অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2309 648267 647930 2026-10-28T09:28:26Z Ananya Taye 28065 removed vishnupadi sankranti since this doesnt concern the Bihu days 648267 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল; তেওঁৰ মতে আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰ পৰাই বিহুৰ বিকাশ ঘটিছিল। <ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে বিহুৰ এটা সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ থকাৰ কথা; কিন্তু স্বকীয় বৈশিষ্ট্যসহ বিহু মূলতঃ অসমতেই বৰ্তি আছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱ হিচাপে সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অসমৰ জাতীয় উৎসৱৰ ৰূপ লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Dambarudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |publisher=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী প্ৰণয়ন সমিতি |year=2007 |pages=388–390 |language=as |ref|ref=harv}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মমণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বাসা দৈয়াং আদি ঠাইত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মমণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] bwcuss516o8epts6gcblygd4t9hnrr8 648268 648267 2026-10-28T09:30:30Z Ananya Taye 28065 /* বিহু শব্দৰ উৎপত্তি */ 648268 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল; তেওঁৰ মতে আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰ পৰাই বিহুৰ বিকাশ ঘটিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে বিহুৰ এটা সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ থকাৰ কথা; কিন্তু স্বকীয় বৈশিষ্ট্যসহ বিহু মূলতঃ অসমতেই বৰ্তি আছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱ হিচাপে সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অসমৰ জাতীয় উৎসৱৰ ৰূপ লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Dambarudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |publisher=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী প্ৰণয়ন সমিতি |year=2007 |pages=388–390 |language=as |ref|ref=harv}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মমণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বাসা দৈয়াং আদি ঠাইত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মমণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] hv7738zxbs5wav4x91kemo35exkxrqm 648269 648268 2026-10-28T09:45:40Z Ananya Taye 28065 improved language as per the citation 648269 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। গগৈয়ে আৰু মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Dambarudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |publisher=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী প্ৰণয়ন সমিতি |year=2007 |pages=388–390 |language=as |ref|ref=harv}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মমণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বাসা দৈয়াং আদি ঠাইত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মমণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] deith05qg44ofm4i0w5yrlgb804j4hy 648270 648269 2026-10-28T09:51:57Z Ananya Taye 28065 /* বিহু শব্দৰ উৎপত্তি */ 648270 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। গগৈয়ে আৰু মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Dambarudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |publisher=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী প্ৰণয়ন সমিতি |year=2007 |pages=388–390 |language=as |ref|ref=harv}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মমণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বাসা দৈয়াং আদি ঠাইত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মমণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] 0rfir5j709q481ytz79wzpnm4k3a26y 648271 648270 2026-10-28T09:53:56Z Ananya Taye 28065 merged cite 648271 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। গগৈয়ে আৰু মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মমণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বাসা দৈয়াং আদি ঠাইত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মমণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] 5lm0t4pg088f3127pw4eszy6e2cpr9m 648277 648271 2026-10-28T10:13:43Z Ananya Taye 28065 648277 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। গগৈয়ে আৰু মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মামণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দৈয়াং, আদি ঠাইত দেখা যায়। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মামণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] lrlfioy3l66cg4xgqcqeinhue5z7zj1 648278 648277 2026-10-28T10:24:02Z Ananya Taye 28065 /* বিহুৰ ইতিহাস */ 648278 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। গগৈয়ে আৰু মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মামণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দৈয়াং, আদি ঠাইত দেখা যায়। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মামণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ<ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref>: <blockquote> অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো<br /> তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ।<br /> </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু<br />চিৰে গৰখীয়াই তৰা;<br />সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে<br />চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই;<br /> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি<br /> সৰুতে একাজি আই।<br /> </blockquote> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে।<ref> [https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ<br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো<br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।<br /> </blockquote> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] ohgteieg7gm9yg36inye2qwv8koipdb 648280 648278 2026-10-28T10:26:56Z Ananya Taye 28065 648280 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মামণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দৈয়াং, আদি ঠাইত দেখা যায়। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মামণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ<ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref>: <blockquote> অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো<br /> তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ।<br /> </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু<br />চিৰে গৰখীয়াই তৰা;<br />সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে<br />চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই;<br /> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি<br /> সৰুতে একাজি আই।<br /> </blockquote> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে।<ref> [https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ<br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো<br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।<br /> </blockquote> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] 4n0r82a60dn3elxeha848wj325vt7pq 648283 648280 2026-10-28T10:34:30Z Ananya Taye 28065 648283 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মামণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰী‌(কলিমতী) শালৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দৈয়াং, আদি ঠাইত দেখা যায়। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মামণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ<ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref>: <blockquote> অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো<br /> তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ।<br /> </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু<br />চিৰে গৰখীয়াই তৰা;<br />সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে<br />চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই;<br /> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি<br /> সৰুতে একাজি আই।<br /> </blockquote> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে।<ref> [https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ<br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো<br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।<br /> </blockquote> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] 4xi7p3zvae88td2psjset1q2gi2nki9 648284 648283 2026-10-28T10:35:11Z Ananya Taye 28065 648284 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মামণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰী‌(কলীমতী) শালৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দৈয়াং, আদি ঠাইত দেখা যায়। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মামণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ<ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref>: <blockquote> অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো<br /> তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ।<br /> </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু<br />চিৰে গৰখীয়াই তৰা;<br />সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে<br />চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই;<br /> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি<br /> সৰুতে একাজি আই।<br /> </blockquote> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে।<ref> [https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ<br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো<br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।<br /> </blockquote> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] d7bjmcu4bpgxfzw6gydco01w79hj06o 648287 648284 2026-10-28T10:52:55Z Ananya Taye 28065 /* ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ */ Typo fix 648287 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মামণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰী‌(কলীমতী) শালৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দৈয়াং, আদি ঠাইত দেখা যায়। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মামণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''‌ শব্দক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যাত বিহু-পৰম্পৰা শদিয়াৰ পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ কথা কোৱা হয়। আন এক পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত পথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] আন এক বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব।"''}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব।"''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ<ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref>: <blockquote> অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো<br /> তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ।<br /> </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু<br />চিৰে গৰখীয়াই তৰা;<br />সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে<br />চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই;<br /> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি<br /> সৰুতে একাজি আই।<br /> </blockquote> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে।<ref> [https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ<br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো<br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।<br /> </blockquote> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] lgwxltnodk8kjisdijia55mm9hm08tl 0 3178 648197 648047 2026-10-27T17:31:04Z Assamresearcher 52518 648197 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = আনন্দৰাম বৰুৱা | image = Ananda Ram Baruah.jpg | imagesize = | alt = | caption = আনন্দৰাম বৰুৱা | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1850|5|21}}<ref name=Borooah>{{cite web | url=http://arbas.assam.gov.in/arb.html | title=Anundoram Borooah Award Scheme| publisher=Assam Government| accessdate=২১ মে'২০১৯}}</ref> | birth_place = [[উত্তৰ গুৱাহাটী]], [[অসম]] | death_date = {{death date and age|1889|1|19|1850|5|21}} | death_place = | occupation = অধিবক্তা | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = প্ৰথম অসমীয়া প্ৰশাসনিক বিষয়া (আই. চি. এছ.), <br/> অসমৰ প্ৰথম গ্ৰেজুৱেট | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = }} '''আনন্দৰাম বৰুৱা''' ({{lang-en|Anundoram Borooah}}; ১৮৫০-১৮৮৯) সংস্কৃত ভাষাৰ এজন বিদগ্ধ পণ্ডিত আছিল।<ref name="Deka2007">{{cite book|author=Phani Deka|title=The Great Indian Corridor In The East|url=http://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA101|accessdate=27 November 2012|year=2007|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-8324-179-3|pages=101–}}</ref> এৱেঁই প্ৰথম অসমীয়া ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ (আই. চি. এছ.) বিষয়া,<ref name="telegraphindia">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1040306/asp/guwahati/story_2967105.asp | title=A tale of the first torchbearer of higher education in Northeast | publisher=The Telegraph | accessdate=November 27, 2012 | author=Dipankar Banerjee}}</ref> প্ৰথম গ্ৰেজুৱেট<ref>{{cite web | url=http://www.mail-archive.com/assam@assamnet.org/msg08542.html | title=For the first time in Assam | accessdate=November 27, 2012}}</ref> আৰু অধিবক্তা আছিল। তেখেতে [[সংস্কৃত ভাষা]]ত ৰচনা কৰি থোৱা গ্ৰন্থকেইখন বিশ্বৰ পণ্ডিতমণ্ডলীৰ দ্বাৰা সমাদৃত। কৰ্মজীৱনত দেখুওৱা দক্ষতা আৰু সাধাৰণ মানুহৰ প্ৰতি তেখেতৰ দয়ালুতাৰ বাহিৰেও আনন্দৰাম বৰুৱা সংস্কৃতৰ বিদগ্ধ পণ্ডিত আছিল। তেখেত পাশ্চাত্য সংস্কৃতিৰদ্বাৰা প্ৰভাৱান্বিত আছিল যদিও, ভাৰতীয় ইতিহাসৰ প্ৰতিও শ্ৰদ্ধাশীল আছিল। সংস্কৃত ভাষাত তেখেতৰ কৰ্মৰাজী পাশ্চাত্য বস্তুনিষ্ঠতাৰে সংস্কৃত ভাষাৰ ওপৰত প্ৰথম আলোকপাত আছিল। তেখেতে [[অসমীয়া ভাষা]]ত কোনো গ্ৰন্থ লিখা নাছিল।<ref name="assameseonline">{{cite web | url=http://assameseonline.com/Content.php?recordID=39 | title=আনন্দৰাম বৰুৱা, জীৱন আৰু কৃতি | publisher=অসমীয়া অনলাইন ডট কম | accessdate=নৱেম্বৰ ২৭, ২০১২ | author=[[উপেন্দ্ৰচন্দ্ৰ লেখাৰু]] | archivedate=2024-01-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240108164905/http://assameseonline.com/Content.php?recordID=39 | deadurl=yes }}</ref><ref name="Ḍekā1991">{{cite book|author=Kanakasena Ḍekā|title=Youths in turmoil: Assam|url=http://books.google.com/books?id=x9fkAAAAMAAJ|accessdate=27 November 2012|year=1991|publisher=Gurupada Chaudhury|page=92}}</ref> ==জন্ম আৰু শিক্ষা== আনন্দৰাম বৰুৱা জন্ম উত্তৰ গুৱাহাটীত হৈছিল। তেখেত মজিন্দাৰ বৰুৱাৰ পৰিয়ালৰ গৰ্গৰাম বৰুৱাৰ সন্তান আছিল। মাতৃৰ নাম দুৰ্লভেশ্বৰী বৰুৱা আছিল তেওঁৰ ডাঙৰ দুজন ভাতৃৰ নাম হ'ল পৰশুৰাম আৰু জানকীৰাম বৰুৱা সদৰামিন ৰূপে কেইবছৰ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা গৰ্গৰাম বৰুৱাৰ চাৰি গৰাকী সন্তানৰ তৃতীয়জন আনন্দৰাম বৰুৱা আছিল। আনন্দৰাম বৰুৱাই প্ৰথমে সংস্কৃত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেখেত মেধাবী ছাত্ৰ আছিল। ১৪ বছৰ বয়সত তেওঁ [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ বাছনি পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়, আৰু [[কলিকতা]]ৰ 'প্ৰছিডেন্সী কলেজ'ত এফ. এ. (FA) পঢ়িবলৈ লয়। আনন্দৰাম বৰুৱাৰ বিষয়ে প্ৰছিডেন্সী কলেজৰ শিক্ষাগুৰু ছাৰ গুৰুদাস বেনাৰ্জীয়ে কৈছিল, “১৮৬৫ চনৰ প্ৰেছিডেন্সী কলেজত কেইবাগৰাকীও চোকা ছাত্ৰ আছিল, তাৰে ভিতৰত আনন্দৰাম বৰুৱা আছিল সবাতোকৈ মেধাবী।” ১৮৬৬ চনত তেওঁ এফ.এ. পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগৰ ষষ্ঠ স্থান অধিকাৰ কৰে, আৰু গণিত বিভাগত 'ডাফ' বৃত্তি (Duff Scholarship) লাভ কৰে। কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বি. এ. পৰীক্ষাত তেখেতে তৃতীয় স্থান লাভ কৰে। ইয়াৰ পাছত তেখেতে উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে বৃত্তি লৈ [[ইংলেণ্ড]]লৈ যায়। ১৮৬৯ চনত আনন্দৰাম বৰুৱাই ইংলেণ্ডত ভৰি দিয়ে। তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত [[বিজ্ঞান]] আৰু 'মধ্য টেম্পল'ত (Middle Temple) [[আইন]]ৰ [[শিক্ষা]] গ্ৰহণ কৰে<ref name="notes1869">{{cite book|author=Willis's Current notes|title=Willis's Current notes|url=http://books.google.com/books?id=JYUIAAAAQAAJ&pg=PA54|accessdate=27 November 2012|year=1869|pages=54–}}</ref>। একলগে তেওঁ প্ৰশাসনীয় সেৱাৰ সহায়িকা বিষয়তো যোগদান কৰে। ১৮৭০ চনত তেওঁ 'ভাৰতীয় প্ৰশাসনীয় সেৱা'ৰ (I.C.S. Examination) পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ১৮৭১ চনত তেখেতে আইনৰ পৰীক্ষাতো উত্তীৰ্ণ হয়; একেটা বছৰতে তেখেতে বি. এছ.চি ডিগ্ৰীও লাভ কৰে। আনন্দৰাম বৰুৱা অসমৰ প্ৰথম গ্ৰেজুৱেট, অধিবক্তা আৰু প্ৰশাসনীয় বিষয়া। ভাৰতীয় প্ৰশাসনীয় সেৱাৰ তেখেতে পঞ্চম গৰাকী বিষয়া। ==কৰ্ম-জীৱন== ১৮৭২ চনত আনন্দৰাম বৰুৱা ভাৰতলৈ উভতি আহে, আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ সহকাৰী কমিছনাৰ পদত যোগদান কৰে। এবছৰ অসমত কাম কৰাৰ পাছত তেখেতক বংগলৈ বদলি কৰা হয় আৰু চাকৰি জীৱনৰ বাকি কালচোৱা তেখেতে তাতেই কটায়। শিৱসাগৰত কাৰ্যৰত অৱস্থাত তেখেতে [[চাপকন]] (Chaugachapkan) পৰিধান কৰিছিল। চাকৰি কালতো আনন্দৰাম বৰুৱাই পঢ়া-শুনা এৰা নাছিল। তেখেতে হেনো হাকিমৰ কামৰ ফাঁকে ফাঁকে কাৰ্যালয়তো কিতাপ পঢ়িছিল। চৰকাৰী চাকৰিৰ লগতে তেখেতে পঢ়া-শুনাৰ কামো চলাই ৰাখিছিল। ১৮৮১ চনত তেখেতে সংস্কৃত ভাষাৰ এখন বৃহৎ ব্যাকৰণ ৰচনাৰ পৰিকল্পনা লয়। প্ৰতিটো খণ্ডত এহেজাৰ পৃষ্ঠা সম্বলিত ১২-টা খণ্ডৰ এই ব্যাকৰণৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ তেখেতে লণ্ডনলৈ যায়। ব্ৰিটিছ মিউজিয়ামত সংৰক্ষিত বিভিন্ন কিতাপ-পত্ৰ আৰু সাঁচিপাতৰ অধ্যয়ন কৰি পুঠিখনৰ বাবে সমল গোটাই দুটা বছৰৰ পাছত ১৮৮৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেখেত ভাৰতলৈ উভতি আহে। ১৮৮৫ চনত আনন্দৰাম বৰুৱাই কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ফেলো (Fellow of Calcutta University) নিৰ্বাচিত হয়, আৰু কলা শাখাত সংশ্লিষ্ট (Faculty of Arts) হৈ থাকে। ১৮৮৭ চনত তেখেতক দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে [[বংগদেশ|বংগ]]ৰ [[নোৱাখালি]] জিলালৈ বদলি কৰা হয়। আনন্দৰাম বৰুৱা অতি দয়ালু অন্তৰৰ মানুহ আছিল বুলি জনা যায়। তেখেতে হেনো মফছললৈ যাওঁতে, লগত গাড়ী এখনত কিছু খোৱা বস্তু লৈ গৈছিল। সেই সময়ত বংগৰ অতি দুখীয়া কৃষকৰ মাজত তেখেতে সেইবোৰ বিতৰণ কৰিছিল। তেখেতৰ নামতো বংগৰ কেবাঠাইতো স্কুল-কলেজ আৰু পুখুৰী আদিৰ নাম ৰখা হৈছিল। কৰ্মক্ষেত্ৰত দেখুওৱা কুশলতাৰ বাবে তেখেতে চৰকাৰৰো আস্থাভাজন হ'বলৈ সক্ষম হৈছিল। ==সাহিত্য কৃতি== ১৮৭৭-১৮৮০ চনৰ ভিতৰত আনন্দৰাম বৰুৱাই তিনিটা খণ্ডত 'English-Sanskrit Dictionary' প্ৰণয়ন কৰে। প্ৰথম খণ্ড প্ৰকাশ হয় ১৮৭৭ চনত তেওঁ বৰ্ধমানত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি থকাৰ সময়ত। দ্বিতীয় খণ্ড 'Higher Sanskrit Grammar' প্ৰকাশ হয় ১৮৭৮ চনত [[গোৱালপাৰা]]ত কৰ্মৰত সময়্ত। আনহাতে তৃতীয় খণ্ড 'Ancient Geography of India' প্ৰকাশ পায় ১৮৮০ চনত। ১৮৮৭ চনত তেওঁৰ আন এখন মূল্যবান গ্ৰন্থ 'Companion to Sanskrit-reading undergraduates of the Calcutta University' প্ৰকাশ হয়। সেই বছৰতে 'মহাবীৰ চৰিতম্' প্ৰকাশ হয়। ইয়াৰোপৰি 'সৰস্বতী কথাভৰণম্', 'নামলিংগানুশসন', 'Compilations of a comprehensive dictionary of all Dialects of Bengal' আদি গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে।<ref>http://amarasom.glpublications.in/Details.aspx?id=12131&boxid=13554234{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, আমাৰ অসম, লেখক দিলীপ কুমাৰ গংগোপাধ্যায়, আহৰণ কৰা হৈছে: ২১ জানুৱাৰী ২০১৩</ref> ==মৃত্যু== ১৮৮৮ চনত আনন্দৰাম বৰুৱা অসুস্থ হৈ পৰে আৰু একাংগী ৰোগত ভুগিবলগীয়া হয়। তেওঁ তিনিমাহৰ ছুটী লৈ [[কলিকতা]]লৈ আহে আৰু চিকিৎসা কৰোৱায়। কিন্তু সেই চিকিৎসাই ফল নধৰিলে। ১৮৮৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ ১৯ তাৰিখে তেখেতৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান== * [[অসম চৰকাৰ|অসম চৰকাৰে]] এখেতৰ সন্মানৰ্থে উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত ভাল ফল দেখুওৱাসকলৰ বাবে [[আনন্দৰাম বৰুৱা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। এই বঁটা প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হোৱা পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বিতৰণ কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে নগদ ধন নাইবা লেপটপ (পূৰ্বে [[কম্পিউটাৰ]]) লাভ কৰে।<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=<!