহক লৈ ব্যাপক উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/montreal/article/trans-rights-advocates-raise-alarm-over-quebec-birth-certificate-proposal-calling-it-huge-regression/|title=Trans-rights advocates raise alarm over Quebec birth certificate proposal, calling it 'huge regression'|date=21 October 2021|website=Montreal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lapresse.ca/actualites/politique/2021-10-23/reforme-du-droit-de-la-famille/des-trans-denoncent-un-recul-majeur.php|title=Réforme du droit de la famille &#124; Des trans dénoncent un recul majeur|date=23 October 2021|website=La Presse |last1=Pilon-Larose |first1=Hugo }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latribune.ca/actualites/projet-de-loi-2--transestrie-denonce-une-reforme--transphobe--27a1070b09369452c70d843388c3cbed|title=Projet de loi 2 : TransEstrie dénonce une réforme " transphobe "|date=24 October 2021|website=La Tribune}}</ref> ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই বিধেয়কে ২০১৫ চনৰ আগৰ আইনী লিংগ স্বীকৃতিৰ ব্যৱস্থালৈ কুৱেবেকক পুনৰ ঘূৰাই নিব পাৰে। তেওঁলোকৰ মতে, কোনো ব্যক্তিয়ে "লিংগ" শিতান যোগ কৰাৰ পথ বাছি ল'লে, "লিংগ"ৰ পৰিৱৰ্তে "জৈৱিক লিংগ" সলনি কৰাৰ আবেদন নকৰাৰ বাবে তেওঁৰ ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ পৰিচয় অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰকাশ পাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত থকা "জৈৱিক লিংগ"ৰ উল্লেখ সলনি কৰিবলৈ কিছুমান লোকক অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হ'ব পাৰে বুলিও তেওঁলোকে আশংকা কৰিছিল।<ref name="auto"/> কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লিংগ অধিকাৰ কেন্দ্ৰৰ চেলেষ্টে ট্ৰিয়াননে যুক্তি দিছিল যে বিধেয়কখনে "বন্ধ্যাকৰণকাৰী অস্ত্ৰোপচাৰৰ বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থা পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।" তেওঁ ইয়াক "ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত পোনপটীয়া আক্ৰমণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। [[মানন মাছে]], [[কুৱেবেক ছলিদেয়াৰ]] দলৰ সহ-নেত্ৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ দলে বিধেয়কখনৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব। অৱশ্যে, তেওঁৰ মতে, ইয়াৰ ফলত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ, আন্তঃলিংগ আৰু নন-বাইনেৰী ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত কুৱেবেক পিছলৈ ঘূৰি যাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/bill-2-is-the-most-transphobic-bill-ever-proposed-in-quebec-activist-says|title=Bill 2 is "the most transphobic bill ever proposed in Quebec," activist says|website=montrealgazette}}</ref> [[কুৱেবেক উদাৰবাদী দল]]ৰ এলজিবিটি+ বিষয়ক মুখপাত্ৰ [[জেনিফাৰ মেকাৰোন]]ে এই ব্যৱস্থাসমূহক "পশ্চাদমুখী পৰিৱৰ্তন" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/activists-say-proposed-quebec-law-regressive-1.6223176| title = Proposed Quebec law slammed as 'regressive' and an affront on rights of trans people {{!}} CBC News}} </ref> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.assnat.qc.ca/en/travaux-parlementaires/projets-loi/projet-loi-2-42-2.html আইনখনৰ ইংৰাজী পাঠ] 5ueiqjf3qbftouhg3s2afik7pn9z3rm 647113 647112 2026-10-24T08:40:15Z AjayDas 12623 /* */ 647113 wikitext text/x-wiki {{short description|প্ৰস্তাৱিত কুৱেবেক আইন}} {{Use Canadian English|date=October 2021}} {{Use dmy dates|date=October 2021}} {{Infobox legislation | short_title = ''বিধেয়ক ২'' | image = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | imagesize = 130px | imagelink = | imagealt = | caption = | legislature = কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা | long_title = বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন | citation = S.Q. 2022, c. 22 | territorial_extent = কুৱেবেক | date_enacted = | date_assented = | royal_assent = | date_signed = | date_commenced = | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = ছিমন জোলিন-বাৰেট বিধায়ক, ন্যায় মন্ত্ৰী | 1st_reading = ২১ অক্টোবৰ ২০২১ | 2nd_reading = ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ | 3rd_reading = ৭ জুন ২০২২ | white_paper = | committee_report = | amendments = | repeals = | related = | summary = | keywords = | status = বৰ্তমান বলৱৎ }} '''বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন'''<ref group="note">{{Lang-fr|Loi portant sur la réforme du droit de la famille en matière de filiation et modifiant le Code civil en matière de droits de la personnalité et d’état civil}}</ref> (২০২১ চনৰ বিধেয়ক ২) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ এখন প্ৰস্তাৱিত আইন। এই আইনৰ জৰিয়তে প্ৰদেশখনৰ পৰিয়াল আইন, আইনী স্বীকৃতি আৰু নাম সলনি কৰাৰ নিয়মত কেইবাটাও পৰিৱৰ্তন অনাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2021/10/21/quebec-introduces-family-law-reform-would-regulate-surrogate-motherhood.html|title=Quebec introduces family law reform, would regulate surrogate motherhood|date=21 October 2021|newspaper=Toronto Star}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lactualite.com/actualites/projet-de-loi-2-des-experts-reclament-la-reconnaissance-de-la-pluriparentalite/|title=Projet de loi 2: des experts réclament la reconnaissance de la pluriparentalité|first=Caroline Plante, La Presse|last=Canadienne|date=23 October 2021|website=L’actualité}}</ref> ==সাৰাংশ== এই বিধেয়কখনত জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত উল্লেখ কৰা লিংগ সলনি কৰিব বিচৰা ব্যক্তিৰ বাবে যৌনাংগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বাধ্যতামূলক কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ লগতে জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত "লিংগ পৰিচয়" শীৰ্ষক এটা নতুন শিতান যোগ কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছিল। এই শিতানত পুৰুষ বা মহিলাৰ বাহিৰেও তৃতীয় লিংগৰ পৰিচয় উল্লেখ কৰাৰ সুবিধা থকাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। আন্তঃলিংগ ব্যক্তিসকলকো যিমান পাৰি সোনকালে নিজৰ লিংগৰ শ্ৰেণী সলনি কৰাৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ বিধেয়কখনে বাধ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আইনৰ জৰিয়তে আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা ব্যৱস্থাৰ বাবেও এটা আইনী কাঠামো সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ অধীনত গৰ্ভধাৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই এই সম্পৰ্কীয় চুক্তি সম্পূৰ্ণ কৰাটো বাধ্যতামূলক হ'লহেঁতেন। লগতে, আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা মহিলাৰ ন্যূনতম বয়স ২১ বছৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা, তেওঁলোকক ব্যয়ৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ অনুমতি দিয়া কিন্তু ইয়াৰ বাহিৰে পাৰিশ্ৰমিক নিদিয়া, সংশ্লিষ্ট সকলোপক্ষৰ বাবে নৈতিকতা আৰু মানসিক-সামাজিক দিশৰ তথ্যসমৃদ্ধ আলোচনাত অংশগ্ৰহণ বাধ্যতামূলক কৰা আৰু আইনী গোচৰৰ আশংকা নোহোৱাকৈ গৰ্ভধাৰণৰ চুক্তি বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-will-regulate-surrogate-mothers-in-new-family-law|title=Quebec will regulate surrogate mothers in new family law|website=montrealgazette}}</ref> এই আইনে [[কানাডাৰ খিলঞ্জীয়া আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থা]]ৰপৰা বাচি অহা সেইসকল লোক আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক বিনামূলীয়াকৈ পৰম্পৰাগত খিলঞ্জীয়া নাম গ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়াইছিল, যিসকলৰ নাম পূৰ্বতে বলপূৰ্বকভাৱে সলনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://ici.radio-canada.ca/espaces-autochtones/1833509/pensionnat-nom-changement-autochtone-loi-famille-frais-exemption|title=Québec veut supprimer les frais liés à un changement de nom pour les Autochtones|first=Zone Politique-|last=ICI.Radio-Canada.ca|website=Radio-Canada.ca|date=21 October 2021 }}</ref> ==আইন প্ৰণয়নৰ ইতিহাস== ২০২১ চনৰ ২১ অক্টোবৰত [[ছিমন জোলিন-বাৰেট]]ে বিধেয়কখন [[কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা]]ত উত্থাপন কৰে। তেওঁ [[কুৱেবেকৰ ভৱিষ্যৎ মিত্ৰজোঁট]] চৰকাৰৰ ন্যায় মন্ত্ৰী আছিল। ==প্ৰতিক্ৰিয়া== আইনীভাৱে লিংগ স্বীকৃতি দিয়াৰ সৈতে জড়িত বিধেয়কখনৰ ব্যৱস্থাসমূহক লৈ ব্যাপক উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/montreal/article/trans-rights-advocates-raise-alarm-over-quebec-birth-certificate-proposal-calling-it-huge-regression/|title=Trans-rights advocates raise alarm over Quebec birth certificate proposal, calling it 'huge regression'|date=21 October 2021|website=Montreal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lapresse.ca/actualites/politique/2021-10-23/reforme-du-droit-de-la-famille/des-trans-denoncent-un-recul-majeur.php|title=Réforme du droit de la famille &#124; Des trans dénoncent un recul majeur|date=23 October 2021|website=La Presse |last1=Pilon-Larose |first1=Hugo }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latribune.ca/actualites/projet-de-loi-2--transestrie-denonce-une-reforme--transphobe--27a1070b09369452c70d843388c3cbed|title=Projet de loi 2 : TransEstrie dénonce une réforme " transphobe "|date=24 October 2021|website=La Tribune}}</ref> ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই বিধেয়কে ২০১৫ চনৰ আগৰ আইনী লিংগ স্বীকৃতিৰ ব্যৱস্থালৈ কুৱেবেকক পুনৰ ঘূৰাই নিব পাৰে। তেওঁলোকৰ মতে, কোনো ব্যক্তিয়ে "লিংগ" শিতান যোগ কৰাৰ পথ বাছি ল'লে, "লিংগ"ৰ পৰিৱৰ্তে "জৈৱিক লিংগ" সলনি কৰাৰ আবেদন নকৰাৰ বাবে তেওঁৰ ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ পৰিচয় অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰকাশ পাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত থকা "জৈৱিক লিংগ"ৰ উল্লেখ সলনি কৰিবলৈ কিছুমান লোকক অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হ'ব পাৰে বুলিও তেওঁলোকে আশংকা কৰিছিল।<ref name="auto"/> কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লিংগ অধিকাৰ কেন্দ্ৰৰ চেলেষ্টে ট্ৰিয়াননে যুক্তি দিছিল যে বিধেয়কখনে "বন্ধ্যাকৰণকাৰী অস্ত্ৰোপচাৰৰ বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থা পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।" তেওঁ ইয়াক "ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত পোনপটীয়া আক্ৰমণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। [[মানন মাছে]], [[কুৱেবেক ছলিদেয়াৰ]] দলৰ সহ-নেত্ৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ দলে বিধেয়কখনৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব। অৱশ্যে, তেওঁৰ মতে, ইয়াৰ ফলত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ, আন্তঃলিংগ আৰু নন-বাইনেৰী ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত কুৱেবেক পিছলৈ ঘূৰি যাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/bill-2-is-the-most-transphobic-bill-ever-proposed-in-quebec-activist-says|title=Bill 2 is "the most transphobic bill ever proposed in Quebec," activist says|website=montrealgazette}}</ref> [[কুৱেবেক উদাৰবাদী দল]]ৰ এলজিবিটি+ বিষয়ক মুখপাত্ৰ [[জেনিফাৰ মেকাৰোন]]ে এই ব্যৱস্থাসমূহক "পশ্চাদমুখী পৰিৱৰ্তন" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/activists-say-proposed-quebec-law-regressive-1.6223176| title = Proposed Quebec law slammed as 'regressive' and an affront on rights of trans people {{!}} CBC News}} </ref> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.assnat.qc.ca/en/travaux-parlementaires/projets-loi/projet-loi-2-42-2.html আইনখনৰ ইংৰাজী পাঠ] dvgx5kwkl3mj93b72sxrc82c2ad4yz5 647114 647113 2026-10-24T08:40:50Z AjayDas 12623 /* সাৰাংশ */ 647114 wikitext text/x-wiki {{short description|প্ৰস্তাৱিত কুৱেবেক আইন}} {{Use Canadian English|date=October 2021}} {{Use dmy dates|date=October 2021}} {{Infobox legislation | short_title = ''বিধেয়ক ২'' | image = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | imagesize = 130px | imagelink = | imagealt = | caption = | legislature = কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা | long_title = বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন | citation = S.Q. 2022, c. 22 | territorial_extent = কুৱেবেক | date_enacted = | date_assented = | royal_assent = | date_signed = | date_commenced = | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = ছিমন জোলিন-বাৰেট বিধায়ক, ন্যায় মন্ত্ৰী | 1st_reading = ২১ অক্টোবৰ ২০২১ | 2nd_reading = ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ | 3rd_reading = ৭ জুন ২০২২ | white_paper = | committee_report = | amendments = | repeals = | related = | summary = | keywords = | status = বৰ্তমান বলৱৎ }} '''বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন'''<ref group="note">{{Lang-fr|Loi portant sur la réforme du droit de la famille en matière de filiation et modifiant le Code civil en matière de droits de la personnalité et d’état civil}}</ref> (২০২১ চনৰ বিধেয়ক ২) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ এখন প্ৰস্তাৱিত আইন। এই আইনৰ জৰিয়তে প্ৰদেশখনৰ পৰিয়াল আইন, আইনী স্বীকৃতি আৰু নাম সলনি কৰাৰ নিয়মত কেইবাটাও পৰিৱৰ্তন অনাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2021/10/21/quebec-introduces-family-law-reform-would-regulate-surrogate-motherhood.html|title=Quebec introduces family law reform, would regulate surrogate motherhood|date=21 October 2021|newspaper=Toronto Star}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lactualite.com/actualites/projet-de-loi-2-des-experts-reclament-la-reconnaissance-de-la-pluriparentalite/|title=Projet de loi 2: des experts réclament la reconnaissance de la pluriparentalité|first=Caroline Plante, La Presse|last=Canadienne|date=23 October 2021|website=L’actualité}}</ref> ==সাৰাংশ== এই বিধেয়কখনত জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত উল্লেখ কৰা লিংগ সলনি কৰিব বিচৰা ব্যক্তিৰ বাবে যৌনাংগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বাধ্যতামূলক কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ লগতে জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত "লিংগ পৰিচয়" শীৰ্ষক এটা নতুন শিতান যোগ কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছিল। এই শিতানত পুৰুষ বা মহিলাৰ বাহিৰেও তৃতীয় লিংগৰ পৰিচয় উল্লেখ কৰাৰ সুবিধা থকাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। আন্তঃলিংগ ব্যক্তিসকলকো যিমান পাৰি সোনকালে নিজৰ লিংগৰ শ্ৰেণী সলনি কৰাৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ বিধেয়কখনে বাধ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আইনৰ জৰিয়তে আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা ব্যৱস্থাৰ বাবেও এটা আইনী কাঠামো সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ অধীনত গৰ্ভধাৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই এই সম্পৰ্কীয় চুক্তি সম্পূৰ্ণ কৰাটো বাধ্যতামূলক হ'লহেঁতেন। লগতে, আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা মহিলাৰ ন্যূনতম বয়স ২১ বছৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা, তেওঁলোকক ব্যয়ৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ অনুমতি দিয়া কিন্তু ইয়াৰ বাহিৰে পাৰিশ্ৰমিক নিদিয়া, সংশ্লিষ্ট সকলোপক্ষৰ বাবে নৈতিকতা আৰু মানসিক-সামাজিক দিশৰ তথ্যসমৃদ্ধ আলোচনাত অংশগ্ৰহণ বাধ্যতামূলক কৰা আৰু আইনী গোচৰৰ আশংকা নোহোৱাকৈ গৰ্ভধাৰণৰ চুক্তি বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-will-regulate-surrogate-mothers-in-new-family-law|title=Quebec will regulate surrogate mothers in new family law|website=montrealgazette}}</ref> এই আইনে কানাডাৰ খিলঞ্জীয়া আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰপৰা বাচি অহা সেইসকল লোক আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক বিনামূলীয়াকৈ পৰম্পৰাগত খিলঞ্জীয়া নাম গ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়াইছিল, যিসকলৰ নাম পূৰ্বতে বলপূৰ্বকভাৱে সলনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://ici.radio-canada.ca/espaces-autochtones/1833509/pensionnat-nom-changement-autochtone-loi-famille-frais-exemption|title=Québec veut supprimer les frais liés à un changement de nom pour les Autochtones|first=Zone Politique-|last=ICI.Radio-Canada.ca|website=Radio-Canada.ca|date=21 October 2021 }}</ref> ==আইন প্ৰণয়নৰ ইতিহাস== ২০২১ চনৰ ২১ অক্টোবৰত [[ছিমন জোলিন-বাৰেট]]ে বিধেয়কখন [[কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা]]ত উত্থাপন কৰে। তেওঁ [[কুৱেবেকৰ ভৱিষ্যৎ মিত্ৰজোঁট]] চৰকাৰৰ ন্যায় মন্ত্ৰী আছিল। ==প্ৰতিক্ৰিয়া== আইনীভাৱে লিংগ স্বীকৃতি দিয়াৰ সৈতে জড়িত বিধেয়কখনৰ ব্যৱস্থাসমূহক লৈ ব্যাপক উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/montreal/article/trans-rights-advocates-raise-alarm-over-quebec-birth-certificate-proposal-calling-it-huge-regression/|title=Trans-rights advocates raise alarm over Quebec birth certificate proposal, calling it 'huge regression'|date=21 October 2021|website=Montreal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lapresse.ca/actualites/politique/2021-10-23/reforme-du-droit-de-la-famille/des-trans-denoncent-un-recul-majeur.php|title=Réforme du droit de la famille &#124; Des trans dénoncent un recul majeur|date=23 October 2021|website=La Presse |last1=Pilon-Larose |first1=Hugo }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latribune.ca/actualites/projet-de-loi-2--transestrie-denonce-une-reforme--transphobe--27a1070b09369452c70d843388c3cbed|title=Projet de loi 2 : TransEstrie dénonce une réforme " transphobe "|date=24 October 2021|website=La Tribune}}</ref> ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই বিধেয়কে ২০১৫ চনৰ আগৰ আইনী লিংগ স্বীকৃতিৰ ব্যৱস্থালৈ কুৱেবেকক পুনৰ ঘূৰাই নিব পাৰে। তেওঁলোকৰ মতে, কোনো ব্যক্তিয়ে "লিংগ" শিতান যোগ কৰাৰ পথ বাছি ল'লে, "লিংগ"ৰ পৰিৱৰ্তে "জৈৱিক লিংগ" সলনি কৰাৰ আবেদন নকৰাৰ বাবে তেওঁৰ ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ পৰিচয় অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰকাশ পাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত থকা "জৈৱিক লিংগ"ৰ উল্লেখ সলনি কৰিবলৈ কিছুমান লোকক অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হ'ব পাৰে বুলিও তেওঁলোকে আশংকা কৰিছিল।<ref name="auto"/> কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লিংগ অধিকাৰ কেন্দ্ৰৰ চেলেষ্টে ট্ৰিয়াননে যুক্তি দিছিল যে বিধেয়কখনে "বন্ধ্যাকৰণকাৰী অস্ত্ৰোপচাৰৰ বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থা পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।" তেওঁ ইয়াক "ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত পোনপটীয়া আক্ৰমণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। [[মানন মাছে]], [[কুৱেবেক ছলিদেয়াৰ]] দলৰ সহ-নেত্ৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ দলে বিধেয়কখনৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব। অৱশ্যে, তেওঁৰ মতে, ইয়াৰ ফলত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ, আন্তঃলিংগ আৰু নন-বাইনেৰী ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত কুৱেবেক পিছলৈ ঘূৰি যাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/bill-2-is-the-most-transphobic-bill-ever-proposed-in-quebec-activist-says|title=Bill 2 is "the most transphobic bill ever proposed in Quebec," activist says|website=montrealgazette}}</ref> [[কুৱেবেক উদাৰবাদী দল]]ৰ এলজিবিটি+ বিষয়ক মুখপাত্ৰ [[জেনিফাৰ মেকাৰোন]]ে এই ব্যৱস্থাসমূহক "পশ্চাদমুখী পৰিৱৰ্তন" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/activists-say-proposed-quebec-law-regressive-1.6223176| title = Proposed Quebec law slammed as 'regressive' and an affront on rights of trans people {{!}} CBC News}} </ref> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.assnat.qc.ca/en/travaux-parlementaires/projets-loi/projet-loi-2-42-2.html আইনখনৰ ইংৰাজী পাঠ] 4l8dyr4trqt7zydn8tu1ey6wwo9irtb 647115 647114 2026-10-24T08:41:52Z AjayDas 12623 /* আইন প্ৰণয়নৰ ইতিহাস */ 647115 wikitext text/x-wiki {{short description|প্ৰস্তাৱিত কুৱেবেক আইন}} {{Use Canadian English|date=October 2021}} {{Use dmy dates|date=October 2021}} {{Infobox legislation | short_title = ''বিধেয়ক ২'' | image = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | imagesize = 130px | imagelink = | imagealt = | caption = | legislature = কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা | long_title = বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন | citation = S.Q. 2022, c. 22 | territorial_extent = কুৱেবেক | date_enacted = | date_assented = | royal_assent = | date_signed = | date_commenced = | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = ছিমন জোলিন-বাৰেট বিধায়ক, ন্যায় মন্ত্ৰী | 1st_reading = ২১ অক্টোবৰ ২০২১ | 2nd_reading = ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ | 3rd_reading = ৭ জুন ২০২২ | white_paper = | committee_report = | amendments = | repeals = | related = | summary = | keywords = | status = বৰ্তমান বলৱৎ }} '''বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন'''<ref group="note">{{Lang-fr|Loi portant sur la réforme du droit de la famille en matière de filiation et modifiant le Code civil en matière de droits de la personnalité et d’état civil}}</ref> (২০২১ চনৰ বিধেয়ক ২) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ এখন প্ৰস্তাৱিত আইন। এই আইনৰ জৰিয়তে প্ৰদেশখনৰ পৰিয়াল আইন, আইনী স্বীকৃতি আৰু নাম সলনি কৰাৰ নিয়মত কেইবাটাও পৰিৱৰ্তন অনাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2021/10/21/quebec-introduces-family-law-reform-would-regulate-surrogate-motherhood.html|title=Quebec introduces family law reform, would regulate surrogate motherhood|date=21 October 2021|newspaper=Toronto Star}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lactualite.com/actualites/projet-de-loi-2-des-experts-reclament-la-reconnaissance-de-la-pluriparentalite/|title=Projet de loi 2: des experts réclament la reconnaissance de la pluriparentalité|first=Caroline Plante, La Presse|last=Canadienne|date=23 October 2021|website=L’actualité}}</ref> ==সাৰাংশ== এই বিধেয়কখনত জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত উল্লেখ কৰা লিংগ সলনি কৰিব বিচৰা ব্যক্তিৰ বাবে যৌনাংগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বাধ্যতামূলক কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ লগতে জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত "লিংগ পৰিচয়" শীৰ্ষক এটা নতুন শিতান যোগ কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছিল। এই শিতানত পুৰুষ বা মহিলাৰ বাহিৰেও তৃতীয় লিংগৰ পৰিচয় উল্লেখ কৰাৰ সুবিধা থকাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। আন্তঃলিংগ ব্যক্তিসকলকো যিমান পাৰি সোনকালে নিজৰ লিংগৰ শ্ৰেণী সলনি কৰাৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ বিধেয়কখনে বাধ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আইনৰ জৰিয়তে আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা ব্যৱস্থাৰ বাবেও এটা আইনী কাঠামো সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ অধীনত গৰ্ভধাৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই এই সম্পৰ্কীয় চুক্তি সম্পূৰ্ণ কৰাটো বাধ্যতামূলক হ'লহেঁতেন। লগতে, আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা মহিলাৰ ন্যূনতম বয়স ২১ বছৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা, তেওঁলোকক ব্যয়ৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ অনুমতি দিয়া কিন্তু ইয়াৰ বাহিৰে পাৰিশ্ৰমিক নিদিয়া, সংশ্লিষ্ট সকলোপক্ষৰ বাবে নৈতিকতা আৰু মানসিক-সামাজিক দিশৰ তথ্যসমৃদ্ধ আলোচনাত অংশগ্ৰহণ বাধ্যতামূলক কৰা আৰু আইনী গোচৰৰ আশংকা নোহোৱাকৈ গৰ্ভধাৰণৰ চুক্তি বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-will-regulate-surrogate-mothers-in-new-family-law|title=Quebec will regulate surrogate mothers in new family law|website=montrealgazette}}</ref> এই আইনে কানাডাৰ খিলঞ্জীয়া আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰপৰা বাচি অহা সেইসকল লোক আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক বিনামূলীয়াকৈ পৰম্পৰাগত খিলঞ্জীয়া নাম গ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়াইছিল, যিসকলৰ নাম পূৰ্বতে বলপূৰ্বকভাৱে সলনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://ici.radio-canada.ca/espaces-autochtones/1833509/pensionnat-nom-changement-autochtone-loi-famille-frais-exemption|title=Québec veut supprimer les frais liés à un changement de nom pour les Autochtones|first=Zone Politique-|last=ICI.Radio-Canada.ca|website=Radio-Canada.ca|date=21 October 2021 }}</ref> ==আইন প্ৰণয়নৰ ইতিহাস== ২০২১ চনৰ ২১ অক্টোবৰত ছিমন জোলিন-বাৰেটে বিধেয়কখন কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাত উত্থাপন কৰে। তেওঁ কুৱেবেকৰ ভৱিষ্যৎ মিত্ৰজোঁট চৰকাৰৰ ন্যায় মন্ত্ৰী আছিল। ==প্ৰতিক্ৰিয়া== আইনীভাৱে লিংগ স্বীকৃতি দিয়াৰ সৈতে জড়িত বিধেয়কখনৰ ব্যৱস্থাসমূহক লৈ ব্যাপক উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/montreal/article/trans-rights-advocates-raise-alarm-over-quebec-birth-certificate-proposal-calling-it-huge-regression/|title=Trans-rights advocates raise alarm over Quebec birth certificate proposal, calling it 'huge regression'|date=21 October 2021|website=Montreal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lapresse.ca/actualites/politique/2021-10-23/reforme-du-droit-de-la-famille/des-trans-denoncent-un-recul-majeur.php|title=Réforme du droit de la famille &#124; Des trans dénoncent un recul majeur|date=23 October 2021|website=La Presse |last1=Pilon-Larose |first1=Hugo }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latribune.ca/actualites/projet-de-loi-2--transestrie-denonce-une-reforme--transphobe--27a1070b09369452c70d843388c3cbed|title=Projet de loi 2 : TransEstrie dénonce une réforme " transphobe "|date=24 October 2021|website=La Tribune}}</ref> ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই বিধেয়কে ২০১৫ চনৰ আগৰ আইনী লিংগ স্বীকৃতিৰ ব্যৱস্থালৈ কুৱেবেকক পুনৰ ঘূৰাই নিব পাৰে। তেওঁলোকৰ মতে, কোনো ব্যক্তিয়ে "লিংগ" শিতান যোগ কৰাৰ পথ বাছি ল'লে, "লিংগ"ৰ পৰিৱৰ্তে "জৈৱিক লিংগ" সলনি কৰাৰ আবেদন নকৰাৰ বাবে তেওঁৰ ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ পৰিচয় অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰকাশ পাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত থকা "জৈৱিক লিংগ"ৰ উল্লেখ সলনি কৰিবলৈ কিছুমান লোকক অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হ'ব পাৰে বুলিও তেওঁলোকে আশংকা কৰিছিল।<ref name="auto"/> কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লিংগ অধিকাৰ কেন্দ্ৰৰ চেলেষ্টে ট্ৰিয়াননে যুক্তি দিছিল যে বিধেয়কখনে "বন্ধ্যাকৰণকাৰী অস্ত্ৰোপচাৰৰ বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থা পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।" তেওঁ ইয়াক "ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত পোনপটীয়া আক্ৰমণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। [[মানন মাছে]], [[কুৱেবেক ছলিদেয়াৰ]] দলৰ সহ-নেত্ৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ দলে বিধেয়কখনৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব। অৱশ্যে, তেওঁৰ মতে, ইয়াৰ ফলত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ, আন্তঃলিংগ আৰু নন-বাইনেৰী ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত কুৱেবেক পিছলৈ ঘূৰি যাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/bill-2-is-the-most-transphobic-bill-ever-proposed-in-quebec-activist-says|title=Bill 2 is "the most transphobic bill ever proposed in Quebec," activist says|website=montrealgazette}}</ref> [[কুৱেবেক উদাৰবাদী দল]]ৰ এলজিবিটি+ বিষয়ক মুখপাত্ৰ [[জেনিফাৰ মেকাৰোন]]ে এই ব্যৱস্থাসমূহক "পশ্চাদমুখী পৰিৱৰ্তন" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/activists-say-proposed-quebec-law-regressive-1.6223176| title = Proposed Quebec law slammed as 'regressive' and an affront on rights of trans people {{!}} CBC News}} </ref> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.assnat.qc.ca/en/travaux-parlementaires/projets-loi/projet-loi-2-42-2.html আইনখনৰ ইংৰাজী পাঠ] 5up6qjgpawef71rqzkmnpcjbg1byqrz 647116 647115 2026-10-24T08:43:29Z AjayDas 12623 /* প্ৰতিক্ৰিয়া */ 647116 wikitext text/x-wiki {{short description|প্ৰস্তাৱিত কুৱেবেক আইন}} {{Use Canadian English|date=October 2021}} {{Use dmy dates|date=October 2021}} {{Infobox legislation | short_title = ''বিধেয়ক ২'' | image = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | imagesize = 130px | imagelink = | imagealt = | caption = | legislature = কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা | long_title = বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন | citation = S.Q. 2022, c. 22 | territorial_extent = কুৱেবেক | date_enacted = | date_assented = | royal_assent = | date_signed = | date_commenced = | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = ছিমন জোলিন-বাৰেট বিধায়ক, ন্যায় মন্ত্ৰী | 1st_reading = ২১ অক্টোবৰ ২০২১ | 2nd_reading = ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ | 3rd_reading = ৭ জুন ২০২২ | white_paper = | committee_report = | amendments = | repeals = | related = | summary = | keywords = | status = বৰ্তমান বলৱৎ }} '''বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন'''<ref group="note">{{Lang-fr|Loi portant sur la réforme du droit de la famille en matière de filiation et modifiant le Code civil en matière de droits de la personnalité et d’état civil}}</ref> (২০২১ চনৰ বিধেয়ক ২) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ এখন প্ৰস্তাৱিত আইন। এই আইনৰ জৰিয়তে প্ৰদেশখনৰ পৰিয়াল আইন, আইনী স্বীকৃতি আৰু নাম সলনি কৰাৰ নিয়মত কেইবাটাও পৰিৱৰ্তন অনাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2021/10/21/quebec-introduces-family-law-reform-would-regulate-surrogate-motherhood.html|title=Quebec introduces family law reform, would regulate surrogate motherhood|date=21 October 2021|newspaper=Toronto Star}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lactualite.com/actualites/projet-de-loi-2-des-experts-reclament-la-reconnaissance-de-la-pluriparentalite/|title=Projet de loi 2: des experts réclament la reconnaissance de la pluriparentalité|first=Caroline Plante, La Presse|last=Canadienne|date=23 October 2021|website=L’actualité}}</ref> ==সাৰাংশ== এই বিধেয়কখনত জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত উল্লেখ কৰা লিংগ সলনি কৰিব বিচৰা ব্যক্তিৰ বাবে যৌনাংগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বাধ্যতামূলক কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ লগতে জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত "লিংগ পৰিচয়" শীৰ্ষক এটা নতুন শিতান যোগ কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছিল। এই শিতানত পুৰুষ বা মহিলাৰ বাহিৰেও তৃতীয় লিংগৰ পৰিচয় উল্লেখ কৰাৰ সুবিধা থকাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। আন্তঃলিংগ ব্যক্তিসকলকো যিমান পাৰি সোনকালে নিজৰ লিংগৰ শ্ৰেণী সলনি কৰাৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ বিধেয়কখনে বাধ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আইনৰ জৰিয়তে আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা ব্যৱস্থাৰ বাবেও এটা আইনী কাঠামো সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ অধীনত গৰ্ভধাৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই এই সম্পৰ্কীয় চুক্তি সম্পূৰ্ণ কৰাটো বাধ্যতামূলক হ'লহেঁতেন। লগতে, আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা মহিলাৰ ন্যূনতম বয়স ২১ বছৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা, তেওঁলোকক ব্যয়ৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ অনুমতি দিয়া কিন্তু ইয়াৰ বাহিৰে পাৰিশ্ৰমিক নিদিয়া, সংশ্লিষ্ট সকলোপক্ষৰ বাবে নৈতিকতা আৰু মানসিক-সামাজিক দিশৰ তথ্যসমৃদ্ধ আলোচনাত অংশগ্ৰহণ বাধ্যতামূলক কৰা আৰু আইনী গোচৰৰ আশংকা নোহোৱাকৈ গৰ্ভধাৰণৰ চুক্তি বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-will-regulate-surrogate-mothers-in-new-family-law|title=Quebec will regulate surrogate mothers in new family law|website=montrealgazette}}</ref> এই আইনে কানাডাৰ খিলঞ্জীয়া আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰপৰা বাচি অহা সেইসকল লোক আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক বিনামূলীয়াকৈ পৰম্পৰাগত খিলঞ্জীয়া নাম গ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়াইছিল, যিসকলৰ নাম পূৰ্বতে বলপূৰ্বকভাৱে সলনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://ici.radio-canada.ca/espaces-autochtones/1833509/pensionnat-nom-changement-autochtone-loi-famille-frais-exemption|title=Québec veut supprimer les frais liés à un changement de nom pour les Autochtones|first=Zone Politique-|last=ICI.Radio-Canada.ca|website=Radio-Canada.ca|date=21 October 2021 }}</ref> ==আইন প্ৰণয়নৰ ইতিহাস== ২০২১ চনৰ ২১ অক্টোবৰত ছিমন জোলিন-বাৰেটে বিধেয়কখন কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাত উত্থাপন কৰে। তেওঁ কুৱেবেকৰ ভৱিষ্যৎ মিত্ৰজোঁট চৰকাৰৰ ন্যায় মন্ত্ৰী আছিল। ==প্ৰতিক্ৰিয়া== আইনীভাৱে লিংগ স্বীকৃতি দিয়াৰ সৈতে জড়িত বিধেয়কখনৰ ব্যৱস্থাসমূহক লৈ ব্যাপক উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/montreal/article/trans-rights-advocates-raise-alarm-over-quebec-birth-certificate-proposal-calling-it-huge-regression/|title=Trans-rights advocates raise alarm over Quebec birth certificate proposal, calling it 'huge regression'|date=21 October 2021|website=Montreal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lapresse.ca/actualites/politique/2021-10-23/reforme-du-droit-de-la-famille/des-trans-denoncent-un-recul-majeur.php|title=Réforme du droit de la famille &#124; Des trans dénoncent un recul majeur|date=23 October 2021|website=La Presse |last1=Pilon-Larose |first1=Hugo }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latribune.ca/actualites/projet-de-loi-2--transestrie-denonce-une-reforme--transphobe--27a1070b09369452c70d843388c3cbed|title=Projet de loi 2 : TransEstrie dénonce une réforme " transphobe "|date=24 October 2021|website=La Tribune}}</ref> ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই বিধেয়কে ২০১৫ চনৰ আগৰ আইনী লিংগ স্বীকৃতিৰ ব্যৱস্থালৈ কুৱেবেকক পুনৰ ঘূৰাই নিব পাৰে। তেওঁলোকৰ মতে, কোনো ব্যক্তিয়ে "লিংগ" শিতান যোগ কৰাৰ পথ বাছি ল'লে, "লিংগ"ৰ পৰিৱৰ্তে "জৈৱিক লিংগ" সলনি কৰাৰ আবেদন নকৰাৰ বাবে তেওঁৰ ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ পৰিচয় অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰকাশ পাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত থকা "জৈৱিক লিংগ"ৰ উল্লেখ সলনি কৰিবলৈ কিছুমান লোকক অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হ'ব পাৰে বুলিও তেওঁলোকে আশংকা কৰিছিল।<ref name="auto"/> কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লিংগ অধিকাৰ কেন্দ্ৰৰ চেলেষ্টে ট্ৰিয়াননে যুক্তি দিছিল যে বিধেয়কখনে "বন্ধ্যাকৰণকাৰী অস্ত্ৰোপচাৰৰ বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থা পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।" তেওঁ ইয়াক "ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত পোনপটীয়া আক্ৰমণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। মানন মাছে, কুৱেবেক ছলিদেয়াৰ দলৰ সহ-নেত্ৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ দলে বিধেয়কখনৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব। অৱশ্যে, তেওঁৰ মতে, ইয়াৰ ফলত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ, আন্তঃলিংগ আৰু নন-বাইনেৰী ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত কুৱেবেক পিছলৈ ঘূৰি যাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/bill-2-is-the-most-transphobic-bill-ever-proposed-in-quebec-activist-says|title=Bill 2 is "the most transphobic bill ever proposed in Quebec," activist says|website=montrealgazette}}</ref> কুৱেবেক উদাৰবাদী দলৰ এলজিবিটি+ বিষয়ক মুখপাত্ৰ জেনিফাৰ মেকাৰোনে এই ব্যৱস্থাসমূহক "পশ্চাদমুখী পৰিৱৰ্তন" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/activists-say-proposed-quebec-law-regressive-1.6223176| title = Proposed Quebec law slammed as 'regressive' and an affront on rights of trans people {{!}} CBC News}} </ref> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.assnat.qc.ca/en/travaux-parlementaires/projets-loi/projet-loi-2-42-2.html আইনখনৰ ইংৰাজী পাঠ] 4xvzt87vqae20mzz995zpc626810lf6 647117 647116 2026-10-24T08:43:55Z AjayDas 12623 /* */ 647117 wikitext text/x-wiki {{short description|প্ৰস্তাৱিত কুৱেবেক আইন}} {{Infobox legislation | short_title = ''বিধেয়ক ২'' | image = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | imagesize = 130px | imagelink = | imagealt = | caption = | legislature = কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা | long_title = বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন | citation = S.Q. 2022, c. 22 | territorial_extent = কুৱেবেক | date_enacted = | date_assented = | royal_assent = | date_signed = | date_commenced = | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = ছিমন জোলিন-বাৰেট বিধায়ক, ন্যায় মন্ত্ৰী | 1st_reading = ২১ অক্টোবৰ ২০২১ | 2nd_reading = ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ | 3rd_reading = ৭ জুন ২০২২ | white_paper = | committee_report = | amendments = | repeals = | related = | summary = | keywords = | status = বৰ্তমান বলৱৎ }} '''বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন'''<ref group="note">{{Lang-fr|Loi portant sur la réforme du droit de la famille en matière de filiation et modifiant le Code civil en matière de droits de la personnalité et d’état civil}}</ref> (২০২১ চনৰ বিধেয়ক ২) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ এখন প্ৰস্তাৱিত আইন। এই আইনৰ জৰিয়তে প্ৰদেশখনৰ পৰিয়াল আইন, আইনী স্বীকৃতি আৰু নাম সলনি কৰাৰ নিয়মত কেইবাটাও পৰিৱৰ্তন অনাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2021/10/21/quebec-introduces-family-law-reform-would-regulate-surrogate-motherhood.html|title=Quebec introduces family law reform, would regulate surrogate motherhood|date=21 October 2021|newspaper=Toronto Star}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lactualite.com/actualites/projet-de-loi-2-des-experts-reclament-la-reconnaissance-de-la-pluriparentalite/|title=Projet de loi 2: des experts réclament la reconnaissance de la pluriparentalité|first=Caroline Plante, La Presse|last=Canadienne|date=23 October 2021|website=L’actualité}}</ref> ==সাৰাংশ== এই বিধেয়কখনত জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত উল্লেখ কৰা লিংগ সলনি কৰিব বিচৰা ব্যক্তিৰ বাবে যৌনাংগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বাধ্যতামূলক কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ লগতে জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত "লিংগ পৰিচয়" শীৰ্ষক এটা নতুন শিতান যোগ কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছিল। এই শিতানত পুৰুষ বা মহিলাৰ বাহিৰেও তৃতীয় লিংগৰ পৰিচয় উল্লেখ কৰাৰ সুবিধা থকাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। আন্তঃলিংগ ব্যক্তিসকলকো যিমান পাৰি সোনকালে নিজৰ লিংগৰ শ্ৰেণী সলনি কৰাৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ বিধেয়কখনে বাধ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আইনৰ জৰিয়তে আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা ব্যৱস্থাৰ বাবেও এটা আইনী কাঠামো সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ অধীনত গৰ্ভধাৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই এই সম্পৰ্কীয় চুক্তি সম্পূৰ্ণ কৰাটো বাধ্যতামূলক হ'লহেঁতেন। লগতে, আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা মহিলাৰ ন্যূনতম বয়স ২১ বছৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা, তেওঁলোকক ব্যয়ৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ অনুমতি দিয়া কিন্তু ইয়াৰ বাহিৰে পাৰিশ্ৰমিক নিদিয়া, সংশ্লিষ্ট সকলোপক্ষৰ বাবে নৈতিকতা আৰু মানসিক-সামাজিক দিশৰ তথ্যসমৃদ্ধ আলোচনাত অংশগ্ৰহণ বাধ্যতামূলক কৰা আৰু আইনী গোচৰৰ আশংকা নোহোৱাকৈ গৰ্ভধাৰণৰ চুক্তি বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-will-regulate-surrogate-mothers-in-new-family-law|title=Quebec will regulate surrogate mothers in new family law|website=montrealgazette}}</ref> এই আইনে কানাডাৰ খিলঞ্জীয়া আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰপৰা বাচি অহা সেইসকল লোক আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক বিনামূলীয়াকৈ পৰম্পৰাগত খিলঞ্জীয়া নাম গ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়াইছিল, যিসকলৰ নাম পূৰ্বতে বলপূৰ্বকভাৱে সলনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://ici.radio-canada.ca/espaces-autochtones/1833509/pensionnat-nom-changement-autochtone-loi-famille-frais-exemption|title=Québec veut supprimer les frais liés à un changement de nom pour les Autochtones|first=Zone Politique-|last=ICI.Radio-Canada.ca|website=Radio-Canada.ca|date=21 October 2021 }}</ref> ==আইন প্ৰণয়নৰ ইতিহাস== ২০২১ চনৰ ২১ অক্টোবৰত ছিমন জোলিন-বাৰেটে বিধেয়কখন কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাত উত্থাপন কৰে। তেওঁ কুৱেবেকৰ ভৱিষ্যৎ মিত্ৰজোঁট চৰকাৰৰ ন্যায় মন্ত্ৰী আছিল। ==প্ৰতিক্ৰিয়া== আইনীভাৱে লিংগ স্বীকৃতি দিয়াৰ সৈতে জড়িত বিধেয়কখনৰ ব্যৱস্থাসমূহক লৈ ব্যাপক উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/montreal/article/trans-rights-advocates-raise-alarm-over-quebec-birth-certificate-proposal-calling-it-huge-regression/|title=Trans-rights advocates raise alarm over Quebec birth certificate proposal, calling it 'huge regression'|date=21 October 2021|website=Montreal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lapresse.ca/actualites/politique/2021-10-23/reforme-du-droit-de-la-famille/des-trans-denoncent-un-recul-majeur.php|title=Réforme du droit de la famille &#124; Des trans dénoncent un recul majeur|date=23 October 2021|website=La Presse |last1=Pilon-Larose |first1=Hugo }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latribune.ca/actualites/projet-de-loi-2--transestrie-denonce-une-reforme--transphobe--27a1070b09369452c70d843388c3cbed|title=Projet de loi 2 : TransEstrie dénonce une réforme " transphobe "|date=24 October 2021|website=La Tribune}}</ref> ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই বিধেয়কে ২০১৫ চনৰ আগৰ আইনী লিংগ স্বীকৃতিৰ ব্যৱস্থালৈ কুৱেবেকক পুনৰ ঘূৰাই নিব পাৰে। তেওঁলোকৰ মতে, কোনো ব্যক্তিয়ে "লিংগ" শিতান যোগ কৰাৰ পথ বাছি ল'লে, "লিংগ"ৰ পৰিৱৰ্তে "জৈৱিক লিংগ" সলনি কৰাৰ আবেদন নকৰাৰ বাবে তেওঁৰ ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ পৰিচয় অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰকাশ পাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত থকা "জৈৱিক লিংগ"ৰ উল্লেখ সলনি কৰিবলৈ কিছুমান লোকক অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হ'ব পাৰে বুলিও তেওঁলোকে আশংকা কৰিছিল।<ref name="auto"/> কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লিংগ অধিকাৰ কেন্দ্ৰৰ চেলেষ্টে ট্ৰিয়াননে যুক্তি দিছিল যে বিধেয়কখনে "বন্ধ্যাকৰণকাৰী অস্ত্ৰোপচাৰৰ বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থা পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।" তেওঁ ইয়াক "ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত পোনপটীয়া আক্ৰমণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। মানন মাছে, কুৱেবেক ছলিদেয়াৰ দলৰ সহ-নেত্ৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ দলে বিধেয়কখনৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব। অৱশ্যে, তেওঁৰ মতে, ইয়াৰ ফলত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ, আন্তঃলিংগ আৰু নন-বাইনেৰী ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত কুৱেবেক পিছলৈ ঘূৰি যাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/bill-2-is-the-most-transphobic-bill-ever-proposed-in-quebec-activist-says|title=Bill 2 is "the most transphobic bill ever proposed in Quebec," activist says|website=montrealgazette}}</ref> কুৱেবেক উদাৰবাদী দলৰ এলজিবিটি+ বিষয়ক মুখপাত্ৰ জেনিফাৰ মেকাৰোনে এই ব্যৱস্থাসমূহক "পশ্চাদমুখী পৰিৱৰ্তন" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/activists-say-proposed-quebec-law-regressive-1.6223176| title = Proposed Quebec law slammed as 'regressive' and an affront on rights of trans people {{!}} CBC News}} </ref> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.assnat.qc.ca/en/travaux-parlementaires/projets-loi/projet-loi-2-42-2.html আইনখনৰ ইংৰাজী পাঠ] 80j7chet053mcxpaf1d13f029tlvdr8 647118 647117 2026-10-24T08:44:51Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 647118 wikitext text/x-wiki {{short description|প্ৰস্তাৱিত কুৱেবেক আইন}} {{Infobox legislation | short_title = ''বিধেয়ক ২'' | image = Coat of arms of Quebec (without crown).svg | imagesize = 130px | imagelink = | imagealt = | caption = | legislature = কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভা | long_title = বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন | citation = S.Q. 2022, c. 22 | territorial_extent = কুৱেবেক | date_enacted = | date_assented = | royal_assent = | date_signed = | date_commenced = | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = ছিমন জোলিন-বাৰেট বিধায়ক, ন্যায় মন্ত্ৰী | 1st_reading = ২১ অক্টোবৰ ২০২১ | 2nd_reading = ১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ | 3rd_reading = ৭ জুন ২০২২ | white_paper = | committee_report = | amendments = | repeals = | related = | summary = | keywords = | status = বৰ্তমান বলৱৎ }} '''বংশসম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়াল আইন সংস্কাৰ আৰু ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰ তথা নাগৰিক মৰ্যাদাৰ সৈতে জড়িত দিশত নাগৰিক বিধি সংশোধন সম্পৰ্কীয় আইন'''<ref group="note">{{Lang-fr|Loi portant sur la réforme du droit de la famille en matière de filiation et modifiant le Code civil en matière de droits de la personnalité et d’état civil}}</ref> (২০২১ চনৰ বিধেয়ক ২) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ এখন প্ৰস্তাৱিত আইন। এই আইনৰ জৰিয়তে প্ৰদেশখনৰ পৰিয়াল আইন, আইনী স্বীকৃতি আৰু নাম সলনি কৰাৰ নিয়মত কেইবাটাও পৰিৱৰ্তন অনাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/canada/2021/10/21/quebec-introduces-family-law-reform-would-regulate-surrogate-motherhood.html|title=Quebec introduces family law reform, would regulate surrogate motherhood|date=21 October 2021|newspaper=Toronto Star}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lactualite.com/actualites/projet-de-loi-2-des-experts-reclament-la-reconnaissance-de-la-pluriparentalite/|title=Projet de loi 2: des experts réclament la reconnaissance de la pluriparentalité|first=Caroline Plante, La Presse|last=Canadienne|date=23 October 2021|website=L’actualité}}</ref> ==সাৰাংশ== এই বিধেয়কখনত জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত উল্লেখ কৰা লিংগ সলনি কৰিব বিচৰা ব্যক্তিৰ বাবে যৌনাংগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বাধ্যতামূলক কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ লগতে জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত "লিংগ পৰিচয়" শীৰ্ষক এটা নতুন শিতান যোগ কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছিল। এই শিতানত পুৰুষ বা মহিলাৰ বাহিৰেও তৃতীয় লিংগৰ পৰিচয় উল্লেখ কৰাৰ সুবিধা থকাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। আন্তঃলিংগ ব্যক্তিসকলকো যিমান পাৰি সোনকালে নিজৰ লিংগৰ শ্ৰেণী সলনি কৰাৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ বিধেয়কখনে বাধ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আইনৰ জৰিয়তে আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা ব্যৱস্থাৰ বাবেও এটা আইনী কাঠামো সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ অধীনত গৰ্ভধাৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই এই সম্পৰ্কীয় চুক্তি সম্পূৰ্ণ কৰাটো বাধ্যতামূলক হ'লহেঁতেন। লগতে, আনৰ বাবে গৰ্ভধাৰণ কৰা মহিলাৰ ন্যূনতম বয়স ২১ বছৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা, তেওঁলোকক ব্যয়ৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ অনুমতি দিয়া কিন্তু ইয়াৰ বাহিৰে পাৰিশ্ৰমিক নিদিয়া, সংশ্লিষ্ট সকলোপক্ষৰ বাবে নৈতিকতা আৰু মানসিক-সামাজিক দিশৰ তথ্যসমৃদ্ধ আলোচনাত অংশগ্ৰহণ বাধ্যতামূলক কৰা আৰু আইনী গোচৰৰ আশংকা নোহোৱাকৈ গৰ্ভধাৰণৰ চুক্তি বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-will-regulate-surrogate-mothers-in-new-family-law|title=Quebec will regulate surrogate mothers in new family law|website=montrealgazette}}</ref> এই আইনে কানাডাৰ খিলঞ্জীয়া আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰপৰা বাচি অহা সেইসকল লোক আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক বিনামূলীয়াকৈ পৰম্পৰাগত খিলঞ্জীয়া নাম গ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়াইছিল, যিসকলৰ নাম পূৰ্বতে বলপূৰ্বকভাৱে সলনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://ici.radio-canada.ca/espaces-autochtones/1833509/pensionnat-nom-changement-autochtone-loi-famille-frais-exemption|title=Québec veut supprimer les frais liés à un changement de nom pour les Autochtones|first=Zone Politique-|last=ICI.Radio-Canada.ca|website=Radio-Canada.ca|date=21 October 2021 }}</ref> ==আইন প্ৰণয়নৰ ইতিহাস== ২০২১ চনৰ ২১ অক্টোবৰত ছিমন জোলিন-বাৰেটে বিধেয়কখন কুৱেবেকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাত উত্থাপন কৰে। তেওঁ কুৱেবেকৰ ভৱিষ্যৎ মিত্ৰজোঁট চৰকাৰৰ ন্যায় মন্ত্ৰী আছিল। ==প্ৰতিক্ৰিয়া== আইনীভাৱে লিংগ স্বীকৃতি দিয়াৰ সৈতে জড়িত বিধেয়কখনৰ ব্যৱস্থাসমূহক লৈ ব্যাপক উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/montreal/article/trans-rights-advocates-raise-alarm-over-quebec-birth-certificate-proposal-calling-it-huge-regression/|title=Trans-rights advocates raise alarm over Quebec birth certificate proposal, calling it 'huge regression'|date=21 October 2021|website=Montreal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lapresse.ca/actualites/politique/2021-10-23/reforme-du-droit-de-la-famille/des-trans-denoncent-un-recul-majeur.php|title=Réforme du droit de la famille &#124; Des trans dénoncent un recul majeur|date=23 October 2021|website=La Presse |last1=Pilon-Larose |first1=Hugo }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latribune.ca/actualites/projet-de-loi-2--transestrie-denonce-une-reforme--transphobe--27a1070b09369452c70d843388c3cbed|title=Projet de loi 2 : TransEstrie dénonce une réforme " transphobe "|date=24 October 2021|website=La Tribune}}</ref> ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই বিধেয়কে ২০১৫ চনৰ আগৰ আইনী লিংগ স্বীকৃতিৰ ব্যৱস্থালৈ কুৱেবেকক পুনৰ ঘূৰাই নিব পাৰে। তেওঁলোকৰ মতে, কোনো ব্যক্তিয়ে "লিংগ" শিতান যোগ কৰাৰ পথ বাছি ল'লে, "লিংগ"ৰ পৰিৱৰ্তে "জৈৱিক লিংগ" সলনি কৰাৰ আবেদন নকৰাৰ বাবে তেওঁৰ ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ পৰিচয় অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰকাশ পাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত থকা "জৈৱিক লিংগ"ৰ উল্লেখ সলনি কৰিবলৈ কিছুমান লোকক অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হ'ব পাৰে বুলিও তেওঁলোকে আশংকা কৰিছিল।<ref name="auto"/> কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লিংগ অধিকাৰ কেন্দ্ৰৰ চেলেষ্টে ট্ৰিয়াননে যুক্তি দিছিল যে বিধেয়কখনে "বন্ধ্যাকৰণকাৰী অস্ত্ৰোপচাৰৰ বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থা পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।" তেওঁ ইয়াক "ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত পোনপটীয়া আক্ৰমণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। মানন মাছে, কুৱেবেক ছলিদেয়াৰ দলৰ সহ-নেত্ৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ দলে বিধেয়কখনৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব। অৱশ্যে, তেওঁৰ মতে, ইয়াৰ ফলত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ, আন্তঃলিংগ আৰু নন-বাইনেৰী ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত কুৱেবেক পিছলৈ ঘূৰি যাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/bill-2-is-the-most-transphobic-bill-ever-proposed-in-quebec-activist-says|title=Bill 2 is "the most transphobic bill ever proposed in Quebec," activist says|website=montrealgazette}}</ref> কুৱেবেক উদাৰবাদী দলৰ এলজিবিটি+ বিষয়ক মুখপাত্ৰ জেনিফাৰ মেকাৰোনে এই ব্যৱস্থাসমূহক "পশ্চাদমুখী পৰিৱৰ্তন" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web| url = https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/activists-say-proposed-quebec-law-regressive-1.6223176| title = Proposed Quebec law slammed as 'regressive' and an affront on rights of trans people {{!