-- not stated --> |title=Anundoram Borooah Award |url=https://education.assam.gov.in/portlets/anundoram-borooah-award |website=Secondary Education, Government of Assam |location=Assam |publisher=Government of Assam |access-date=2025-04-22 }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[গুৱাহাটী]]ৰ চানমাৰীত অৱস্থিত এখন উৰনীয়া সেতু "আনন্দৰাম বৰুৱা সেতু"ৰ নাম দিয়াৰ উপৰিও অসমৰ অনেক বাট পথ, শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী নিবাস, উদ্যান আদি তেখেতৰ নামত নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.flickr.com/photos/cyberswarup/4361480443/ আনন্দৰাম বৰুৱা সেতু]ৰ আলোকচিত্ৰ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পাব্লিক ডমেইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত লিখক]] r6f33mviu7al101rbetols20j165857 0 3397 648181 647800 2026-10-27T15:46:02Z Ananya Taye 28065 added cited info 648181 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = মাজুলী | image = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Doriya River of Majuli.jpg | alt1 = | image2 = Sky lamps at Sri Sri Auniati Satra, Majuli.jpg | alt2 = | image3 = Majuli - The largest river island.jpg | alt3 = | image4 = Majuli Island.jpg | alt4 = | image5 = | alt5 = | image6 = | alt6 = | image7 = | alt7 = | image8 = | alt8 = | image9 = | alt9 = }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: মাজুলীৰ দৰিয়া নদী; খেৰকটীয়া নদী; ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি | image_size = 200px | pushpin_map = India Assam | pushpin_caption = | nickname = <!-- India's First River Island District --> | location = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | coordinates = {{Coord|27|00|N|94|13|E|region:IN|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 880 | length_km = | width_km = | highest_mount = | elevation_m = 84.5 | country = দেশ {{flag|India}} | country_admin_divisions_title = ৰাজ্য | country_admin_divisions = [[অসম]] | country_admin_divisions_title_1 = জিলা | country_admin_divisions_1 = [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 167,304 | population_as_of = 2011 | density_km2 = 300 | ethnic_groups = মিচিং, দেউৰী, কৈৱৰ্ত, সোণোৱাল কছাৰী, কোচ, আহোম, চুতীয়া, কলিতা, গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত আৰু নাথ (যোগী) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 785102, 785104, 785105, 785110, 785106 | area_code_type = Telephone code | area_code = 03775 | registration_plate = AS-29 | additional_info = }} '''মাজুলী''' (ইংৰাজীত ''Majuli'' বা ''Majoli'') হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যত অৱস্থিত সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ। দ্বীপটোৰ দক্ষিণ আৰু পূবে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]], পশ্চিমে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি আছে। উত্তৰ পাৰৰ সেই সুঁতিক খেৰকটীয়া সুঁতি বোলা হয়।<ref>{{Cite web |title=MAJULI CULTURAL LANDSCAPE REGION |url=http://majulilandscape.gov.in/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20230327004127/http://majulilandscape.gov.in/ |archive-date=2023-03-27 |access-date=2026-08-26 |website=majulilandscape.gov.in}}</ref> ইয়াত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ লগতে আন বহু সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। মাজুলী অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। [[যোৰহাট]]ৰ পৰা ফেৰী বা নাৱেৰে মাজুলীলৈ আহিব পাৰি; যোৰহাট [[গুৱাহাটী]]ৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ২৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html World Heritage Nominee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423073732/http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html |date=23 April 2016 }}, ''India-north-east.com''</ref> ২০১৬ চনত মাজুলী ভাৰতৰ প্ৰথমখন দ্বীপভিত্তিক জিলা হিচাপে স্বীকৃত হয়। ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ৰ কাৰ্যকালত ইয়াক পূৰ্বৰ [[যোৰহাট জিলা]]ৰ মহকুমাৰ পৰা পৃথক জিলা কৰা হয়; তেতিয়া অসমৰ জিলাৰ সংখ্যা ৩৩খন হয়। মাজুলী ২০০৪ চনৰ মাৰ্চৰ পৰা [[ইউনেস্কো]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাব্য তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; ই চূড়ান্ত বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি নহয়। মাজুলীক সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হোৱা বাবে ‘‘সত্ৰ নগৰী’’ বুলিও কোৱা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০০১ চনত আয়তন ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু ২০১২ চনত ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছিল; এই পৰস্পৰ পৃথক জৰীপ আৰু আয়তনৰ সংজ্ঞা একে নহ’বও পাৰে, সেয়েহে নিৰ্ভৰযোগ্য জৰীপৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।<ref name=":0">{{cite news |last1=Majuli |first1=District |title=World's largest river island, Majuli, becomes India's first island district |url=https://www.firstpost.com/india/worlds-largest-river-island-majuli-becomes-indias-first-island-district-2995952.html |access-date=13 September 2016 |agency=FP India |date=8 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |access-date=2025-09-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=2004 |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |agency=UNESCO |access-date=18 December 2021}}</ref> ==বৃহত্তম নদীদ্বীপ== ''[[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ]]''-এ মাজুলীক বিশ্বৰ বৃহত্তম অন্তৰ্দেশীয় নদীদ্বীপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। দ্বীপটোৰ উত্তৰে সোৱণশিৰি আৰু দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ। অৱশ্যে ''এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা''-ই [[ব্ৰাজিল]]ৰ বানানাল দ্বীপক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Samrat |date=2017-07-01 |title=Samrat follows the trail of the mighty Brahmaputra |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/unbraiding-the-brahmaputra/article19192861.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Largest river island {{!}} Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |access-date=2025-06-26 |website=www.guinnessworldrecords.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Bananal-Island |title=Bananal Island &#124; Amazon Rainforest, Wildlife & Conservation &#124; Britannica |date=2 March 2024}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== মাজুলী নামৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যা অনুসৰি ই বৈ যোৱা নদীৰ মাজত থকা বহল চাপৰি বা দ্বীপক বুজায়। সাহিত্যিক অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাই বিকল্প ব্যাখ্যাত ‘‘মা’’ক লক্ষ্মী আৰু ‘‘জুলী’’ক জোলোঙা বা ভঁৰালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি মাজুলীক শস্য-মৎস্যেৰে সমৃদ্ধ ‘‘মা লক্ষ্মীৰ ভঁৰাল’’ হিচাপে বুজাইছিল। এইটো লোকব্যুৎপত্তিগত ব্যাখ্যা, প্ৰমাণিত ভাষাতাত্ত্বিক সিদ্ধান্ত নহয়। নকুল চন্দ্ৰ ভূঞাৰ বৰ্ণনাত জয়ধ্বজ সিংহৰ কালত মাজুলী উপদ্বীপৰ পৰা নদীদ্বীপ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। অষ্টাদশ শতিকাৰ জে. পি. ৱেডৰ বিৱৰণত মাজুলীৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৱেডৰ নামেৰে মাজুলীৰ দীঘ ১৬০ ব্ৰিটিছ মাইল আৰু প্ৰস্থ ৬০ ব্ৰিটিছ মাইল বুলি উল্লেখ আছে; তদুপৰি Gazetteer of Bengal and North East India-ৰ নামেৰে ১৯০১ চনত দ্বীপৰ আয়তন ৪৮৫ বৰ্গমাইল বুলি দিয়া আছে। এই পৰিমাপসমূহৰ মূল উৎস আৰু একক পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।<ref>নকুল চন্দ্ৰ ভূঞা ৰচনা সমগ্ৰ</ref> ==ইতিহাস== ===দ্বীপটোৰ উৎপত্তি=== মাজুলী হৈছে অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত অৱস্থিত এটা দীঘলীয়া আৰু ঠেক নদীদ্বীপ। বানপানী আৰু নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা ভূ-আকৃতিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাধ্যমেৰে দ্বীপটোৰ সৃষ্টি হৈছিল। দ্বীপটো দুটা নদীপথৰ মাজত অৱস্থিত—উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে [[দিহিং নদী|বুঢ়ীদিহিং]]ৰ পূৰ্বৰ নদীপথ। এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ দিহিং পৰস্পৰৰ ওচৰা-ওচৰিকৈ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছিল। ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো মাজুলীৰ ঐতিহাসিক নদী-পৰিৱেশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> গৱেষক টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো মাজুলীৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ নদীপথৰ ঐতিহাসিক নামৰ নিদৰ্শন পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত মাজুলীৰ উত্তৰফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। মানচিত্ৰখনত দিহিং নদী উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে পশ্চিমলৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চল অভিমুখে বৈ যোৱা আৰু বাটত ধনশিৰি নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |last=Vandermaelen |first=Philippe |title=Assam et Boutan |series=Atlas Universel, Asie no. 84 |year=1827 |publisher=Ph. Vandermaelen |location=Brussels |scale=1:1,641,836 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~25150~990040:Assam-et-Boutan--Asie-84- }}</ref> ১৬৬১ চনৰ পৰা ১৬৯৬ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত কেইবাটাও ভূমিকম্পই অঞ্চলটোৰ নদীব্যৱস্থাত পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=lTvmPLv5_V0C&q=ratanpur&pg=PA21] ''Agrarian System of Medieval Assam'', Jahnabi Gogoi, p. 21.</ref> ১৭৫০ চনত হোৱা এক প্ৰলয়ংকৰী বানপানীৰ ফলত অঞ্চলটোৰ নদীপথৰ ব্যাপক পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই বানপানীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰ এটা অংশক পূৰ্বৰ সংগমস্থলীৰ প্ৰায় ১৯০ কিলোমিটাৰ উজনিত দিহিঙৰ নদীপথেৰে বোৱাই নিয়া বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169555X03002666 J. N. Sarma, "Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India".]</ref><ref>[http://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf S. K. Phukan, ''A Linguistic Study of 24 Places of Assam'', p. 299.]</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ সুঁতিটো বুঢ়ী সুঁতি আৰু উত্তৰৰ সুঁতিটো লুইত সুঁতি নামেৰে পৰিচিত হয়। কালক্ৰমত লুইত সুঁতিৰ পানীৰ পৰিমাণ কমি ই খেৰকটীয়া সুঁতিলৈ পৰিণত হয়, আনহাতে বুঢ়ী সুঁতি বিস্তৃত হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বৰ্তমানৰ মূল নদীপথত পৰিণত হয়।<ref name=":2">{{Cite web |title=District at a glance Details Page {{!}} Majuli District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://majuli.assam.gov.in/about-district/district-glance |access-date=2023-11-02 |website=majuli.assam.gov.in}}</ref> [[File:Majuli and Dihing in Assam et Boutan (1827).png|thumb||upright=2|ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনৰ ১৮২৭ চনৰ ''Assam et Boutan'' মানচিত্ৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াত মাজুলীৰ উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। দিহিং নদীক পশ্চিমলৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চল অভিমুখে বৈ যোৱা আৰু ধনশিৰি নদীক উপনৈ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।]] ===চুতীয়া যুগ=== দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ ভূখণ্ড, যি বৰ্তমানৰ মাজুলীৰ অধিকাংশ অঞ্চলৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, প্ৰথমতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE ''Assam Buranji'' (SM), p. 9.]</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |page=532 |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56).}}</ref> দেওধাই অসম বুৰঞ্জী অনুসৰি চুতীয়া ৰজা‌ ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত নিজৰ ৰাজধানী ''ৰতনপুৰ'' গঠন কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji, p.165</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, চুতীয়া বিষয়া মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই দিহিং–মাজুলী অঞ্চলত আহোমসকলৰ আক্ৰমণৰ বাতৰি পাই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে সৈন্য লৈ আগবাঢ়িছিল। চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজত মাজুলী অঞ্চলৰ ''দিহিংমুখ'' (বৰ্তমানৰ দক্ষিণ মাজুলী), ''দিখৌমুখ'', ''চিৰাআটি''{{efn|''চিৰাআটি'' সম্ভৱতঃ ব্ৰিটিছ যুগৰ মানচিত্ৰত মধ্য মাজুলীৰ এখন ঠাই হিচাপে উল্লেখ থকা ''চিৰিআটি'' হ'ব পাৰে।}} আৰু ''চেৰোৱাকটা''ত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত ''দিহিংমুখ'' বৰ্তমানৰ বোকাখাত–কাজিৰঙা অঞ্চলৰ (লখৌ–মহুৰা) ওচৰত অৱস্থিত আছিল, য'ত দিহিং নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।{{efn|১৮২৫–১৮২৮ চনৰ জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰত পৰাৰ আগতে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দৈচাই নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মহুৰা নামৰ ঠাইৰ ওচৰত মূল নদীত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনৰ মীৰজুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত লখৌক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ অনুসৰি, সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰেদি বৈ গৈছিল। আনহাতে দিহিং নদী বৰ্তমান মাজুলীৰ দক্ষিণে থকা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপথেৰে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত উত্তৰৰ নদীপথৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert|title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/128 132]}}</ref>}} কোচ যুগৰ গ্ৰন্থ ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত এই অঞ্চল পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকাৰ এক পৰম্পৰাগত বৰ্ণনা পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[নৰনাৰায়ণ]] মাজুলীৰ পৰা [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল আৰু সেই স্থানত (''সিঠাৱে'') পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাই শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত আহোমসকলে কেনেকৈ ছলেৰে চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰিছিল, তাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |last=Daivajna |first=Baladev Suryakhari |title=Darrang Raj Vamsavali |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |publisher=Bani Prakash |location=Pathsala |year=1973 |pages=73–74 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452606/page/72/mode/2up}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত অতিৰিক্তভাৱে উল্লেখ আছে যে চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত ৰতনপুৰ নামৰ এখন ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। এইটো পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক দাবী; ইয়াৰ সঠিক স্থান আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। পুৰণি অসমীয়া খচৰাত ১৫১৩–১৫২২ চনৰ ভিতৰত চিৰাআটি, দিখৌমুখ, চেৰোৱাকটা আৰু দিহিংমুখত চুতীয়া–আহোম যুদ্ধ সংঘটিত হোৱা আৰু ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু মাজুলী দ্বীপৰ উৎপত্তিৰ পূৰ্বে ইয়াৰ সম্ভাব্য পুৰণি গতিপথৰ মানচিত্ৰ।<ref>Jogendra Nath Sarma, "A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam", in ''Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region'', Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] ===আহোম যুগ=== আহোমসকলৰ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ]] পিছত মাজুলী অঞ্চলক আহোম ৰাজ্যৰ ''মুং-ক্লাং'' বা দিহিং প্ৰদেশ হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয়। এই প্ৰদেশৰ শাসনভাৰ দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হয়। [[চুহুংমুং]] ৰজাই ১৫২৫ চনত এই পদবী সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>Edward Gait, ''A History of Assam'', p. 86: "In 1525, Suhungmung proceeded in person to the Dihing country and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing, and Banlung."</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই নিযুক্তিৰ সৈতে খেওখেন নামৰ এজন আহোম সেনাপতিক সম্পৰ্কিত কৰি ১৫২৬ চন উল্লেখ কৰা হৈছে। দুয়োটা তাৰিখৰ পাৰ্থক্য বুৰঞ্জীৰ মূল পাঠৰ সৈতে মিলাই পৰীক্ষা কৰা উচিত। ১৫৬৩ চনত মাজুলীত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ মাজত এখন [[মাজুলীৰ সন্ধি|সন্ধি]] স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই সন্ধিৰ ফলত আহোমসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সোৱণশিৰি নদীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চল কোচসকলক এৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, C. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58}}</ref><ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=80}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই মাজুলীত মেৰাগড় নামৰ এটা গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৭৬৯–১৭৮০ চনলৈ শাসন কৰা আহোম ৰজা [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই ১৭৭৬ চনত প্ৰদান কৰা এখন দানপত্ৰত ''মাজুলী প্ৰদেশ'' আৰু ইয়াৰ কমলাবাৰী সত্ৰ, অগ্নিচাপৰি, গজলা সত্ৰ আৰু টুনী নদীৰ উল্লেখ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মাজুলী হৌহা নামৰ এজন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।<ref>{{Cite book |title=Nityananda Gogoi, Historical Geography of Medieval Assam |pages=271}}</ref> ষোড়শ শতিকাত সমাজসংস্কাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ আগমনৰ পিছত মাজুলী অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ নেতা শংকৰদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ লগতে দ্বীপটোত [[সত্ৰ]] স্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু কলাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web |last1=Brahma |first1=Debajit |last2=Poovaiah |first2=Ravi |title=Majuli – Pilgrimage Island of Assam: Art Forms of Satra Monasteries |publisher=IDC School of Design, IIT Bombay |website=D'source |access-date=25 August 2026 |url=https://www.dsource.in/resource/majuli-pilgrimage-island-assam/introduction}}</ref> সত্ৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত মাজুলী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয় আৰু এই ভূমিকা কেইবা শতিকা ধৰি অব্যাহত থাকে। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত আৰু ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো দ্বীপটো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত হৈ থাকে। ইয়াক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ হিচাপেও স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |last1=Majuli |first1=River Island |title=Largest river island |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |website=Guinness World Records |access-date=6 September 2016}}</ref> ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত মাজুলীত ব্যাপক নদীখহনীয়া সংঘটিত হয় আৰু ইয়াৰ আয়তন যথেষ্ট হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite news |last=Yardley |first=Jim |date=14 April 2013 |title=A Capricious River, an Indian Island's Lifeline, Now Eats Away at It |url=https://www.nytimes.com/2013/04/15/world/asia/indian-island-shrinks-as-brahmaputra-swells-and-sways.html |work=The New York Times |location=Majuli, India}}</ref> ১৭৯০ৰ দশকত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ১,৩০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Neo-Vaishnavism to Insurgency: Peasant Uprisings and Crisis of Feudalism in Late 18th Century Assam |date=1984 |page=30 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3262}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ ইয়াৰ আয়তন সামান্য হ্ৰাস পাই প্ৰায় ১,২৫৫ বৰ্গকিলোমিটাৰ হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |date=3 May 2004 |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 |bibcode=2004Geomo..60....1S}}</ref> ইংৰাজী খচৰাত ২০২৪ চনলৈ অব্যাহত খহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰলৈ হ্ৰাস পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Majuli, world's largest river island is shrinking and sinking |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/majuli-worlds-largest-river-island-is-shrinking-and-sinking-181678-2014-02-18 |author=Manogya Loiwal |date=18 February 2014 |access-date=5 April 2016}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== মাজুলী অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত। পুৰণি ভৌগোলিক বৰ্ণনা অনুসৰি ইয়াৰ অৱস্থান ২৬°৪৮′ৰ পৰা ২৭°১২′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°৩৯′ৰ পৰা ৯৪°৩৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ ভিতৰত।<ref>''Gazetteer of Bengal and North East India''.</ref> দ্বীপটোৰ দক্ষিণে যোৰহাট আৰু গোলাঘাট অঞ্চল, উত্তৰে লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি অঞ্চল আৰু পূব দিশত শিৱসাগৰ অঞ্চল অৱস্থিত। ইয়াৰ সমতলভূমিৰ আকৃতিক শিলিখা ফলৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ ভৌগোলিক আয়তন সময়ৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীখহনীয়াৰ ফলত সলনি হৈ আহিছে। পুৰণি তথ্যত ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ১,২৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০১২ চনত আয়তন প্ৰায় ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, অন্যান্য প্ৰকাশিত উৎসত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে। এই পৰিমাপসমূহ বেলেগ সময়ৰ জৰীপ বা ভূমিৰ সংজ্ঞাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ'ব পাৰে; সেয়েহে সেইবোৰক একে সময়ৰ পোনপটীয়া তুলনাযোগ্য পৰিসংখ্যা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ===জলবায়ু=== মাজুলীৰ জলবায়ু উপক্ৰান্তীয় মৌচুমী প্ৰকৃতিৰ। মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত গ্ৰীষ্মকাল সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা হয়, আনহাতে শীতকালত বৰষুণ আৰু উষ্ণতা কমি ঠাণ্ডা বাঢ়ে। ঋতু অনুসৰি তাপমাত্ৰা আৰু বায়ুচাপৰ পৰিৱৰ্তনে মৌচুমী বায়ুপ্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখিত পৰিসংখ্যা অনুসৰি, গ্ৰীষ্মকালত মাজুলীৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ২২°ৰ পৰা ৩৪° চেলছিয়াছ আৰু শীতকালত প্ৰায় ১০°ৰ পৰা ১২° চেলছিয়াছৰ ভিতৰত থাকে। নিয়মীয়া মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ২০০ৰ পৰা ৩০০ ছেণ্টিমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট জৰীপকাল আৰু বতৰবিজ্ঞানৰ উৎস নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ==সংস্কৃতি আৰু জনগাঁথনি== ===নৱবৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ=== [[File:Majuli Island (45).jpg|thumb|কমলাবাৰী অঞ্চলৰ দৃশ্য।]] মাজুলী দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হৈ আহিছে। পঞ্চদশ শতিকাত মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য [[মাধৱদেৱ]]ৰ নেতৃত্বত অসমত এই ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ বিকাশ ঘটে। শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বহু সত্ৰই আজিও অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা বহন কৰি আছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, কছাৰীসকলৰ সৈতে বাৰভূঞাসকলৰ সংঘাতৰ পিছত শংকৰদেৱে বৰদোৱা এৰি প্ৰথমে বিশ্বনাথ অঞ্চলত কিছুদিন আশ্ৰয় লৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ উজাই গৈ কেইবাটাও স্থানত অৱস্থান কৰাৰ অন্তত মাজুলীৰ ধূঁৱাহাট–বেলগুৰিত আশ্ৰয় লয়। ইয়াতেই তেওঁ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পশ্চিম মাজুলীৰ বেলগুৰিত অৱস্থান কৰাৰ সময়ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হয়। এই ঐতিহাসিক সাক্ষাৎক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যত ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই সাক্ষাৎ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, শংকৰদেৱে মাজুলীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথমখন সত্ৰ আছিল বেলগুৰি সত্ৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত মাজুলীত মুঠ ৬৫খন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। অসমৰ প্ৰায় ৬৬৫খন পুৰণি সত্ৰৰ ভিতৰত ৬৫খন মাজুলীত অৱস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে এই ৬৫খনৰ ভিতৰত বৰ্তমান মাত্ৰ ২৩খন সত্ৰ সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে বুলি ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৩৭ শকৰ বাৰিষাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াত ঐতিহাসিক বেলগুৰি সত্ৰখন বিলীন হোৱাৰ পিছত সত্ৰখন লখিমপুৰৰ কাচিকটালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। এই শক তাৰিখটো মূল ঐতিহাসিক উৎসৰ সৈতে মিলাই চোৱাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমীয়া সমাজত সত্ৰসমূহ কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাস্থলী নহয়; এইবোৰ সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, নাট্যকলা, চিত্ৰকলা আৰু সামাজিক জীৱনৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। সত্ৰৰ জৰিয়তে শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা ভক্তিধৰ্ম আৰু নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ মাজুলীৰ চাৰিখন প্ৰধান সত্ৰ—আউনীআটী, কমলাবাৰী, গড়মূৰ আৰু দক্ষিণপাট—অসমীয়া ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ====প্ৰধান সত্ৰসমূহ==== [[File:Majuli Island (117).jpg|thumb|কমলাবাৰী সত্ৰ।]] মাজুলীৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান সত্ৰসমূহৰ ভিতৰত তলৰ সত্ৰকেইখন উল্লেখযোগ্য। ;[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] :দক্ষিণপাট সত্ৰ বনমালীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন ৰাসলীলা উদ্‌যাপনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ৰাস মহোৎসৱ অসমৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। দক্ষিণপাট সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু আন বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। ;[[গড়মূৰ সত্ৰ]] :গড়মূৰ সত্ৰ লক্ষ্মীকান্তদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন গড়মূৰ বৰসত্ৰ আৰু গড়মূৰ সৰুসত্ৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত। দুয়োটা ভাগতে শৰৎ ঋতুৰ শেষৰফালে ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। সত্ৰখনত পুৰণি যুদ্ধাস্ত্ৰ, বিশেষকৈ বৰতোপ সংৰক্ষিত আছে। ;[[আউনীআটী সত্ৰ]] :আউনীআটী সত্ৰ নিৰঞ্জন পাঠকদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াত পালনাম আৰু অপ্সৰা নৃত্যৰ বিশেষ চৰ্চা হয়। সত্ৰখনত প্ৰাচীন অসমীয়া শিল্পসামগ্ৰী, পাত্ৰ, অলংকাৰ, হস্তশিল্প আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ এক বৃহৎ সংগ্ৰহ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধ অনুসৰি, সত্ৰখনৰ ১২৫গৰাকী শিষ্য আৰু বিশ্বজুৰি সাত লাখতকৈ অধিক অনুগামী আছে। ;[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] :কমলাবাৰী সত্ৰ বদলা পদ্ম আতাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ কলা, সংস্কৃতি, সাহিত্য আৰু শাস্ত্ৰীয় অধ্যয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ শাখা উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰই দেশ-বিদেশত সত্ৰীয়া কলাৰ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কমলাবাৰী সত্ৰৰ নাওশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ;নৰসিংহ সত্ৰ :আহোম স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্ত সিংহই ১৭৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এলেঙী নৰসিংহ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান। ;বেঙেনাআটী সত্ৰ :বেঙেনাআটী সত্ৰ শংকৰদেৱৰ মাহীমাকৰ নাতি মুৰাৰীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহশালা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ এক উন্নত কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াত আহোম স্বৰ্গদেউ [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সোণেৰে নিৰ্মিত ৰাজকীয় পোছাক আৰু এখন সোণৰ ৰাজছত্ৰ সংৰক্ষিত আছে।<ref name=":4">{{Cite web |last=Das |first=Bijoyeta |title=The slow death of India's Majuli Island |url=https://www.aljazeera.com/features/2013/8/19/the-slow-death-of-indias-majuli-island |access-date=2023-11-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ;চামগুৰি সত্ৰ :চামগুৰি সত্ৰ ভাৰতৰ মুখাশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰখ্যাত। ইয়াত ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ মুখা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প দ্বীপটোৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়। ;বিহিমপুৰ সত্ৰ :বিহিমপুৰ সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পৰম্পৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঝুমুৰা, চালি, নটুৱা, নন্দী-ভৃংগী, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, অপ্সৰা, সত্ৰীয়া কৃষ্ণনৃত্য আৰু দশাৱতাৰ নৃত্য উল্লেখযোগ্য। এই কলাৰূপসমূহ শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অংশ। পীতাম্বৰ দেৱগোস্বামীৰ প্ৰচেষ্টাত সত্ৰখন উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধ্যাত্মিক শুদ্ধিকৰণ বা ''শুদ্ধি'' অনুষ্ঠানৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈছে।<ref name=":4"/> ===জনসংখ্যা=== [[File:Assam 146.jpg|thumb|মাজুলীৰ এখন গাঁও।]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মাজুলীৰ জনসংখ্যা ১,৬৭,৩০৪ গৰাকী। দ্বীপটোৰ জনসংখ্যাৰ ৪৬.৩৮ শতাংশ অনুসূচীত জনজাতি আৰু ১৪.২৭ শতাংশ অনুসূচীত জাতিৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন অজনজাতীয় অসমীয়া হিন্দু জনগোষ্ঠীৰ লোকো বসবাস কৰে। জনসংখ্যাৰ ৯৯.০৪ শতাংশই হিন্দুধৰ্ম পালন কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] (৪১.০১ শতাংশ), [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], কৈৱৰ্ত আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] উল্লেখযোগ্য। অজনজাতীয় অসমীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[কোচ]], [[কলিতা]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] আৰু [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|যোগী]], আদি আছে। ইয়াৰ উপৰি গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত, নাথ তথা অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰ লোকো বসবাস কৰে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কিছুসংখ্যক বঙালী হিন্দু আৰু নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উপস্থিতিও উল্লেখ কৰা হৈছে। দ্বীপটোত প্ৰধানকৈ [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]] ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাজুলীত ১৪৪খন গাঁও আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী।<ref name=":3">{{Cite news |last=Datta |first=Sudipta |date=2023-04-27 |title=Mitul Baruah's Slow Disaster: Life of the storytellers of Majuli |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mitul-baruah-book-slow-disaster-majuli-floods/article66773551.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> [[File:People in Majuli.jpg|thumb|গামোচা বোৱা এগৰাকী দেউৰী মহিলা।]] মাজুলীৰ সৈতে [[যোৰহাট]]ৰ যোগাযোগৰ বাবে দৈনিক ছয়বাৰকৈ ফেৰী চলাচল কৰাৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ হৈ মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থাও আছে। বিভিন্ন অসুবিধাৰ মাজতো চিকিৎসাকেন্দ্ৰ আৰু শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপনৰ জৰিয়তে আধুনিক সুবিধা দ্বীপটোলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। পৰম্পৰাগত বাঁহ আৰু মাটিৰ ঘৰসমূহৰ লগতে কংক্ৰিটৰ নিৰ্মাণো বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":3"/> ===উৎসৱ-পাৰ্বণ=== [[File:Gayan Bayan in Majuli.jpg|right|thumb|মাজুলীত গায়ন-বায়ন।]] মাজুলীৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ আলি আই লৃগাং। সাধাৰণতে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ মাজভাগত ফাগুন মাহৰ দ্বিতীয় বুধবাৰৰ পৰা এই পাঁচদিনীয়া উৎসৱ আৰম্ভ হয়। ইয়াত পুৰাং আপিন (পাতত মেৰিয়াই সিজোৱা ভাত), [[আপং]] আৰু গাহৰি, মাছ, কুকুৰাৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। শস্যৰ ভাল উৎপাদনৰ কামনাৰে দঞি-পঃল (সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত গুমৰাগ ছ'মান নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Less known facts about Majuli, the largest river island in the world |url=https://www.hindustantimes.com/photos/lifestyle/less-known-facts-about-majuli-the-largest-river-island-in-the-world-101626068500496.html |access-date=2023-11-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> উজনি মাজুলীৰ জেংৰাইমুখকে ধৰি কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিং খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বৰদিন উদ্‌যাপন কৰে। মাজুলী প্ৰায় পাঁচ শতিকা ধৰি অসমীয়া সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=How an Assam village is building its own tank for safe water during floods |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/assam/how-an-assam-village-is-building-its-own-tank-for-safe-water-during-floods-6254793/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> মাজুলীৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হৈছে ৰাস মহোৎসৱ। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত সত্ৰসমূহত ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱত জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোক অংশগ্ৰহণ কৰে। চামগুৰি, ভোগপুৰ, বিহিমপুৰ, কমলাবাৰী, দক্ষিণপাট, আউনীআটী, গড়মূৰ আৰু উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰকে ধৰি বহু সত্ৰ আৰু মঞ্চত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৬০খনতকৈ অধিক মঞ্চত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক, গৱেষক, শিল্পী আৰু দৰ্শকে মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Raas Leela performance.jpg|right|thumb|মাজুলীত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন।]] মাজুলীৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান হৈছে পালনাম। নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি পালে পালে নাম-কীৰ্তন গোৱা হয় বাবে ইয়াক পালনাম বোলা হয়। দক্ষিণপাট সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম, গড়মূৰ সত্ৰত সম্পূৰ্ণ নামঘোষাৰ এহেজাৰ ঘোষা পাঠেৰে এদিনীয়া পালনাম, কমলাবাৰী সত্ৰত উদয়াস্ত এদিনীয়া পালনাম, আউনীআটী সত্ৰত পাঁচদিনীয়া পালনাম আৰু কুৰুৱাবাহী সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম অনুষ্ঠিত হয়। এইবোৰৰ লগতে মিচিং, কছাৰী, দেউৰী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু পূজা-পাৰ্বণো পালন কৰা হয়। মাজুলীত বছৰি চাৰিদিনীয়াকৈ মাজুলী মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মহোৎসৱত মাজুলী তথা অসমৰ কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী দেশী-বিদেশী দৰ্শকৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===সাহিত্য=== নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[মাধৱদেৱ]]ে মাজুলীত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক তথা তেওঁৰ গুৰু [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে প্ৰথম সাক্ষাৎ কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক ঘটনাক ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://asom.in/manjuli-tourist-attractions/ |title=Manjuli Tourist Attractions |date=19 June 2018}}</ref> শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে [[নামঘোষা]], [[বৰগীত]] আৰু ভটিমাকে ধৰি বিভিন্ন সাহিত্যিক ৰচনা আৰু সাংস্কৃতিক সৃষ্টিৰ জৰিয়তে [[অসমীয়া সাহিত্য]] সমৃদ্ধ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি সত্ৰসমূহত নাটক আৰু ভক্তিমূলক গীত ৰচনাৰ পৰম্পৰা গঢ় লৈ উঠে। মাজুলীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বহু সাহিত্যিকৰ ভিতৰত [[ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা]], কবি আৰু সমালোচক ৰাজীৱ বৰা, দ্বিভাষিক সমালোচক আৰু সাহিত্যিক ভাস্কৰজ্যোতি নাথ, জুৰী বৰা বৰগোহাঁই, দেৱভূষণ বৰা, ইতিহাসবিদ ডম্বৰুধৰ নাথ, ঔপন্যাসিক গোবিন খাউণ্ড আৰু কবি ডেনি গাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite book |last=Tamuly |first=D. N. |url=https://books.google.com/books?id=9nFXyPDU-1cC&q=The+Majuli+Island+-+Assam+Dambarudhar+Nath |title=The Blessed Island: A Selection of Writings on Majuli and the Neo-Vaishnavite Movement in Assam |date=2013 |publisher=Programme Production Centre (North-East), Doordarshan |language=en}}</ref> অসমীয়াৰ দ্বিতীয়খন বাতৰি-কাকত ''অসম বিলাসিনী'' ১৮৭১ চনৰ পৰা মাজুলীৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.thestellarnews.com/news/118404 |title=Assam Bilasini to Asom Barta : Majuli's Newspaper of News and Views |date=4 October 2021}}</ref> ===লোকসংস্কৃতি আৰু শিল্প=== লোকসংস্কৃতিৰ দিশৰ পৰা মাজুলী বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। সত্ৰীয়া পৰম্পৰা আৰু শংকৰী কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হোৱাৰ লগতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক মিলনে মাজুলীৰ সমাজজীৱনক বৈচিত্ৰ্যময় কৰি তুলিছে। সত্ৰীয়া গীত-মাত, খোল-তাল, নৃত্য, ভাওনা, নাম-কীৰ্তন আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ঐনিতমে মাজুলীৰ সাংস্কৃতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহৰ ভিতৰত মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প, বাঁহ-বেতৰ শিল্প, হস্ততাঁত আৰু নাও নিৰ্মাণ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি গোগোল গছ আৰু কুঁহিলা গছৰ পৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাও আছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প বিশেষকৈ চামগুৰি সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন পৌৰাণিক চৰিত্ৰৰ মুখা ইয়াত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাজুলীৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ভূমিকা পালন কৰে। নাম-কীৰ্তন, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক আলোচনা, সভা আৰু অন্যান্য সামূহিক কাৰ্যসূচী নামঘৰত অনুষ্ঠিত হয়। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰাত কৃষি, নদীকেন্দ্ৰিক যাতায়াত, মাছ ধৰা, তাঁতশিল্প আৰু সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। ==পৰিৱেশ আৰু প্ৰকৃতি== [[File:Assam 133.jpg|thumb|left|মাজুলীৰ জলাভূমি।]] মাজুলী এক বৃহৎ জলাভূমি অঞ্চল। ইয়াৰ জলাভূমিসমূহ বহু বিৰল আৰু বিপন্ন চৰাইৰ আশ্ৰয়স্থল, বিশেষকৈ শীতকালত অহা [[পৰিভ্ৰমী চৰাই]]সমূহৰ। ইয়াত [[বৰটোকোলা]], পেলিকান, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন আৰু [[শৰালি]] হাঁহকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা যায়। সন্ধিয়াৰ পিছত বনৰীয়া হাঁহ আৰু অন্যান্য জলচৰ চৰাই দূৰৱৰ্তী অঞ্চললৈ উৰি যায়।<ref>{{Cite book |last1=Cruz |first1=Cristina |url=https://books.google.com/books?id=Y_YvEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA94 |title=Soil Nitrogen Ecology |last2=Vishwakarma |first2=Kanchan |last3=Choudhary |first3=Devendra Kumar |last4=Varma |first4=Ajit |date=2021-05-24 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-71206-8 |language=en}}</ref> বৃহৎ উদ্যোগৰ অনুপস্থিতি আৰু নিয়মীয়া বৰষুণৰ বাবে দ্বীপটো তুলনামূলকভাৱে প্ৰদূষণমুক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Nath |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=qoFEPgAACAAJ |title=The Majuli Island: Society, Economy, and Culture |date=2009 |publisher=Anshah Publishing House |isbn=978-81-8364-056-5 |language=en}}</ref> অৱশ্যে মাজুলীৰ পাৰৰ ব্যাপক নদীখহনীয়াই দ্বীপটোৰ অস্তিত্বলৈ এক গুৰুতৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। মৌচুমী বানপানীৰ সময়ত খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে উজনিৰ ওচৰৰ নগৰাঞ্চলসমূহত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ মথাউৰিসমূহৰ কিছুমান অনাকাঙ্ক্ষিত প্ৰভাৱ পৰিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰবল সোঁতে দ্বীপটোৰ বৃহৎ অংশ খহাই নিয়া অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৮৫৩ চনত মাজুলীৰ মুঠ আয়তন প্ৰায় ১,১৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল। বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ভূমি খহনীয়াত বিলীন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯১ চনৰ পিছত ৩৫খনতকৈ অধিক গাঁও নদীখহনীয়াত বিলীন হৈছে। কিছুমান জৰীপত মাজুলী আগন্তুক ১৫–২০ বছৰৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হ'ব পাৰে বুলি আশংকা ব্যক্ত কৰা হৈছিল। এইটো প্ৰকাশিত পূৰ্বাভাস, দ্বীপটোৰ বিলুপ্তিৰ কোনো নিশ্চিত সময়সীমা নহয়।<ref>{{Cite book |last1=Phartiyal |first1=Binita |url=https://books.google.com/books?id=SC6oEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA64 |title=Climate Change and Environmental Impacts: Past, Present and Future Perspective |last2=Mohan |first2=Rahul |last3=Chakraborty |first3=Supriyo |last4=Dutta |first4=Venkatesh |last5=Gupta |first5=Anil Kumar |date=2023-01-17 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-13119-6 |language=en}}</ref> মাজুলী সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে ২.৫০ বিলিয়ন টকা, তৎকালীন হিচাপত প্ৰায় ৫.