}} CBC News}} </ref> ==টোকা== {{Reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.assnat.qc.ca/en/travaux-parlementaires/projets-loi/projet-loi-2-42-2.html আইনখনৰ ইংৰাজী পাঠ] [[শ্ৰেণী:কানাডা]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি আৰু সমাজ]] [[শ্ৰেণী:আইন]] aqp3xko3ldnpx5y4dr8e6m3bu8jmsaa 0 140438 647119 2026-10-24T08:51:26Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{short description|কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এখন আলিবাট}} {{Infobox street | name = ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট | native_name = {{native name|fr|rue Stanley}} | image = | caption = | former_names = | postal_code = | addresses = | length_km = 1 | width = | l... 647119 wikitext text/x-wiki {{short description|কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এখন আলিবাট}} {{Infobox street | name = ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট | native_name = {{native name|fr|rue Stanley}} | image = | caption = | former_names = | postal_code = | addresses = | length_km = 1 | width = | location = উত্তৰে [[ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ]] আৰু দক্ষিণে [[কানাডিয়ানছ-দ্য-মণ্ট্ৰিয়েল এভিনিউ]]ৰ মাজত | coordinates = {{coord|45.49967|N|73.574308|W}} | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = ১৮৪৫ | demolition_date = | main_contractor = | cost = }} '''ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট''' (আনুষ্ঠানিক ফৰাচী নাম {{langx|fr|'''rue Stanley'''}}) [[কানাডা]]ৰ [[কুইবেক]] প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ মাজমজিয়াত অৱস্থিত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশৰ এখন আলিবাট। ই উত্তৰত [[ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ]]ৰ পৰা দক্ষিণত [[দ্য লা গশ্বেটিয়েৰ ষ্ট্ৰীট]]লৈকে বিস্তৃত। আলিবাটটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Montréal 1930.jpg|thumb|left|১৯৩০ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু [[ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট]]ৰ সংযোগস্থল।]] [[File:Corner St Catherine and Stanley Streets looking east, Montreal, QC, 1915 (2862732368).jpg|thumb|right|১৯১৫ চনত পূব দিশৰ পৰা দেখা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট আৰু ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল।]] ১৮৪৫ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মুকলি কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ ৰাজনীতিবিদ [[এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৪সংখ্যক আৰ্ল]]ৰ নামেৰে আলিবাটটোৰ নাম ৰখা হৈছিল। তেওঁ ছাৰ ৰবাৰ্ট পিলৰ চৰকাৰত যুদ্ধ আৰু উপনিৱেশ বিভাগৰ ৰাজ্যিক সচিব হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও হৈছিল। জেমছ স্মিথ আৰু ডানকান ফিছাৰে আলিবাটটোৰ নামটো নিৰ্বাচন কৰিছিল। ১৮৪৫ চনৰ ২৩ আগষ্টত নামটো আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> [[ফ্ৰেডেৰিক ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৬সংখ্যক আৰ্ল]] আছিল এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলিৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰেষ্টনৰ লৰ্ড ষ্টেনলি নামেৰেও পৰিচিত হৈছিল। ১৮৮৮ চনৰ ১১ জুনৰ পৰা ১৮৯৩ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰলৈ তেওঁ কানাডাৰ ষষ্ঠ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ===বেংক আৰু ব্যৱসায়িক ইতিহাস=== এসময়ত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটত [[মলছনছ বেংক]]ৰ এটা কাৰ্যালয় আছিল। এই বেংকত কৰ্মৰত থকা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত পৰৱৰ্তী সময়ত নাজি জাৰ্মানীৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী হোৱা [[ইয়োৱাখিম ফন ৰিবেনট্ৰপ]]ো আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.mcgilldaily.com/2009/11/nazis_in_montreal/|title=Nazis in Montreal |last=Lawson|first=Robert |date=November 9, 2009 |website=The McGill Daily|access-date=January 30, 2018}}</ref> ==এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাস== ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ পশ্চিমীয়া সমকামী অঞ্চল=== ২০শ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ পীল ষ্ট্ৰীটৰ অঞ্চল মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ এক উল্লেখযোগ্য মিলনস্থলী হৈ পৰিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলত সমকামী লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন পানশালা, নৈশ বিনোদনস্থলী আৰু সামাজিক মিলনস্থলী গঢ় লৈ উঠিছিল। এই অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ পূব দিশৰ সমকামী গাঁওখন গঢ় লৈ উঠাৰ আগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত ইয়াৰ কেইবাটাও পানশালা আৰু বিনোদনস্থলী এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===১৯৭৭ চনৰ আৰক্ষীৰ অভিযান=== ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ দুটা সমকামী পানশালা, ট্ৰাক্স আৰু লে মিষ্টিকত অভিযান চলায়। এই অভিযানত প্ৰায় ৫০জন অস্ত্ৰধাৰী আৰক্ষীয়ে ১৪৬জন পুৰুষক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে নিষিদ্ধ যৌন কাৰ্যকলাপৰ বাবে ব্যৱহৃত স্থানত উপস্থিত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল। এই ঘটনাৰ পিছদিনা প্ৰায় ২,০০০ সমকামী ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ সমৰ্থকে আৰক্ষীৰ নিৰ্যাতনৰ প্ৰতিবাদত ৰাজপথলৈ ওলাই আহে। এই প্ৰতিবাদে কুইবেকত সমকামী লোকসকলৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ১৯৭৭ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত কুইবেকৰ মানৱ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আইনৰ সংশোধনীৰ জৰিয়তে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কুইবেক কানাডাৰ প্ৰথমখন প্ৰদেশ হিচাপে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা প্ৰদেশত পৰিণত হয়। এই আৰক্ষী অভিযান আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰতিবাদক কেতিয়াবা মণ্ট্ৰিয়েলৰ ষ্টোনৱাল ঘটনা বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===পূব দিশলৈ সমকামী গাঁওখনৰ স্থানান্তৰ=== ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰা মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ বাণিজ্যিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ ক্ৰমে পূব দিশলৈ স্থানান্তৰিত হ'বলৈ ধৰে। বৰ্তমানৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী গাঁও]] অঞ্চলত তুলনামূলকভাৱে কম ভাড়াত ব্যৱসায়িক স্থান পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো ব্যৱসায়ী আৰু বিনোদনস্থলীৰ গৰাকী সেই অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হয়। ১৯৮০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈ পূব মণ্ট্ৰিয়েলৰ এই অঞ্চলটো সমকামী সমাজৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব অৱশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান== ===লে মিষ্টিক=== লে মিষ্টিক ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ এটা সমকামী পানশালা আছিল। ১৯৭৪ চনত ই মুকলি হৈছিল আৰু ২০০৯ চনলৈকে কাৰ্যকৰী হৈ আছিল। ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ইয়াত অভিযান চলাইছিল। এই অভিযান মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===লাইম লাইট=== ১৯৭৩ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ১২৫৪ নম্বৰ ঠিকনাত লাইম লাইট নামৰ এটা নৈশ নৃত্যশালা মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৭৩ চনৰ পৰা ১৯৮১ চনলৈ সংগীত পৰিচালক ৰবাৰ্ট উইমে ইয়াত কাম কৰিছিল। মণ্ট্ৰিয়েলৰ নৈশ সংগীত আৰু নৃত্যৰ ইতিহাসত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বিশেষ স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/Fiche.aspx?no_seq=215155 কুইবেকৰ চৰকাৰী স্থাননামৰ তথ্যভঁৰালত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ তথ্য] * [https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en কুইবেকৰ সমকামী আৰ্কাইভৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ স্থানসমূহৰ ইতিহাস] * [https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য ঘটনা] {{coord|45.49967|N|73.574308|W|source:frwiki_region:CA|format=dms|display=title}} 2x66pisbfl3wngxqc7pds2fvme3t37r 647122 647119 2026-10-24T08:56:46Z AjayDas 12623 /* */ 647122 wikitext text/x-wiki {{short description|কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ পথ}} {{Infobox street | name = ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট | native_name = {{lang-fr|rue Stanley}} | image = | caption = | former_names = | postal_code = | addresses = | length_km = 1 | width = | location = উত্তৰে ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ আৰু দক্ষিণে কানাডিয়ানছ-দ্য-মণ্ট্ৰিয়েল এভিনিউৰ মাজত | coordinates = {{coord|45.49967|N|73.574308|W}} | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = ১৮৪৫ | demolition_date = | main_contractor = | cost = }} '''ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট''' (আনুষ্ঠানিক ফৰাচী নাম {{langx|fr|'''rue Stanley'''}}) [[কানাডা]]ৰ [[কুইবেক]] প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ মাজমজিয়াত অৱস্থিত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশৰ এখন আলিবাট। ই উত্তৰত [[ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ]]ৰ পৰা দক্ষিণত [[দ্য লা গশ্বেটিয়েৰ ষ্ট্ৰীট]]লৈকে বিস্তৃত। আলিবাটটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Montréal 1930.jpg|thumb|left|১৯৩০ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু [[ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট]]ৰ সংযোগস্থল।]] [[File:Corner St Catherine and Stanley Streets looking east, Montreal, QC, 1915 (2862732368).jpg|thumb|right|১৯১৫ চনত পূব দিশৰ পৰা দেখা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট আৰু ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল।]] ১৮৪৫ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মুকলি কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ ৰাজনীতিবিদ [[এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৪সংখ্যক আৰ্ল]]ৰ নামেৰে আলিবাটটোৰ নাম ৰখা হৈছিল। তেওঁ ছাৰ ৰবাৰ্ট পিলৰ চৰকাৰত যুদ্ধ আৰু উপনিৱেশ বিভাগৰ ৰাজ্যিক সচিব হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও হৈছিল। জেমছ স্মিথ আৰু ডানকান ফিছাৰে আলিবাটটোৰ নামটো নিৰ্বাচন কৰিছিল। ১৮৪৫ চনৰ ২৩ আগষ্টত নামটো আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> [[ফ্ৰেডেৰিক ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৬সংখ্যক আৰ্ল]] আছিল এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলিৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰেষ্টনৰ লৰ্ড ষ্টেনলি নামেৰেও পৰিচিত হৈছিল। ১৮৮৮ চনৰ ১১ জুনৰ পৰা ১৮৯৩ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰলৈ তেওঁ কানাডাৰ ষষ্ঠ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ===বেংক আৰু ব্যৱসায়িক ইতিহাস=== এসময়ত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটত [[মলছনছ বেংক]]ৰ এটা কাৰ্যালয় আছিল। এই বেংকত কৰ্মৰত থকা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত পৰৱৰ্তী সময়ত নাজি জাৰ্মানীৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী হোৱা [[ইয়োৱাখিম ফন ৰিবেনট্ৰপ]]ো আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.mcgilldaily.com/2009/11/nazis_in_montreal/|title=Nazis in Montreal |last=Lawson|first=Robert |date=November 9, 2009 |website=The McGill Daily|access-date=January 30, 2018}}</ref> ==এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাস== ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ পশ্চিমীয়া সমকামী অঞ্চল=== ২০শ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ পীল ষ্ট্ৰীটৰ অঞ্চল মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ এক উল্লেখযোগ্য মিলনস্থলী হৈ পৰিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলত সমকামী লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন পানশালা, নৈশ বিনোদনস্থলী আৰু সামাজিক মিলনস্থলী গঢ় লৈ উঠিছিল। এই অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ পূব দিশৰ সমকামী গাঁওখন গঢ় লৈ উঠাৰ আগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত ইয়াৰ কেইবাটাও পানশালা আৰু বিনোদনস্থলী এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===১৯৭৭ চনৰ আৰক্ষীৰ অভিযান=== ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ দুটা সমকামী পানশালা, ট্ৰাক্স আৰু লে মিষ্টিকত অভিযান চলায়। এই অভিযানত প্ৰায় ৫০জন অস্ত্ৰধাৰী আৰক্ষীয়ে ১৪৬জন পুৰুষক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে নিষিদ্ধ যৌন কাৰ্যকলাপৰ বাবে ব্যৱহৃত স্থানত উপস্থিত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল। এই ঘটনাৰ পিছদিনা প্ৰায় ২,০০০ সমকামী ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ সমৰ্থকে আৰক্ষীৰ নিৰ্যাতনৰ প্ৰতিবাদত ৰাজপথলৈ ওলাই আহে। এই প্ৰতিবাদে কুইবেকত সমকামী লোকসকলৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ১৯৭৭ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত কুইবেকৰ মানৱ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আইনৰ সংশোধনীৰ জৰিয়তে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কুইবেক কানাডাৰ প্ৰথমখন প্ৰদেশ হিচাপে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা প্ৰদেশত পৰিণত হয়। এই আৰক্ষী অভিযান আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰতিবাদক কেতিয়াবা মণ্ট্ৰিয়েলৰ ষ্টোনৱাল ঘটনা বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===পূব দিশলৈ সমকামী গাঁওখনৰ স্থানান্তৰ=== ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰা মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ বাণিজ্যিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ ক্ৰমে পূব দিশলৈ স্থানান্তৰিত হ'বলৈ ধৰে। বৰ্তমানৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী গাঁও]] অঞ্চলত তুলনামূলকভাৱে কম ভাড়াত ব্যৱসায়িক স্থান পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো ব্যৱসায়ী আৰু বিনোদনস্থলীৰ গৰাকী সেই অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হয়। ১৯৮০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈ পূব মণ্ট্ৰিয়েলৰ এই অঞ্চলটো সমকামী সমাজৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব অৱশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান== ===লে মিষ্টিক=== লে মিষ্টিক ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ এটা সমকামী পানশালা আছিল। ১৯৭৪ চনত ই মুকলি হৈছিল আৰু ২০০৯ চনলৈকে কাৰ্যকৰী হৈ আছিল। ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ইয়াত অভিযান চলাইছিল। এই অভিযান মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===লাইম লাইট=== ১৯৭৩ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ১২৫৪ নম্বৰ ঠিকনাত লাইম লাইট নামৰ এটা নৈশ নৃত্যশালা মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৭৩ চনৰ পৰা ১৯৮১ চনলৈ সংগীত পৰিচালক ৰবাৰ্ট উইমে ইয়াত কাম কৰিছিল। মণ্ট্ৰিয়েলৰ নৈশ সংগীত আৰু নৃত্যৰ ইতিহাসত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বিশেষ স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/Fiche.aspx?no_seq=215155 কুইবেকৰ চৰকাৰী স্থাননামৰ তথ্যভঁৰালত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ তথ্য] * [https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en কুইবেকৰ সমকামী আৰ্কাইভৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ স্থানসমূহৰ ইতিহাস] * [https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য ঘটনা] {{coord|45.49967|N|73.574308|W|source:frwiki_region:CA|format=dms|display=title}} a5wfbwr1rsy82lnyw8t59uyqkm4ziid 647126 647122 2026-10-24T09:03:41Z AjayDas 12623 /* */ 647126 wikitext text/x-wiki {{short description|কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ পথ}} {{Infobox street | name = ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট | native_name = {{lang-fr|rue Stanley}} | image = | caption = | former_names = | postal_code = | addresses = | length_km = 1 | width = | location = উত্তৰে ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ আৰু দক্ষিণে কানাডিয়ানছ-দ্য-মণ্ট্ৰিয়েল এভিনিউৰ মাজত | coordinates = {{coord|45.49967|N|73.574308|W}} | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = ১৮৪৫ | demolition_date = | main_contractor = | cost = }} '''ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট''' (আনুষ্ঠানিক ফৰাচী নাম {{lang-fr|'''rue Stanley'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুইবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ মাজমজিয়াত অৱস্থিত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশৰ এখন পথ। ই উত্তৰত ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউৰ পৰা দক্ষিণত দ্য লা গশ্বেটিয়েৰ ষ্ট্ৰীটলৈকে বিস্তৃত। পথটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Montréal 1930.jpg|thumb|left|১৯৩০ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু [[ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট]]ৰ সংযোগস্থল।]] [[File:Corner St Catherine and Stanley Streets looking east, Montreal, QC, 1915 (2862732368).jpg|thumb|right|১৯১৫ চনত পূব দিশৰ পৰা দেখা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট আৰু ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল।]] ১৮৪৫ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মুকলি কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ ৰাজনীতিবিদ [[এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৪সংখ্যক আৰ্ল]]ৰ নামেৰে আলিবাটটোৰ নাম ৰখা হৈছিল। তেওঁ ছাৰ ৰবাৰ্ট পিলৰ চৰকাৰত যুদ্ধ আৰু উপনিৱেশ বিভাগৰ ৰাজ্যিক সচিব হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও হৈছিল। জেমছ স্মিথ আৰু ডানকান ফিছাৰে আলিবাটটোৰ নামটো নিৰ্বাচন কৰিছিল। ১৮৪৫ চনৰ ২৩ আগষ্টত নামটো আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> [[ফ্ৰেডেৰিক ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৬সংখ্যক আৰ্ল]] আছিল এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলিৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰেষ্টনৰ লৰ্ড ষ্টেনলি নামেৰেও পৰিচিত হৈছিল। ১৮৮৮ চনৰ ১১ জুনৰ পৰা ১৮৯৩ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰলৈ তেওঁ কানাডাৰ ষষ্ঠ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ===বেংক আৰু ব্যৱসায়িক ইতিহাস=== এসময়ত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটত [[মলছনছ বেংক]]ৰ এটা কাৰ্যালয় আছিল। এই বেংকত কৰ্মৰত থকা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত পৰৱৰ্তী সময়ত নাজি জাৰ্মানীৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী হোৱা [[ইয়োৱাখিম ফন ৰিবেনট্ৰপ]]ো আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.mcgilldaily.com/2009/11/nazis_in_montreal/|title=Nazis in Montreal |last=Lawson|first=Robert |date=November 9, 2009 |website=The McGill Daily|access-date=January 30, 2018}}</ref> ==এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাস== ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ পশ্চিমীয়া সমকামী অঞ্চল=== ২০শ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ পীল ষ্ট্ৰীটৰ অঞ্চল মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ এক উল্লেখযোগ্য মিলনস্থলী হৈ পৰিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলত সমকামী লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন পানশালা, নৈশ বিনোদনস্থলী আৰু সামাজিক মিলনস্থলী গঢ় লৈ উঠিছিল। এই অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ পূব দিশৰ সমকামী গাঁওখন গঢ় লৈ উঠাৰ আগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত ইয়াৰ কেইবাটাও পানশালা আৰু বিনোদনস্থলী এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===১৯৭৭ চনৰ আৰক্ষীৰ অভিযান=== ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ দুটা সমকামী পানশালা, ট্ৰাক্স আৰু লে মিষ্টিকত অভিযান চলায়। এই অভিযানত প্ৰায় ৫০জন অস্ত্ৰধাৰী আৰক্ষীয়ে ১৪৬জন পুৰুষক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে নিষিদ্ধ যৌন কাৰ্যকলাপৰ বাবে ব্যৱহৃত স্থানত উপস্থিত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল। এই ঘটনাৰ পিছদিনা প্ৰায় ২,০০০ সমকামী ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ সমৰ্থকে আৰক্ষীৰ নিৰ্যাতনৰ প্ৰতিবাদত ৰাজপথলৈ ওলাই আহে। এই প্ৰতিবাদে কুইবেকত সমকামী লোকসকলৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ১৯৭৭ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত কুইবেকৰ মানৱ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আইনৰ সংশোধনীৰ জৰিয়তে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কুইবেক কানাডাৰ প্ৰথমখন প্ৰদেশ হিচাপে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা প্ৰদেশত পৰিণত হয়। এই আৰক্ষী অভিযান আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰতিবাদক কেতিয়াবা মণ্ট্ৰিয়েলৰ ষ্টোনৱাল ঘটনা বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===পূব দিশলৈ সমকামী গাঁওখনৰ স্থানান্তৰ=== ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰা মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ বাণিজ্যিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ ক্ৰমে পূব দিশলৈ স্থানান্তৰিত হ'বলৈ ধৰে। বৰ্তমানৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী গাঁও]] অঞ্চলত তুলনামূলকভাৱে কম ভাড়াত ব্যৱসায়িক স্থান পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো ব্যৱসায়ী আৰু বিনোদনস্থলীৰ গৰাকী সেই অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হয়। ১৯৮০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈ পূব মণ্ট্ৰিয়েলৰ এই অঞ্চলটো সমকামী সমাজৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব অৱশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান== ===লে মিষ্টিক=== লে মিষ্টিক ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ এটা সমকামী পানশালা আছিল। ১৯৭৪ চনত ই মুকলি হৈছিল আৰু ২০০৯ চনলৈকে কাৰ্যকৰী হৈ আছিল। ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ইয়াত অভিযান চলাইছিল। এই অভিযান মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===লাইম লাইট=== ১৯৭৩ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ১২৫৪ নম্বৰ ঠিকনাত লাইম লাইট নামৰ এটা নৈশ নৃত্যশালা মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৭৩ চনৰ পৰা ১৯৮১ চনলৈ সংগীত পৰিচালক ৰবাৰ্ট উইমে ইয়াত কাম কৰিছিল। মণ্ট্ৰিয়েলৰ নৈশ সংগীত আৰু নৃত্যৰ ইতিহাসত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বিশেষ স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/Fiche.aspx?no_seq=215155 কুইবেকৰ চৰকাৰী স্থাননামৰ তথ্যভঁৰালত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ তথ্য] * [https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en কুইবেকৰ সমকামী আৰ্কাইভৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ স্থানসমূহৰ ইতিহাস] * [https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য ঘটনা] {{coord|45.49967|N|73.574308|W|source:frwiki_region:CA|format=dms|display=title}} dness1cf4kwktcf07e5tzqvwbh8ki7f 647128 647126 2026-10-24T09:04:46Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 647128 wikitext text/x-wiki {{short description|কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ পথ}} {{Infobox street | name = ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট | native_name = {{lang-fr|rue Stanley}} | image = | caption = | former_names = | postal_code = | addresses = | length_km = 1 | width = | location = উত্তৰে ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ আৰু দক্ষিণে কানাডিয়ানছ-দ্য-মণ্ট্ৰিয়েল এভিনিউৰ মাজত | coordinates = {{coord|45.49967|N|73.574308|W}} | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = ১৮৪৫ | demolition_date = | main_contractor = | cost = }} '''ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট''' (আনুষ্ঠানিক ফৰাচী নাম {{lang-fr|'''rue Stanley'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুইবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ মাজমজিয়াত অৱস্থিত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশৰ এখন পথ। ই উত্তৰত ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউৰ পৰা দক্ষিণত দ্য লা গশ্বেটিয়েৰ ষ্ট্ৰীটলৈকে বিস্তৃত। পথটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Montréal 1930.jpg|thumb|left|১৯৩০ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল।]] [[File:Corner St Catherine and Stanley Streets looking east, Montreal, QC, 1915 (2862732368).jpg|thumb|right|১৯১৫ চনত পূব দিশৰ পৰা দেখা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট আৰু ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল।]] ১৮৪৫ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মুকলি কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ ৰাজনীতিবিদ এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৪সংখ্যক আৰ্লৰ নামেৰে আলিবাটটোৰ নাম ৰখা হৈছিল। তেওঁ ছাৰ ৰবাৰ্ট পিলৰ চৰকাৰত যুদ্ধ আৰু উপনিৱেশ বিভাগৰ ৰাজ্যিক সচিব হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও হৈছিল। জেমছ স্মিথ আৰু ডানকান ফিছাৰে আলিবাটটোৰ নামটো নিৰ্বাচন কৰিছিল। ১৮৪৫ চনৰ ২৩ আগষ্টত নামটো আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ফ্ৰেডেৰিক ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৬সংখ্যক আৰ্ল আছিল এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলিৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰেষ্টনৰ লৰ্ড ষ্টেনলি নামেৰেও পৰিচিত হৈছিল। ১৮৮৮ চনৰ ১১ জুনৰ পৰা ১৮৯৩ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰলৈ তেওঁ কানাডাৰ ষষ্ঠ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ===বেংক আৰু ব্যৱসায়িক ইতিহাস=== এসময়ত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটত মলছনছ বেংকৰ এটা কাৰ্যালয় আছিল। এই বেংকত কৰ্মৰত থকা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত পৰৱৰ্তী সময়ত নাজি জাৰ্মানীৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী হোৱা ইয়োৱাখিম ফন ৰিবেনট্ৰপো আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.mcgilldaily.com/2009/11/nazis_in_montreal/|title=Nazis in Montreal |last=Lawson|first=Robert |date=November 9, 2009 |website=The McGill Daily|access-date=January 30, 2018}}</ref> ==এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাস== ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ পশ্চিমীয়া সমকামী অঞ্চল=== ২০শ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ পীল ষ্ট্ৰীটৰ অঞ্চল মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ এক উল্লেখযোগ্য মিলনস্থলী হৈ পৰিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলত সমকামী লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন পানশালা, নৈশ বিনোদনস্থলী আৰু সামাজিক মিলনস্থলী গঢ় লৈ উঠিছিল। এই অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ পূব দিশৰ সমকামী গাঁওখন গঢ় লৈ উঠাৰ আগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত ইয়াৰ কেইবাটাও পানশালা আৰু বিনোদনস্থলী এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===১৯৭৭ চনৰ আৰক্ষীৰ অভিযান=== ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ দুটা সমকামী পানশালা, ট্ৰাক্স আৰু লে মিষ্টিকত অভিযান চলায়। এই অভিযানত প্ৰায় ৫০জন অস্ত্ৰধাৰী আৰক্ষীয়ে ১৪৬জন পুৰুষক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে নিষিদ্ধ যৌন কাৰ্যকলাপৰ বাবে ব্যৱহৃত স্থানত উপস্থিত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল। এই ঘটনাৰ পিছদিনা প্ৰায় ২,০০০ সমকামী ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ সমৰ্থকে আৰক্ষীৰ নিৰ্যাতনৰ প্ৰতিবাদত ৰাজপথলৈ ওলাই আহে। এই প্ৰতিবাদে কুইবেকত সমকামী লোকসকলৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ১৯৭৭ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত কুইবেকৰ মানৱ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আইনৰ সংশোধনীৰ জৰিয়তে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কুইবেক কানাডাৰ প্ৰথমখন প্ৰদেশ হিচাপে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা প্ৰদেশত পৰিণত হয়। এই আৰক্ষী অভিযান আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰতিবাদক কেতিয়াবা মণ্ট্ৰিয়েলৰ ষ্টোনৱাল ঘটনা বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===পূব দিশলৈ সমকামী গাঁওখনৰ স্থানান্তৰ=== ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰা মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ বাণিজ্যিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ ক্ৰমে পূব দিশলৈ স্থানান্তৰিত হ'বলৈ ধৰে। বৰ্তমানৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী গাঁও]] অঞ্চলত তুলনামূলকভাৱে কম ভাড়াত ব্যৱসায়িক স্থান পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো ব্যৱসায়ী আৰু বিনোদনস্থলীৰ গৰাকী সেই অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হয়। ১৯৮০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈ পূব মণ্ট্ৰিয়েলৰ এই অঞ্চলটো সমকামী সমাজৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব অৱশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান== ===লে মিষ্টিক=== লে মিষ্টিক ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ এটা সমকামী পানশালা আছিল। ১৯৭৪ চনত ই মুকলি হৈছিল আৰু ২০০৯ চনলৈকে কাৰ্যকৰী হৈ আছিল। ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ইয়াত অভিযান চলাইছিল। এই অভিযান মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===লাইম লাইট=== ১৯৭৩ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ১২৫৪ নম্বৰ ঠিকনাত লাইম লাইট নামৰ এটা নৈশ নৃত্যশালা মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৭৩ চনৰ পৰা ১৯৮১ চনলৈ সংগীত পৰিচালক ৰবাৰ্ট উইমে ইয়াত কাম কৰিছিল। মণ্ট্ৰিয়েলৰ নৈশ সংগীত আৰু নৃত্যৰ ইতিহাসত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বিশেষ স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/Fiche.aspx?no_seq=215155 কুইবেকৰ চৰকাৰী স্থাননামৰ তথ্যভঁৰালত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ তথ্য] * [https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en কুইবেকৰ সমকামী আৰ্কাইভৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ স্থানসমূহৰ ইতিহাস] * [https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য ঘটনা] {{coord|45.49967|N|73.574308|W|source:frwiki_region:CA|format=dms|display=title}} snudu1e95ytyg373cz5vd0u89mb2irs 647129 647128 2026-10-24T09:05:19Z AjayDas 12623 added [[Category:কানাডা]] using [[WP:HC|HotCat]] 647129 wikitext text/x-wiki {{short description|কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ পথ}} {{Infobox street | name = ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট | native_name = {{lang-fr|rue Stanley}} | image = | caption = | former_names = | postal_code = | addresses = | length_km = 1 | width = | location = উত্তৰে ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ আৰু দক্ষিণে কানাডিয়ানছ-দ্য-মণ্ট্ৰিয়েল এভিনিউৰ মাজত | coordinates = {{coord|45.49967|N|73.574308|W}} | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = ১৮৪৫ | demolition_date = | main_contractor = | cost = }} '''ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট''' (আনুষ্ঠানিক ফৰাচী নাম {{lang-fr|'''rue Stanley'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুইবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ মাজমজিয়াত অৱস্থিত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশৰ এখন পথ। ই উত্তৰত ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউৰ পৰা দক্ষিণত দ্য লা গশ্বেটিয়েৰ ষ্ট্ৰীটলৈকে বিস্তৃত। পথটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Montréal 1930.jpg|thumb|left|১৯৩০ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল।]] [[File:Corner St Catherine and Stanley Streets looking east, Montreal, QC, 1915 (2862732368).jpg|thumb|right|১৯১৫ চনত পূব দিশৰ পৰা দেখা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট আৰু ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল।]] ১৮৪৫ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মুকলি কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ ৰাজনীতিবিদ এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৪সংখ্যক আৰ্লৰ নামেৰে আলিবাটটোৰ নাম ৰখা হৈছিল। তেওঁ ছাৰ ৰবাৰ্ট পিলৰ চৰকাৰত যুদ্ধ আৰু উপনিৱেশ বিভাগৰ ৰাজ্যিক সচিব হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও হৈছিল। জেমছ স্মিথ আৰু ডানকান ফিছাৰে আলিবাটটোৰ নামটো নিৰ্বাচন কৰিছিল। ১৮৪৫ চনৰ ২৩ আগষ্টত নামটো আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ফ্ৰেডেৰিক ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৬সংখ্যক আৰ্ল আছিল এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলিৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰেষ্টনৰ লৰ্ড ষ্টেনলি নামেৰেও পৰিচিত হৈছিল। ১৮৮৮ চনৰ ১১ জুনৰ পৰা ১৮৯৩ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰলৈ তেওঁ কানাডাৰ ষষ্ঠ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ===বেংক আৰু ব্যৱসায়িক ইতিহাস=== এসময়ত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটত মলছনছ বেংকৰ এটা কাৰ্যালয় আছিল। এই বেংকত কৰ্মৰত থকা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত পৰৱৰ্তী সময়ত নাজি জাৰ্মানীৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী হোৱা ইয়োৱাখিম ফন ৰিবেনট্ৰপো আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.mcgilldaily.com/2009/11/nazis_in_montreal/|title=Nazis in Montreal |last=Lawson|first=Robert |date=November 9, 2009 |website=The McGill Daily|access-date=January 30, 2018}}</ref> ==এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাস== ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ পশ্চিমীয়া সমকামী অঞ্চল=== ২০শ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ পীল ষ্ট্ৰীটৰ অঞ্চল মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ এক উল্লেখযোগ্য মিলনস্থলী হৈ পৰিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলত সমকামী লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন পানশালা, নৈশ বিনোদনস্থলী আৰু সামাজিক মিলনস্থলী গঢ় লৈ উঠিছিল। এই অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ পূব দিশৰ সমকামী গাঁওখন গঢ় লৈ উঠাৰ আগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত ইয়াৰ কেইবাটাও পানশালা আৰু বিনোদনস্থলী এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===১৯৭৭ চনৰ আৰক্ষীৰ অভিযান=== ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ দুটা সমকামী পানশালা, ট্ৰাক্স আৰু লে মিষ্টিকত অভিযান চলায়। এই অভিযানত প্ৰায় ৫০জন অস্ত্ৰধাৰী আৰক্ষীয়ে ১৪৬জন পুৰুষক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে নিষিদ্ধ যৌন কাৰ্যকলাপৰ বাবে ব্যৱহৃত স্থানত উপস্থিত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল। এই ঘটনাৰ পিছদিনা প্ৰায় ২,০০০ সমকামী ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ সমৰ্থকে আৰক্ষীৰ নিৰ্যাতনৰ প্ৰতিবাদত ৰাজপথলৈ ওলাই আহে। এই প্ৰতিবাদে কুইবেকত সমকামী লোকসকলৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ১৯৭৭ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত কুইবেকৰ মানৱ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আইনৰ সংশোধনীৰ জৰিয়তে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কুইবেক কানাডাৰ প্ৰথমখন প্ৰদেশ হিচাপে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা প্ৰদেশত পৰিণত হয়। এই আৰক্ষী অভিযান আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰতিবাদক কেতিয়াবা মণ্ট্ৰিয়েলৰ ষ্টোনৱাল ঘটনা বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===পূব দিশলৈ সমকামী গাঁওখনৰ স্থানান্তৰ=== ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰা মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ বাণিজ্যিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ ক্ৰমে পূব দিশলৈ স্থানান্তৰিত হ'বলৈ ধৰে। বৰ্তমানৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী গাঁও]] অঞ্চলত তুলনামূলকভাৱে কম ভাড়াত ব্যৱসায়িক স্থান পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো ব্যৱসায়ী আৰু বিনোদনস্থলীৰ গৰাকী সেই অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হয়। ১৯৮০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈ পূব মণ্ট্ৰিয়েলৰ এই অঞ্চলটো সমকামী সমাজৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব অৱশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান== ===লে মিষ্টিক=== লে মিষ্টিক ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ এটা সমকামী পানশালা আছিল। ১৯৭৪ চনত ই মুকলি হৈছিল আৰু ২০০৯ চনলৈকে কাৰ্যকৰী হৈ আছিল। ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ইয়াত অভিযান চলাইছিল। এই অভিযান মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===লাইম লাইট=== ১৯৭৩ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ১২৫৪ নম্বৰ ঠিকনাত লাইম লাইট নামৰ এটা নৈশ নৃত্যশালা মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৭৩ চনৰ পৰা ১৯৮১ চনলৈ সংগীত পৰিচালক ৰবাৰ্ট উইমে ইয়াত কাম কৰিছিল। মণ্ট্ৰিয়েলৰ নৈশ সংগীত আৰু নৃত্যৰ ইতিহাসত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বিশেষ স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/Fiche.aspx?no_seq=215155 কুইবেকৰ চৰকাৰী স্থাননামৰ তথ্যভঁৰালত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ তথ্য] * [https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en কুইবেকৰ সমকামী আৰ্কাইভৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ স্থানসমূহৰ ইতিহাস] * [https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য ঘটনা] {{coord|45.49967|N|73.574308|W|source:frwiki_region:CA|format=dms|display=title}} [[শ্ৰেণী:কানাডা]] bloac8igvdjklbvsyvu4hh3faaed13j 647130 647129 2026-10-24T09:07:34Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 647130 wikitext text/x-wiki {{short description|কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ পথ}} {{Infobox street | name = ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট | native_name = {{lang-fr|rue Stanley}} | image = | caption = | former_names = | postal_code = | addresses = | length_km = 1 | width = | location = উত্তৰে ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ আৰু দক্ষিণে কানাডিয়ানছ-দ্য-মণ্ট্ৰিয়েল এভিনিউৰ মাজত | coordinates = {{coord|45.49967|N|73.574308|W}} | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = ১৮৪৫ | demolition_date = | main_contractor = | cost = }} '''ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট''' (আনুষ্ঠানিক ফৰাচী নাম {{lang-fr|'''rue Stanley'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুইবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশৰ এখন পথ। ই উত্তৰত ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউৰপৰা দক্ষিণত দ্য লা গশ্বেটিয়েৰ ষ্ট্ৰীটলৈকে বিস্তৃত। পথটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Montréal 1930.jpg|thumb|left|১৯৩০ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল। ]] [[File:Corner St Catherine and Stanley Streets looking east, Montreal, QC, 1915 (2862732368).jpg|thumb|right|১৯১৫ চনত পূব দিশৰপৰা দেখা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট আৰু ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল। ]] ১৮৪৫ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মুকলি কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ ৰাজনীতিবিদ এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৪সংখ্যক আৰ্লৰ নামেৰে পথটোৰ নাম ৰখা হৈছিল। তেওঁ ছাৰ ৰবাৰ্ট পিলৰ চৰকাৰত যুদ্ধ আৰু উপনিৱেশ বিভাগৰ ৰাজ্যিক সচিব হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও হৈছিল। জেমছ স্মিথ আৰু ডানকান ফিছাৰে পথটোৰ নামটো নিৰ্বাচন কৰিছিল। ১৮৪৫ চনৰ ২৩ আগষ্টত নামটো আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ফ্ৰেডেৰিক ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৬সংখ্যক আৰ্ল আছিল এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলিৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰেষ্টনৰ লৰ্ড ষ্টেনলি নামেৰেও পৰিচিত হৈছিল। ১৮৮৮ চনৰ ১১ জুনৰপৰা ১৮৯৩ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰলৈ তেওঁ কানাডাৰ ষষ্ঠ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ===বেংক আৰু ব্যাৱসায়িক ইতিহাস=== এসময়ত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটত মলছনছ বেংকৰ এটা কাৰ্যালয় আছিল। এই বেংকত কৰ্মৰত থকা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত পৰৱৰ্তী সময়ত নাজি জাৰ্মানীৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী হোৱা য়োৱাখিম ফন ৰিবেনট্ৰপো আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.mcgilldaily.com/2009/11/nazis_in_montreal/|title=Nazis in Montreal |last=Lawson|first=Robert |date=November 9, 2009 |website=The McGill Daily|access-date=January 30, 2018}}</ref> ==এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাস== ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ পশ্চিমীয়া সমকামী অঞ্চল=== ২০শ শতিকাৰ মাজভাগৰপৰা ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ পীল ষ্ট্ৰীটৰ অঞ্চল মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ এক উল্লেখযোগ্য মিলনস্থলী হৈ পৰিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলত সমকামী লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন পানশালা, নৈশ বিনোদনস্থলী আৰু সামাজিক মিলনস্থলী গঢ় লৈ উঠিছিল। এই অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ পূব দিশৰ সমকামী গাঁওখন গঢ় লৈ উঠাৰ আগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত ইয়াৰ কেইবাটাও পানশালা আৰু বিনোদনস্থলী এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===১৯৭৭ চনৰ আৰক্ষীৰ অভিযান=== ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ দুটা সমকামী পানশালা, ট্ৰাক্স আৰু লে মিষ্টিকত অভিযান চলায়। এই অভিযানত প্ৰায় ৫০জন অস্ত্ৰধাৰী আৰক্ষীয়ে ১৪৬জন পুৰুষক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে নিষিদ্ধ যৌন কাৰ্যকলাপৰ বাবে ব্যৱহৃত স্থানত উপস্থিত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল। এই ঘটনাৰ পাছদিনা প্ৰায় ২,০০০ সমকামী ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ সমৰ্থকে আৰক্ষীৰ নিৰ্যাতনৰ প্ৰতিবাদত ৰাজপথলৈ ওলাই আহে। এই প্ৰতিবাদে কুইবেকত সমকামী লোকসকলৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ১৯৭৭ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত কুইবেকৰ মানৱ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আইনৰ সংশোধনীৰ জৰিয়তে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কুইবেক কানাডাৰ প্ৰথমখন প্ৰদেশ হিচাপে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা প্ৰদেশত পৰিণত হয়। এই আৰক্ষী অভিযান আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰতিবাদক কেতিয়াবা মণ্ট্ৰিয়েলৰ ষ্টোনৱাল ঘটনা বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===পূব দিশলৈ সমকামী গাঁওখনৰ স্থানান্তৰ=== ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰপৰা মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ বাণিজ্যিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ ক্ৰমে পূব দিশলৈ স্থানান্তৰিত হ'বলৈ ধৰে। বৰ্তমানৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী গাঁও]] অঞ্চলত তুলনামূলকভাৱে কম ভাড়াত ব্যাৱসায়িক স্থান পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো ব্যৱসায়ী আৰু বিনোদনস্থলীৰ গৰাকী সেই অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হয়। ১৯৮০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈ পূব মণ্ট্ৰিয়েলৰ এই অঞ্চলটো সমকামী সমাজৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব অৱশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান== ===লে মিষ্টিক=== লে মিষ্টিক ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ এটা সমকামী পানশালা আছিল। ১৯৭৪ চনত ই মুকলি হৈছিল আৰু ২০০৯ চনলৈকে কাৰ্যকৰী হৈ আছিল। ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ইয়াত অভিযান চলাইছিল। এই অভিযান মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===লাইম লাইট=== ১৯৭৩ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ১২৫৪ নম্বৰ ঠিকনাত লাইম লাইট নামৰ এটা নৈশ নৃত্যশালা মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৭৩ চনৰপৰা ১৯৮১ চনলৈ সংগীত পৰিচালক ৰবাৰ্ট উইমে ইয়াত কাম কৰিছিল। মণ্ট্ৰিয়েলৰ নৈশ সংগীত আৰু নৃত্যৰ ইতিহাসত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বিশেষ স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/Fiche.aspx?no_seq=215155 কুইবেকৰ চৰকাৰী স্থাননামৰ তথ্যভঁৰালত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ তথ্য] * [https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en কুইবেকৰ সমকামী আৰ্কাইভৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ স্থানসমূহৰ ইতিহাস] * [https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য ঘটনা] {{coord|45.49967|N|73.574308|W|source:frwiki_region:CA|format=dms|display=title}} [[শ্ৰেণী:কানাডা]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি]] ery4zub6geetuuuowfa80gj84x5o2fm 647163 647130 2026-10-24T10:44:40Z AjayDas 12623 /* পূব দিশলৈ সমকামী গাঁওখনৰ স্থানান্তৰ */ 647163 wikitext text/x-wiki {{short description|কানাডাৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ পথ}} {{Infobox street | name = ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট | native_name = {{lang-fr|rue Stanley}} | image = | caption = | former_names = | postal_code = | addresses = | length_km = 1 | width = | location = উত্তৰে ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউ আৰু দক্ষিণে কানাডিয়ানছ-দ্য-মণ্ট্ৰিয়েল এভিনিউৰ মাজত | coordinates = {{coord|45.49967|N|73.574308|W}} | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = ১৮৪৫ | demolition_date = | main_contractor = | cost = }} '''ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট''' (আনুষ্ঠানিক ফৰাচী নাম {{lang-fr|'''rue Stanley'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুইবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশৰ এখন পথ। ই উত্তৰত ডক্টৰ পেনফিল্ড এভিনিউৰপৰা দক্ষিণত দ্য লা গশ্বেটিয়েৰ ষ্ট্ৰীটলৈকে বিস্তৃত। পথটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় এক কিলোমিটাৰ।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Montréal 1930.jpg|thumb|left|১৯৩০ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল। ]] [[File:Corner St Catherine and Stanley Streets looking east, Montreal, QC, 1915 (2862732368).jpg|thumb|right|১৯১৫ চনত পূব দিশৰপৰা দেখা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট আৰু ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ সংযোগস্থল। ]] ১৮৪৫ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মুকলি কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ ৰাজনীতিবিদ এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৪সংখ্যক আৰ্লৰ নামেৰে পথটোৰ নাম ৰখা হৈছিল। তেওঁ ছাৰ ৰবাৰ্ট পিলৰ চৰকাৰত যুদ্ধ আৰু উপনিৱেশ বিভাগৰ ৰাজ্যিক সচিব হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও হৈছিল। জেমছ স্মিথ আৰু ডানকান ফিছাৰে পথটোৰ নামটো নিৰ্বাচন কৰিছিল। ১৮৪৫ চনৰ ২৩ আগষ্টত নামটো আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="toponymie">{{cite web |title=Rue Stanley |url=http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=215155 |work=Fiche descriptive |publisher=Commission de toponymie du Québec |access-date=September 8, 2013}}</ref> ফ্ৰেডেৰিক ষ্টেনলি, ডাৰ্বিৰ ১৬সংখ্যক আৰ্ল আছিল এডৱাৰ্ড স্মিথ-ষ্টেনলিৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰেষ্টনৰ লৰ্ড ষ্টেনলি নামেৰেও পৰিচিত হৈছিল। ১৮৮৮ চনৰ ১১ জুনৰপৰা ১৮৯৩ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰলৈ তেওঁ কানাডাৰ ষষ্ঠ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ===বেংক আৰু ব্যাৱসায়িক ইতিহাস=== এসময়ত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটত মলছনছ বেংকৰ এটা কাৰ্যালয় আছিল। এই বেংকত কৰ্মৰত থকা ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত পৰৱৰ্তী সময়ত নাজি জাৰ্মানীৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী হোৱা য়োৱাখিম ফন ৰিবেনট্ৰপো আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.mcgilldaily.com/2009/11/nazis_in_montreal/|title=Nazis in Montreal |last=Lawson|first=Robert |date=November 9, 2009 |website=The McGill Daily|access-date=January 30, 2018}}</ref> ==এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাস== ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ পশ্চিমীয়া সমকামী অঞ্চল=== ২০শ শতিকাৰ মাজভাগৰপৰা ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ পীল ষ্ট্ৰীটৰ অঞ্চল মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ এক উল্লেখযোগ্য মিলনস্থলী হৈ পৰিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলত সমকামী লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন পানশালা, নৈশ বিনোদনস্থলী আৰু সামাজিক মিলনস্থলী গঢ় লৈ উঠিছিল। এই অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ পূব দিশৰ সমকামী গাঁওখন গঢ় লৈ উঠাৰ আগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত ইয়াৰ কেইবাটাও পানশালা আৰু বিনোদনস্থলী এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===১৯৭৭ চনৰ আৰক্ষীৰ অভিযান=== ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ দুটা সমকামী পানশালা, ট্ৰাক্স আৰু লে মিষ্টিকত অভিযান চলায়। এই অভিযানত প্ৰায় ৫০জন অস্ত্ৰধাৰী আৰক্ষীয়ে ১৪৬জন পুৰুষক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে নিষিদ্ধ যৌন কাৰ্যকলাপৰ বাবে ব্যৱহৃত স্থানত উপস্থিত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল। এই ঘটনাৰ পাছদিনা প্ৰায় ২,০০০ সমকামী ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ সমৰ্থকে আৰক্ষীৰ নিৰ্যাতনৰ প্ৰতিবাদত ৰাজপথলৈ ওলাই আহে। এই প্ৰতিবাদে কুইবেকত সমকামী লোকসকলৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ১৯৭৭ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত কুইবেকৰ মানৱ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় আইনৰ সংশোধনীৰ জৰিয়তে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কুইবেক কানাডাৰ প্ৰথমখন প্ৰদেশ হিচাপে যৌন অভিমুখিতাৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা প্ৰদেশত পৰিণত হয়। এই আৰক্ষী অভিযান আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰতিবাদক কেতিয়াবা মণ্ট্ৰিয়েলৰ ষ্টোনৱাল ঘটনা বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===পূব দিশলৈ সমকামী গাঁওখনৰ স্থানান্তৰ=== ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰপৰা মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজৰ বাণিজ্যিক আৰু সামাজিক কেন্দ্ৰ ক্ৰমে পূব দিশলৈ স্থানান্তৰিত হ'বলৈ ধৰে। বৰ্তমানৰ [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল]] অঞ্চলত তুলনামূলকভাৱে কম ভাড়াত ব্যাৱসায়িক স্থান পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো ব্যৱসায়ী আৰু বিনোদনস্থলীৰ গৰাকী সেই অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হয়। ১৯৮০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈ পূব মণ্ট্ৰিয়েলৰ এই অঞ্চলটো সমকামী সমাজৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব অৱশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en |title=Walls have Ears: The Stories of Montreal’s LGBTQ2S+ Spaces |publisher=Archives gaies du Québec |access-date=October 24, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান== ===লে মিষ্টিক=== লে মিষ্টিক ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ এটা সমকামী পানশালা আছিল। ১৯৭৪ চনত ই মুকলি হৈছিল আৰু ২০০৯ চনলৈকে কাৰ্যকৰী হৈ আছিল। ১৯৭৭ চনৰ ২২ অক্টোবৰত আৰক্ষীয়ে ইয়াত অভিযান চলাইছিল। এই অভিযান মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ===লাইম লাইট=== ১৯৭৩ চনত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ ১২৫৪ নম্বৰ ঠিকনাত লাইম লাইট নামৰ এটা নৈশ নৃত্যশালা মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৭৩ চনৰপৰা ১৯৮১ চনলৈ সংগীত পৰিচালক ৰবাৰ্ট উইমে ইয়াত কাম কৰিছিল। মণ্ট্ৰিয়েলৰ নৈশ সংগীত আৰু নৃত্যৰ ইতিহাসত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বিশেষ স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones |title=Historic Montréal LGBTQ+ milestones |author=Richard Burnett |publisher=Tourisme Montréal |date=June 1, 2026 |access-date=October 24, 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/Fiche.aspx?no_seq=215155 কুইবেকৰ চৰকাৰী স্থাননামৰ তথ্যভঁৰালত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীটৰ তথ্য] * [https://agq.qc.ca/expositions/les_murs_ont_des_oreilles.php?lang=en কুইবেকৰ সমকামী আৰ্কাইভৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ স্থানসমূহৰ ইতিহাস] * [https://www.mtl.org/en/experience/historic-montreal-lgbtq-milestones মণ্ট্ৰিয়েলৰ এলজিবিটিকিউ+ ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য ঘটনা] {{coord|45.49967|N|73.574308|W|source:frwiki_region:CA|format=dms|display=title}} [[শ্ৰেণী:কানাডা]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি]] ebopx92rmmahimk0ldsdlk6gbs84hym 10 140439 647120 2026-10-24T08:53:48Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: <includeonly>{{Infobox | child = {{{embed|}}} | bodyclass = vcard | titleclass = fn org street-address | title = {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#ifeq:{{{embed|}}}|yes||{{PAGENAMEBASE}}}}}} | autoheaders = yes | aboveclass = adr | above = {{{marker_image|}}} | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | i... 647120 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{{embed|}}} | bodyclass = vcard | titleclass = fn org street-address | title = {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#ifeq:{{{embed|}}}|yes||{{PAGENAMEBASE}}}}}} | autoheaders = yes | aboveclass = adr | above = {{{marker_image|}}} | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_map = {{{pushpin_map|}}} }} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}|{{{map_caption|}}}}} | caption3 = {{{map_caption|}}} | image4 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-stroke-width = 1.5 | mapframe-type = landmark | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-caption = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}-ৰ আন্তঃক্ৰিয়াশীল মানচিত্ৰ }} | class1 = nickname | label1 = স্থানীয় নাম | data1 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label2 = পূৰ্বৰ নাম{{pluralize from text|{{{former_names|}}}|plural=s}} | data2 = {{{former_names|}}} | class2 = nickname | label3 = অংশ | data3 = {{{part_of|}}} | label4 = যাৰ নামেৰে নামকৰণ | data4 = {{{namesake|}}} | label5 = প্ৰকাৰ | data5 = {{{type|}}} | class5 = category | label6 = গৰাকী | data6 = {{{owner|}}} | class6 = agent | label7 = ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে | data7 = {{#if:{{{maint|}}}|{{#ifeq:{{{maint|}}}|none||{{{maint}}}}}}} | label8 = দৈৰ্ঘ্য | data8 = {{if empty|{{{length|}}}|{{convinfobox|{{{length_mi|}}}|mi|{{{length_km|}}}|km}}|{{convinfobox|{{{length_m|}}}|m|{{{length_ft|}}}|ft}}}}{{#if:{{{length|}}}{{{length_mi|}}}{{{length_km|}}}{{{length_m|}}}{{{length_ft|}}}|{{{length_ref|}}}{{#if:{{{length_notes|}}}|<br/>{{{length_notes}}} }} }} | label9 = প্ৰস্থ | data9 = {{{width|}}} | label10 = মাটিকালি | data10 = {{{area|}}} | label11 = {{longitem|{{#ifeq:{{{country|}}}|AUS|[[Route number#Australia{{!}}আবণ্টন]]|সংযোগী ঘাইপথ}}}} | data11 = {{{allocation|}}} | label12 = {{longitem|পৰ্যটন পথ}} | data12 = {{{tourist|}}} | label13 = নিষেধাজ্ঞা | data13 = {{{restrictions|}}} <!-- অৱস্থান --> | label14 = ঠিকনা | data14 = {{{addresses|}}} | label15 = অৱস্থান | data15 = {{{location|}}} | class15 = locality | label16 = [[ফ্ৰান্সৰ পৌৰিক অঞ্চলসমূহ|প্ৰশাসনিক অঞ্চল]] | data16 = {{{arrondissement|}}} | label17 = [[নগৰীয়া উপবিভাগ|চুবুৰি]] | data17 = {{{quarter|}}} | label18 = {{longitem|{{if empty|{{{postal_code_type|}}}|ডাক সূচকাংক}}}} | data18 = {{{postal_code|}}} | class18 = postal-code | label19 = {{longitem|নিকটতম {{if empty|{{{metro_system|}}}|মেট্ৰ' ৰে'ল}} ষ্টেচন}} | data19 = {{{metro|}}} | label20 = স্থানাংক | data20 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}} }} | label21 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|জালিকা অৱস্থান}} | data21 = {{{grid_position|}}} <!-- মুখ্য সংযোগস্থল --> | label22 = {{#if:{{{terminus_a|}}}|{{#if:{{{direction_a|}}}|{{{direction_a}}} প্ৰান্ত|আৰম্ভণি}}|}} | data22 = {{{terminus_a|}}} | label23 = {{longitem|মুখ্য সংযোগস্থলসমূহ}} | data23 = {{{junction|}}} | label24 = {{#if:{{{terminus_b|}}}|{{#if:{{{direction_b|}}}|{{{direction_b}}} প্ৰান্ত|শেষ}}|}} | data24 = {{{terminus_b|}}} <!-- চাৰিওফালৰ অৱস্থান --> | label25 = উত্তৰ | data25 = {{{north|}}} | label26 = পূব | data26 = {{{east|}}} | label27 = দক্ষিণ | data27 = {{{south|}}} | label28 = পশ্চিম | data28 = {{{west|}}} <!-- নিৰ্মাণ --> | header29 = নিৰ্মাণ | label30 = নিৰ্মাণৰ অনুমোদন | data30 = {{{commissioning_date|}}} | label31 = {{longitem|নিৰ্মাণৰ আৰম্ভণি}} | data31 = {{{construction_start_date|}}} | label32 = সম্পূৰ্ণ | data32 = {{{completion_date|}}} | label33 = {{if empty|{{{inauguration_label|}}}|উদ্বোধন}} | data33 = {{{inauguration_date|}}} | label34 = ভাঙি পেলোৱাৰ তাৰিখ | data34 = {{{demolition_date|}}} <!-- অন্যান্য --> | header35 = অন্যান্য | label36 = নক্সাকাৰ | data36 = {{{designer|}}} | label37 = বিশেষ পৰিচয় | data37 = {{{known_for|}}} | label38 = অৱস্থা | data38 = {{{status|}}} | label39 = জালপৃষ্ঠ | data39 = {{{website|}}} | rowstyle40 = width:100%; border-collapse:collapse; | data40 = {{#if:{{{browse|}}}|{{#invoke:Road data/browsetable|browsetable|{{{browse}}}}}}} <!-- অন্তৰ্ভুক্ত তথ্য --> | header41 = _BLANK_ | data42 = {{{embedded|}}} }}</includeonly>{{#if:{{{arrondissement|}}}{{{quarter|}}}|[[Category:Pages using infobox street with Paris-specific parameters]] }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox street with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox street]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| addresses | allocation | area | arrondissement | browse | caption | commissioning_date | completion_date | construction_start_date | coordinates | country | demolition_date | designer | direction_a | direction_b | east | embed | embedded | former_names | grid_name | grid_position | image | image_alt | image_map | image_size | inauguration_date | inauguration_label | junction | known_for | length | length_ft | length_km | length_m | length_mi | length_notes | length_ref | location | maint | map_alt | map_caption | map_size | marker_image | metro | metro_system | name | namesake | native_name | north | other_name | owner | part_of | postal_code | postal_code_type | quarter | restrictions | south | status | terminus_a | terminus_b | tourist | type | website | west | width }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> lj1hpoazgdlikdpdu4xhiz2tsrfcilt 647123 647120 2026-10-24T09:00:08Z AjayDas 12623 /* */ 647123 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{{embed|}}} | bodyclass = vcard | titleclass = fn org street-address | title = {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#ifeq:{{{embed|}}}|yes||{{PAGENAMEBASE}}}}}} | autoheaders = yes | aboveclass = adr | above = {{{marker_image|}}} | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_map = {{{pushpin_map|}}} }} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}|{{{map_caption|}}}}} | caption3 = {{{map_caption|}}} | image4 = {{#invoke:Infobox mapframe | onByDefault = {{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-stroke-width = 1.5 | mapframe-type = landmark | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-caption = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}-ৰ আন্তঃক্ৰিয়াশীল মানচিত্ৰ }} | class1 = nickname | label1 = স্থানীয় নাম | data1 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label2 = পূৰ্বৰ নাম{{pluralize from text|{{{former_names|}}}|plural=s}} | data2 = {{{former_names|}}} | class2 = nickname | label3 = অংশ | data3 = {{{part_of|}}} | label4 = যাৰ নামেৰে নামকৰণ | data4 = {{{namesake|}}} | label5 = প্ৰকাৰ | data5 = {{{type|}}} | class5 = category | label6 = গৰাকী | data6 = {{{owner|}}} | class6 = agent | label7 = ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে | data7 = {{#if:{{{maint|}}}|{{#ifeq:{{{maint|}}}|none||{{{maint}}}}}}} | label8 = দৈৰ্ঘ্য | data8 = {{if empty|{{{length|}}}|{{convinfobox|{{{length_mi|}}}|mi|{{{length_km|}}}|km}}|{{convinfobox|{{{length_m|}}}|m|{{{length_ft|}}}|ft}}}}{{#if:{{{length|}}}{{{length_mi|}}}{{{length_km|}}}{{{length_m|}}}{{{length_ft|}}}|{{{length_ref|}}}{{#if:{{{length_notes|}}}|<br/>{{{length_notes}}} }} }} | label9 = প্ৰস্থ | data9 = {{{width|}}} | label10 = মাটিকালি | data10 = {{{area|}}} | label11 = {{longitem|{{#ifeq:{{{country|}}}|AUS|[[Route number#Australia{{!}}আবণ্টন]]|সংযোগী ঘাইপথ}}}} | data11 = {{{allocation|}}} | label12 = {{longitem|পৰ্যটন পথ}} | data12 = {{{tourist|}}} | label13 = নিষেধাজ্ঞা | data13 = {{{restrictions|}}} <!-- অৱস্থান --> | label14 = ঠিকনা | data14 = {{{addresses|}}} | label15 = অৱস্থান | data15 = {{{location|}}} | class15 = locality | label16 = [[ফ্ৰান্সৰ পৌৰিক অঞ্চলসমূহ|প্ৰশাসনিক অঞ্চল]] | data16 = {{{arrondissement|}}} | label17 = [[নগৰীয়া উপবিভাগ|চুবুৰি]] | data17 = {{{quarter|}}} | label18 = {{longitem|{{if empty|{{{postal_code_type|}}}|ডাক সূচকাংক}}}} | data18 = {{{postal_code|}}} | class18 = postal-code | label19 = {{longitem|নিকটতম {{if empty|{{{metro_system|}}}|মেট্ৰ' ৰে'ল}} ষ্টেচন}} | data19 = {{{metro|}}} | label20 = স্থানাংক | data20 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}} }} | label21 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|জালিকা অৱস্থান}} | data21 = {{{grid_position|}}} <!-- মুখ্য সংযোগস্থল --> | label22 = {{#if:{{{terminus_a|}}}|{{#if:{{{direction_a|}}}|{{{direction_a}}} প্ৰান্ত|আৰম্ভণি}}|}} | data22 = {{{terminus_a|}}} | label23 = {{longitem|মুখ্য সংযোগস্থলসমূহ}} | data23 = {{{junction|}}} | label24 = {{#if:{{{terminus_b|}}}|{{#if:{{{direction_b|}}}|{{{direction_b}}} প্ৰান্ত|শেষ}}|}} | data24 = {{{terminus_b|}}} <!-- চাৰিওফালৰ অৱস্থান --> | label25 = উত্তৰ | data25 = {{{north|}}} | label26 = পূব | data26 = {{{east|}}} | label27 = দক্ষিণ | data27 = {{{south|}}} | label28 = পশ্চিম | data28 = {{{west|}}} <!-- নিৰ্মাণ --> | header29 = নিৰ্মাণ | label30 = নিৰ্মাণৰ অনুমোদন | data30 = {{{commissioning_date|}}} | label31 = {{longitem|নিৰ্মাণৰ আৰম্ভণি}} | data31 = {{{construction_start_date|}}} | label32 = সম্পূৰ্ণ | data32 = {{{completion_date|}}} | label33 = {{if empty|{{{inauguration_label|}}}|উদ্বোধন}} | data33 = {{{inauguration_date|}}} | label34 = ভাঙি পেলোৱাৰ তাৰিখ | data34 = {{{demolition_date|}}} <!-- অন্যান্য --> | header35 = অন্যান্য | label36 = নক্সাকাৰ | data36 = {{{designer|}}} | label37 = বিশেষ পৰিচয় | data37 = {{{known_for|}}} | label38 = অৱস্থা | data38 = {{{status|}}} | label39 = জালপৃষ্ঠ | data39 = {{{website|}}} | rowstyle40 = width:100%; border-collapse:collapse; | data40 = {{#if:{{{browse|}}}|{{#invoke:Road data/browsetable|browsetable|{{{browse}}}}}}} <!-- অন্তৰ্ভুক্ত তথ্য --> | header41 = _BLANK_ | data42 = {{{embedded|}}} }}</includeonly>{{#if:{{{arrondissement|}}}{{{quarter|}}}|[[Category:Pages using infobox street with Paris-specific parameters]] }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox street with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox street]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| addresses | allocation | area | arrondissement | browse | caption | commissioning_date | completion_date | construction_start_date | coordinates | country | demolition_date | designer | direction_a | direction_b | east | embed | embedded | former_names | grid_name | grid_position | image | image_alt | image_map | image_size | inauguration_date | inauguration_label | junction | known_for | length | length_ft | length_km | length_m | length_mi | length_notes | length_ref | location | maint | map_alt | map_caption | map_size | marker_image | metro | metro_system | name | namesake | native_name | north | other_name | owner | part_of | postal_code | postal_code_type | quarter | restrictions | south | status | terminus_a | terminus_b | tourist | type | website | west | width }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> n29celzob9bwsg1m6sdar4tzcidtk7o 647124 647123 2026-10-24T09:01:22Z AjayDas 12623 /* */ 647124 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{{embed|}}} | bodyclass = vcard | titleclass = fn org street-address | title = {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#ifeq:{{{embed|}}}|yes||{{PAGENAMEBASE}}}}}} | autoheaders = yes | aboveclass = adr | above = {{{marker_image|}}} | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_map = {{{pushpin_map|}}} }} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}|{{{map_caption|}}}}} | caption3 = {{{map_caption|}}} | class1 = nickname | label1 = স্থানীয় নাম | data1 ={{native_name|}} | label2 = পূৰ্বৰ নাম{{pluralize from text|{{{former_names|}}}|plural=s}} | data2 = {{{former_names|}}} | class2 = nickname | label3 = অংশ | data3 = {{{part_of|}}} | label4 = যাৰ নামেৰে নামকৰণ | data4 = {{{namesake|}}} | label5 = প্ৰকাৰ | data5 = {{{type|}}} | class5 = category | label6 = গৰাকী | data6 = {{{owner|}}} | class6 = agent | label7 = ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে | data7 = {{#if:{{{maint|}}}|{{#ifeq:{{{maint|}}}|none||{{{maint}}}}}}} | label8 = দৈৰ্ঘ্য | data8 = {{if empty|{{{length|}}}|{{convinfobox|{{{length_mi|}}}|mi|{{{length_km|}}}|km}}|{{convinfobox|{{{length_m|}}}|m|{{{length_ft|}}}|ft}}}}{{#if:{{{length|}}}{{{length_mi|}}}{{{length_km|}}}{{{length_m|}}}{{{length_ft|}}}|{{{length_ref|}}}{{#if:{{{length_notes|}}}|<br/>{{{length_notes}}} }} }} | label9 = প্ৰস্থ | data9 = {{{width|}}} | label10 = মাটিকালি | data10 = {{{area|}}} | label11 = {{longitem|{{#ifeq:{{{country|}}}|AUS|[[Route number#Australia{{!}}আবণ্টন]]|সংযোগী ঘাইপথ}}}} | data11 = {{{allocation|}}} | label12 = {{longitem|পৰ্যটন পথ}} | data12 = {{{tourist|}}} | label13 = নিষেধাজ্ঞা | data13 = {{{restrictions|}}} <!-- অৱস্থান --> | label14 = ঠিকনা | data14 = {{{addresses|}}} | label15 = অৱস্থান | data15 = {{{location|}}} | class15 = locality | label16 = [[ফ্ৰান্সৰ পৌৰিক অঞ্চলসমূহ|প্ৰশাসনিক অঞ্চল]] | data16 = {{{arrondissement|}}} | label17 = [[নগৰীয়া উপবিভাগ|চুবুৰি]] | data17 = {{{quarter|}}} | label18 = {{longitem|{{if empty|{{{postal_code_type|}}}|ডাক সূচকাংক}}}} | data18 = {{{postal_code|}}} | class18 = postal-code | label19 = {{longitem|নিকটতম {{if empty|{{{metro_system|}}}|মেট্ৰ' ৰে'ল}} ষ্টেচন}} | data19 = {{{metro|}}} | label20 = স্থানাংক | data20 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}} }} | label21 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|জালিকা অৱস্থান}} | data21 = {{{grid_position|}}} <!-- মুখ্য সংযোগস্থল --> | label22 = {{#if:{{{terminus_a|}}}|{{#if:{{{direction_a|}}}|{{{direction_a}}} প্ৰান্ত|আৰম্ভণি}}|}} | data22 = {{{terminus_a|}}} | label23 = {{longitem|মুখ্য সংযোগস্থলসমূহ}} | data23 = {{{junction|}}} | label24 = {{#if:{{{terminus_b|}}}|{{#if:{{{direction_b|}}}|{{{direction_b}}} প্ৰান্ত|শেষ}}|}} | data24 = {{{terminus_b|}}} <!-- চাৰিওফালৰ অৱস্থান --> | label25 = উত্তৰ | data25 = {{{north|}}} | label26 = পূব | data26 = {{{east|}}} | label27 = দক্ষিণ | data27 = {{{south|}}} | label28 = পশ্চিম | data28 = {{{west|}}} <!-- নিৰ্মাণ --> | header29 = নিৰ্মাণ | label30 = নিৰ্মাণৰ অনুমোদন | data30 = {{{commissioning_date|}}} | label31 = {{longitem|নিৰ্মাণৰ আৰম্ভণি}} | data31 = {{{construction_start_date|}}} | label32 = সম্পূৰ্ণ | data32 = {{{completion_date|}}} | label33 = {{if empty|{{{inauguration_label|}}}|উদ্বোধন}} | data33 = {{{inauguration_date|}}} | label34 = ভাঙি পেলোৱাৰ তাৰিখ | data34 = {{{demolition_date|}}} <!-- অন্যান্য --> | header35 = অন্যান্য | label36 = নক্সাকাৰ | data36 = {{{designer|}}} | label37 = বিশেষ পৰিচয় | data37 = {{{known_for|}}} | label38 = অৱস্থা | data38 = {{{status|}}} | label39 = জালপৃষ্ঠ | data39 = {{{website|}}} | rowstyle40 = width:100%; border-collapse:collapse; | data40 = {{#if:{{{browse|}}}|{{#invoke:Road data/browsetable|browsetable|{{{browse}}}}}}} <!-- অন্তৰ্ভুক্ত তথ্য --> | header41 = _BLANK_ | data42 = {{{embedded|}}} }}</includeonly>{{#if:{{{arrondissement|}}}{{{quarter|}}}|[[Category:Pages using infobox street with Paris-specific parameters]] }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox street with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox street]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| addresses | allocation | area | arrondissement | browse | caption | commissioning_date | completion_date | construction_start_date | coordinates | country | demolition_date | designer | direction_a | direction_b | east | embed | embedded | former_names | grid_name | grid_position | image | image_alt | image_map | image_size | inauguration_date | inauguration_label | junction | known_for | length | length_ft | length_km | length_m | length_mi | length_notes | length_ref | location | maint | map_alt | map_caption | map_size | marker_image | metro | metro_system | name | namesake | native_name | north | other_name | owner | part_of | postal_code | postal_code_type | quarter | restrictions | south | status | terminus_a | terminus_b | tourist | type | website | west | width }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> t2qhgdscdjsqfzcie4genzyw93oi3ci 647125 647124 2026-10-24T09:02:36Z AjayDas 12623 /* */ 647125 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{{embed|}}} | bodyclass = vcard | titleclass = fn org street-address | title = {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#ifeq:{{{embed|}}}|yes||{{PAGENAMEBASE}}}}}} | autoheaders = yes | aboveclass = adr | above = {{{marker_image|}}} | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_map = {{{pushpin_map|}}} }} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}|{{{map_caption|}}}}} | caption3 = {{{map_caption|}}} | class1 = nickname | label1 = স্থানীয় নাম | label2 = পূৰ্বৰ নাম{{pluralize from text|{{{former_names|}}}|plural=s}} | data2 = {{{former_names|}}} | class2 = nickname | label3 = অংশ | data3 = {{{part_of|}}} | label4 = যাৰ নামেৰে নামকৰণ | data4 = {{{namesake|}}} | label5 = প্ৰকাৰ | data5 = {{{type|}}} | class5 = category | label6 = গৰাকী | data6 = {{{owner|}}} | class6 = agent | label7 = ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে | data7 = {{#if:{{{maint|}}}|{{#ifeq:{{{maint|}}}|none||{{{maint}}}}}}} | label8 = দৈৰ্ঘ্য | data8 = {{if empty|{{{length|}}}|{{convinfobox|{{{length_mi|}}}|mi|{{{length_km|}}}|km}}|{{convinfobox|{{{length_m|}}}|m|{{{length_ft|}}}|ft}}}}{{#if:{{{length|}}}{{{length_mi|}}}{{{length_km|}}}{{{length_m|}}}{{{length_ft|}}}|{{{length_ref|}}}{{#if:{{{length_notes|}}}|<br/>{{{length_notes}}} }} }} | label9 = প্ৰস্থ | data9 = {{{width|}}} | label10 = মাটিকালি | data10 = {{{area|}}} | label11 = {{longitem|{{#ifeq:{{{country|}}}|AUS|[[Route number#Australia{{!}}আবণ্টন]]|সংযোগী ঘাইপথ}}}} | data11 = {{{allocation|}}} | label12 = {{longitem|পৰ্যটন পথ}} | data12 = {{{tourist|}}} | label13 = নিষেধাজ্ঞা | data13 = {{{restrictions|}}} <!-- অৱস্থান --> | label14 = ঠিকনা | data14 = {{{addresses|}}} | label15 = অৱস্থান | data15 = {{{location|}}} | class15 = locality | label16 = [[ফ্ৰান্সৰ পৌৰিক অঞ্চলসমূহ|প্ৰশাসনিক অঞ্চল]] | data16 = {{{arrondissement|}}} | label17 = [[নগৰীয়া উপবিভাগ|চুবুৰি]] | data17 = {{{quarter|}}} | label18 = {{longitem|{{if empty|{{{postal_code_type|}}}|ডাক সূচকাংক}}}} | data18 = {{{postal_code|}}} | class18 = postal-code | label19 = {{longitem|নিকটতম {{if empty|{{{metro_system|}}}|মেট্ৰ' ৰে'ল}} ষ্টেচন}} | data19 = {{{metro|}}} | label20 = স্থানাংক | data20 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}} }} | label21 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|জালিকা অৱস্থান}} | data21 = {{{grid_position|}}} <!-- মুখ্য সংযোগস্থল --> | label22 = {{#if:{{{terminus_a|}}}|{{#if:{{{direction_a|}}}|{{{direction_a}}} প্ৰান্ত|আৰম্ভণি}}|}} | data22 = {{{terminus_a|}}} | label23 = {{longitem|মুখ্য সংযোগস্থলসমূহ}} | data23 = {{{junction|}}} | label24 = {{#if:{{{terminus_b|}}}|{{#if:{{{direction_b|}}}|{{{direction_b}}} প্ৰান্ত|শেষ}}|}} | data24 = {{{terminus_b|}}} <!-- চাৰিওফালৰ অৱস্থান --> | label25 = উত্তৰ | data25 = {{{north|}}} | label26 = পূব | data26 = {{{east|}}} | label27 = দক্ষিণ | data27 = {{{south|}}} | label28 = পশ্চিম | data28 = {{{west|}}} <!-- নিৰ্মাণ --> | header29 = নিৰ্মাণ | label30 = নিৰ্মাণৰ অনুমোদন | data30 = {{{commissioning_date|}}} | label31 = {{longitem|নিৰ্মাণৰ আৰম্ভণি}} | data31 = {{{construction_start_date|}}} | label32 = সম্পূৰ্ণ | data32 = {{{completion_date|}}} | label33 = {{if empty|{{{inauguration_label|}}}|উদ্বোধন}} | data33 = {{{inauguration_date|}}} | label34 = ভাঙি পেলোৱাৰ তাৰিখ | data34 = {{{demolition_date|}}} <!-- অন্যান্য --> | header35 = অন্যান্য | label36 = নক্সাকাৰ | data36 = {{{designer|}}} | label37 = বিশেষ পৰিচয় | data37 = {{{known_for|}}} | label38 = অৱস্থা | data38 = {{{status|}}} | label39 = জালপৃষ্ঠ | data39 = {{{website|}}} | rowstyle40 = width:100%; border-collapse:collapse; | data40 = {{#if:{{{browse|}}}|{{#invoke:Road data/browsetable|browsetable|{{{browse}}}}}}} <!-- অন্তৰ্ভুক্ত তথ্য --> | header41 = _BLANK_ | data42 = {{{embedded|}}} }}</includeonly>{{#if:{{{arrondissement|}}}{{{quarter|}}}|[[Category:Pages using infobox street with Paris-specific parameters]] }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox street with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox street]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| addresses | allocation | area | arrondissement | browse | caption | commissioning_date | completion_date | construction_start_date | coordinates | country | demolition_date | designer | direction_a | direction_b | east | embed | embedded | former_names | grid_name | grid_position | image | image_alt | image_map | image_size | inauguration_date | inauguration_label | junction | known_for | length | length_ft | length_km | length_m | length_mi | length_notes | length_ref | location | maint | map_alt | map_caption | map_size | marker_image | metro | metro_system | name | namesake | native_name | north | other_name | owner | part_of | postal_code | postal_code_type | quarter | restrictions | south | status | terminus_a | terminus_b | tourist | type | website | west | width }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3ezxm99mrcpa1946z5ya24jm9y13moi 0 140440 647131 2026-10-24T09:17:17Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Use Canadian English|date=January 2023}} {{Infobox church | denomination = [[এংলিকান ধৰ্মমত|এংলিকান]] | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | full_name = | image = Christ Church Cathedral day.jpg | image_size = | alt = | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয... 647131 wikitext text/x-wiki {{Use Canadian English|date=January 2023}} {{Infobox church | denomination = [[এংলিকান ধৰ্মমত|এংলিকান]] | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | full_name = | image = Christ Church Cathedral day.jpg | image_size = | alt = | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে [[কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন]] | pushpin_map = Montreal | pushpin_alt = | latm = | latNS = | latd = | longm = | longEW = | longd = | lats = | longs = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ [[ছেইণ্ট কেথেৰিন পথ|ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ]]}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], [[কেবেক]], [[কানাডা]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | former_name = | founded = {{Start date|1789}} | founder = | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | dedicated = | consecrated = 1867 | events = | status = সক্ৰিয় | functional_status = | architect = {{Plainlist| * [[ফ্ৰেংক উইলছ (স্থপতিবিদ)|ফ্ৰেংক উইলছ]] * [[থমাছ ছিটন স্কট]] }} | architectural_type = [[নব্য গথিক স্থাপত্য|নব্য গথিক]] | style = | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = | diocese = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ|মণ্ট্ৰিয়েল]] | province = [[কানাডাৰ গীৰ্জা প্ৰদেশ|কানাডা]] | district = | division = | archbishop = | bishop = [[ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু]] | abbot = | vicar = | rector = | dean = [[বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে]] | priest = | pastor = {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{langx|fr|Cathédrale Christ Church}}) হৈছে [[মণ্ট্ৰিয়েল]], [[কেবেক]], [[কানাডা]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই [[কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জা|কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জা]]ৰ অন্তৰ্গত আৰু [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]]ৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ [[ছেইণ্ট কেথেৰিন পথ|ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত]], ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত [[প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল]] নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে [[কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন]] অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক [[কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান]] হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]] গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল [[কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ [[ফ্ৰেংক উইলছ (স্থপতিবিদ)|ফ্ৰেংক উইলছে]] (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ [[নিউ ব্ৰান্সৱিক]]ৰ [[ফ্ৰেডেৰিকটন]]ত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ [[থমাছ ছিটন স্কট]]ক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ [[এণ্ড্ৰু টেইলৰ (স্থপতিবিদ)|এণ্ড্ৰু টেইলৰে]] কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত [[প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতি]]লৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল [[নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধি]]ৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। [[ৰছ আৰু মেকড'নাল্ড|জৰ্জ এলান ৰছে]] ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত [[আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড]] (১৯২২–১৯৪৭), [[এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ]] (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু [[পেট্ৰিক ৱেড]] (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ [[মঁ-ছাঁ-হিলেয়াৰ]]ৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ [[উইলিয়াম হিল এণ্ড ছন এণ্ড নৰ্মান এণ্ড বিয়াৰ্ড লিমিটেড|উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে]] সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক [[যুক্তৰাজ্যৰ তৃতীয় জৰ্জ|ৰজা তৃতীয় জৰ্জে]] গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া [[কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন]], ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ [[প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল]] নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰ|ভূগৰ্ভস্থ নগৰ]]ৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[ইটনৰ বিপণী]]—পিছলৈ [[কমপ্লেক্স লে জিল]]—আৰু বে'ৰ [[হেনৰি মৰ্গান ভৱন]]ৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন [[কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী]]ৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। [[মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == [এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে।] গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} b5ir4850nvps6g4z1zxu13ol14egz3z 647132 647131 2026-10-24T09:22:59Z AjayDas 12623 /* */ 647132 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | full_name = | image = Christ Church Cathedral day.jpg | image_size = | alt = | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | pushpin_map = Montreal | pushpin_alt = | latm = | latNS = | latd = | longm = | longEW = | longd = | lats = | longs = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | former_name = | founded = {{Start date|1789}} | founder = | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | dedicated = | consecrated = 1867 | events = | status = সক্ৰিয় | functional_status = | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | style = | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | district = | division = | archbishop = | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | abbot = | vicar = | rector = | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে | priest = | pastor = {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]] গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল [[কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ [[ফ্ৰেংক উইলছ (স্থপতিবিদ)|ফ্ৰেংক উইলছে]] (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ [[নিউ ব্ৰান্সৱিক]]ৰ [[ফ্ৰেডেৰিকটন]]ত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ [[থমাছ ছিটন স্কট]]ক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ [[এণ্ড্ৰু টেইলৰ (স্থপতিবিদ)|এণ্ড্ৰু টেইলৰে]] কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত [[প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতি]]লৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল [[নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধি]]ৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। [[ৰছ আৰু মেকড'নাল্ড|জৰ্জ এলান ৰছে]] ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত [[আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড]] (১৯২২–১৯৪৭), [[এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ]] (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু [[পেট্ৰিক ৱেড]] (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ [[মঁ-ছাঁ-হিলেয়াৰ]]ৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ [[উইলিয়াম হিল এণ্ড ছন এণ্ড নৰ্মান এণ্ড বিয়াৰ্ড লিমিটেড|উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে]] সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক [[যুক্তৰাজ্যৰ তৃতীয় জৰ্জ|ৰজা তৃতীয় জৰ্জে]] গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া [[কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন]], ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ [[প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল]] নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰ|ভূগৰ্ভস্থ নগৰ]]ৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[ইটনৰ বিপণী]]—পিছলৈ [[কমপ্লেক্স লে জিল]]—আৰু বে'ৰ [[হেনৰি মৰ্গান ভৱন]]ৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন [[কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী]]ৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। [[মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == [এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে।] গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} ksq7cca46vwqv8soujlwtk6tjflixl3 647135 647132 2026-10-24T09:32:50Z AjayDas 12623 /* */ 647135 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | full_name = | image = Christ Church Cathedral day.jpg | image_size = | alt = | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | pushpin_map = Montreal | pushpin_alt = | latm = | latNS = | latd = | longm = | longEW = | longd = | lats = | longs = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = মণ্ট্ৰিয়েলত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ অৱস্থান | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | previous_denomination = | churchmanship = | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | former_name = | founded = {{Start date|1789}} | founder = | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | dedicated = | consecrated = 1867 | events = | status = সক্ৰিয় | functional_status = | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | style = | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | district = | division = | archbishop = | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | abbot = | vicar = | rector = | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে | priest = | pastor = {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]] গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল [[কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ [[ফ্ৰেংক উইলছ (স্থপতিবিদ)|ফ্ৰেংক উইলছে]] (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ [[নিউ ব্ৰান্সৱিক]]ৰ [[ফ্ৰেডেৰিকটন]]ত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ [[থমাছ ছিটন স্কট]]ক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ [[এণ্ড্ৰু টেইলৰ (স্থপতিবিদ)|এণ্ড্ৰু টেইলৰে]] কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত [[প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতি]]লৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল [[নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধি]]ৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। [[ৰছ আৰু মেকড'নাল্ড|জৰ্জ এলান ৰছে]] ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত [[আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড]] (১৯২২–১৯৪৭), [[এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ]] (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু [[পেট্ৰিক ৱেড]] (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ [[মঁ-ছাঁ-হিলেয়াৰ]]ৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ [[উইলিয়াম হিল এণ্ড ছন এণ্ড নৰ্মান এণ্ড বিয়াৰ্ড লিমিটেড|উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে]] সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক [[যুক্তৰাজ্যৰ তৃতীয় জৰ্জ|ৰজা তৃতীয় জৰ্জে]] গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া [[কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন]], ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ [[প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল]] নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰ|ভূগৰ্ভস্থ নগৰ]]ৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[ইটনৰ বিপণী]]—পিছলৈ [[কমপ্লেক্স লে জিল]]—আৰু বে'ৰ [[হেনৰি মৰ্গান ভৱন]]ৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন [[কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী]]ৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। [[মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == [এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে।] গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} rhen8h05kuznn2nezz3l88vzykpebbm 647136 647135 2026-10-24T09:40:03Z AjayDas 12623 /* */ 647136 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]] গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল [[কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ [[ফ্ৰেংক উইলছ (স্থপতিবিদ)|ফ্ৰেংক উইলছে]] (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ [[নিউ ব্ৰান্সৱিক]]ৰ [[ফ্ৰেডেৰিকটন]]ত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ [[থমাছ ছিটন স্কট]]ক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ [[এণ্ড্ৰু টেইলৰ (স্থপতিবিদ)|এণ্ড্ৰু টেইলৰে]] কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত [[প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতি]]লৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল [[নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধি]]ৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। [[ৰছ আৰু মেকড'নাল্ড|জৰ্জ এলান ৰছে]] ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত [[আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড]] (১৯২২–১৯৪৭), [[এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ]] (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু [[পেট্ৰিক ৱেড]] (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ [[মঁ-ছাঁ-হিলেয়াৰ]]ৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ [[উইলিয়াম হিল এণ্ড ছন এণ্ড নৰ্মান এণ্ড বিয়াৰ্ড লিমিটেড|উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে]] সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক [[যুক্তৰাজ্যৰ তৃতীয় জৰ্জ|ৰজা তৃতীয় জৰ্জে]] গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া [[কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন]], ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ [[প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল]] নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰ|ভূগৰ্ভস্থ নগৰ]]ৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[ইটনৰ বিপণী]]—পিছলৈ [[কমপ্লেক্স লে জিল]]—আৰু বে'ৰ [[হেনৰি মৰ্গান ভৱন]]ৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন [[কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী]]ৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। [[মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == [এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে।] গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} t5kjesstu9fqav5jbjzc8uxm22rj8o2 647137 647136 2026-10-24T09:41:26Z AjayDas 12623 /* প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল */ 647137 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]] গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল [[কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ [[ফ্ৰেংক উইলছ (স্থপতিবিদ)|ফ্ৰেংক উইলছে]] (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ [[নিউ ব্ৰান্সৱিক]]ৰ [[ফ্ৰেডেৰিকটন]]ত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ [[থমাছ ছিটন স্কট]]ক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ [[এণ্ড্ৰু টেইলৰ (স্থপতিবিদ)|এণ্ড্ৰু টেইলৰে]] কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত [[প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতি]]লৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল [[নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধি]]ৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। [[ৰছ আৰু মেকড'নাল্ড|জৰ্জ এলান ৰছে]] ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত [[আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড]] (১৯২২–১৯৪৭), [[এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ]] (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু [[পেট্ৰিক ৱেড]] (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ [[মঁ-ছাঁ-হিলেয়াৰ]]ৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ [[উইলিয়াম হিল এণ্ড ছন এণ্ড নৰ্মান এণ্ড বিয়াৰ্ড লিমিটেড|উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে]] সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক [[যুক্তৰাজ্যৰ তৃতীয় জৰ্জ|ৰজা তৃতীয় জৰ্জে]] গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন [[কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী]]ৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। [[মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == [এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে।] গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} r5flr2po6wmomljqllhjmluz7tktlbx 647138 647137 2026-10-24T09:44:44Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 647138 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল [[নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধি]]ৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন [[কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী]]ৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। [[মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == [এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে।] গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} criyyjqzv21oad311qnrof1jvk6547g 647139 647138 2026-10-24T09:45:24Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 647139 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধিৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন [[কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী]]ৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। [[মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == [এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে।] গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} 5zrabmc9scm6hvnb17s3fnmng6xdmzg 647140 647139 2026-10-24T09:46:01Z AjayDas 12623 /* কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী */ 647140 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধিৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনীৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == [এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে।] গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} m6vi636qzxrc5nphqj8657902oz865n 647141 647140 2026-10-24T09:46:31Z AjayDas 12623 /* ল'ৱাজ মিউজিকাল */ 647141 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধিৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনীৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == ইয়াকো চাওক == {{Portal|Christianity}} * [[কানাডাৰ মহাগীৰ্জাসমূহৰ তালিকা]] * [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ধৰ্মপ্ৰধান]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} iz4vqfwgy096hdliht9b6bv4kd0agxm 647142 647141 2026-10-24T09:47:11Z AjayDas 12623 647142 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধিৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনীৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} 5qyzjladwflbkblhl7xib7do406tvxj 647143 647142 2026-10-24T09:51:13Z AjayDas 12623 added [[Category:কানাডাৰ গীৰ্জা]] using [[WP:HC|HotCat]] 647143 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূগৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনিৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতিবিদ ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতিবিদ থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধিৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰ পৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭ সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰ পৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূগৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূগৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছু সময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূগৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনীৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰ পৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp;81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:কানাডাৰ গীৰ্জা]] q9hdm2tx8o0hj416fhdn6ggsovd7iql 647144 647143 2026-10-24T09:51:53Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 647144 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূ-গৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনীৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতি ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতি থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰপৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কেবেকৰ মূল নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধিৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰপৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰপৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূ-গৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূ-গৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছুসময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূ-গৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনীৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষ্য্যে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰপৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp; 81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:কানাডাৰ গীৰ্জা]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি আৰু সমাজ]] 4ui88kcyxusj18oa73xfpmr8hfre7w6 647145 647144 2026-10-24T10:00:37Z AjayDas 12623 647145 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | denomination = এংলিকান | name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল | image = Christ Church Cathedral day.jpg | caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন | coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}} | location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক, [[কানাডা]] | website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}} | founded = {{Start date|1789}} | dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]] | consecrated = 1867 | status = সক্ৰিয় | architect = {{Plainlist| * ফ্ৰেংক উইলছ * থমাছ ছিটন স্কট }} | architectural_type = নব্য গথিক | groundbreaking = 1857 | completed = 1860 | length = {{convert|62|m|ft}} | width = {{convert|33|m|ft}} | height = {{convert|70|m|ft}} | diocese = মণ্ট্ৰিয়েল | province = কানাডা | bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু | dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে {{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}} | landscape = | imagelink = | deaconness = }} '''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূ-গৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। ১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কুৱেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&oqeName=Christ+Church+Cathedral&oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}</ref> খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == [[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] ১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}</ref> ১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনীৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।<ref name="dcd">{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}</ref> ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কুৱেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।<ref name="hist">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011}}</ref> বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতি ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতি থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010}}</ref> ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="FAQ" /> ১৮৯০ চনৰপৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।<ref name="bio">{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}</ref> ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।<ref name="guide">{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011}}</ref> স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। ন্যায়িক সমিতিয়ে কুৱেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।<ref>[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872<nowiki>]</nowiki> UKPC 10, LR 4 PC 33.]</ref> পিছলৈ কুৱেবেকৰ মূল নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধিৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।<ref name="ross">{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}</ref> ১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰপৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।<ref name="FAQ" /> ১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কুৱেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। ১৮৫৯ চনৰপৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="wilhelm">{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19}}</ref> === প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল === [[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]] ১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূ-গৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। ১৯৮৭ চনত ভূ-গৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছুসময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূ-গৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। {{Clear}} == কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনীৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষ্য্যে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰপৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। == ল'ৱাজ মিউজিকাল == গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত "ল'ৱাজ মিউজিকাল" নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে। == এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক == খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।<ref>{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অতিৰিক্ত পঠন == * {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&nbsp; 81–83. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}} * [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা] * [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা] * [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ] * [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:কানাডাৰ গীৰ্জা]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি আৰু সমাজ]] 95uglsxn0lxh6zv8z3bnw0k0irciabq 828 140441 647133 2026-10-24T09:24:05Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: return { name = 'Montreal', top = 45.7070, bottom = 45.4000, left = -73.9980, right = -73.4700, image = 'Montréal-blank.png' } 647133 Scribunto text/plain return { name = 'Montreal', top = 45.7070, bottom = 45.4000, left = -73.9980, right = -73.4700, image = 'Montréal-blank.png' } bcrkad7m5iouge1nqeuq0nqlplyw70v 0 140442 647146 2026-10-24T10:02:02Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 647146 wikitext text/x-wiki {{Use Canadian English|date=January 2023}} {{Infobox church | name = এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা | native_name = Église Saint-Pierre-Apôtre | image = Église Saint-Pierre-Apôtre, Montreal in 2017.jpg | alt = | image_size = 200 | caption = | location = 120, rue de la Visitation<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], [[কুৱেবেক]]<br />H2L 3B5 | denomination = [[ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা]] | archdiocese = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ৰোমান কেথলিক মহাধৰ্মপ্ৰদেশ|মণ্ট্ৰিয়েল]] | dedication = | consecrated = | heritage_designation = পঞ্জীভুক্ত ঐতিহাসিক স্থান | designated = ৫ অক্টোবৰ ১৯৭৭ | architect = [[ভিক্টৰ বুৰ্জো]] | groundbreaking = ১৮৫১ | completed = ১৮৫৩ | architectural_type = [[নৱগথিক স্থাপত্য]] }} '''এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা''' ({{langx|fr|'''Église Saint-Pierre-Apôtre'''}}) কানাডাৰ এখন [[ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা]]।<ref>{{cite web|url=http://www.diocesemontreal.org/en/the-church-in-montreal/our-churches/our-parishes/paroisse/saint-pierre-apotre.html|work=The Catholic Church in Montreal|title=Our Parishes: Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> ই কানাডাৰ [[কুৱেবেক]] প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে ভিলেজ|ভিলেজ]] অঞ্চলত, [[ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড]] আৰু [[ছেইণ্ট কেথেৰিন পথ|ৰ্যু ছেইণ্ট কেথেৰিন]]ৰ পূব অংশৰ মাজত অৱস্থিত। গীৰ্জাখনক কানাডাৰ এখন ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |work=Conseil du patrimoine religieux du Québec |title=Discovering the Church of Saint-Pierre-Apôtre |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714164051/http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |archivedate=2014-07-14 }}</ref> ==ইতিহাস== পিয়েৰ ব'দ্ৰি (১৭৭৪–১৮৪৮) নামৰ এজন ব্যক্তিৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ উপকণ্ঠত এখন বৃহৎ পাম আছিল। তেওঁৰ নামেৰেই [[ব'দ্ৰি মেট্ৰ' ষ্টেচন]]ৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। তেওঁ নিজৰ মাটিৰ এটা অংশ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ৰোমান কেথলিক মহাধৰ্মপ্ৰদেশ|মণ্ট্ৰিয়েল ধৰ্মপ্ৰদেশ]]ৰ এখন নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ বাবে দান কৰিছিল। গীৰ্জাখন তেওঁৰ [[পৃষ্ঠপোষক সন্ত]]ৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ কথা আছিল। চহৰখনৰ সকলো [[ধৰ্মপল্লী]]ৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থকা [[ছেইণ্ট-ছালপিছ সমাজ]]ৰ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ বিচপ [[ইনিয়াছ বুৰ্জে]]ই ফ্ৰান্সৰপৰা [[মেৰী ইমাকুলেটৰ মিছনেৰী অব্লেট সংঘ]]ৰ এটা ধৰ্মীয় সমাজক আমন্ত্ৰণ জনায়। তেওঁলোক ১৮৪১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আহি উপস্থিত হয়।<ref name=CHP>{{cite web|url=http://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=12376|work=Canada's Historic Places|title=Site historique de Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> তেওঁলোকে সেই সময়ত [[ফ'বুৰ]] কুৱেবেক নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটোত বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু তাত ছেইণ্ট-পিয়েৰ-আপ'ত্ৰৰ ঘৰ স্থাপন কৰে। সেই সময়ত অঞ্চলটো চহৰখনৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান অঞ্চললৈ দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। ১৮৫০ চনত ধৰ্মীয় সমাজটোৰ মুৰব্বী [[জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁ|ফাদাৰ জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁ]]ৰ তত্ত্বাৱধানত ধৰ্মীয় সমাজৰ সদস্য আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite DCB |title=Baudrand, Fleury |url=https://www.biographi.ca/en/bio/baudrand_fleury_8E.html |volume=8 |first=Gaston |last=Carrière}}</ref> গীৰ্জাখনৰ স্থপতি আছিল {{ill|ভিক্টৰ বুৰ্জো|fr}}। তেওঁ চহৰখনৰ এজন প্ৰসিদ্ধ ধৰ্মীয় ভৱনৰ স্থপতি আছিল। তেওঁ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ নট্ৰ-ডাম বেছিলিকা|নট্ৰ-ডাম বেছিলিকা]] আৰু [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল|ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল]] নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ [[পইণ্ট-ক্লেয়াৰৰ ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জা|ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জা]]ও নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই গীৰ্জাখন [[পইণ্ট-ক্লেয়াৰ, কুৱেবেক|পইণ্ট-ক্লেয়াৰ]]ত অৱস্থিত। ছালপিছ আৰু অব্লেট ধৰ্মযাজকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল। ১৮৭৮ চনত ছালপিছ ধৰ্মযাজকসকলে ছেইণ্ট-ব্ৰিজিড ধৰ্মপল্লী স্থাপন কৰাৰ সময়ত এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা বিশেষভাৱে দেখা গৈছিল। সেই ধৰ্মপল্লীৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলত এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জাও আছিল। ১৯০০ চনত এই গীৰ্জাখন নিজাকৈ এটা [[ধৰ্মপল্লী]] হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছতহে এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ অন্ত পৰে।<ref name=CHP /> বৰ্তমান গীৰ্জাখনত এইডছ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ স্মৃতিত উৎসৰ্গিত আশাৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ ({{langx|fr|Chapelle de l'Espoir}}) আছে। বিশ্বৰ ভিতৰত এই ধৰণৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ সম্ভৱতঃ এয়াই একমাত্ৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Attractions/eglise-saint-pierre-apotre|work=Tourisme Montréal|title=Église Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> প্ৰতি বছৰে গীৰ্জাখনত বিনামূলীয়া অৰ্গেন বাদ্যযন্ত্ৰৰ সংগীতানুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। গৌৰৱ উৎসৱৰ সন্মানাৰ্থে গীৰ্জাখন ৰামধেনুৰ বিভিন্ন ৰঙেৰে আলোকিত কৰা হয়। ==স্থাপত্য== [[File:Church of Saint-Pierre-Apôtre, Montreal (rear view).jpg|thumb|left|মণ্ট্ৰিয়েলৰ এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ পিছফালৰ দৃশ্য]] গীৰ্জা চৌহদটোত গীৰ্জাখনৰ উপৰি ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহ, পৱিত্ৰ সামগ্ৰী ৰখা কোঠা, এটা ঘড়ীঘৰ আৰু পূৰ্বৰ গায়কদলৰ বিদ্যালয় তথা এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে। গীৰ্জাখনত তিনিটা দীঘলীয়া প্ৰাৰ্থনাকক্ষ আছে। এইবোৰৰ শেষত বহুভুজাকৃতিৰ বেদীস্থল আছে। ১৮৫৪ চনৰপৰা ১৮৫৬ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহটো গীৰ্জাখনৰ সমান উচ্চতাৰ। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী [[নৱধ্ৰুপদী স্থাপত্য]]। ১৮৫৯ চনত অব্লেট ধৰ্মীয় সমাজৰ চৌহদত থকা এখন সৰু কাঠৰ ঘৰত ল'ৰাৰ বাবে ব্যক্তিগত বিদ্যালয় হিচাপে গায়কদলৰ বিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৮৬৮ চনত সেই ঘৰটোৰ সলনি বৰ্তমানৰ ভৱনটো নিৰ্মাণ কৰা হয়। সাধাৰণ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন বৃদ্ধি পোৱাত ১৮৮৬–১৮৮৭ চনত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়খন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name=CHP /> গীৰ্জাখনৰ ভিতৰৰ মূল অলংকৰণসমূহ সম্ভৱতঃ বুৰ্জোৱে কৰিছিল। পিছৰ সময়ত [[গুইডো নিনচেৰী]] (১৮৮৫–১৯৭৩)য়ে ইয়াৰ অলংকৰণৰ কাম কৰিছিল। গীৰ্জাখনত চাৰ্লছ ৱাৰেনে নিৰ্মাণ কৰা এটা পাইপ অৰ্গেন আছে। ১৯০৮ চনত [[কাজাভাঁ ভ্ৰাতৃদ্বয়]]ই এই বাদ্যযন্ত্ৰটো অধিক উন্নত কৰে (অপাছ ৩১৬)। ১৮৫৩ চনৰপৰা ১৮৮৩ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকীবোৰ ফ্ৰান্সৰ [[বাৰ-লে-ডুক]]ত থকা [[শ্যাম্পিন্যুল পৰিয়াল]]ৰ প্ৰতিষ্ঠানে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.lieuxdeculte.qc.ca/fiche.php?LIEU_CULTE_ID=108089&LieuSuivant=15&LieuPrecedent=13&debut=0&nlieux=27&type_requete=nom_libre&lignes=25&NomLibre=saint-pierre|work=Inventaire des lieux de culte du Québec|title=Église Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{commons category|Église Saint-Pierre-Apôtre de Montréal}} {{reflist}} {{Authority control}} {{coord|45.5185|N|73.5532|W|source:wikidata|display=title}} {{DEFAULTSORT:Saint-Pierre-Apotre, Church of}} cu1droxmyj8r3go733tobnwq8nvmuxx 647147 647146 2026-10-24T10:07:09Z AjayDas 12623 /* */ 647147 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা | native_name = Église Saint-Pierre-Apôtre | image = Église Saint-Pierre-Apôtre, Montreal in 2017.jpg | alt = | image_size = 200 | caption = | location = 120, rue de la Visitation<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক<br />H2L 3B5 | denomination = ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা | archdiocese = মণ্ট্ৰিয়েল | dedication = | consecrated = | heritage_designation = পঞ্জীভুক্ত ঐতিহাসিক স্থান | designated = ৫ অক্টোবৰ ১৯৭৭ | architect = ভিক্টৰ বুৰ্জো | groundbreaking = ১৮৫১ | completed = ১৮৫৩ | architectural_type = নৱগথিক স্থাপত্য }} '''এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা''' ({{lang-fr|'''Église Saint-Pierre-Apôtre'''}}) কানাডাৰ এখন ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা।<ref>{{cite web|url=http://www.diocesemontreal.org/en/the-church-in-montreal/our-churches/our-parishes/paroisse/saint-pierre-apotre.html|work=The Catholic Church in Montreal|title=Our Parishes: Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> ই কানাডাৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল|গে' ভিলেজ]] অঞ্চলত, ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড আৰু ৰ্যু ছেইণ্ট কেথেৰিনৰ পূব অংশৰ মাজত অৱস্থিত। গীৰ্জাখনক কানাডাৰ এখন ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |work=Conseil du patrimoine religieux du Québec |title=Discovering the Church of Saint-Pierre-Apôtre |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714164051/http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |archivedate=2014-07-14 }}</ref> ==ইতিহাস== পিয়েৰ ব'দ্ৰি (১৭৭৪–১৮৪৮) নামৰ এজন ব্যক্তিৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ উপকণ্ঠত এখন বৃহৎ পাম আছিল। তেওঁৰ নামেৰেই [[ব'দ্ৰি মেট্ৰ' ষ্টেচন]]ৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। তেওঁ নিজৰ মাটিৰ এটা অংশ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ৰোমান কেথলিক মহাধৰ্মপ্ৰদেশ|মণ্ট্ৰিয়েল ধৰ্মপ্ৰদেশ]]ৰ এখন নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ বাবে দান কৰিছিল। গীৰ্জাখন তেওঁৰ [[পৃষ্ঠপোষক সন্ত]]ৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ কথা আছিল। চহৰখনৰ সকলো [[ধৰ্মপল্লী]]ৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থকা [[ছেইণ্ট-ছালপিছ সমাজ]]ৰ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ বিচপ [[ইনিয়াছ বুৰ্জে]]ই ফ্ৰান্সৰপৰা [[মেৰী ইমাকুলেটৰ মিছনেৰী অব্লেট সংঘ]]ৰ এটা ধৰ্মীয় সমাজক আমন্ত্ৰণ জনায়। তেওঁলোক ১৮৪১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আহি উপস্থিত হয়।<ref name=CHP>{{cite web|url=http://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=12376|work=Canada's Historic Places|title=Site historique de Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> তেওঁলোকে সেই সময়ত [[ফ'বুৰ]] কুৱেবেক নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটোত বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু তাত ছেইণ্ট-পিয়েৰ-আপ'ত্ৰৰ ঘৰ স্থাপন কৰে। সেই সময়ত অঞ্চলটো চহৰখনৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান অঞ্চললৈ দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। ১৮৫০ চনত ধৰ্মীয় সমাজটোৰ মুৰব্বী [[জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁ|ফাদাৰ জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁ]]ৰ তত্ত্বাৱধানত ধৰ্মীয় সমাজৰ সদস্য আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite DCB |title=Baudrand, Fleury |url=https://www.biographi.ca/en/bio/baudrand_fleury_8E.html |volume=8 |first=Gaston |last=Carrière}}</ref> গীৰ্জাখনৰ স্থপতি আছিল {{ill|ভিক্টৰ বুৰ্জো|fr}}। তেওঁ চহৰখনৰ এজন প্ৰসিদ্ধ ধৰ্মীয় ভৱনৰ স্থপতি আছিল। তেওঁ [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ নট্ৰ-ডাম বেছিলিকা|নট্ৰ-ডাম বেছিলিকা]] আৰু [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল|ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল]] নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ [[পইণ্ট-ক্লেয়াৰৰ ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জা|ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জা]]ও নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই গীৰ্জাখন [[পইণ্ট-ক্লেয়াৰ, কুৱেবেক|পইণ্ট-ক্লেয়াৰ]]ত অৱস্থিত। ছালপিছ আৰু অব্লেট ধৰ্মযাজকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল। ১৮৭৮ চনত ছালপিছ ধৰ্মযাজকসকলে ছেইণ্ট-ব্ৰিজিড ধৰ্মপল্লী স্থাপন কৰাৰ সময়ত এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা বিশেষভাৱে দেখা গৈছিল। সেই ধৰ্মপল্লীৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলত এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জাও আছিল। ১৯০০ চনত এই গীৰ্জাখন নিজাকৈ এটা [[ধৰ্মপল্লী]] হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছতহে এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ অন্ত পৰে।