৫ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ, অনুমোদন দিছিল। জলসম্পদ বিভাগ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ব'ৰ্ডে বিগত কেইবাটাও দশক ধৰি খহনীয়া সমস্যাৰ সমাধানৰ চেষ্টা চলাই আহিছে যদিও বিশেষ সফলতা লাভ কৰা নাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ দক্ষিণ সীমাৰ কাষে কংক্ৰিটৰ আৱৰণযুক্ত চাৰিলেনযুক্ত পথ নিৰ্মাণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীতল খননৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। এই প্ৰকল্পত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি খেৰকটীয়া সুঁতিত দুটা জলদ্বাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখিত উৎসসমূহৰ সময়লৈ এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্প কাৰ্যকৰী হোৱা নাছিল। মাজুলীক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ বাবে [[ইউনেস্কো]]ৰ ওচৰত মনোনয়নো দাখিল কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-09-07 |title=Majuli's largest river island status to help UNESCO World heritage bid: Mahesh Sharma |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/assam-majulis-largest-river-island-stauts-unesco-world-heritage-union-culture-minister-mahesh-sharma-3017429/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> স্থানীয় পৰিৱেশকৰ্মী [[যাদৱ পায়েং]]ই দ্বীপটোৰ খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে প্ৰায় ৫৫০ হেক্টৰ অঞ্চলত গছ ৰোপণ কৰি "মলাই অৰণ্য" গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2023-03-21 |title='Forest man of India' wants tree plantation to be taught at schools in world |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/forest-man-of-india-wants-tree-plantation-to-be-taught-at-schools-in-world/article66644889.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> পূৰ্বতে এই অঞ্চলৰ বৃহৎ অংশ খহনীয়াৰ আশংকা থকা উন্মুক্ত বালিচৰ আছিল। পায়েঙৰ বনানীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাত অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান এই অৰণ্য হাতী, বাঘ, হৰিণ আৰু শগুণকে ধৰি বিভিন্ন বন্যপ্ৰাণীৰ আশ্ৰয়স্থল।<ref>{{cite web |last1=Kalita |first1=Jitu |title=India Man Plants Forest Bigger Than Central Park to Save His Island |url=http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |url-status=dead |archive-date=20 October 2014 |website=National Geographic |publisher=National Geographic Society |access-date=24 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archivedate=20 October 2014 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |date=17 May 2017 |title=How one man saved an island and brought its animals back |url=https://en.newsner.com/news/how-one-man-saved-an-island-and-brought-its-animals-back/ |agency=Newsner}}</ref> ===জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভাবুকি=== জলাভূমিৰ সংকোচন আৰু চৰম জলবায়ুগত পৰিস্থিতিৰ ফলত মাজুলী সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=D. T. E. |date=2016-06-28 |title=Disappearing Majuli, India's first river island district |url=https://www.downtoearth.org.in/environment/disappearing-majuli-india-s-first-river-island-district-54610 |access-date=2025-04-03 |website=Down To Earth |language=en}}</ref><ref name="Tandon">{{Cite web |last=Tandon |first=Aditi |date=2024-04-15 |title=Majuli's shrinking wetlands and their fight for survival |url=https://india.mongabay.com/2024/04/majulis-shrinking-wetlands-and-their-fight-for-survival/ |access-date=2025-04-03 |website=Mongabay-India |language=en-US}}</ref> দ্বীপটোৱে বৰ্ধিত বানপানী,<ref name="Tandon"/> নদীখহনীয়া,<ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বাসস্থানচ্যুতি, অভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন আৰু কৃষি উৎপাদনশীলতা হ্ৰাসৰ দৰে সমস্যাৰো সন্মুখীন হৈছে।<ref name=":4"/> ==অৰ্থনীতি== ===কৃষি আৰু অন্যান্য উদ্যোগ=== [[কৃষি]] মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান ভিত্তি। ধান ইয়াৰ মুখ্য কৃষিজাত উৎপাদন। দ্বীপটোত এশৰো অধিক প্ৰজাতিৰ ধানৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কোমল চাউল, বাওধান আৰু আঠাযুক্ত চাউল উল্লেখযোগ্য। এই চাউলসমূহ পৰম্পৰাগত জলপান আৰু [[পিঠা]] প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কৃষিৰ উপৰি হস্ততাঁত, মাছ ধৰা, দুগ্ধ উৎপাদন, [[মৃৎশিল্প]] আৰু নাও নিৰ্মাণ মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ আন গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>[http://www.assamlog.com ''The Only Govt Jobs updates website open from Majuli''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501122301/http://assamlog.com/ |date=1 May 2017}}</ref> [[File:Jengraimukh paddy field.jpg|thumb|জেংৰাইমুখৰ এখন ধাননি পথাৰ।]] মাজুলীৰ গাঁও অঞ্চলত হস্ততাঁত বহু পৰিয়ালৰ অন্যতম জীৱিকাৰ উপায়। পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাসকলে তাঁতশালত বিভিন্ন বস্ত্ৰ বয়। মাজুলীৰ অধিবাসীসকল নাও চলোৱা আৰু নদীপথৰ যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰতো দক্ষ। দ্বীপটোৰ নদীকেন্দ্ৰিক ভৌগোলিক অৱস্থাৰ বাবে নাও নিৰ্মাণ আৰু নাও চলোৱাৰ পৰম্পৰাই স্থানীয় অৰ্থনীতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ===শিক্ষা=== মাজুলীৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ [[অসম চৰকাৰ]]ৰ অধীনত পৰিচালিত হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ]]ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত।<ref>{{cite web |title=Welcome to Assam State School Education Board (ASSEB) |url=https://asseb.in/ |website=asseb.in |access-date=19 September 2025}}</ref> দ্বীপটোত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়]], ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, [[মাজুলী মহাবিদ্যালয়]], [[জেংৰাইমুখ মহাবিদ্যালয়]], ৰঙাচাহী মহাবিদ্যালয় আৰু পূব মাজুলী মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য। ===পৰ্যটন=== [[File:Majuli Island (103).jpg|thumb|মাজুলীৰ বিভিন্ন অঞ্চল চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে জনপ্ৰিয়।]] মাজুলী [[যোৰহাট]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। পৰ্যটকসকলে যোৰহাটৰ নিমাতী ষ্টীমাৰ ঘাটৰ পৰা বাছ আৰু ফেৰী ব্যৱহাৰ কৰি দ্বীপটোলৈ যাব পাৰে। যাতায়াতৰ মাধ্যম সলনি কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে এই যাত্ৰাত তিনিঘণ্টাতকৈ অধিক সময় লাগিব পাৰে। মাজুলীৰ ওচৰৰ প্ৰধান নগৰসমূহৰ ভিতৰত [[উত্তৰ লখিমপুৰ]], [[গোলাঘাট]], [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[ডিব্ৰুগড়]] উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |date=2005-10-06 |title=Manufacturing identities? |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30206559.ece |access-date=2023-11-02 |website=Frontline |language=en}}</ref> মাজুলীৰ প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত বৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহ উল্লেখযোগ্য। মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প আৰু হাতেৰে বোৱা মেখেলা-চাদৰৰ দৰে বস্ত্ৰশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে বিশেষ আকৰ্ষণ। দ্বীপটোত আলি আই লৃগাং, পালনাম, ফলকু আৰু পৰাগ উৎসৱকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Mody |first=Sri Anuj |url=https://books.google.com/books?id=OLNsEAAAQBAJ&dq=Madhya+Majuli+Tourism&pg=PA29 |title=Socio-economic and environment impacts of tourism |last2=Borah |first2=Philip |publisher=Archers & Elevators Publishing House |isbn=978-93-90996-34-6 |language=en}}</ref> নৱেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ অনুকূল বতৰ আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ অধিক উপস্থিতিৰ বাবে মাজুলীৰ দক্ষিণ অংশ চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।<ref>{{Cite web |title=World's largest river island is in India! |url=https://www.indiatoday.in/travel/destinations/story/worlds-largest-river-island-is-in-india-assam-majuli-307702-2016-02-08 |access-date=2023-11-03 |website=India Today |date=8 February 2016 |language=en}}</ref> চৰাই নিৰীক্ষণৰ আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চাকুলি বিল, ভেৰকী বিল আৰু মগুৰমাৰী বিল অন্যতম।<ref>{{Cite book |last=Phukon |first=Pallabita Bora |url=https://books.google.com/books?id=qNJGEAAAQBAJ&dq=Majuli+There+are+three+locales+for+birdwatching&pg=PT114 |title=Jajabor: Wanderlust Assam |date=2021-10-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68538-338-1 |language=en}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত তলৰ স্থানসমূহকো মাজুলীৰ পৰ্যটন আকৰ্ষণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। * চৰাইচোং * ৰাওনা পুখুৰী * চামগুৰিৰ মুখাশিল্প * মাজুলীৰ সত্ৰসমূহ * ৰাস মহোৎসৱ মাজুলীত চাৰিদিনীয়াকৈ উদ্‌যাপিত মাজুলী মহোৎসৱো পৰ্যটনৰ এক উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ। এই উৎসৱত দ্বীপটোৰ পৰম্পৰাগত কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===যাতায়াত=== [[File:Way To Majuli.jpg|thumb|right|200px|যোৰহাটৰ পৰা মাজুলীলৈ যোৱাৰ পথ।]] মাজুলীৰ সৈতে অসমৰ মূল ভূখণ্ডৰ যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে নদীপথৰ ফেৰী সেৱা। [[যোৰহাট]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]]—দুয়ো দিশৰ পৰা মাজুলীলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। যোৰহাটৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে নগৰখনৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত নিমাতী ঘাটলৈ বাছ বা টেক্সীৰে যাব লাগে। তাৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ মাজুলীৰ বিভিন্ন ফেৰীঘাটলৈ যাব পাৰি। নিমাতী ঘাটৰ পৰা মাজুলীৰ কমলাবাৰী, অফলামুখ, শালমৰা, ফুলনি বা বগৰীগুৰি, দক্ষিণপাট আৰু চুমৈমাৰী আদি ঘাটলৈ ফেৰী চলাচলৰ ব্যৱস্থা আছে। ফেৰীসমূহত যাত্ৰীৰ লগতে কিছুমান লঘু যানবাহনো পাৰাপাৰ কৰিব পৰা যায়। ভাৰতীয় আভ্যন্তৰীণ জলপথ প্ৰাধিকৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰোল-অন/ৰোল-অফ বা ৰ'-ৰ' ফেৰী সেৱাই ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ মাজুলী বন্দৰলৈ যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সেৱাত কম গভীৰ পানীত চলিব পৰা দুখন জাহাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিখন জাহাজে প্ৰায় ২০০ গৰাকী যাত্ৰী, চাৰিখন গাড়ী আৰু দুখন ট্ৰাক কঢ়িয়াব পাৰে। নদীপথৰ উপৰি মাজুলী আৰু যোৰহাটৰ মাজত পোনপটীয়া স্থলপথৰ যোগাযোগ স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে এখন দুইলেনযুক্ত দলং নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০২১ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দলংখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ হয়। দলংখনে নিমাতী ঘাট আৰু কমলাবাৰী অঞ্চলক সংযোগ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.timesnownews.com/india/article/importance-of-mahabahu-brahmaputra-project-bhumi-pujan-majuli-bridge-on-pm-modi-itinerary-on-18-february-inauguration-jogighopa-foundation-stone/721374 |title=Importance of Mahabahu-Brahmaputra project, Majuli bridge on PM Modi itinerary on 18 February explained |date=17 February 2021}}</ref> লখিমপুৰৰ পৰা মাজুলীলৈ যাবলৈ লুইত আৰু খাবলু নামৰ দুটা ঘাট পাৰ হ'বলগীয়া হয় বুলি পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। [[বিহপুৰীয়া]] হৈ মাজুলীলৈ যোৱা আন এটা পথো আছে। এই পথ তুলনামূলকভাৱে সুচল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ বালিচাপৰীৰ পৰা ধূনাগুৰি ঘাট পাৰ হৈ লখিমপুৰ জিলালৈ নিয়মীয়া যানবাহন চলাচলৰ ব্যৱস্থাও আছে। [[বগীবিল দলং]] নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ধেমাজি আৰু ঢকুৱাখনা হৈ মাজুলীলৈ যোৱাৰ বাবে সকলো বতৰৰ উপযোগী এক বিকল্প পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ উপৰি [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ–ঢকুৱাখনা পথেৰে মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। এই যাতায়াত ব্যৱস্থাসমূহে মাজুলীৰ অধিবাসী আৰু পৰ্যটকসকলৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে যোগাযোগত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File:Raas Majuli 1.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ এক দৃশ্য File:Raas Majuli 2.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ আন এক দৃশ্য File:Mask Raas Majuli.jpg|মাজুলীৰ ৰাসত ব্যৱহৃত মুখা File:Kamalabari Satra.jpg|[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] File:Dakhinpat Temple.jpg|[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] File:Filial Piety Rituals.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰত পূজা File:Assam 098.jpg|[[আউনীআটী সত্ৰ]]ত গৰুড়ৰ মূৰ্তি File:Aauniati satra gate.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Majuli Island , Assam (19).jpg|কমলাবাৰী ডাকঘৰ File:Sotro of Majuli.jpg|মাজুলীৰ সত্ৰ-সংস্কৃতি File:Dakhinpat Satra.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:সত্ৰ.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:অফলামুখ.jpg|অফলামুখ–নিমাতী ফেৰী সেৱা </gallery> ==লগতে চাওক== * [[মাজুলী জিলা]] * [[মাজুলী বিধানসভা সমষ্টি]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Majuli|মাজুলী}} * [https://web.archive.org/web/20030409100449/http://www.majuli.org/ Majuli.org] — Majuli Island Protection & Development Council (MIPDC) * [https://www.majuliislands.com/ MajuliIslands.com] — মাজুলী সম্পৰ্কীয় তথ্য * [https://web.archive.org/web/20150321060222/http://www.majuli.org/ মাজুলীৰ ঐতিহাসিক ৱেবছাইট] * [https://web.archive.org/web/20060502183309/http://www.cfar.umd.edu/~venu/NFI/majuli.html Life in Majuli] * [https://web.archive.org/web/20020204073652/http://members.tripod.com/majuli/sanjoy/majinfo.htm Culture of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20120715044404/http://www.1upindia.com/states/assam/cities.html Satras of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20210309114353/http://www.majuli.info/ World's Largest River Island] * [https://jorhat.nic.in/dmp11-12.pdf Disaster Management Plan 2011–12, Jorhat District] {{অসম}} {{যোৰহাট জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:নদী দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:মাজুলী|*]] ps48ragnk04xj7oteohsic0dr0817rm 648182 648181 2026-10-27T15:48:05Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 648182 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = মাজুলী | image = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Doriya River of Majuli.jpg | alt1 = | image2 = Sky lamps at Sri Sri Auniati Satra, Majuli.jpg | alt2 = | image3 = Majuli - The largest river island.jpg | alt3 = | image4 = Majuli Island.jpg | alt4 = | image5 = | alt5 = | image6 = | alt6 = | image7 = | alt7 = | image8 = | alt8 = | image9 = | alt9 = }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: মাজুলীৰ দৰিয়া নদী; খেৰকটীয়া নদী; ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি | image_size = 200px | pushpin_map = India Assam | pushpin_caption = | nickname = <!-- India's First River Island District --> | location = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | coordinates = {{Coord|27|00|N|94|13|E|region:IN|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 880 | length_km = | width_km = | highest_mount = | elevation_m = 84.5 | country = দেশ {{flag|India}} | country_admin_divisions_title = ৰাজ্য | country_admin_divisions = [[অসম]] | country_admin_divisions_title_1 = জিলা | country_admin_divisions_1 = [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 167,304 | population_as_of = 2011 | density_km2 = 300 | ethnic_groups = মিচিং, দেউৰী, কৈৱৰ্ত, সোণোৱাল কছাৰী, কোচ, আহোম, চুতীয়া, কলিতা, গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত আৰু নাথ (যোগী) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 785102, 785104, 785105, 785110, 785106 | area_code_type = Telephone code | area_code = 03775 | registration_plate = AS-29 | additional_info = }} '''মাজুলী''' (ইংৰাজীত ''Majuli'' বা ''Majoli'') হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যত অৱস্থিত সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ। দ্বীপটোৰ দক্ষিণ আৰু পূবে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]], পশ্চিমে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি আছে। উত্তৰ পাৰৰ সেই সুঁতিক খেৰকটীয়া সুঁতি বোলা হয়।<ref>{{Cite web |title=MAJULI CULTURAL LANDSCAPE REGION |url=http://majulilandscape.gov.in/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20230327004127/http://majulilandscape.gov.in/ |archive-date=2023-03-27 |access-date=2026-08-26 |website=majulilandscape.gov.in}}</ref> ইয়াত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ লগতে আন বহু সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। মাজুলী অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। [[যোৰহাট]]ৰ পৰা ফেৰী বা নাৱেৰে মাজুলীলৈ আহিব পাৰি; যোৰহাট [[গুৱাহাটী]]ৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ২৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html World Heritage Nominee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423073732/http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html |date=23 April 2016 }}, ''India-north-east.com''</ref> ২০১৬ চনত মাজুলী ভাৰতৰ প্ৰথমখন দ্বীপভিত্তিক জিলা হিচাপে স্বীকৃত হয়। ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ৰ কাৰ্যকালত ইয়াক পূৰ্বৰ [[যোৰহাট জিলা]]ৰ মহকুমাৰ পৰা পৃথক জিলা কৰা হয়; তেতিয়া অসমৰ জিলাৰ সংখ্যা ৩৩খন হয়। মাজুলী ২০০৪ চনৰ মাৰ্চৰ পৰা [[ইউনেস্কো]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাব্য তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; ই চূড়ান্ত বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি নহয়। মাজুলীক সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হোৱা বাবে ‘‘সত্ৰ নগৰী’’ বুলিও কোৱা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০০১ চনত আয়তন ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু ২০১২ চনত ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছিল; এই পৰস্পৰ পৃথক জৰীপ আৰু আয়তনৰ সংজ্ঞা একে নহ’বও পাৰে, সেয়েহে নিৰ্ভৰযোগ্য জৰীপৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।<ref name=":0">{{cite news |last1=Majuli |first1=District |title=World's largest river island, Majuli, becomes India's first island district |url=https://www.firstpost.com/india/worlds-largest-river-island-majuli-becomes-indias-first-island-district-2995952.html |access-date=13 September 2016 |agency=FP India |date=8 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |access-date=2025-09-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=2004 |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |agency=UNESCO |access-date=18 December 2021}}</ref> ==বৃহত্তম নদীদ্বীপ== ''[[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ]]''-এ মাজুলীক বিশ্বৰ বৃহত্তম অন্তৰ্দেশীয় নদীদ্বীপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। দ্বীপটোৰ উত্তৰে সোৱণশিৰি আৰু দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ। অৱশ্যে ''এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা''-ই [[ব্ৰাজিল]]ৰ বানানাল দ্বীপক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Samrat |date=2017-07-01 |title=Samrat follows the trail of the mighty Brahmaputra |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/unbraiding-the-brahmaputra/article19192861.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Largest river island {{!}} Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |access-date=2025-06-26 |website=www.guinnessworldrecords.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Bananal-Island |title=Bananal Island &#124; Amazon Rainforest, Wildlife & Conservation &#124; Britannica |date=2 March 2024}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== মাজুলী নামৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যা অনুসৰি ই বৈ যোৱা নদীৰ মাজত থকা বহল চাপৰি বা দ্বীপক বুজায়। সাহিত্যিক অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাই বিকল্প ব্যাখ্যাত ‘‘মা’’ক লক্ষ্মী আৰু ‘‘জুলী’’ক জোলোঙা বা ভঁৰালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি মাজুলীক শস্য-মৎস্যেৰে সমৃদ্ধ ‘‘মা লক্ষ্মীৰ ভঁৰাল’’ হিচাপে বুজাইছিল। এইটো লোকব্যুৎপত্তিগত ব্যাখ্যা, প্ৰমাণিত ভাষাতাত্ত্বিক সিদ্ধান্ত নহয়। নকুল চন্দ্ৰ ভূঞাৰ বৰ্ণনাত জয়ধ্বজ সিংহৰ কালত মাজুলী উপদ্বীপৰ পৰা নদীদ্বীপ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। অষ্টাদশ শতিকাৰ জে. পি. ৱেডৰ বিৱৰণত মাজুলীৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৱেডৰ নামেৰে মাজুলীৰ দীঘ ১৬০ ব্ৰিটিছ মাইল আৰু প্ৰস্থ ৬০ ব্ৰিটিছ মাইল বুলি উল্লেখ আছে; তদুপৰি Gazetteer of Bengal and North East India-ৰ নামেৰে ১৯০১ চনত দ্বীপৰ আয়তন ৪৮৫ বৰ্গমাইল বুলি দিয়া আছে। এই পৰিমাপসমূহৰ মূল উৎস আৰু একক পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।