<ref name=CHP /> বৰ্তমান গীৰ্জাখনত এইডছ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ স্মৃতিত উৎসৰ্গিত আশাৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ ({{langx|fr|Chapelle de l'Espoir}}) আছে। বিশ্বৰ ভিতৰত এই ধৰণৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ সম্ভৱতঃ এয়াই একমাত্ৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Attractions/eglise-saint-pierre-apotre|work=Tourisme Montréal|title=Église Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> প্ৰতি বছৰে গীৰ্জাখনত বিনামূলীয়া অৰ্গেন বাদ্যযন্ত্ৰৰ সংগীতানুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। গৌৰৱ উৎসৱৰ সন্মানাৰ্থে গীৰ্জাখন ৰামধেনুৰ বিভিন্ন ৰঙেৰে আলোকিত কৰা হয়। ==স্থাপত্য== [[File:Church of Saint-Pierre-Apôtre, Montreal (rear view).jpg|thumb|left|মণ্ট্ৰিয়েলৰ এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ পিছফালৰ দৃশ্য]] গীৰ্জা চৌহদটোত গীৰ্জাখনৰ উপৰি ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহ, পৱিত্ৰ সামগ্ৰী ৰখা কোঠা, এটা ঘড়ীঘৰ আৰু পূৰ্বৰ গায়কদলৰ বিদ্যালয় তথা এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে। গীৰ্জাখনত তিনিটা দীঘলীয়া প্ৰাৰ্থনাকক্ষ আছে। এইবোৰৰ শেষত বহুভুজাকৃতিৰ বেদীস্থল আছে। ১৮৫৪ চনৰপৰা ১৮৫৬ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহটো গীৰ্জাখনৰ সমান উচ্চতাৰ। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী [[নৱধ্ৰুপদী স্থাপত্য]]। ১৮৫৯ চনত অব্লেট ধৰ্মীয় সমাজৰ চৌহদত থকা এখন সৰু কাঠৰ ঘৰত ল'ৰাৰ বাবে ব্যক্তিগত বিদ্যালয় হিচাপে গায়কদলৰ বিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৮৬৮ চনত সেই ঘৰটোৰ সলনি বৰ্তমানৰ ভৱনটো নিৰ্মাণ কৰা হয়। সাধাৰণ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন বৃদ্ধি পোৱাত ১৮৮৬–১৮৮৭ চনত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়খন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name=CHP /> গীৰ্জাখনৰ ভিতৰৰ মূল অলংকৰণসমূহ সম্ভৱতঃ বুৰ্জোৱে কৰিছিল। পিছৰ সময়ত [[গুইডো নিনচেৰী]] (১৮৮৫–১৯৭৩)য়ে ইয়াৰ অলংকৰণৰ কাম কৰিছিল। গীৰ্জাখনত চাৰ্লছ ৱাৰেনে নিৰ্মাণ কৰা এটা পাইপ অৰ্গেন আছে। ১৯০৮ চনত [[কাজাভাঁ ভ্ৰাতৃদ্বয়]]ই এই বাদ্যযন্ত্ৰটো অধিক উন্নত কৰে (অপাছ ৩১৬)। ১৮৫৩ চনৰপৰা ১৮৮৩ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকীবোৰ ফ্ৰান্সৰ [[বাৰ-লে-ডুক]]ত থকা [[শ্যাম্পিন্যুল পৰিয়াল]]ৰ প্ৰতিষ্ঠানে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.lieuxdeculte.qc.ca/fiche.php?LIEU_CULTE_ID=108089&LieuSuivant=15&LieuPrecedent=13&debut=0&nlieux=27&type_requete=nom_libre&lignes=25&NomLibre=saint-pierre|work=Inventaire des lieux de culte du Québec|title=Église Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{commons category|Église Saint-Pierre-Apôtre de Montréal}} {{reflist}} {{Authority control}} {{coord|45.5185|N|73.5532|W|source:wikidata|display=title}} {{DEFAULTSORT:Saint-Pierre-Apotre, Church of}} mjvukhvfdh8kuh9gtvrze7y3fhpj6l7 647148 647147 2026-10-24T10:13:01Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 647148 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা | native_name = Église Saint-Pierre-Apôtre | image = Église Saint-Pierre-Apôtre, Montreal in 2017.jpg | alt = | image_size = 200 | caption = | location = 120, rue de la Visitation<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক<br />H2L 3B5 | denomination = ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা | archdiocese = মণ্ট্ৰিয়েল | dedication = | consecrated = | heritage_designation = পঞ্জীভুক্ত ঐতিহাসিক স্থান | designated = ৫ অক্টোবৰ ১৯৭৭ | architect = ভিক্টৰ বুৰ্জো | groundbreaking = ১৮৫১ | completed = ১৮৫৩ | architectural_type = নৱগথিক স্থাপত্য }} '''এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা''' ({{lang-fr|'''Église Saint-Pierre-Apôtre'''}}) কানাডাৰ এখন ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা।<ref>{{cite web|url=http://www.diocesemontreal.org/en/the-church-in-montreal/our-churches/our-parishes/paroisse/saint-pierre-apotre.html|work=The Catholic Church in Montreal|title=Our Parishes: Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> ই কানাডাৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল|গে' ভিলেজ]] অঞ্চলত, ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড আৰু ৰ্যু ছেইণ্ট কেথেৰিনৰ পূব অংশৰ মাজত অৱস্থিত। গীৰ্জাখনক কানাডাৰ এখন ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |work=Conseil du patrimoine religieux du Québec |title=Discovering the Church of Saint-Pierre-Apôtre |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714164051/http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |archivedate=2014-07-14 }}</ref> ==ইতিহাস== পিয়েৰ ব'দ্ৰি (১৭৭৪–১৮৪৮) নামৰ এজন ব্যক্তিৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ উপকণ্ঠত এখন বৃহৎ পাম আছিল। তেওঁৰ নামেৰেই ব'দ্ৰি মেট্ৰ' ষ্টেচনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। তেওঁ নিজৰ মাটিৰ এটা অংশ মণ্ট্ৰিয়েল ধৰ্মপ্ৰদেশৰ এখন নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ বাবে দান কৰিছিল। গীৰ্জাখন তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষক সন্তৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ কথা আছিল। চহৰখনৰ সকলো ধৰ্মপল্লীৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থকা ছেইণ্ট-ছালপিছ সমাজৰ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ বিচপ ইনিয়াছ বুৰ্জেই ফ্ৰান্সৰপৰা মেৰী ইমাকুলেটৰ মিছনেৰী অব্লেট সংঘৰ এটা ধৰ্মীয় সমাজক আমন্ত্ৰণ জনায়। তেওঁলোক ১৮৪১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আহি উপস্থিত হয়।<ref name=CHP>{{cite web|url=http://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=12376|work=Canada's Historic Places|title=Site historique de Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> তেওঁলোকে সেই সময়ত ফ'বুৰ কুৱেবেক নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটোত বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু তাত ছেইণ্ট-পিয়েৰ-আপ'ত্ৰৰ ঘৰ স্থাপন কৰে। সেই সময়ত অঞ্চলটো চহৰখনৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান অঞ্চললৈ দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। ১৮৫০ চনত ধৰ্মীয় সমাজটোৰ মুৰব্বী ফাদাৰ জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁৰ তত্ত্বাৱধানত ধৰ্মীয় সমাজৰ সদস্য আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite DCB |title=Baudrand, Fleury |url=https://www.biographi.ca/en/bio/baudrand_fleury_8E.html |volume=8 |first=Gaston |last=Carrière}}</ref> গীৰ্জাখনৰ স্থপতি আছিল ভিক্টৰ বুৰ্জো। তেওঁ চহৰখনৰ এজন প্ৰসিদ্ধ ধৰ্মীয় ভৱনৰ স্থপতি আছিল। তেওঁ নট্ৰে-ডাম ব্ৰেছিলিকা আৰু ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জাও নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই গীৰ্জাখন পইণ্ট-ক্লেয়াৰত অৱস্থিত। ছালপিছ আৰু অব্লেট ধৰ্মযাজকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল। ১৮৭৮ চনত ছালপিছ ধৰ্মযাজকসকলে ছেইণ্ট-ব্ৰিজিড ধৰ্মপল্লী স্থাপন কৰাৰ সময়ত এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা বিশেষভাৱে দেখা গৈছিল। সেই ধৰ্মপল্লীৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলত এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জাও আছিল। ১৯০০ চনত এই গীৰ্জাখন নিজাকৈ এটা ধৰ্মপল্লী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছতহে এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ অন্ত পৰে।<ref name=CHP /> বৰ্তমান গীৰ্জাখনত [[এইডছ]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ স্মৃতিত উৎসৰ্গিত আশাৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ ({{lang-fr|Chapelle de l'Espoir}}) আছে। বিশ্বৰ ভিতৰত এই ধৰণৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ সম্ভৱতঃ এয়াই একমাত্ৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Attractions/eglise-saint-pierre-apotre|work=Tourisme Montréal|title=Église Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> প্ৰতি বছৰে গীৰ্জাখনত বিনামূলীয়া অৰ্গেন বাদ্যযন্ত্ৰৰ সংগীতানুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। গৌৰৱ উৎসৱৰ সন্মানাৰ্থে গীৰ্জাখন ৰামধেনুৰ বিভিন্ন ৰঙেৰে আলোকিত কৰা হয়। ==স্থাপত্য== [[File:Church of Saint-Pierre-Apôtre, Montreal (rear view).jpg|thumb|left|মণ্ট্ৰিয়েলৰ এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ পিছফালৰ দৃশ্য]] গীৰ্জা চৌহদটোত গীৰ্জাখনৰ উপৰি ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহ, পৱিত্ৰ সামগ্ৰী ৰখা কোঠা, এটা ঘড়ীঘৰ আৰু পূৰ্বৰ গায়কদলৰ বিদ্যালয় তথা এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে। গীৰ্জাখনত তিনিটা দীঘলীয়া প্ৰাৰ্থনাকক্ষ আছে। এইবোৰৰ শেষত বহুভুজাকৃতিৰ বেদীস্থল আছে। ১৮৫৪ চনৰপৰা ১৮৫৬ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহটো গীৰ্জাখনৰ সমান উচ্চতাৰ। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী [[নৱধ্ৰুপদী স্থাপত্য]]। ১৮৫৯ চনত অব্লেট ধৰ্মীয় সমাজৰ চৌহদত থকা এখন সৰু কাঠৰ ঘৰত ল'ৰাৰ বাবে ব্যক্তিগত বিদ্যালয় হিচাপে গায়কদলৰ বিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৮৬৮ চনত সেই ঘৰটোৰ সলনি বৰ্তমানৰ ভৱনটো নিৰ্মাণ কৰা হয়। সাধাৰণ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন বৃদ্ধি পোৱাত ১৮৮৬–১৮৮৭ চনত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়খন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name=CHP /> গীৰ্জাখনৰ ভিতৰৰ মূল অলংকৰণসমূহ সম্ভৱতঃ বুৰ্জোৱে কৰিছিল। পিছৰ সময়ত [[গুইডো নিনচেৰী]] (১৮৮৫–১৯৭৩)য়ে ইয়াৰ অলংকৰণৰ কাম কৰিছিল। গীৰ্জাখনত চাৰ্লছ ৱাৰেনে নিৰ্মাণ কৰা এটা পাইপ অৰ্গেন আছে। ১৯০৮ চনত [[কাজাভাঁ ভ্ৰাতৃদ্বয়]]ই এই বাদ্যযন্ত্ৰটো অধিক উন্নত কৰে (অপাছ ৩১৬)। ১৮৫৩ চনৰপৰা ১৮৮৩ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকীবোৰ ফ্ৰান্সৰ [[বাৰ-লে-ডুক]]ত থকা [[শ্যাম্পিন্যুল পৰিয়াল]]ৰ প্ৰতিষ্ঠানে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.lieuxdeculte.qc.ca/fiche.php?LIEU_CULTE_ID=108089&LieuSuivant=15&LieuPrecedent=13&debut=0&nlieux=27&type_requete=nom_libre&lignes=25&NomLibre=saint-pierre|work=Inventaire des lieux de culte du Québec|title=Église Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{commons category|Église Saint-Pierre-Apôtre de Montréal}} {{reflist}} {{Authority control}} {{coord|45.5185|N|73.5532|W|source:wikidata|display=title}} {{DEFAULTSORT:Saint-Pierre-Apotre, Church of}} 780saw4tri888f4hmbl319idqux2qqy 647149 647148 2026-10-24T10:14:07Z AjayDas 12623 /* স্থাপত্য */ 647149 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা | native_name = Église Saint-Pierre-Apôtre | image = Église Saint-Pierre-Apôtre, Montreal in 2017.jpg | alt = | image_size = 200 | caption = | location = 120, rue de la Visitation<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক<br />H2L 3B5 | denomination = ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা | archdiocese = মণ্ট্ৰিয়েল | dedication = | consecrated = | heritage_designation = পঞ্জীভুক্ত ঐতিহাসিক স্থান | designated = ৫ অক্টোবৰ ১৯৭৭ | architect = ভিক্টৰ বুৰ্জো | groundbreaking = ১৮৫১ | completed = ১৮৫৩ | architectural_type = নৱগথিক স্থাপত্য }} '''এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা''' ({{lang-fr|'''Église Saint-Pierre-Apôtre'''}}) কানাডাৰ এখন ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা।<ref>{{cite web|url=http://www.diocesemontreal.org/en/the-church-in-montreal/our-churches/our-parishes/paroisse/saint-pierre-apotre.html|work=The Catholic Church in Montreal|title=Our Parishes: Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> ই কানাডাৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল|গে' ভিলেজ]] অঞ্চলত, ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড আৰু ৰ্যু ছেইণ্ট কেথেৰিনৰ পূব অংশৰ মাজত অৱস্থিত। গীৰ্জাখনক কানাডাৰ এখন ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |work=Conseil du patrimoine religieux du Québec |title=Discovering the Church of Saint-Pierre-Apôtre |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714164051/http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |archivedate=2014-07-14 }}</ref> ==ইতিহাস== পিয়েৰ ব'দ্ৰি (১৭৭৪–১৮৪৮) নামৰ এজন ব্যক্তিৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ উপকণ্ঠত এখন বৃহৎ পাম আছিল। তেওঁৰ নামেৰেই ব'দ্ৰি মেট্ৰ' ষ্টেচনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। তেওঁ নিজৰ মাটিৰ এটা অংশ মণ্ট্ৰিয়েল ধৰ্মপ্ৰদেশৰ এখন নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ বাবে দান কৰিছিল। গীৰ্জাখন তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষক সন্তৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ কথা আছিল। চহৰখনৰ সকলো ধৰ্মপল্লীৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থকা ছেইণ্ট-ছালপিছ সমাজৰ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ বিচপ ইনিয়াছ বুৰ্জেই ফ্ৰান্সৰপৰা মেৰী ইমাকুলেটৰ মিছনেৰী অব্লেট সংঘৰ এটা ধৰ্মীয় সমাজক আমন্ত্ৰণ জনায়। তেওঁলোক ১৮৪১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আহি উপস্থিত হয়।<ref name=CHP>{{cite web|url=http://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=12376|work=Canada's Historic Places|title=Site historique de Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> তেওঁলোকে সেই সময়ত ফ'বুৰ কুৱেবেক নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটোত বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু তাত ছেইণ্ট-পিয়েৰ-আপ'ত্ৰৰ ঘৰ স্থাপন কৰে। সেই সময়ত অঞ্চলটো চহৰখনৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান অঞ্চললৈ দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। ১৮৫০ চনত ধৰ্মীয় সমাজটোৰ মুৰব্বী ফাদাৰ জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁৰ তত্ত্বাৱধানত ধৰ্মীয় সমাজৰ সদস্য আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite DCB |title=Baudrand, Fleury |url=https://www.biographi.ca/en/bio/baudrand_fleury_8E.html |volume=8 |first=Gaston |last=Carrière}}</ref> গীৰ্জাখনৰ স্থপতি আছিল ভিক্টৰ বুৰ্জো। তেওঁ চহৰখনৰ এজন প্ৰসিদ্ধ ধৰ্মীয় ভৱনৰ স্থপতি আছিল। তেওঁ নট্ৰে-ডাম ব্ৰেছিলিকা আৰু ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জাও নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই গীৰ্জাখন পইণ্ট-ক্লেয়াৰত অৱস্থিত। ছালপিছ আৰু অব্লেট ধৰ্মযাজকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল। ১৮৭৮ চনত ছালপিছ ধৰ্মযাজকসকলে ছেইণ্ট-ব্ৰিজিড ধৰ্মপল্লী স্থাপন কৰাৰ সময়ত এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা বিশেষভাৱে দেখা গৈছিল। সেই ধৰ্মপল্লীৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলত এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জাও আছিল। ১৯০০ চনত এই গীৰ্জাখন নিজাকৈ এটা ধৰ্মপল্লী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছতহে এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ অন্ত পৰে।<ref name=CHP /> বৰ্তমান গীৰ্জাখনত [[এইডছ]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ স্মৃতিত উৎসৰ্গিত আশাৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ ({{lang-fr|Chapelle de l'Espoir}}) আছে। বিশ্বৰ ভিতৰত এই ধৰণৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ সম্ভৱতঃ এয়াই একমাত্ৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Attractions/eglise-saint-pierre-apotre|work=Tourisme Montréal|title=Église Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> প্ৰতি বছৰে গীৰ্জাখনত বিনামূলীয়া অৰ্গেন বাদ্যযন্ত্ৰৰ সংগীতানুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। গৌৰৱ উৎসৱৰ সন্মানাৰ্থে গীৰ্জাখন ৰামধেনুৰ বিভিন্ন ৰঙেৰে আলোকিত কৰা হয়। ==স্থাপত্য== [[File:Church of Saint-Pierre-Apôtre, Montreal (rear view).jpg|thumb|left|মণ্ট্ৰিয়েলৰ এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ পিছফালৰ দৃশ্য]] গীৰ্জা চৌহদটোত গীৰ্জাখনৰ উপৰি ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহ, পৱিত্ৰ সামগ্ৰী ৰখা কোঠা, এটা ঘড়ীঘৰ আৰু পূৰ্বৰ গায়কদলৰ বিদ্যালয় তথা এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে। গীৰ্জাখনত তিনিটা দীঘলীয়া প্ৰাৰ্থনাকক্ষ আছে। এইবোৰৰ শেষত বহুভুজাকৃতিৰ বেদীস্থল আছে। ১৮৫৪ চনৰপৰা ১৮৫৬ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহটো গীৰ্জাখনৰ সমান উচ্চতাৰ। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নৱধ্ৰুপদী স্থাপত্য। ১৮৫৯ চনত অব্লেট ধৰ্মীয় সমাজৰ চৌহদত থকা এখন সৰু কাঠৰ ঘৰত ল'ৰাৰ বাবে ব্যক্তিগত বিদ্যালয় হিচাপে গায়কদলৰ বিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৮৬৮ চনত সেই ঘৰটোৰ সলনি বৰ্তমানৰ ভৱনটো নিৰ্মাণ কৰা হয়। সাধাৰণ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন বৃদ্ধি পোৱাত ১৮৮৬–১৮৮৭ চনত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়খন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name=CHP /> গীৰ্জাখনৰ ভিতৰৰ মূল অলংকৰণসমূহ সম্ভৱতঃ বুৰ্জোৱে কৰিছিল। পিছৰ সময়ত গুইডো নিনচেৰী (১৮৮৫–১৯৭৩)য়ে ইয়াৰ অলংকৰণৰ কাম কৰিছিল। গীৰ্জাখনত চাৰ্লছ ৱাৰেনে নিৰ্মাণ কৰা এটা পাইপ অৰ্গেন আছে। ১৯০৮ চনত কাজাভাঁ ভ্ৰাতৃদ্বয়ে এই বাদ্যযন্ত্ৰটো অধিক উন্নত কৰে (অপাছ ৩১৬)। ১৮৫৩ চনৰপৰা ১৮৮৩ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকীবোৰ ফ্ৰান্সৰ বাৰ-লে-ডুকত থকা শ্যাম্পিন্যুল পৰিয়ালৰ প্ৰতিষ্ঠানে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.lieuxdeculte.qc.ca/fiche.php?LIEU_CULTE_ID=108089&LieuSuivant=15&LieuPrecedent=13&debut=0&nlieux=27&type_requete=nom_libre&lignes=25&NomLibre=saint-pierre|work=Inventaire des lieux de culte du Québec|title=Église Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{commons category|Église Saint-Pierre-Apôtre de Montréal}} {{reflist}} {{Authority control}} {{coord|45.5185|N|73.5532|W|source:wikidata|display=title}} {{DEFAULTSORT:Saint-Pierre-Apotre, Church of}} mgq1gff5ux5gy8e7msjv9hjulb358sk 647150 647149 2026-10-24T10:14:48Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 647150 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা | native_name = Église Saint-Pierre-Apôtre | image = Église Saint-Pierre-Apôtre, Montreal in 2017.jpg | alt = | image_size = 200 | caption = | location = 120, rue de la Visitation<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক<br />H2L 3B5 | denomination = ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা | archdiocese = মণ্ট্ৰিয়েল | dedication = | consecrated = | heritage_designation = পঞ্জীভুক্ত ঐতিহাসিক স্থান | designated = ৫ অক্টোবৰ ১৯৭৭ | architect = ভিক্টৰ বুৰ্জো | groundbreaking = ১৮৫১ | completed = ১৮৫৩ | architectural_type = নৱগথিক স্থাপত্য }} '''এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা''' ({{lang-fr|'''Église Saint-Pierre-Apôtre'''}}) কানাডাৰ এখন ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা।<ref>{{cite web|url=http://www.diocesemontreal.org/en/the-church-in-montreal/our-churches/our-parishes/paroisse/saint-pierre-apotre.html|work=The Catholic Church in Montreal|title=Our Parishes: Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> ই কানাডাৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল|গে' ভিলেজ]] অঞ্চলত, ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড আৰু ৰ্যু ছেইণ্ট কেথেৰিনৰ পূব অংশৰ মাজত অৱস্থিত। গীৰ্জাখনক কানাডাৰ এখন ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |work=Conseil du patrimoine religieux du Québec |title=Discovering the Church of Saint-Pierre-Apôtre |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714164051/http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |archivedate=2014-07-14 }}</ref> ==ইতিহাস== পিয়েৰ ব'দ্ৰি (১৭৭৪–১৮৪৮) নামৰ এজন ব্যক্তিৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ উপকণ্ঠত এখন বৃহৎ পাম আছিল। তেওঁৰ নামেৰেই ব'দ্ৰি মেট্ৰ' ষ্টেচনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। তেওঁ নিজৰ মাটিৰ এটা অংশ মণ্ট্ৰিয়েল ধৰ্মপ্ৰদেশৰ এখন নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ বাবে দান কৰিছিল। গীৰ্জাখন তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষক সন্তৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ কথা আছিল। চহৰখনৰ সকলো ধৰ্মপল্লীৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থকা ছেইণ্ট-ছালপিছ সমাজৰ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ বিচপ ইনিয়াছ বুৰ্জেই ফ্ৰান্সৰপৰা মেৰী ইমাকুলেটৰ মিছনেৰী অব্লেট সংঘৰ এটা ধৰ্মীয় সমাজক আমন্ত্ৰণ জনায়। তেওঁলোক ১৮৪১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আহি উপস্থিত হয়।<ref name=CHP>{{cite web|url=http://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=12376|work=Canada's Historic Places|title=Site historique de Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> তেওঁলোকে সেই সময়ত ফ'বুৰ কুৱেবেক নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটোত বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু তাত ছেইণ্ট-পিয়েৰ-আপ'ত্ৰৰ ঘৰ স্থাপন কৰে। সেই সময়ত অঞ্চলটো চহৰখনৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান অঞ্চললৈ দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। ১৮৫০ চনত ধৰ্মীয় সমাজটোৰ মুৰব্বী ফাদাৰ জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁৰ তত্ত্বাৱধানত ধৰ্মীয় সমাজৰ সদস্য আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite web|title=Baudrand, Fleury |url=https://www.biographi.ca/en/bio/baudrand_fleury_8E.html |volume=8 |first=Gaston |last=Carrière}}</ref> গীৰ্জাখনৰ স্থপতি আছিল ভিক্টৰ বুৰ্জো। তেওঁ চহৰখনৰ এজন প্ৰসিদ্ধ ধৰ্মীয় ভৱনৰ স্থপতি আছিল। তেওঁ নট্ৰে-ডাম ব্ৰেছিলিকা আৰু ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জাও নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই গীৰ্জাখন পইণ্ট-ক্লেয়াৰত অৱস্থিত। ছালপিছ আৰু অব্লেট ধৰ্মযাজকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল। ১৮৭৮ চনত ছালপিছ ধৰ্মযাজকসকলে ছেইণ্ট-ব্ৰিজিড ধৰ্মপল্লী স্থাপন কৰাৰ সময়ত এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা বিশেষভাৱে দেখা গৈছিল। সেই ধৰ্মপল্লীৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলত এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জাও আছিল। ১৯০০ চনত এই গীৰ্জাখন নিজাকৈ এটা ধৰ্মপল্লী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছতহে এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ অন্ত পৰে।<ref name=CHP /> বৰ্তমান গীৰ্জাখনত [[এইডছ]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ স্মৃতিত উৎসৰ্গিত আশাৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ ({{lang-fr|Chapelle de l'Espoir}}) আছে। বিশ্বৰ ভিতৰত এই ধৰণৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ সম্ভৱতঃ এয়াই একমাত্ৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Attractions/eglise-saint-pierre-apotre|work=Tourisme Montréal|title=Église Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> প্ৰতি বছৰে গীৰ্জাখনত বিনামূলীয়া অৰ্গেন বাদ্যযন্ত্ৰৰ সংগীতানুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। গৌৰৱ উৎসৱৰ সন্মানাৰ্থে গীৰ্জাখন ৰামধেনুৰ বিভিন্ন ৰঙেৰে আলোকিত কৰা হয়। ==স্থাপত্য== [[File:Church of Saint-Pierre-Apôtre, Montreal (rear view).jpg|thumb|left|মণ্ট্ৰিয়েলৰ এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ পিছফালৰ দৃশ্য]] গীৰ্জা চৌহদটোত গীৰ্জাখনৰ উপৰি ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহ, পৱিত্ৰ সামগ্ৰী ৰখা কোঠা, এটা ঘড়ীঘৰ আৰু পূৰ্বৰ গায়কদলৰ বিদ্যালয় তথা এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে। গীৰ্জাখনত তিনিটা দীঘলীয়া প্ৰাৰ্থনাকক্ষ আছে। এইবোৰৰ শেষত বহুভুজাকৃতিৰ বেদীস্থল আছে। ১৮৫৪ চনৰপৰা ১৮৫৬ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহটো গীৰ্জাখনৰ সমান উচ্চতাৰ। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নৱধ্ৰুপদী স্থাপত্য। ১৮৫৯ চনত অব্লেট ধৰ্মীয় সমাজৰ চৌহদত থকা এখন সৰু কাঠৰ ঘৰত ল'ৰাৰ বাবে ব্যক্তিগত বিদ্যালয় হিচাপে গায়কদলৰ বিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৮৬৮ চনত সেই ঘৰটোৰ সলনি বৰ্তমানৰ ভৱনটো নিৰ্মাণ কৰা হয়। সাধাৰণ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন বৃদ্ধি পোৱাত ১৮৮৬–১৮৮৭ চনত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়খন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name=CHP /> গীৰ্জাখনৰ ভিতৰৰ মূল অলংকৰণসমূহ সম্ভৱতঃ বুৰ্জোৱে কৰিছিল। পিছৰ সময়ত গুইডো নিনচেৰী (১৮৮৫–১৯৭৩)য়ে ইয়াৰ অলংকৰণৰ কাম কৰিছিল। গীৰ্জাখনত চাৰ্লছ ৱাৰেনে নিৰ্মাণ কৰা এটা পাইপ অৰ্গেন আছে। ১৯০৮ চনত কাজাভাঁ ভ্ৰাতৃদ্বয়ে এই বাদ্যযন্ত্ৰটো অধিক উন্নত কৰে (অপাছ ৩১৬)। ১৮৫৩ চনৰপৰা ১৮৮৩ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকীবোৰ ফ্ৰান্সৰ বাৰ-লে-ডুকত থকা শ্যাম্পিন্যুল পৰিয়ালৰ প্ৰতিষ্ঠানে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.lieuxdeculte.qc.ca/fiche.php?LIEU_CULTE_ID=108089&LieuSuivant=15&LieuPrecedent=13&debut=0&nlieux=27&type_requete=nom_libre&lignes=25&NomLibre=saint-pierre|work=Inventaire des lieux de culte du Québec|title=Église Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{commons category|Église Saint-Pierre-Apôtre de Montréal}} {{reflist}} {{Authority control}} {{coord|45.5185|N|73.5532|W|source:wikidata|display=title}} {{DEFAULTSORT:Saint-Pierre-Apotre, Church of}} 9131awpdis7jiv2zrna0mv12i4dcxzk 647151 647150 2026-10-24T10:15:54Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 647151 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা | native_name = Église Saint-Pierre-Apôtre | image = Église Saint-Pierre-Apôtre, Montreal in 2017.jpg | alt = | image_size = 200 | caption = | location = 120, rue de la Visitation<br />[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক<br />H2L 3B5 | denomination = ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা | archdiocese = মণ্ট্ৰিয়েল | dedication = | consecrated = | heritage_designation = পঞ্জীভুক্ত ঐতিহাসিক স্থান | designated = ৫ অক্টোবৰ ১৯৭৭ | architect = ভিক্টৰ বুৰ্জো | groundbreaking = ১৮৫১ | completed = ১৮৫৩ | architectural_type = নৱগথিক স্থাপত্য }} '''এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা''' ({{lang-fr|'''Église Saint-Pierre-Apôtre'''}}) কানাডাৰ এখন ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা।<ref>{{cite web|url=http://www.diocesemontreal.org/en/the-church-in-montreal/our-churches/our-parishes/paroisse/saint-pierre-apotre.html|work=The Catholic Church in Montreal|title=Our Parishes: Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> ই কানাডাৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল|গে' ভিলেজ]] অঞ্চলত, ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড আৰু ৰ্যু ছেইণ্ট কেথেৰিনৰ পূব অংশৰ মাজত অৱস্থিত। গীৰ্জাখনক কানাডাৰ এখন ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |work=Conseil du patrimoine religieux du Québec |title=Discovering the Church of Saint-Pierre-Apôtre |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714164051/http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |archivedate=2014-07-14 }}</ref> ==ইতিহাস== পিয়েৰ ব'দ্ৰি (১৭৭৪–১৮৪৮) নামৰ এজন ব্যক্তিৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ উপকণ্ঠত এখন বৃহৎ পাম আছিল। তেওঁৰ নামেৰেই ব'দ্ৰি মেট্ৰ' ষ্টেচনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। তেওঁ নিজৰ মাটিৰ এটা অংশ মণ্ট্ৰিয়েল ধৰ্মপ্ৰদেশৰ এখন নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ বাবে দান কৰিছিল। গীৰ্জাখন তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষক সন্তৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ কথা আছিল। চহৰখনৰ সকলো ধৰ্মপল্লীৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থকা ছেইণ্ট-ছালপিছ সমাজৰ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ বিচপ ইনিয়াছ বুৰ্জেই ফ্ৰান্সৰপৰা মেৰী ইমাকুলেটৰ মিছনেৰী অব্লেট সংঘৰ এটা ধৰ্মীয় সমাজক আমন্ত্ৰণ জনায়। তেওঁলোক ১৮৪১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আহি উপস্থিত হয়।<ref name=CHP>{{cite web|url=http://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=12376|work=Canada's Historic Places|title=Site historique de Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> তেওঁলোকে সেই সময়ত ফ'বুৰ কুৱেবেক নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটোত বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু তাত ছেইণ্ট-পিয়েৰ-আপ'ত্ৰৰ ঘৰ স্থাপন কৰে। সেই সময়ত অঞ্চলটো চহৰখনৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান অঞ্চললৈ দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। ১৮৫০ চনত ধৰ্মীয় সমাজটোৰ মুৰব্বী ফাদাৰ জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁৰ তত্ত্বাৱধানত ধৰ্মীয় সমাজৰ সদস্য আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite web|title=Baudrand, Fleury |url=https://www.biographi.ca/en/bio/baudrand_fleury_8E.html |volume=8 |first=Gaston |last=Carrière}}</ref> গীৰ্জাখনৰ স্থপতি আছিল ভিক্টৰ বুৰ্জো। তেওঁ চহৰখনৰ এজন প্ৰসিদ্ধ ধৰ্মীয় ভৱনৰ স্থপতি আছিল। তেওঁ নট্ৰে-ডাম ব্ৰেছিলিকা আৰু ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জাও নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই গীৰ্জাখন পইণ্ট-ক্লেয়াৰত অৱস্থিত। ছালপিছ আৰু অব্লেট ধৰ্মযাজকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল। ১৮৭৮ চনত ছালপিছ ধৰ্মযাজকসকলে ছেইণ্ট-ব্ৰিজিড ধৰ্মপল্লী স্থাপন কৰাৰ সময়ত এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা বিশেষভাৱে দেখা গৈছিল। সেই ধৰ্মপল্লীৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলত এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জাও আছিল। ১৯০০ চনত এই গীৰ্জাখন নিজাকৈ এটা ধৰ্মপল্লী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছতহে এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ অন্ত পৰে।<ref name=CHP /> বৰ্তমান গীৰ্জাখনত [[এইডছ]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ স্মৃতিত উৎসৰ্গিত আশাৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ ({{lang-fr|Chapelle de l'Espoir}}) আছে। বিশ্বৰ ভিতৰত এই ধৰণৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ সম্ভৱতঃ এয়াই একমাত্ৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Attractions/eglise-saint-pierre-apotre|work=Tourisme Montréal|title=Église Saint-Pierre-Apôtre}}</ref> প্ৰতি বছৰে গীৰ্জাখনত বিনামূলীয়া অৰ্গেন বাদ্যযন্ত্ৰৰ সংগীতানুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। গৌৰৱ উৎসৱৰ সন্মানাৰ্থে গীৰ্জাখন ৰামধেনুৰ বিভিন্ন ৰঙেৰে আলোকিত কৰা হয়। ==স্থাপত্য== [[File:Church of Saint-Pierre-Apôtre, Montreal (rear view).jpg|thumb|left|মণ্ট্ৰিয়েলৰ এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ পিছফালৰ দৃশ্য]] গীৰ্জা চৌহদটোত গীৰ্জাখনৰ উপৰি ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহ, পৱিত্ৰ সামগ্ৰী ৰখা কোঠা, এটা ঘড়ীঘৰ আৰু পূৰ্বৰ গায়কদলৰ বিদ্যালয় তথা এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে। গীৰ্জাখনত তিনিটা দীঘলীয়া প্ৰাৰ্থনাকক্ষ আছে। এইবোৰৰ শেষত বহুভুজাকৃতিৰ বেদীস্থল আছে। ১৮৫৪ চনৰপৰা ১৮৫৬ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহটো গীৰ্জাখনৰ সমান উচ্চতাৰ। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নৱধ্ৰুপদী স্থাপত্য। ১৮৫৯ চনত অব্লেট ধৰ্মীয় সমাজৰ চৌহদত থকা এখন সৰু কাঠৰ ঘৰত ল'ৰাৰ বাবে ব্যক্তিগত বিদ্যালয় হিচাপে গায়কদলৰ বিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৮৬৮ চনত সেই ঘৰটোৰ সলনি বৰ্তমানৰ ভৱনটো নিৰ্মাণ কৰা হয়। সাধাৰণ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন বৃদ্ধি পোৱাত ১৮৮৬–১৮৮৭ চনত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়খন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name=CHP /> গীৰ্জাখনৰ ভিতৰৰ মূল অলংকৰণসমূহ সম্ভৱতঃ বুৰ্জোৱে কৰিছিল। পিছৰ সময়ত গুইডো নিনচেৰী (১৮৮৫–১৯৭৩)য়ে ইয়াৰ অলংকৰণৰ কাম কৰিছিল। গীৰ্জাখনত চাৰ্লছ ৱাৰেনে নিৰ্মাণ কৰা এটা পাইপ অৰ্গেন আছে। ১৯০৮ চনত কাজাভাঁ ভ্ৰাতৃদ্বয়ে এই বাদ্যযন্ত্ৰটো অধিক উন্নত কৰে (অপাছ ৩১৬)। ১৮৫৩ চনৰপৰা ১৮৮৩ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকীবোৰ ফ্ৰান্সৰ বাৰ-লে-ডুকত থকা শ্যাম্পিন্যুল পৰিয়ালৰ প্ৰতিষ্ঠানে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.lieuxdeculte.qc.ca/fiche.php?LIEU_CULTE_ID=108089&LieuSuivant=15&LieuPrecedent=13&debut=0&nlieux=27&type_requete=nom_libre&lignes=25&NomLibre=saint-pierre|work=Inventaire des lieux de culte du Québec|title=Église Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{commons category|Église Saint-Pierre-Apôtre de Montréal}} {{reflist}} {{Authority control}} {{coord|45.5185|N|73.5532|W|source:wikidata|display=title}} {{DEFAULTSORT:Saint-Pierre-Apotre, Church of}} [[শ্ৰেণী:কানাডাৰ গীৰ্জা]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি আৰু সমাজ]] 5rqbm92l5e508y9ugl8bvmpvlok3xcb 0 140443 647153 2026-10-24T10:27:51Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 647153 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ চুবুৰীসমূহৰ তালিকা|চুবুৰী]] | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = [[কানাডাৰ প্ৰদেশ আৰু অঞ্চলসমূহ|প্ৰদেশ]] | subdivision_name1 = [[কুৱেবেক]] | subdivision_type2 = [[কুৱেবেকৰ চহৰসমূহৰ তালিকা|চহৰ]] | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ পৌৰ অঞ্চলসমূহ|পৌৰ অঞ্চল]] | subdivision_name3 = [[ভিল-মাৰি]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = [[কানাডাৰ ডাক সংকেতৰ তালিকা: এইচ|H2K, H2L]] | area_codes = [[৫১৪ আৰু ৪৩৮ টেলিফোন এলেকা সংকেত|514, 438]] | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' (ইংৰাজী: Gay Village; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{langx|fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang|fr|'''Le Village'''}}) হৈছে [[কানাডা]]ৰ [[কুৱেবেক]] প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ [[ভিল-মাৰি]] পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো এলজিবিটিকিউ ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত [[চেণ্ট্ৰ-ছুদ]] অঞ্চলটো সমকামী পুৰুষ আৰু সমকামী মহিলাৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিল-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang|fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু পিঠা বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ [[ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীট]]ত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> [[পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েল]]ৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ [[শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ]], এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল]] আৰু [[দ্য মেইন]]। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। [[গাই ষ্ট্ৰীট]]ৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত [[ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ]] (বৰ্তমান [[ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ]]) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== [[দ্য মেইন]] হৈছে ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত [[ৰঙা চাকি অঞ্চল]]ৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত [[এক্সপ' ৬৭]] বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ লেটিন কোৱাৰ্টাৰ|লেটিন কোৱাৰ্টাৰ]] গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত {{lang|fr|[[কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েল|Université du Québec à Montréal]]|italic=no}}ৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang|fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক চহৰ]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ [[ইষ্ট ভিলেজ, মেনহাটন|ইষ্ট ভিলেজ]]ৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান {{lang|fr|[[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]]}} ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''[[Fugues (magazine)|Fugues]]'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত {{lang|fr|[[ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল]]}} (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু {{lang|fr|[[মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ]]}} উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} 07m7p326vzp5qlfly04bcz2efjptalp 647154 647153 2026-10-24T10:33:26Z AjayDas 12623 /* */ 647154 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = চুবুৰী | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = প্ৰদেশ | subdivision_name1 = কুৱেবেক | subdivision_type2 = চহৰ | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল | subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = H2K, H2L | area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮ | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' ({{lang-enGay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) হৈছে [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু পিঠা বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ [[ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীট]]ত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> [[পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েল]]ৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ [[শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ]], এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল]] আৰু [[দ্য মেইন]]। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। [[গাই ষ্ট্ৰীট]]ৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত [[ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ]] (বৰ্তমান [[ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ]]) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== [[দ্য মেইন]] হৈছে ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত [[ৰঙা চাকি অঞ্চল]]ৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত [[এক্সপ' ৬৭]] বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ লেটিন কোৱাৰ্টাৰ|লেটিন কোৱাৰ্টাৰ]] গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত {{lang|fr|[[কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েল|Université du Québec à Montréal]]|italic=no}}ৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang|fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক চহৰ]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ [[ইষ্ট ভিলেজ, মেনহাটন|ইষ্ট ভিলেজ]]ৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান {{lang|fr|[[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]]}} ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''[[Fugues (magazine)|Fugues]]'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত {{lang|fr|[[ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল]]}} (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু {{lang|fr|[[মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ]]}} উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} mvev93c2nyt2xub6aln62icol316k5d 647155 647154 2026-10-24T10:34:07Z AjayDas 12623 /* */ 647155 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = চুবুৰী | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = প্ৰদেশ | subdivision_name1 = কুৱেবেক | subdivision_type2 = চহৰ | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল | subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = H2K, H2L | area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮ | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' ({{lang-en|Gay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু পিঠা বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ [[ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীট]]ত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> [[পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েল]]ৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ [[শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ]], এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল]] আৰু [[দ্য মেইন]]। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। [[গাই ষ্ট্ৰীট]]ৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত [[ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ]] (বৰ্তমান [[ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ]]) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== [[দ্য মেইন]] হৈছে ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত [[ৰঙা চাকি অঞ্চল]]ৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত [[এক্সপ' ৬৭]] বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ লেটিন কোৱাৰ্টাৰ|লেটিন কোৱাৰ্টাৰ]] গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত {{lang|fr|[[কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েল|Université du Québec à Montréal]]|italic=no}}ৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang|fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক চহৰ]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ [[ইষ্ট ভিলেজ, মেনহাটন|ইষ্ট ভিলেজ]]ৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান {{lang|fr|[[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]]}} ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''[[Fugues (magazine)|Fugues]]'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত {{lang|fr|[[ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল]]}} (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু {{lang|fr|[[মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ]]}} উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} 75xsqiz78b16atmiwnd0dn922flreyi 647156 647155 2026-10-24T10:36:09Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 647156 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = চুবুৰী | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = প্ৰদেশ | subdivision_name1 = কুৱেবেক | subdivision_type2 = চহৰ | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল | subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = H2K, H2L | area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮ | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' ({{lang-en|Gay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু কেক বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীটত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েলৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ, এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল আৰু দ্য মেইন। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। [[গাই ষ্ট্ৰীট]]ৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত [[ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ]] (বৰ্তমান [[ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ]]) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== [[দ্য মেইন]] হৈছে ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত [[ৰঙা চাকি অঞ্চল]]ৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত [[এক্সপ' ৬৭]] বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ লেটিন কোৱাৰ্টাৰ|লেটিন কোৱাৰ্টাৰ]] গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত {{lang|fr|[[কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েল|Université du Québec à Montréal]]|italic=no}}ৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang|fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক চহৰ]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ [[ইষ্ট ভিলেজ, মেনহাটন|ইষ্ট ভিলেজ]]ৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান {{lang|fr|[[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]]}} ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''[[Fugues (magazine)|Fugues]]'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত {{lang|fr|[[ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল]]}} (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু {{lang|fr|[[মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ]]}} উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} dj8dgwo35bdvttitjzabdqetdw3pql7 647157 647156 2026-10-24T10:36:56Z AjayDas 12623 /* মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল */ 647157 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = চুবুৰী | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = প্ৰদেশ | subdivision_name1 = কুৱেবেক | subdivision_type2 = চহৰ | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল | subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = H2K, H2L | area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮ | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' ({{lang-en|Gay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু কেক বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীটত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েলৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ, এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল আৰু দ্য মেইন। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। গাই ষ্ট্ৰীটৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ (বৰ্তমান ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== [[দ্য মেইন]] হৈছে ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত [[ৰঙা চাকি অঞ্চল]]ৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত [[এক্সপ' ৬৭]] বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ লেটিন কোৱাৰ্টাৰ|লেটিন কোৱাৰ্টাৰ]] গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত {{lang|fr|[[কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েল|Université du Québec à Montréal]]|italic=no}}ৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang|fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক চহৰ]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ [[ইষ্ট ভিলেজ, মেনহাটন|ইষ্ট ভিলেজ]]ৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান {{lang|fr|[[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]]}} ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''[[Fugues (magazine)|Fugues]]'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত {{lang|fr|[[ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল]]}} (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু {{lang|fr|[[মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ]]}} উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} qnspjszfxz5zaztebd3q9cmk71um7y8 647158 647157 2026-10-24T10:37:46Z AjayDas 12623 /* দ্য মেইন */ 647158 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = চুবুৰী | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = প্ৰদেশ | subdivision_name1 = কুৱেবেক | subdivision_type2 = চহৰ | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল | subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = H2K, H2L | area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮ | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' ({{lang-en|Gay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু কেক বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীটত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েলৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ, এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল আৰু দ্য মেইন। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। গাই ষ্ট্ৰীটৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ (বৰ্তমান ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== দ্য মেইন ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত ৰেড লাইট অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত [[এক্সপ' ৬৭]] বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ লেটিন কোৱাৰ্টাৰ|লেটিন কোৱাৰ্টাৰ]] গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত {{lang|fr|[[কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েল|Université du Québec à Montréal]]|italic=no}}ৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang|fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক চহৰ]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ [[ইষ্ট ভিলেজ, মেনহাটন|ইষ্ট ভিলেজ]]ৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান {{lang|fr|[[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]]}} ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''[[Fugues (magazine)|Fugues]]'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত {{lang|fr|[[ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল]]}} (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু {{lang|fr|[[মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ]]}} উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} g3ahk1unnflsqg4shssly3szy0ul7bd 647159 647158 2026-10-24T10:38:39Z AjayDas 12623 /* অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা */ 647159 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = চুবুৰী | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = প্ৰদেশ | subdivision_name1 = কুৱেবেক | subdivision_type2 = চহৰ | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল | subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = H2K, H2L | area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮ | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' ({{lang-en|Gay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু কেক বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীটত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েলৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ, এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল আৰু দ্য মেইন। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। গাই ষ্ট্ৰীটৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ (বৰ্তমান ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== দ্য মেইন ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত ৰেড লাইট অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত এক্সপ' ৬৭ বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[অলিম্পিক|গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ লেটিন কোৱাৰ্টাৰ|লেটিন কোৱাৰ্টাৰ]] গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত {{lang|fr|[[কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েল|Université du Québec à Montréal]]|italic=no}}ৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang|fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক চহৰ]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ [[ইষ্ট ভিলেজ, মেনহাটন|ইষ্ট ভিলেজ]]ৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান {{lang|fr|[[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]]}} ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''[[Fugues (magazine)|Fugues]]'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত {{lang|fr|[[ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল]]}} (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু {{lang|fr|[[মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ]]}} উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} 743b9wbjzhswtlxjn3ncp86d2irmj1y 647161 647159 2026-10-24T10:40:57Z AjayDas 12623 /* গে' ভিলেজৰ বিকাশ */ 647161 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = চুবুৰী | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = প্ৰদেশ | subdivision_name1 = কুৱেবেক | subdivision_type2 = চহৰ | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল | subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = H2K, H2L | area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮ | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' ({{lang-en|Gay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু কেক বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীটত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েলৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ, এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল আৰু দ্য মেইন। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। গাই ষ্ট্ৰীটৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ (বৰ্তমান ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== দ্য মেইন ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত ৰেড লাইট অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত এক্সপ' ৬৭ বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[অলিম্পিক|গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে লেটিন কোৱাৰ্টাৰ গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েলৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang-fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ ইষ্ট ভিলেজৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''Fugues (magazine)'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} dcorrfztv6ujnnkc73lz4wxdztzyo1x 647162 647161 2026-10-24T10:41:43Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 647162 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গে' ভিলেজ | native_name = {{lang-fr|Le Village gai}} | native_name_lang = | type = চুবুৰী | image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg | alt = | caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Montreal | pushpin_label_position = Bottom | pushpin_alt = | pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = কানাডা | subdivision_type1 = প্ৰদেশ | subdivision_name1 = কুৱেবেক | subdivision_type2 = চহৰ | subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]] | subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল | subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = | area_rural_footnotes = | area_metro_footnotes = | area_magnitude = | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | dunam_link = | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = ডাক সংকেত | postal_code = H2K, H2L | area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮ | iso_code = | website = | footnotes = }} '''গে' ভিলেজ''' ({{lang-en|Gay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==ইতিহাস== উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু কেক বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীটত এই দোকানখন আছিল।<ref name=":0">{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}</ref> পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েলৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ, এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল আৰু দ্য মেইন। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।<ref name=":0" /> ===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল=== মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। গাই ষ্ট্ৰীটৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 }}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ (বৰ্তমান ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। ===দ্য মেইন=== দ্য মেইন ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত ৰেড লাইট অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}</ref> এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। ===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা=== এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত এক্সপ' ৬৭ বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[অলিম্পিক|গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। ১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। ১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}</ref> ===গে' ভিলেজৰ বিকাশ=== প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে লেটিন কোৱাৰ্টাৰ গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েলৰ চৌহদ অৱস্থিত। {{lang-fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ ইষ্ট ভিলেজৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। ১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।<ref name=landrogyne>[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html "L’Androgyne ferme ses portes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''Fugues (magazine)'', July 25, 2002.</ref> মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead }}</ref> এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ উল্লেখযোগ্য।<ref>[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]</ref> ==টোকা== {{Reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}} [[শ্ৰেণী:কানাডা]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি আৰু সমাজ]] c6szoj4yqgfcgb172cu8d58uh84o6il