<ref>নকুল চন্দ্ৰ ভূঞা ৰচনা সমগ্ৰ</ref> ==ইতিহাস== ===দ্বীপটোৰ উৎপত্তি=== [[File:Majuli and Dihing in Assam et Boutan (1827).png|thumb||upright=1.5|ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনৰ ১৮২৭ চনৰ ''Assam et Boutan'' মানচিত্ৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াত মাজুলীৰ উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। দিহিং নদীক পশ্চিমলৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চল অভিমুখে বৈ যোৱা আৰু ধনশিৰি নদীক উপনৈ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।]] মাজুলী হৈছে অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত অৱস্থিত এটা দীঘলীয়া আৰু ঠেক নদীদ্বীপ। বানপানী আৰু নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা ভূ-আকৃতিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাধ্যমেৰে দ্বীপটোৰ সৃষ্টি হৈছিল। দ্বীপটো দুটা নদীপথৰ মাজত অৱস্থিত—উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে [[দিহিং নদী|বুঢ়ীদিহিং]]ৰ পূৰ্বৰ নদীপথ। এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ দিহিং পৰস্পৰৰ ওচৰা-ওচৰিকৈ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছিল। ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো মাজুলীৰ ঐতিহাসিক নদী-পৰিৱেশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> গৱেষক টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো মাজুলীৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ নদীপথৰ ঐতিহাসিক নামৰ নিদৰ্শন পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত মাজুলীৰ উত্তৰফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। মানচিত্ৰখনত দিহিং নদী উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে পশ্চিমলৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চল অভিমুখে বৈ যোৱা আৰু বাটত ধনশিৰি নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |last=Vandermaelen |first=Philippe |title=Assam et Boutan |series=Atlas Universel, Asie no. 84 |year=1827 |publisher=Ph. Vandermaelen |location=Brussels |scale=1:1,641,836 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~25150~990040:Assam-et-Boutan--Asie-84- }}</ref> ১৬৬১ চনৰ পৰা ১৬৯৬ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত কেইবাটাও ভূমিকম্পই অঞ্চলটোৰ নদীব্যৱস্থাত পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=lTvmPLv5_V0C&q=ratanpur&pg=PA21] ''Agrarian System of Medieval Assam'', Jahnabi Gogoi, p. 21.</ref> ১৭৫০ চনত হোৱা এক প্ৰলয়ংকৰী বানপানীৰ ফলত অঞ্চলটোৰ নদীপথৰ ব্যাপক পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই বানপানীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰ এটা অংশক পূৰ্বৰ সংগমস্থলীৰ প্ৰায় ১৯০ কিলোমিটাৰ উজনিত দিহিঙৰ নদীপথেৰে বোৱাই নিয়া বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169555X03002666 J. N. Sarma, "Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India".]</ref><ref>[http://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf S. K. Phukan, ''A Linguistic Study of 24 Places of Assam'', p. 299.]</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ সুঁতিটো বুঢ়ী সুঁতি আৰু উত্তৰৰ সুঁতিটো লুইত সুঁতি নামেৰে পৰিচিত হয়। কালক্ৰমত লুইত সুঁতিৰ পানীৰ পৰিমাণ কমি ই খেৰকটীয়া সুঁতিলৈ পৰিণত হয়, আনহাতে বুঢ়ী সুঁতি বিস্তৃত হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বৰ্তমানৰ মূল নদীপথত পৰিণত হয়।<ref name=":2">{{Cite web |title=District at a glance Details Page {{!}} Majuli District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://majuli.assam.gov.in/about-district/district-glance |access-date=2023-11-02 |website=majuli.assam.gov.in}}</ref> ===চুতীয়া যুগ=== দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ ভূখণ্ড, যি বৰ্তমানৰ মাজুলীৰ অধিকাংশ অঞ্চলৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, প্ৰথমতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE ''Assam Buranji'' (SM), p. 9.]</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |page=532 |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56).}}</ref> দেওধাই অসম বুৰঞ্জী অনুসৰি চুতীয়া ৰজা‌ ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত নিজৰ ৰাজধানী ''ৰতনপুৰ'' গঠন কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji, p.165</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, চুতীয়া বিষয়া মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই দিহিং–মাজুলী অঞ্চলত আহোমসকলৰ আক্ৰমণৰ বাতৰি পাই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে সৈন্য লৈ আগবাঢ়িছিল। চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজত মাজুলী অঞ্চলৰ ''দিহিংমুখ'' (বৰ্তমানৰ দক্ষিণ মাজুলী), ''দিখৌমুখ'', ''চিৰাআটি''{{efn|''চিৰাআটি'' সম্ভৱতঃ ব্ৰিটিছ যুগৰ মানচিত্ৰত মধ্য মাজুলীৰ এখন ঠাই হিচাপে উল্লেখ থকা ''চিৰিআটি'' হ'ব পাৰে।}} আৰু ''চেৰোৱাকটা''ত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত ''দিহিংমুখ'' বৰ্তমানৰ বোকাখাত–কাজিৰঙা অঞ্চলৰ (লখৌ–মহুৰা) ওচৰত অৱস্থিত আছিল, য'ত দিহিং নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।{{efn|১৮২৫–১৮২৮ চনৰ জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰত পৰাৰ আগতে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দৈচাই নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মহুৰা নামৰ ঠাইৰ ওচৰত মূল নদীত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনৰ মীৰজুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত লখৌক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ অনুসৰি, সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰেদি বৈ গৈছিল। আনহাতে দিহিং নদী বৰ্তমান মাজুলীৰ দক্ষিণে থকা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপথেৰে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত উত্তৰৰ নদীপথৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert|title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/128 132]}}</ref>}} কোচ যুগৰ গ্ৰন্থ ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত এই অঞ্চল পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকাৰ এক পৰম্পৰাগত বৰ্ণনা পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[নৰনাৰায়ণ]] মাজুলীৰ পৰা [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল আৰু সেই স্থানত (''সিঠাৱে'') পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাই শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত আহোমসকলে কেনেকৈ ছলেৰে চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰিছিল, তাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |last=Daivajna |first=Baladev Suryakhari |title=Darrang Raj Vamsavali |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |publisher=Bani Prakash |location=Pathsala |year=1973 |pages=73–74 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452606/page/72/mode/2up}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত অতিৰিক্তভাৱে উল্লেখ আছে যে চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত ৰতনপুৰ নামৰ এখন ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। এইটো পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক দাবী; ইয়াৰ সঠিক স্থান আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। পুৰণি অসমীয়া খচৰাত ১৫১৩–১৫২২ চনৰ ভিতৰত চিৰাআটি, দিখৌমুখ, চেৰোৱাকটা আৰু দিহিংমুখত চুতীয়া–আহোম যুদ্ধ সংঘটিত হোৱা আৰু ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু মাজুলী দ্বীপৰ উৎপত্তিৰ পূৰ্বে ইয়াৰ সম্ভাব্য পুৰণি গতিপথৰ মানচিত্ৰ।<ref>Jogendra Nath Sarma, "A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam", in ''Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region'', Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] ===আহোম যুগ=== আহোমসকলৰ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ]] পিছত মাজুলী অঞ্চলক আহোম ৰাজ্যৰ ''মুং-ক্লাং'' বা দিহিং প্ৰদেশ হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয়। এই প্ৰদেশৰ শাসনভাৰ দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হয়। [[চুহুংমুং]] ৰজাই ১৫২৫ চনত এই পদবী সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>Edward Gait, ''A History of Assam'', p. 86: "In 1525, Suhungmung proceeded in person to the Dihing country and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing, and Banlung."</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই নিযুক্তিৰ সৈতে খেওখেন নামৰ এজন আহোম সেনাপতিক সম্পৰ্কিত কৰি ১৫২৬ চন উল্লেখ কৰা হৈছে। দুয়োটা তাৰিখৰ পাৰ্থক্য বুৰঞ্জীৰ মূল পাঠৰ সৈতে মিলাই পৰীক্ষা কৰা উচিত। ১৫৬৩ চনত মাজুলীত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ মাজত এখন [[মাজুলীৰ সন্ধি|সন্ধি]] স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই সন্ধিৰ ফলত আহোমসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সোৱণশিৰি নদীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চল কোচসকলক এৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, C. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58}}</ref><ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=80}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই মাজুলীত মেৰাগড় নামৰ এটা গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৭৬৯–১৭৮০ চনলৈ শাসন কৰা আহোম ৰজা [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই ১৭৭৬ চনত প্ৰদান কৰা এখন দানপত্ৰত ''মাজুলী প্ৰদেশ'' আৰু ইয়াৰ কমলাবাৰী সত্ৰ, অগ্নিচাপৰি, গজলা সত্ৰ আৰু টুনী নদীৰ উল্লেখ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মাজুলী হৌহা নামৰ এজন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।<ref>{{Cite book |title=Nityananda Gogoi, Historical Geography of Medieval Assam |pages=271}}</ref> ষোড়শ শতিকাত সমাজসংস্কাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ আগমনৰ পিছত মাজুলী অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ নেতা শংকৰদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ লগতে দ্বীপটোত [[সত্ৰ]] স্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু কলাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web |last1=Brahma |first1=Debajit |last2=Poovaiah |first2=Ravi |title=Majuli – Pilgrimage Island of Assam: Art Forms of Satra Monasteries |publisher=IDC School of Design, IIT Bombay |website=D'source |access-date=25 August 2026 |url=https://www.dsource.in/resource/majuli-pilgrimage-island-assam/introduction}}</ref> সত্ৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত মাজুলী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয় আৰু এই ভূমিকা কেইবা শতিকা ধৰি অব্যাহত থাকে। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত আৰু ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো দ্বীপটো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত হৈ থাকে। ইয়াক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ হিচাপেও স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |last1=Majuli |first1=River Island |title=Largest river island |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |website=Guinness World Records |access-date=6 September 2016}}</ref> ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত মাজুলীত ব্যাপক নদীখহনীয়া সংঘটিত হয় আৰু ইয়াৰ আয়তন যথেষ্ট হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite news |last=Yardley |first=Jim |date=14 April 2013 |title=A Capricious River, an Indian Island's Lifeline, Now Eats Away at It |url=https://www.nytimes.com/2013/04/15/world/asia/indian-island-shrinks-as-brahmaputra-swells-and-sways.html |work=The New York Times |location=Majuli, India}}</ref> ১৭৯০ৰ দশকত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ১,৩০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Neo-Vaishnavism to Insurgency: Peasant Uprisings and Crisis of Feudalism in Late 18th Century Assam |date=1984 |page=30 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3262}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ ইয়াৰ আয়তন সামান্য হ্ৰাস পাই প্ৰায় ১,২৫৫ বৰ্গকিলোমিটাৰ হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |date=3 May 2004 |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 |bibcode=2004Geomo..60....1S}}</ref> ইংৰাজী খচৰাত ২০২৪ চনলৈ অব্যাহত খহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰলৈ হ্ৰাস পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Majuli, world's largest river island is shrinking and sinking |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/majuli-worlds-largest-river-island-is-shrinking-and-sinking-181678-2014-02-18 |author=Manogya Loiwal |date=18 February 2014 |access-date=5 April 2016}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== মাজুলী অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত। পুৰণি ভৌগোলিক বৰ্ণনা অনুসৰি ইয়াৰ অৱস্থান ২৬°৪৮′ৰ পৰা ২৭°১২′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°৩৯′ৰ পৰা ৯৪°৩৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ ভিতৰত।<ref>''Gazetteer of Bengal and North East India''.</ref> দ্বীপটোৰ দক্ষিণে যোৰহাট আৰু গোলাঘাট অঞ্চল, উত্তৰে লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি অঞ্চল আৰু পূব দিশত শিৱসাগৰ অঞ্চল অৱস্থিত। ইয়াৰ সমতলভূমিৰ আকৃতিক শিলিখা ফলৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ ভৌগোলিক আয়তন সময়ৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীখহনীয়াৰ ফলত সলনি হৈ আহিছে। পুৰণি তথ্যত ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ১,২৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০১২ চনত আয়তন প্ৰায় ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, অন্যান্য প্ৰকাশিত উৎসত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে। এই পৰিমাপসমূহ বেলেগ সময়ৰ জৰীপ বা ভূমিৰ সংজ্ঞাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ'ব পাৰে; সেয়েহে সেইবোৰক একে সময়ৰ পোনপটীয়া তুলনাযোগ্য পৰিসংখ্যা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ===জলবায়ু=== মাজুলীৰ জলবায়ু উপক্ৰান্তীয় মৌচুমী প্ৰকৃতিৰ। মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত গ্ৰীষ্মকাল সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা হয়, আনহাতে শীতকালত বৰষুণ আৰু উষ্ণতা কমি ঠাণ্ডা বাঢ়ে। ঋতু অনুসৰি তাপমাত্ৰা আৰু বায়ুচাপৰ পৰিৱৰ্তনে মৌচুমী বায়ুপ্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখিত পৰিসংখ্যা অনুসৰি, গ্ৰীষ্মকালত মাজুলীৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ২২°ৰ পৰা ৩৪° চেলছিয়াছ আৰু শীতকালত প্ৰায় ১০°ৰ পৰা ১২° চেলছিয়াছৰ ভিতৰত থাকে। নিয়মীয়া মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ২০০ৰ পৰা ৩০০ ছেণ্টিমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট জৰীপকাল আৰু বতৰবিজ্ঞানৰ উৎস নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ==সংস্কৃতি আৰু জনগাঁথনি== ===নৱবৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ=== [[File:Majuli Island (45).jpg|thumb|কমলাবাৰী অঞ্চলৰ দৃশ্য।]] মাজুলী দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হৈ আহিছে। পঞ্চদশ শতিকাত মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য [[মাধৱদেৱ]]ৰ নেতৃত্বত অসমত এই ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ বিকাশ ঘটে। শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বহু সত্ৰই আজিও অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা বহন কৰি আছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, কছাৰীসকলৰ সৈতে বাৰভূঞাসকলৰ সংঘাতৰ পিছত শংকৰদেৱে বৰদোৱা এৰি প্ৰথমে বিশ্বনাথ অঞ্চলত কিছুদিন আশ্ৰয় লৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ উজাই গৈ কেইবাটাও স্থানত অৱস্থান কৰাৰ অন্তত মাজুলীৰ ধূঁৱাহাট–বেলগুৰিত আশ্ৰয় লয়। ইয়াতেই তেওঁ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পশ্চিম মাজুলীৰ বেলগুৰিত অৱস্থান কৰাৰ সময়ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হয়। এই ঐতিহাসিক সাক্ষাৎক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যত ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই সাক্ষাৎ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, শংকৰদেৱে মাজুলীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথমখন সত্ৰ আছিল বেলগুৰি সত্ৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত মাজুলীত মুঠ ৬৫খন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। অসমৰ প্ৰায় ৬৬৫খন পুৰণি সত্ৰৰ ভিতৰত ৬৫খন মাজুলীত অৱস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে এই ৬৫খনৰ ভিতৰত বৰ্তমান মাত্ৰ ২৩খন সত্ৰ সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে বুলি ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৩৭ শকৰ বাৰিষাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াত ঐতিহাসিক বেলগুৰি সত্ৰখন বিলীন হোৱাৰ পিছত সত্ৰখন লখিমপুৰৰ কাচিকটালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। এই শক তাৰিখটো মূল ঐতিহাসিক উৎসৰ সৈতে মিলাই চোৱাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমীয়া সমাজত সত্ৰসমূহ কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাস্থলী নহয়; এইবোৰ সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, নাট্যকলা, চিত্ৰকলা আৰু সামাজিক জীৱনৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। সত্ৰৰ জৰিয়তে শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা ভক্তিধৰ্ম আৰু নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ মাজুলীৰ চাৰিখন প্ৰধান সত্ৰ—আউনীআটী, কমলাবাৰী, গড়মূৰ আৰু দক্ষিণপাট—অসমীয়া ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ====প্ৰধান সত্ৰসমূহ==== [[File:Majuli Island (117).jpg|thumb|কমলাবাৰী সত্ৰ।]] মাজুলীৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান সত্ৰসমূহৰ ভিতৰত তলৰ সত্ৰকেইখন উল্লেখযোগ্য। ;[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] :দক্ষিণপাট সত্ৰ বনমালীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন ৰাসলীলা উদ্‌যাপনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ৰাস মহোৎসৱ অসমৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। দক্ষিণপাট সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু আন বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। ;[[গড়মূৰ সত্ৰ]] :গড়মূৰ সত্ৰ লক্ষ্মীকান্তদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন গড়মূৰ বৰসত্ৰ আৰু গড়মূৰ সৰুসত্ৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত। দুয়োটা ভাগতে শৰৎ ঋতুৰ শেষৰফালে ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। সত্ৰখনত পুৰণি যুদ্ধাস্ত্ৰ, বিশেষকৈ বৰতোপ সংৰক্ষিত আছে। ;[[আউনীআটী সত্ৰ]] :আউনীআটী সত্ৰ নিৰঞ্জন পাঠকদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াত পালনাম আৰু অপ্সৰা নৃত্যৰ বিশেষ চৰ্চা হয়। সত্ৰখনত প্ৰাচীন অসমীয়া শিল্পসামগ্ৰী, পাত্ৰ, অলংকাৰ, হস্তশিল্প আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ এক বৃহৎ সংগ্ৰহ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধ অনুসৰি, সত্ৰখনৰ ১২৫গৰাকী শিষ্য আৰু বিশ্বজুৰি সাত লাখতকৈ অধিক অনুগামী আছে। ;[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] :কমলাবাৰী সত্ৰ বদলা পদ্ম আতাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ কলা, সংস্কৃতি, সাহিত্য আৰু শাস্ত্ৰীয় অধ্যয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ শাখা উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰই দেশ-বিদেশত সত্ৰীয়া কলাৰ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কমলাবাৰী সত্ৰৰ নাওশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ;নৰসিংহ সত্ৰ :আহোম স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্ত সিংহই ১৭৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এলেঙী নৰসিংহ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান। ;বেঙেনাআটী সত্ৰ :বেঙেনাআটী সত্ৰ শংকৰদেৱৰ মাহীমাকৰ নাতি মুৰাৰীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহশালা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ এক উন্নত কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াত আহোম স্বৰ্গদেউ [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সোণেৰে নিৰ্মিত ৰাজকীয় পোছাক আৰু এখন সোণৰ ৰাজছত্ৰ সংৰক্ষিত আছে।<ref name=":4">{{Cite web |last=Das |first=Bijoyeta |title=The slow death of India's Majuli Island |url=https://www.aljazeera.com/features/2013/8/19/the-slow-death-of-indias-majuli-island |access-date=2023-11-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ;চামগুৰি সত্ৰ :চামগুৰি সত্ৰ ভাৰতৰ মুখাশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰখ্যাত। ইয়াত ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ মুখা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প দ্বীপটোৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়। ;বিহিমপুৰ সত্ৰ :বিহিমপুৰ সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পৰম্পৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঝুমুৰা, চালি, নটুৱা, নন্দী-ভৃংগী, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, অপ্সৰা, সত্ৰীয়া কৃষ্ণনৃত্য আৰু দশাৱতাৰ নৃত্য উল্লেখযোগ্য। এই কলাৰূপসমূহ শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অংশ। পীতাম্বৰ দেৱগোস্বামীৰ প্ৰচেষ্টাত সত্ৰখন উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধ্যাত্মিক শুদ্ধিকৰণ বা ''শুদ্ধি'' অনুষ্ঠানৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈছে।<ref name=":4"/> ===জনসংখ্যা=== [[File:Assam 146.jpg|thumb|মাজুলীৰ এখন গাঁও।]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মাজুলীৰ জনসংখ্যা ১,৬৭,৩০৪ গৰাকী। দ্বীপটোৰ জনসংখ্যাৰ ৪৬.৩৮ শতাংশ অনুসূচীত জনজাতি আৰু ১৪.২৭ শতাংশ অনুসূচীত জাতিৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন অজনজাতীয় অসমীয়া হিন্দু জনগোষ্ঠীৰ লোকো বসবাস কৰে। জনসংখ্যাৰ ৯৯.০৪ শতাংশই হিন্দুধৰ্ম পালন কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] (৪১.০১ শতাংশ), [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], কৈৱৰ্ত আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] উল্লেখযোগ্য। অজনজাতীয় অসমীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[কোচ]], [[কলিতা]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] আৰু [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|যোগী]], আদি আছে। ইয়াৰ উপৰি গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত, নাথ তথা অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰ লোকো বসবাস কৰে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কিছুসংখ্যক বঙালী হিন্দু আৰু নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উপস্থিতিও উল্লেখ কৰা হৈছে। দ্বীপটোত প্ৰধানকৈ [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]] ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাজুলীত ১৪৪খন গাঁও আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী।<ref name=":3">{{Cite news |last=Datta |first=Sudipta |date=2023-04-27 |title=Mitul Baruah's Slow Disaster: Life of the storytellers of Majuli |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mitul-baruah-book-slow-disaster-majuli-floods/article66773551.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> [[File:People in Majuli.jpg|thumb|গামোচা বোৱা এগৰাকী দেউৰী মহিলা।]] মাজুলীৰ সৈতে [[যোৰহাট]]ৰ যোগাযোগৰ বাবে দৈনিক ছয়বাৰকৈ ফেৰী চলাচল কৰাৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ হৈ মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থাও আছে। বিভিন্ন অসুবিধাৰ মাজতো চিকিৎসাকেন্দ্ৰ আৰু শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপনৰ জৰিয়তে আধুনিক সুবিধা দ্বীপটোলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। পৰম্পৰাগত বাঁহ আৰু মাটিৰ ঘৰসমূহৰ লগতে কংক্ৰিটৰ নিৰ্মাণো বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":3"/> ===উৎসৱ-পাৰ্বণ=== [[File:Gayan Bayan in Majuli.jpg|right|thumb|মাজুলীত গায়ন-বায়ন।]] মাজুলীৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ আলি আই লৃগাং। সাধাৰণতে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ মাজভাগত ফাগুন মাহৰ দ্বিতীয় বুধবাৰৰ পৰা এই পাঁচদিনীয়া উৎসৱ আৰম্ভ হয়। ইয়াত পুৰাং আপিন (পাতত মেৰিয়াই সিজোৱা ভাত), [[আপং]] আৰু গাহৰি, মাছ, কুকুৰাৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। শস্যৰ ভাল উৎপাদনৰ কামনাৰে দঞি-পঃল (সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত গুমৰাগ ছ'মান নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Less known facts about Majuli, the largest river island in the world |url=https://www.hindustantimes.com/photos/lifestyle/less-known-facts-about-majuli-the-largest-river-island-in-the-world-101626068500496.html |access-date=2023-11-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> উজনি মাজুলীৰ জেংৰাইমুখকে ধৰি কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিং খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বৰদিন উদ্‌যাপন কৰে। মাজুলী প্ৰায় পাঁচ শতিকা ধৰি অসমীয়া সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=How an Assam village is building its own tank for safe water during floods |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/assam/how-an-assam-village-is-building-its-own-tank-for-safe-water-during-floods-6254793/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> মাজুলীৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হৈছে ৰাস মহোৎসৱ। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত সত্ৰসমূহত ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱত জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোক অংশগ্ৰহণ কৰে। চামগুৰি, ভোগপুৰ, বিহিমপুৰ, কমলাবাৰী, দক্ষিণপাট, আউনীআটী, গড়মূৰ আৰু উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰকে ধৰি বহু সত্ৰ আৰু মঞ্চত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৬০খনতকৈ অধিক মঞ্চত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক, গৱেষক, শিল্পী আৰু দৰ্শকে মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Raas Leela performance.jpg|right|thumb|মাজুলীত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন।]] মাজুলীৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান হৈছে পালনাম। নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি পালে পালে নাম-কীৰ্তন গোৱা হয় বাবে ইয়াক পালনাম বোলা হয়। দক্ষিণপাট সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম, গড়মূৰ সত্ৰত সম্পূৰ্ণ নামঘোষাৰ এহেজাৰ ঘোষা পাঠেৰে এদিনীয়া পালনাম, কমলাবাৰী সত্ৰত উদয়াস্ত এদিনীয়া পালনাম, আউনীআটী সত্ৰত পাঁচদিনীয়া পালনাম আৰু কুৰুৱাবাহী সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম অনুষ্ঠিত হয়। এইবোৰৰ লগতে মিচিং, কছাৰী, দেউৰী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু পূজা-পাৰ্বণো পালন কৰা হয়। মাজুলীত বছৰি চাৰিদিনীয়াকৈ মাজুলী মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মহোৎসৱত মাজুলী তথা অসমৰ কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী দেশী-বিদেশী দৰ্শকৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===সাহিত্য=== নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[মাধৱদেৱ]]ে মাজুলীত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক তথা তেওঁৰ গুৰু [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে প্ৰথম সাক্ষাৎ কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক ঘটনাক ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://asom.in/manjuli-tourist-attractions/ |title=Manjuli Tourist Attractions |date=19 June 2018}}</ref> শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে [[নামঘোষা]], [[বৰগীত]] আৰু ভটিমাকে ধৰি বিভিন্ন সাহিত্যিক ৰচনা আৰু সাংস্কৃতিক সৃষ্টিৰ জৰিয়তে [[অসমীয়া সাহিত্য]] সমৃদ্ধ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি সত্ৰসমূহত নাটক আৰু ভক্তিমূলক গীত ৰচনাৰ পৰম্পৰা গঢ় লৈ উঠে। মাজুলীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বহু সাহিত্যিকৰ ভিতৰত [[ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা]], কবি আৰু সমালোচক ৰাজীৱ বৰা, দ্বিভাষিক সমালোচক আৰু সাহিত্যিক ভাস্কৰজ্যোতি নাথ, জুৰী বৰা বৰগোহাঁই, দেৱভূষণ বৰা, ইতিহাসবিদ ডম্বৰুধৰ নাথ, ঔপন্যাসিক গোবিন খাউণ্ড আৰু কবি ডেনি গাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite book |last=Tamuly |first=D. N. |url=https://books.google.com/books?id=9nFXyPDU-1cC&q=The+Majuli+Island+-+Assam+Dambarudhar+Nath |title=The Blessed Island: A Selection of Writings on Majuli and the Neo-Vaishnavite Movement in Assam |date=2013 |publisher=Programme Production Centre (North-East), Doordarshan |language=en}}</ref> অসমীয়াৰ দ্বিতীয়খন বাতৰি-কাকত ''অসম বিলাসিনী'' ১৮৭১ চনৰ পৰা মাজুলীৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.thestellarnews.com/news/118404 |title=Assam Bilasini to Asom Barta : Majuli's Newspaper of News and Views |date=4 October 2021}}</ref> ===লোকসংস্কৃতি আৰু শিল্প=== লোকসংস্কৃতিৰ দিশৰ পৰা মাজুলী বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। সত্ৰীয়া পৰম্পৰা আৰু শংকৰী কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হোৱাৰ লগতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক মিলনে মাজুলীৰ সমাজজীৱনক বৈচিত্ৰ্যময় কৰি তুলিছে। সত্ৰীয়া গীত-মাত, খোল-তাল, নৃত্য, ভাওনা, নাম-কীৰ্তন আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ঐনিতমে মাজুলীৰ সাংস্কৃতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহৰ ভিতৰত মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প, বাঁহ-বেতৰ শিল্প, হস্ততাঁত আৰু নাও নিৰ্মাণ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি গোগোল গছ আৰু কুঁহিলা গছৰ পৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাও আছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প বিশেষকৈ চামগুৰি সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন পৌৰাণিক চৰিত্ৰৰ মুখা ইয়াত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাজুলীৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ভূমিকা পালন কৰে। নাম-কীৰ্তন, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক আলোচনা, সভা আৰু অন্যান্য সামূহিক কাৰ্যসূচী নামঘৰত অনুষ্ঠিত হয়। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰাত কৃষি, নদীকেন্দ্ৰিক যাতায়াত, মাছ ধৰা, তাঁতশিল্প আৰু সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। ==পৰিৱেশ আৰু প্ৰকৃতি== [[File:Assam 133.jpg|thumb|left|মাজুলীৰ জলাভূমি।]] মাজুলী এক বৃহৎ জলাভূমি অঞ্চল। ইয়াৰ জলাভূমিসমূহ বহু বিৰল আৰু বিপন্ন চৰাইৰ আশ্ৰয়স্থল, বিশেষকৈ শীতকালত অহা [[পৰিভ্ৰমী চৰাই]]সমূহৰ। ইয়াত [[বৰটোকোলা]], পেলিকান, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন আৰু [[শৰালি]] হাঁহকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা যায়। সন্ধিয়াৰ পিছত বনৰীয়া হাঁহ আৰু অন্যান্য জলচৰ চৰাই দূৰৱৰ্তী অঞ্চললৈ উৰি যায়।<ref>{{Cite book |last1=Cruz |first1=Cristina |url=https://books.google.com/books?id=Y_YvEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA94 |title=Soil Nitrogen Ecology |last2=Vishwakarma |first2=Kanchan |last3=Choudhary |first3=Devendra Kumar |last4=Varma |first4=Ajit |date=2021-05-24 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-71206-8 |language=en}}</ref> বৃহৎ উদ্যোগৰ অনুপস্থিতি আৰু নিয়মীয়া বৰষুণৰ বাবে দ্বীপটো তুলনামূলকভাৱে প্ৰদূষণমুক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Nath |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=qoFEPgAACAAJ |title=The Majuli Island: Society, Economy, and Culture |date=2009 |publisher=Anshah Publishing House |isbn=978-81-8364-056-5 |language=en}}</ref> অৱশ্যে মাজুলীৰ পাৰৰ ব্যাপক নদীখহনীয়াই দ্বীপটোৰ অস্তিত্বলৈ এক গুৰুতৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। মৌচুমী বানপানীৰ সময়ত খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে উজনিৰ ওচৰৰ নগৰাঞ্চলসমূহত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ মথাউৰিসমূহৰ কিছুমান অনাকাঙ্ক্ষিত প্ৰভাৱ পৰিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰবল সোঁতে দ্বীপটোৰ বৃহৎ অংশ খহাই নিয়া অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৮৫৩ চনত মাজুলীৰ মুঠ আয়তন প্ৰায় ১,১৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল। বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ভূমি খহনীয়াত বিলীন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯১ চনৰ পিছত ৩৫খনতকৈ অধিক গাঁও নদীখহনীয়াত বিলীন হৈছে। কিছুমান জৰীপত মাজুলী আগন্তুক ১৫–২০ বছৰৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হ'ব পাৰে বুলি আশংকা ব্যক্ত কৰা হৈছিল। এইটো প্ৰকাশিত পূৰ্বাভাস, দ্বীপটোৰ বিলুপ্তিৰ কোনো নিশ্চিত সময়সীমা নহয়।<ref>{{Cite book |last1=Phartiyal |first1=Binita |url=https://books.google.com/books?id=SC6oEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA64 |title=Climate Change and Environmental Impacts: Past, Present and Future Perspective |last2=Mohan |first2=Rahul |last3=Chakraborty |first3=Supriyo |last4=Dutta |first4=Venkatesh |last5=Gupta |first5=Anil Kumar |date=2023-01-17 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-13119-6 |language=en}}</ref> মাজুলী সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে ২.৫০ বিলিয়ন টকা, তৎকালীন হিচাপত প্ৰায় ৫.৫ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ, অনুমোদন দিছিল। জলসম্পদ বিভাগ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ব'ৰ্ডে বিগত কেইবাটাও দশক ধৰি খহনীয়া সমস্যাৰ সমাধানৰ চেষ্টা চলাই আহিছে যদিও বিশেষ সফলতা লাভ কৰা নাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ দক্ষিণ সীমাৰ কাষে কংক্ৰিটৰ আৱৰণযুক্ত চাৰিলেনযুক্ত পথ নিৰ্মাণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীতল খননৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। এই প্ৰকল্পত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি খেৰকটীয়া সুঁতিত দুটা জলদ্বাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখিত উৎসসমূহৰ সময়লৈ এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্প কাৰ্যকৰী হোৱা নাছিল। মাজুলীক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ বাবে [[ইউনেস্কো]]ৰ ওচৰত মনোনয়নো দাখিল কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-09-07 |title=Majuli's largest river island status to help UNESCO World heritage bid: Mahesh Sharma |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/assam-majulis-largest-river-island-stauts-unesco-world-heritage-union-culture-minister-mahesh-sharma-3017429/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> স্থানীয় পৰিৱেশকৰ্মী [[যাদৱ পায়েং]]ই দ্বীপটোৰ খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে প্ৰায় ৫৫০ হেক্টৰ অঞ্চলত গছ ৰোপণ কৰি "মলাই অৰণ্য" গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2023-03-21 |title='Forest man of India' wants tree plantation to be taught at schools in world |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/forest-man-of-india-wants-tree-plantation-to-be-taught-at-schools-in-world/article66644889.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> পূৰ্বতে এই অঞ্চলৰ বৃহৎ অংশ খহনীয়াৰ আশংকা থকা উন্মুক্ত বালিচৰ আছিল। পায়েঙৰ বনানীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাত অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান এই অৰণ্য হাতী, বাঘ, হৰিণ আৰু শগুণকে ধৰি বিভিন্ন বন্যপ্ৰাণীৰ আশ্ৰয়স্থল।<ref>{{cite web |last1=Kalita |first1=Jitu |title=India Man Plants Forest Bigger Than Central Park to Save His Island |url=http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |url-status=dead |archive-date=20 October 2014 |website=National Geographic |publisher=National Geographic Society |access-date=24 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archivedate=20 October 2014 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |date=17 May 2017 |title=How one man saved an island and brought its animals back |url=https://en.newsner.com/news/how-one-man-saved-an-island-and-brought-its-animals-back/ |agency=Newsner}}</ref> ===জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভাবুকি=== জলাভূমিৰ সংকোচন আৰু চৰম জলবায়ুগত পৰিস্থিতিৰ ফলত মাজুলী সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=D. T. E. |date=2016-06-28 |title=Disappearing Majuli, India's first river island district |url=https://www.downtoearth.org.in/environment/disappearing-majuli-india-s-first-river-island-district-54610 |access-date=2025-04-03 |website=Down To Earth |language=en}}</ref><ref name="Tandon">{{Cite web |last=Tandon |first=Aditi |date=2024-04-15 |title=Majuli's shrinking wetlands and their fight for survival |url=https://india.mongabay.com/2024/04/majulis-shrinking-wetlands-and-their-fight-for-survival/ |access-date=2025-04-03 |website=Mongabay-India |language=en-US}}</ref> দ্বীপটোৱে বৰ্ধিত বানপানী,<ref name="Tandon"/> নদীখহনীয়া,<ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বাসস্থানচ্যুতি, অভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন আৰু কৃষি উৎপাদনশীলতা হ্ৰাসৰ দৰে সমস্যাৰো সন্মুখীন হৈছে।<ref name=":4"/> ==অৰ্থনীতি== ===কৃষি আৰু অন্যান্য উদ্যোগ=== [[কৃষি]] মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান ভিত্তি। ধান ইয়াৰ মুখ্য কৃষিজাত উৎপাদন। দ্বীপটোত এশৰো অধিক প্ৰজাতিৰ ধানৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কোমল চাউল, বাওধান আৰু আঠাযুক্ত চাউল উল্লেখযোগ্য। এই চাউলসমূহ পৰম্পৰাগত জলপান আৰু [[পিঠা]] প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কৃষিৰ উপৰি হস্ততাঁত, মাছ ধৰা, দুগ্ধ উৎপাদন, [[মৃৎশিল্প]] আৰু নাও নিৰ্মাণ মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ আন গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>[http://www.assamlog.com ''The Only Govt Jobs updates website open from Majuli''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501122301/http://assamlog.com/ |date=1 May 2017}}</ref> [[File:Jengraimukh paddy field.jpg|thumb|জেংৰাইমুখৰ এখন ধাননি পথাৰ।]] মাজুলীৰ গাঁও অঞ্চলত হস্ততাঁত বহু পৰিয়ালৰ অন্যতম জীৱিকাৰ উপায়। পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাসকলে তাঁতশালত বিভিন্ন বস্ত্ৰ বয়। মাজুলীৰ অধিবাসীসকল নাও চলোৱা আৰু নদীপথৰ যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰতো দক্ষ। দ্বীপটোৰ নদীকেন্দ্ৰিক ভৌগোলিক অৱস্থাৰ বাবে নাও নিৰ্মাণ আৰু নাও চলোৱাৰ পৰম্পৰাই স্থানীয় অৰ্থনীতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ===শিক্ষা=== মাজুলীৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ [[অসম চৰকাৰ]]ৰ অধীনত পৰিচালিত হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ]]ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত।<ref>{{cite web |title=Welcome to Assam State School Education Board (ASSEB) |url=https://asseb.in/ |website=asseb.in |access-date=19 September 2025}}</ref> দ্বীপটোত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়]], ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, [[মাজুলী মহাবিদ্যালয়]], [[জেংৰাইমুখ মহাবিদ্যালয়]], ৰঙাচাহী মহাবিদ্যালয় আৰু পূব মাজুলী মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য। ===পৰ্যটন=== [[File:Majuli Island (103).jpg|thumb|মাজুলীৰ বিভিন্ন অঞ্চল চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে জনপ্ৰিয়।]] মাজুলী [[যোৰহাট]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। পৰ্যটকসকলে যোৰহাটৰ নিমাতী ষ্টীমাৰ ঘাটৰ পৰা বাছ আৰু ফেৰী ব্যৱহাৰ কৰি দ্বীপটোলৈ যাব পাৰে। যাতায়াতৰ মাধ্যম সলনি কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে এই যাত্ৰাত তিনিঘণ্টাতকৈ অধিক সময় লাগিব পাৰে। মাজুলীৰ ওচৰৰ প্ৰধান নগৰসমূহৰ ভিতৰত [[উত্তৰ লখিমপুৰ]], [[গোলাঘাট]], [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[ডিব্ৰুগড়]] উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |date=2005-10-06 |title=Manufacturing identities? |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30206559.ece |access-date=2023-11-02 |website=Frontline |language=en}}</ref> মাজুলীৰ প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত বৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহ উল্লেখযোগ্য। মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প আৰু হাতেৰে বোৱা মেখেলা-চাদৰৰ দৰে বস্ত্ৰশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে বিশেষ আকৰ্ষণ। দ্বীপটোত আলি আই লৃগাং, পালনাম, ফলকু আৰু পৰাগ উৎসৱকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Mody |first=Sri Anuj |url=https://books.google.com/books?id=OLNsEAAAQBAJ&dq=Madhya+Majuli+Tourism&pg=PA29 |title=Socio-economic and environment impacts of tourism |last2=Borah |first2=Philip |publisher=Archers & Elevators Publishing House |isbn=978-93-90996-34-6 |language=en}}</ref> নৱেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ অনুকূল বতৰ আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ অধিক উপস্থিতিৰ বাবে মাজুলীৰ দক্ষিণ অংশ চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।<ref>{{Cite web |title=World's largest river island is in India! |url=https://www.indiatoday.in/travel/destinations/story/worlds-largest-river-island-is-in-india-assam-majuli-307702-2016-02-08 |access-date=2023-11-03 |website=India Today |date=8 February 2016 |language=en}}</ref> চৰাই নিৰীক্ষণৰ আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চাকুলি বিল, ভেৰকী বিল আৰু মগুৰমাৰী বিল অন্যতম।<ref>{{Cite book |last=Phukon |first=Pallabita Bora |url=https://books.google.com/books?id=qNJGEAAAQBAJ&dq=Majuli+There+are+three+locales+for+birdwatching&pg=PT114 |title=Jajabor: Wanderlust Assam |date=2021-10-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68538-338-1 |language=en}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত তলৰ স্থানসমূহকো মাজুলীৰ পৰ্যটন আকৰ্ষণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। * চৰাইচোং * ৰাওনা পুখুৰী * চামগুৰিৰ মুখাশিল্প * মাজুলীৰ সত্ৰসমূহ * ৰাস মহোৎসৱ মাজুলীত চাৰিদিনীয়াকৈ উদ্‌যাপিত মাজুলী মহোৎসৱো পৰ্যটনৰ এক উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ। এই উৎসৱত দ্বীপটোৰ পৰম্পৰাগত কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===যাতায়াত=== [[File:Way To Majuli.jpg|thumb|right|200px|যোৰহাটৰ পৰা মাজুলীলৈ যোৱাৰ পথ।]] মাজুলীৰ সৈতে অসমৰ মূল ভূখণ্ডৰ যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে নদীপথৰ ফেৰী সেৱা। [[যোৰহাট]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]]—দুয়ো দিশৰ পৰা মাজুলীলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। যোৰহাটৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে নগৰখনৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত নিমাতী ঘাটলৈ বাছ বা টেক্সীৰে যাব লাগে। তাৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ মাজুলীৰ বিভিন্ন ফেৰীঘাটলৈ যাব পাৰি। নিমাতী ঘাটৰ পৰা মাজুলীৰ কমলাবাৰী, অফলামুখ, শালমৰা, ফুলনি বা বগৰীগুৰি, দক্ষিণপাট আৰু চুমৈমাৰী আদি ঘাটলৈ ফেৰী চলাচলৰ ব্যৱস্থা আছে। ফেৰীসমূহত যাত্ৰীৰ লগতে কিছুমান লঘু যানবাহনো পাৰাপাৰ কৰিব পৰা যায়। ভাৰতীয় আভ্যন্তৰীণ জলপথ প্ৰাধিকৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰোল-অন/ৰোল-অফ বা ৰ'-ৰ' ফেৰী সেৱাই ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ মাজুলী বন্দৰলৈ যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সেৱাত কম গভীৰ পানীত চলিব পৰা দুখন জাহাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিখন জাহাজে প্ৰায় ২০০ গৰাকী যাত্ৰী, চাৰিখন গাড়ী আৰু দুখন ট্ৰাক কঢ়িয়াব পাৰে। নদীপথৰ উপৰি মাজুলী আৰু যোৰহাটৰ মাজত পোনপটীয়া স্থলপথৰ যোগাযোগ স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে এখন দুইলেনযুক্ত দলং নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০২১ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দলংখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ হয়। দলংখনে নিমাতী ঘাট আৰু কমলাবাৰী অঞ্চলক সংযোগ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.timesnownews.com/india/article/importance-of-mahabahu-brahmaputra-project-bhumi-pujan-majuli-bridge-on-pm-modi-itinerary-on-18-february-inauguration-jogighopa-foundation-stone/721374 |title=Importance of Mahabahu-Brahmaputra project, Majuli bridge on PM Modi itinerary on 18 February explained |date=17 February 2021}}</ref> লখিমপুৰৰ পৰা মাজুলীলৈ যাবলৈ লুইত আৰু খাবলু নামৰ দুটা ঘাট পাৰ হ'বলগীয়া হয় বুলি পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। [[বিহপুৰীয়া]] হৈ মাজুলীলৈ যোৱা আন এটা পথো আছে। এই পথ তুলনামূলকভাৱে সুচল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ বালিচাপৰীৰ পৰা ধূনাগুৰি ঘাট পাৰ হৈ লখিমপুৰ জিলালৈ নিয়মীয়া যানবাহন চলাচলৰ ব্যৱস্থাও আছে। [[বগীবিল দলং]] নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ধেমাজি আৰু ঢকুৱাখনা হৈ মাজুলীলৈ যোৱাৰ বাবে সকলো বতৰৰ উপযোগী এক বিকল্প পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ উপৰি [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ–ঢকুৱাখনা পথেৰে মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। এই যাতায়াত ব্যৱস্থাসমূহে মাজুলীৰ অধিবাসী আৰু পৰ্যটকসকলৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে যোগাযোগত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File:Raas Majuli 1.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ এক দৃশ্য File:Raas Majuli 2.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ আন এক দৃশ্য File:Mask Raas Majuli.jpg|মাজুলীৰ ৰাসত ব্যৱহৃত মুখা File:Kamalabari Satra.jpg|[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] File:Dakhinpat Temple.jpg|[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] File:Filial Piety Rituals.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰত পূজা File:Assam 098.jpg|[[আউনীআটী সত্ৰ]]ত গৰুড়ৰ মূৰ্তি File:Aauniati satra gate.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Majuli Island , Assam (19).jpg|কমলাবাৰী ডাকঘৰ File:Sotro of Majuli.jpg|মাজুলীৰ সত্ৰ-সংস্কৃতি File:Dakhinpat Satra.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:সত্ৰ.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:অফলামুখ.jpg|অফলামুখ–নিমাতী ফেৰী সেৱা </gallery> ==লগতে চাওক== * [[মাজুলী জিলা]] * [[মাজুলী বিধানসভা সমষ্টি]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Majuli|মাজুলী}} * [https://web.archive.org/web/20030409100449/http://www.majuli.org/ Majuli.org] — Majuli Island Protection & Development Council (MIPDC) * [https://www.majuliislands.com/ MajuliIslands.com] — মাজুলী সম্পৰ্কীয় তথ্য * [https://web.archive.org/web/20150321060222/http://www.majuli.org/ মাজুলীৰ ঐতিহাসিক ৱেবছাইট] * [https://web.archive.org/web/20060502183309/http://www.cfar.umd.edu/~venu/NFI/majuli.html Life in Majuli] * [https://web.archive.org/web/20020204073652/http://members.tripod.com/majuli/sanjoy/majinfo.htm Culture of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20120715044404/http://www.1upindia.com/states/assam/cities.html Satras of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20210309114353/http://www.majuli.info/ World's Largest River Island] * [https://jorhat.nic.in/dmp11-12.pdf Disaster Management Plan 2011–12, Jorhat District] {{অসম}} {{যোৰহাট জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:নদী দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:মাজুলী|*]] mq9pt5y6nxd06qeooen7r0xs5mk4bde 648183 648182 2026-10-27T15:49:19Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া যুগ */ 648183 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = মাজুলী | image = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Doriya River of Majuli.jpg | alt1 = | image2 = Sky lamps at Sri Sri Auniati Satra, Majuli.jpg | alt2 = | image3 = Majuli - The largest river island.jpg | alt3 = | image4 = Majuli Island.jpg | alt4 = | image5 = | alt5 = | image6 = | alt6 = | image7 = | alt7 = | image8 = | alt8 = | image9 = | alt9 = }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: মাজুলীৰ দৰিয়া নদী; খেৰকটীয়া নদী; ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি | image_size = 200px | pushpin_map = India Assam | pushpin_caption = | nickname = <!-- India's First River Island District --> | location = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | coordinates = {{Coord|27|00|N|94|13|E|region:IN|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 880 | length_km = | width_km = | highest_mount = | elevation_m = 84.5 | country = দেশ {{flag|India}} | country_admin_divisions_title = ৰাজ্য | country_admin_divisions = [[অসম]] | country_admin_divisions_title_1 = জিলা | country_admin_divisions_1 = [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 167,304 | population_as_of = 2011 | density_km2 = 300 | ethnic_groups = মিচিং, দেউৰী, কৈৱৰ্ত, সোণোৱাল কছাৰী, কোচ, আহোম, চুতীয়া, কলিতা, গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত আৰু নাথ (যোগী) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 785102, 785104, 785105, 785110, 785106 | area_code_type = Telephone code | area_code = 03775 | registration_plate = AS-29 | additional_info = }} '''মাজুলী''' (ইংৰাজীত ''Majuli'' বা ''Majoli'') হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যত অৱস্থিত সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ। দ্বীপটোৰ দক্ষিণ আৰু পূবে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]], পশ্চিমে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি আছে। উত্তৰ পাৰৰ সেই সুঁতিক খেৰকটীয়া সুঁতি বোলা হয়।<ref>{{Cite web |title=MAJULI CULTURAL LANDSCAPE REGION |url=http://majulilandscape.gov.in/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20230327004127/http://majulilandscape.gov.in/ |archive-date=2023-03-27 |access-date=2026-08-26 |website=majulilandscape.gov.in}}</ref> ইয়াত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ লগতে আন বহু সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। মাজুলী অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। [[যোৰহাট]]ৰ পৰা ফেৰী বা নাৱেৰে মাজুলীলৈ আহিব পাৰি; যোৰহাট [[গুৱাহাটী]]ৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ২৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html World Heritage Nominee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423073732/http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html |date=23 April 2016 }}, ''India-north-east.com''</ref> ২০১৬ চনত মাজুলী ভাৰতৰ প্ৰথমখন দ্বীপভিত্তিক জিলা হিচাপে স্বীকৃত হয়। ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ৰ কাৰ্যকালত ইয়াক পূৰ্বৰ [[যোৰহাট জিলা]]ৰ মহকুমাৰ পৰা পৃথক জিলা কৰা হয়; তেতিয়া অসমৰ জিলাৰ সংখ্যা ৩৩খন হয়। মাজুলী ২০০৪ চনৰ মাৰ্চৰ পৰা [[ইউনেস্কো]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাব্য তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; ই চূড়ান্ত বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি নহয়। মাজুলীক সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হোৱা বাবে ‘‘সত্ৰ নগৰী’’ বুলিও কোৱা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০০১ চনত আয়তন ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু ২০১২ চনত ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছিল; এই পৰস্পৰ পৃথক জৰীপ আৰু আয়তনৰ সংজ্ঞা একে নহ’বও পাৰে, সেয়েহে নিৰ্ভৰযোগ্য জৰীপৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।<ref name=":0">{{cite news |last1=Majuli |first1=District |title=World's largest river island, Majuli, becomes India's first island district |url=https://www.firstpost.com/india/worlds-largest-river-island-majuli-becomes-indias-first-island-district-2995952.html |access-date=13 September 2016 |agency=FP India |date=8 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |access-date=2025-09-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=2004 |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |agency=UNESCO |access-date=18 December 2021}}</ref> ==বৃহত্তম নদীদ্বীপ== ''[[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ]]''-এ মাজুলীক বিশ্বৰ বৃহত্তম অন্তৰ্দেশীয় নদীদ্বীপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। দ্বীপটোৰ উত্তৰে সোৱণশিৰি আৰু দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ। অৱশ্যে ''এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা''-ই [[ব্ৰাজিল]]ৰ বানানাল দ্বীপক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Samrat |date=2017-07-01 |title=Samrat follows the trail of the mighty Brahmaputra |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/unbraiding-the-brahmaputra/article19192861.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Largest river island {{!}} Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |access-date=2025-06-26 |website=www.guinnessworldrecords.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Bananal-Island |title=Bananal Island &#124; Amazon Rainforest, Wildlife & Conservation &#124; Britannica |date=2 March 2024}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== মাজুলী নামৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যা অনুসৰি ই বৈ যোৱা নদীৰ মাজত থকা বহল চাপৰি বা দ্বীপক বুজায়। সাহিত্যিক অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাই বিকল্প ব্যাখ্যাত ‘‘মা’’ক লক্ষ্মী আৰু ‘‘জুলী’’ক জোলোঙা বা ভঁৰালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি মাজুলীক শস্য-মৎস্যেৰে সমৃদ্ধ ‘‘মা লক্ষ্মীৰ ভঁৰাল’’ হিচাপে বুজাইছিল। এইটো লোকব্যুৎপত্তিগত ব্যাখ্যা, প্ৰমাণিত ভাষাতাত্ত্বিক সিদ্ধান্ত নহয়। নকুল চন্দ্ৰ ভূঞাৰ বৰ্ণনাত জয়ধ্বজ সিংহৰ কালত মাজুলী উপদ্বীপৰ পৰা নদীদ্বীপ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। অষ্টাদশ শতিকাৰ জে. পি. ৱেডৰ বিৱৰণত মাজুলীৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৱেডৰ নামেৰে মাজুলীৰ দীঘ ১৬০ ব্ৰিটিছ মাইল আৰু প্ৰস্থ ৬০ ব্ৰিটিছ মাইল বুলি উল্লেখ আছে; তদুপৰি Gazetteer of Bengal and North East India-ৰ নামেৰে ১৯০১ চনত দ্বীপৰ আয়তন ৪৮৫ বৰ্গমাইল বুলি দিয়া আছে। এই পৰিমাপসমূহৰ মূল উৎস আৰু একক পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।<ref>নকুল চন্দ্ৰ ভূঞা ৰচনা সমগ্ৰ</ref> ==ইতিহাস== ===দ্বীপটোৰ উৎপত্তি=== [[File:Majuli and Dihing in Assam et Boutan (1827).png|thumb||upright=1.5|ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনৰ ১৮২৭ চনৰ ''Assam et Boutan'' মানচিত্ৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াত মাজুলীৰ উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। দিহিং নদীক পশ্চিমলৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চল অভিমুখে বৈ যোৱা আৰু ধনশিৰি নদীক উপনৈ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।]] মাজুলী হৈছে অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত অৱস্থিত এটা দীঘলীয়া আৰু ঠেক নদীদ্বীপ। বানপানী আৰু নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা ভূ-আকৃতিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাধ্যমেৰে দ্বীপটোৰ সৃষ্টি হৈছিল। দ্বীপটো দুটা নদীপথৰ মাজত অৱস্থিত—উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে [[দিহিং নদী|বুঢ়ীদিহিং]]ৰ পূৰ্বৰ নদীপথ। এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ দিহিং পৰস্পৰৰ ওচৰা-ওচৰিকৈ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছিল। ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো মাজুলীৰ ঐতিহাসিক নদী-পৰিৱেশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> গৱেষক টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো মাজুলীৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ নদীপথৰ ঐতিহাসিক নামৰ নিদৰ্শন পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত মাজুলীৰ উত্তৰফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। মানচিত্ৰখনত দিহিং নদী উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে পশ্চিমলৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চল অভিমুখে বৈ যোৱা আৰু বাটত ধনশিৰি নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |last=Vandermaelen |first=Philippe |title=Assam et Boutan |series=Atlas Universel, Asie no. 84 |year=1827 |publisher=Ph. Vandermaelen |location=Brussels |scale=1:1,641,836 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~25150~990040:Assam-et-Boutan--Asie-84- }}</ref> ১৬৬১ চনৰ পৰা ১৬৯৬ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত কেইবাটাও ভূমিকম্পই অঞ্চলটোৰ নদীব্যৱস্থাত পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=lTvmPLv5_V0C&q=ratanpur&pg=PA21] ''Agrarian System of Medieval Assam'', Jahnabi Gogoi, p. 21.</ref> ১৭৫০ চনত হোৱা এক প্ৰলয়ংকৰী বানপানীৰ ফলত অঞ্চলটোৰ নদীপথৰ ব্যাপক পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই বানপানীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰ এটা অংশক পূৰ্বৰ সংগমস্থলীৰ প্ৰায় ১৯০ কিলোমিটাৰ উজনিত দিহিঙৰ নদীপথেৰে বোৱাই নিয়া বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169555X03002666 J. N. Sarma, "Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India".]</ref><ref>[http://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf S. K. Phukan, ''A Linguistic Study of 24 Places of Assam'', p. 299.]</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ সুঁতিটো বুঢ়ী সুঁতি আৰু উত্তৰৰ সুঁতিটো লুইত সুঁতি নামেৰে পৰিচিত হয়। কালক্ৰমত লুইত সুঁতিৰ পানীৰ পৰিমাণ কমি ই খেৰকটীয়া সুঁতিলৈ পৰিণত হয়, আনহাতে বুঢ়ী সুঁতি বিস্তৃত হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বৰ্তমানৰ মূল নদীপথত পৰিণত হয়।<ref name=":2">{{Cite web |title=District at a glance Details Page {{!}} Majuli District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://majuli.assam.gov.in/about-district/district-glance |access-date=2023-11-02 |website=majuli.assam.gov.in}}</ref> ===চুতীয়া যুগ=== দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ ভূখণ্ড, যি বৰ্তমানৰ মাজুলীৰ অধিকাংশ অঞ্চলৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, প্ৰথমতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE ''Assam Buranji'' (SM), p. 9.]</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |page=532 |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56).}}</ref> দেওধাই অসম বুৰঞ্জী অনুসৰি চুতীয়া ৰজা‌ ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত নিজৰ ৰাজধানী ''ৰতনপুৰ'' গঠন কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji, p.165</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|upright=1.8|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু মাজুলী দ্বীপৰ উৎপত্তিৰ পূৰ্বে ইয়াৰ সম্ভাব্য পুৰণি গতিপথৰ মানচিত্ৰ।<ref>Jogendra Nath Sarma, "A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam", in ''Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region'', Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, চুতীয়া বিষয়া মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই দিহিং–মাজুলী অঞ্চলত আহোমসকলৰ আক্ৰমণৰ বাতৰি পাই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে সৈন্য লৈ আগবাঢ়িছিল। চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজত মাজুলী অঞ্চলৰ ''দিহিংমুখ'' (বৰ্তমানৰ দক্ষিণ মাজুলী), ''দিখৌমুখ'', ''চিৰাআটি''{{efn|''চিৰাআটি'' সম্ভৱতঃ ব্ৰিটিছ যুগৰ মানচিত্ৰত মধ্য মাজুলীৰ এখন ঠাই হিচাপে উল্লেখ থকা ''চিৰিআটি'' হ'ব পাৰে।}} আৰু ''চেৰোৱাকটা''ত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত ''দিহিংমুখ'' বৰ্তমানৰ বোকাখাত–কাজিৰঙা অঞ্চলৰ (লখৌ–মহুৰা) ওচৰত অৱস্থিত আছিল, য'ত দিহিং নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।{{efn|১৮২৫–১৮২৮ চনৰ জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰত পৰাৰ আগতে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দৈচাই নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মহুৰা নামৰ ঠাইৰ ওচৰত মূল নদীত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনৰ মীৰজুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত লখৌক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ অনুসৰি, সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰেদি বৈ গৈছিল। আনহাতে দিহিং নদী বৰ্তমান মাজুলীৰ দক্ষিণে থকা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপথেৰে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত উত্তৰৰ নদীপথৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert|title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/128 132]}}</ref>}} কোচ যুগৰ গ্ৰন্থ ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত এই অঞ্চল পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকাৰ এক পৰম্পৰাগত বৰ্ণনা পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[নৰনাৰায়ণ]] মাজুলীৰ পৰা [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল আৰু সেই স্থানত (''সিঠাৱে'') পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাই শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত আহোমসকলে কেনেকৈ ছলেৰে চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰিছিল, তাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |last=Daivajna |first=Baladev Suryakhari |title=Darrang Raj Vamsavali |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |publisher=Bani Prakash |location=Pathsala |year=1973 |pages=73–74 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452606/page/72/mode/2up}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত অতিৰিক্তভাৱে উল্লেখ আছে যে চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত ৰতনপুৰ নামৰ এখন ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। এইটো পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক দাবী; ইয়াৰ সঠিক স্থান আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। পুৰণি অসমীয়া খচৰাত ১৫১৩–১৫২২ চনৰ ভিতৰত চিৰাআটি, দিখৌমুখ, চেৰোৱাকটা আৰু দিহিংমুখত চুতীয়া–আহোম যুদ্ধ সংঘটিত হোৱা আৰু ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। ===আহোম যুগ=== আহোমসকলৰ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ]] পিছত মাজুলী অঞ্চলক আহোম ৰাজ্যৰ ''মুং-ক্লাং'' বা দিহিং প্ৰদেশ হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয়। এই প্ৰদেশৰ শাসনভাৰ দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হয়। [[চুহুংমুং]] ৰজাই ১৫২৫ চনত এই পদবী সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>Edward Gait, ''A History of Assam'', p. 86: "In 1525, Suhungmung proceeded in person to the Dihing country and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing, and Banlung."</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই নিযুক্তিৰ সৈতে খেওখেন নামৰ এজন আহোম সেনাপতিক সম্পৰ্কিত কৰি ১৫২৬ চন উল্লেখ কৰা হৈছে। দুয়োটা তাৰিখৰ পাৰ্থক্য বুৰঞ্জীৰ মূল পাঠৰ সৈতে মিলাই পৰীক্ষা কৰা উচিত। ১৫৬৩ চনত মাজুলীত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ মাজত এখন [[মাজুলীৰ সন্ধি|সন্ধি]] স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই সন্ধিৰ ফলত আহোমসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সোৱণশিৰি নদীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চল কোচসকলক এৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, C. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58}}</ref><ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=80}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই মাজুলীত মেৰাগড় নামৰ এটা গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৭৬৯–১৭৮০ চনলৈ শাসন কৰা আহোম ৰজা [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই ১৭৭৬ চনত প্ৰদান কৰা এখন দানপত্ৰত ''মাজুলী প্ৰদেশ'' আৰু ইয়াৰ কমলাবাৰী সত্ৰ, অগ্নিচাপৰি, গজলা সত্ৰ আৰু টুনী নদীৰ উল্লেখ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মাজুলী হৌহা নামৰ এজন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।<ref>{{Cite book |title=Nityananda Gogoi, Historical Geography of Medieval Assam |pages=271}}</ref> ষোড়শ শতিকাত সমাজসংস্কাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ আগমনৰ পিছত মাজুলী অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ নেতা শংকৰদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ লগতে দ্বীপটোত [[সত্ৰ]] স্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু কলাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web |last1=Brahma |first1=Debajit |last2=Poovaiah |first2=Ravi |title=Majuli – Pilgrimage Island of Assam: Art Forms of Satra Monasteries |publisher=IDC School of Design, IIT Bombay |website=D'source |access-date=25 August 2026 |url=https://www.dsource.in/resource/majuli-pilgrimage-island-assam/introduction}}</ref> সত্ৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত মাজুলী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয় আৰু এই ভূমিকা কেইবা শতিকা ধৰি অব্যাহত থাকে। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত আৰু ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো দ্বীপটো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত হৈ থাকে। ইয়াক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ হিচাপেও স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |last1=Majuli |first1=River Island |title=Largest river island |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |website=Guinness World Records |access-date=6 September 2016}}</ref> ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত মাজুলীত ব্যাপক নদীখহনীয়া সংঘটিত হয় আৰু ইয়াৰ আয়তন যথেষ্ট হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite news |last=Yardley |first=Jim |date=14 April 2013 |title=A Capricious River, an Indian Island's Lifeline, Now Eats Away at It |url=https://www.nytimes.com/2013/04/15/world/asia/indian-island-shrinks-as-brahmaputra-swells-and-sways.html |work=The New York Times |location=Majuli, India}}</ref> ১৭৯০ৰ দশকত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ১,৩০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Neo-Vaishnavism to Insurgency: Peasant Uprisings and Crisis of Feudalism in Late 18th Century Assam |date=1984 |page=30 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3262}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ ইয়াৰ আয়তন সামান্য হ্ৰাস পাই প্ৰায় ১,২৫৫ বৰ্গকিলোমিটাৰ হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |date=3 May 2004 |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 |bibcode=2004Geomo..60....1S}}</ref> ইংৰাজী খচৰাত ২০২৪ চনলৈ অব্যাহত খহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰলৈ হ্ৰাস পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Majuli, world's largest river island is shrinking and sinking |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/majuli-worlds-largest-river-island-is-shrinking-and-sinking-181678-2014-02-18 |author=Manogya Loiwal |date=18 February 2014 |access-date=5 April 2016}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== মাজুলী অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত। পুৰণি ভৌগোলিক বৰ্ণনা অনুসৰি ইয়াৰ অৱস্থান ২৬°৪৮′ৰ পৰা ২৭°১২′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°৩৯′ৰ পৰা ৯৪°৩৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ ভিতৰত।<ref>''Gazetteer of Bengal and North East India''.</ref> দ্বীপটোৰ দক্ষিণে যোৰহাট আৰু গোলাঘাট অঞ্চল, উত্তৰে লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি অঞ্চল আৰু পূব দিশত শিৱসাগৰ অঞ্চল অৱস্থিত। ইয়াৰ সমতলভূমিৰ আকৃতিক শিলিখা ফলৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ ভৌগোলিক আয়তন সময়ৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীখহনীয়াৰ ফলত সলনি হৈ আহিছে। পুৰণি তথ্যত ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ১,২৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০১২ চনত আয়তন প্ৰায় ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, অন্যান্য প্ৰকাশিত উৎসত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে। এই পৰিমাপসমূহ বেলেগ সময়ৰ জৰীপ বা ভূমিৰ সংজ্ঞাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ'ব পাৰে; সেয়েহে সেইবোৰক একে সময়ৰ পোনপটীয়া তুলনাযোগ্য পৰিসংখ্যা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ===জলবায়ু=== মাজুলীৰ জলবায়ু উপক্ৰান্তীয় মৌচুমী প্ৰকৃতিৰ। মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত গ্ৰীষ্মকাল সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা হয়, আনহাতে শীতকালত বৰষুণ আৰু উষ্ণতা কমি ঠাণ্ডা বাঢ়ে। ঋতু অনুসৰি তাপমাত্ৰা আৰু বায়ুচাপৰ পৰিৱৰ্তনে মৌচুমী বায়ুপ্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখিত পৰিসংখ্যা অনুসৰি, গ্ৰীষ্মকালত মাজুলীৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ২২°ৰ পৰা ৩৪° চেলছিয়াছ আৰু শীতকালত প্ৰায় ১০°ৰ পৰা ১২° চেলছিয়াছৰ ভিতৰত থাকে। নিয়মীয়া মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ২০০ৰ পৰা ৩০০ ছেণ্টিমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট জৰীপকাল আৰু বতৰবিজ্ঞানৰ উৎস নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ==সংস্কৃতি আৰু জনগাঁথনি== ===নৱবৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ=== [[File:Majuli Island (45).jpg|thumb|কমলাবাৰী অঞ্চলৰ দৃশ্য।]] মাজুলী দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হৈ আহিছে। পঞ্চদশ শতিকাত মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য [[মাধৱদেৱ]]ৰ নেতৃত্বত অসমত এই ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ বিকাশ ঘটে। শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বহু সত্ৰই আজিও অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা বহন কৰি আছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, কছাৰীসকলৰ সৈতে বাৰভূঞাসকলৰ সংঘাতৰ পিছত শংকৰদেৱে বৰদোৱা এৰি প্ৰথমে বিশ্বনাথ অঞ্চলত কিছুদিন আশ্ৰয় লৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ উজাই গৈ কেইবাটাও স্থানত অৱস্থান কৰাৰ অন্তত মাজুলীৰ ধূঁৱাহাট–বেলগুৰিত আশ্ৰয় লয়। ইয়াতেই তেওঁ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পশ্চিম মাজুলীৰ বেলগুৰিত অৱস্থান কৰাৰ সময়ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হয়। এই ঐতিহাসিক সাক্ষাৎক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যত ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই সাক্ষাৎ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, শংকৰদেৱে মাজুলীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথমখন সত্ৰ আছিল বেলগুৰি সত্ৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত মাজুলীত মুঠ ৬৫খন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। অসমৰ প্ৰায় ৬৬৫খন পুৰণি সত্ৰৰ ভিতৰত ৬৫খন মাজুলীত অৱস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে এই ৬৫খনৰ ভিতৰত বৰ্তমান মাত্ৰ ২৩খন সত্ৰ সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে বুলি ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৩৭ শকৰ বাৰিষাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াত ঐতিহাসিক বেলগুৰি সত্ৰখন বিলীন হোৱাৰ পিছত সত্ৰখন লখিমপুৰৰ কাচিকটালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। এই শক তাৰিখটো মূল ঐতিহাসিক উৎসৰ সৈতে মিলাই চোৱাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমীয়া সমাজত সত্ৰসমূহ কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাস্থলী নহয়; এইবোৰ সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, নাট্যকলা, চিত্ৰকলা আৰু সামাজিক জীৱনৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। সত্ৰৰ জৰিয়তে শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা ভক্তিধৰ্ম আৰু নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ মাজুলীৰ চাৰিখন প্ৰধান সত্ৰ—আউনীআটী, কমলাবাৰী, গড়মূৰ আৰু দক্ষিণপাট—অসমীয়া ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ====প্ৰধান সত্ৰসমূহ==== [[File:Majuli Island (117).jpg|thumb|কমলাবাৰী সত্ৰ।]] মাজুলীৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান সত্ৰসমূহৰ ভিতৰত তলৰ সত্ৰকেইখন উল্লেখযোগ্য। ;[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] :দক্ষিণপাট সত্ৰ বনমালীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন ৰাসলীলা উদ্‌যাপনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ৰাস মহোৎসৱ অসমৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। দক্ষিণপাট সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু আন বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। ;[[গড়মূৰ সত্ৰ]] :গড়মূৰ সত্ৰ লক্ষ্মীকান্তদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন গড়মূৰ বৰসত্ৰ আৰু গড়মূৰ সৰুসত্ৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত। দুয়োটা ভাগতে শৰৎ ঋতুৰ শেষৰফালে ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। সত্ৰখনত পুৰণি যুদ্ধাস্ত্ৰ, বিশেষকৈ বৰতোপ সংৰক্ষিত আছে। ;[[আউনীআটী সত্ৰ]] :আউনীআটী সত্ৰ নিৰঞ্জন পাঠকদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াত পালনাম আৰু অপ্সৰা নৃত্যৰ বিশেষ চৰ্চা হয়। সত্ৰখনত প্ৰাচীন অসমীয়া শিল্পসামগ্ৰী, পাত্ৰ, অলংকাৰ, হস্তশিল্প আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ এক বৃহৎ সংগ্ৰহ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধ অনুসৰি, সত্ৰখনৰ ১২৫গৰাকী শিষ্য আৰু বিশ্বজুৰি সাত লাখতকৈ অধিক অনুগামী আছে। ;[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] :কমলাবাৰী সত্ৰ বদলা পদ্ম আতাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ কলা, সংস্কৃতি, সাহিত্য আৰু শাস্ত্ৰীয় অধ্যয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ শাখা উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰই দেশ-বিদেশত সত্ৰীয়া কলাৰ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কমলাবাৰী সত্ৰৰ নাওশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ;নৰসিংহ সত্ৰ :আহোম স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্ত সিংহই ১৭৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এলেঙী নৰসিংহ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান। ;বেঙেনাআটী সত্ৰ :বেঙেনাআটী সত্ৰ শংকৰদেৱৰ মাহীমাকৰ নাতি মুৰাৰীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহশালা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ এক উন্নত কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াত আহোম স্বৰ্গদেউ [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সোণেৰে নিৰ্মিত ৰাজকীয় পোছাক আৰু এখন সোণৰ ৰাজছত্ৰ সংৰক্ষিত আছে।<ref name=":4">{{Cite web |last=Das |first=Bijoyeta |title=The slow death of India's Majuli Island |url=https://www.aljazeera.com/features/2013/8/19/the-slow-death-of-indias-majuli-island |access-date=2023-11-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ;চামগুৰি সত্ৰ :চামগুৰি সত্ৰ ভাৰতৰ মুখাশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰখ্যাত। ইয়াত ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ মুখা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প দ্বীপটোৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়। ;বিহিমপুৰ সত্ৰ :বিহিমপুৰ সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পৰম্পৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঝুমুৰা, চালি, নটুৱা, নন্দী-ভৃংগী, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, অপ্সৰা, সত্ৰীয়া কৃষ্ণনৃত্য আৰু দশাৱতাৰ নৃত্য উল্লেখযোগ্য। এই কলাৰূপসমূহ শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অংশ। পীতাম্বৰ দেৱগোস্বামীৰ প্ৰচেষ্টাত সত্ৰখন উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধ্যাত্মিক শুদ্ধিকৰণ বা ''শুদ্ধি'' অনুষ্ঠানৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈছে।<ref name=":4"/> ===জনসংখ্যা=== [[File:Assam 146.jpg|thumb|মাজুলীৰ এখন গাঁও।]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মাজুলীৰ জনসংখ্যা ১,৬৭,৩০৪ গৰাকী। দ্বীপটোৰ জনসংখ্যাৰ ৪৬.৩৮ শতাংশ অনুসূচীত জনজাতি আৰু ১৪.২৭ শতাংশ অনুসূচীত জাতিৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন অজনজাতীয় অসমীয়া হিন্দু জনগোষ্ঠীৰ লোকো বসবাস কৰে। জনসংখ্যাৰ ৯৯.০৪ শতাংশই হিন্দুধৰ্ম পালন কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] (৪১.০১ শতাংশ), [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], কৈৱৰ্ত আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] উল্লেখযোগ্য। অজনজাতীয় অসমীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[কোচ]], [[কলিতা]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] আৰু [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|যোগী]], আদি আছে। ইয়াৰ উপৰি গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত, নাথ তথা অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰ লোকো বসবাস কৰে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কিছুসংখ্যক বঙালী হিন্দু আৰু নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উপস্থিতিও উল্লেখ কৰা হৈছে। দ্বীপটোত প্ৰধানকৈ [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]] ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাজুলীত ১৪৪খন গাঁও আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী।<ref name=":3">{{Cite news |last=Datta |first=Sudipta |date=2023-04-27 |title=Mitul Baruah's Slow Disaster: Life of the storytellers of Majuli |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mitul-baruah-book-slow-disaster-majuli-floods/article66773551.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> [[File:People in Majuli.jpg|thumb|গামোচা বোৱা এগৰাকী দেউৰী মহিলা।]] মাজুলীৰ সৈতে [[যোৰহাট]]ৰ যোগাযোগৰ বাবে দৈনিক ছয়বাৰকৈ ফেৰী চলাচল কৰাৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ হৈ মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থাও আছে। বিভিন্ন অসুবিধাৰ মাজতো চিকিৎসাকেন্দ্ৰ আৰু শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপনৰ জৰিয়তে আধুনিক সুবিধা দ্বীপটোলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। পৰম্পৰাগত বাঁহ আৰু মাটিৰ ঘৰসমূহৰ লগতে কংক্ৰিটৰ নিৰ্মাণো বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":3"/> ===উৎসৱ-পাৰ্বণ=== [[File:Gayan Bayan in Majuli.jpg|right|thumb|মাজুলীত গায়ন-বায়ন।]] মাজুলীৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ আলি আই লৃগাং। সাধাৰণতে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ মাজভাগত ফাগুন মাহৰ দ্বিতীয় বুধবাৰৰ পৰা এই পাঁচদিনীয়া উৎসৱ আৰম্ভ হয়। ইয়াত পুৰাং আপিন (পাতত মেৰিয়াই সিজোৱা ভাত), [[আপং]] আৰু গাহৰি, মাছ, কুকুৰাৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। শস্যৰ ভাল উৎপাদনৰ কামনাৰে দঞি-পঃল (সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত গুমৰাগ ছ'মান নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Less known facts about Majuli, the largest river island in the world |url=https://www.hindustantimes.com/photos/lifestyle/less-known-facts-about-majuli-the-largest-river-island-in-the-world-101626068500496.html |access-date=2023-11-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> উজনি মাজুলীৰ জেংৰাইমুখকে ধৰি কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিং খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বৰদিন উদ্‌যাপন কৰে। মাজুলী প্ৰায় পাঁচ শতিকা ধৰি অসমীয়া সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=How an Assam village is building its own tank for safe water during floods |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/assam/how-an-assam-village-is-building-its-own-tank-for-safe-water-during-floods-6254793/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> মাজুলীৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হৈছে ৰাস মহোৎসৱ। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত সত্ৰসমূহত ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱত জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোক অংশগ্ৰহণ কৰে। চামগুৰি, ভোগপুৰ, বিহিমপুৰ, কমলাবাৰী, দক্ষিণপাট, আউনীআটী, গড়মূৰ আৰু উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰকে ধৰি বহু সত্ৰ আৰু মঞ্চত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৬০খনতকৈ অধিক মঞ্চত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক, গৱেষক, শিল্পী আৰু দৰ্শকে মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Raas Leela performance.jpg|right|thumb|মাজুলীত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন।]] মাজুলীৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান হৈছে পালনাম। নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি পালে পালে নাম-কীৰ্তন গোৱা হয় বাবে ইয়াক পালনাম বোলা হয়। দক্ষিণপাট সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম, গড়মূৰ সত্ৰত সম্পূৰ্ণ নামঘোষাৰ এহেজাৰ ঘোষা পাঠেৰে এদিনীয়া পালনাম, কমলাবাৰী সত্ৰত উদয়াস্ত এদিনীয়া পালনাম, আউনীআটী সত্ৰত পাঁচদিনীয়া পালনাম আৰু কুৰুৱাবাহী সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম অনুষ্ঠিত হয়। এইবোৰৰ লগতে মিচিং, কছাৰী, দেউৰী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু পূজা-পাৰ্বণো পালন কৰা হয়। মাজুলীত বছৰি চাৰিদিনীয়াকৈ মাজুলী মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মহোৎসৱত মাজুলী তথা অসমৰ কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী দেশী-বিদেশী দৰ্শকৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===সাহিত্য=== নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[মাধৱদেৱ]]ে মাজুলীত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক তথা তেওঁৰ গুৰু [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে প্ৰথম সাক্ষাৎ কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক ঘটনাক ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://asom.in/manjuli-tourist-attractions/ |title=Manjuli Tourist Attractions |date=19 June 2018}}</ref> শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে [[নামঘোষা]], [[বৰগীত]] আৰু ভটিমাকে ধৰি বিভিন্ন সাহিত্যিক ৰচনা আৰু সাংস্কৃতিক সৃষ্টিৰ জৰিয়তে [[অসমীয়া সাহিত্য]] সমৃদ্ধ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি সত্ৰসমূহত নাটক আৰু ভক্তিমূলক গীত ৰচনাৰ পৰম্পৰা গঢ় লৈ উঠে। মাজুলীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বহু সাহিত্যিকৰ ভিতৰত [[ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা]], কবি আৰু সমালোচক ৰাজীৱ বৰা, দ্বিভাষিক সমালোচক আৰু সাহিত্যিক ভাস্কৰজ্যোতি নাথ, জুৰী বৰা বৰগোহাঁই, দেৱভূষণ বৰা, ইতিহাসবিদ ডম্বৰুধৰ নাথ, ঔপন্যাসিক গোবিন খাউণ্ড আৰু কবি ডেনি গাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite book |last=Tamuly |first=D. N. |url=https://books.google.com/books?id=9nFXyPDU-1cC&q=The+Majuli+Island+-+Assam+Dambarudhar+Nath |title=The Blessed Island: A Selection of Writings on Majuli and the Neo-Vaishnavite Movement in Assam |date=2013 |publisher=Programme Production Centre (North-East), Doordarshan |language=en}}</ref> অসমীয়াৰ দ্বিতীয়খন বাতৰি-কাকত ''অসম বিলাসিনী'' ১৮৭১ চনৰ পৰা মাজুলীৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.thestellarnews.com/news/118404 |title=Assam Bilasini to Asom Barta : Majuli's Newspaper of News and Views |date=4 October 2021}}</ref> ===লোকসংস্কৃতি আৰু শিল্প=== লোকসংস্কৃতিৰ দিশৰ পৰা মাজুলী বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। সত্ৰীয়া পৰম্পৰা আৰু শংকৰী কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হোৱাৰ লগতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক মিলনে মাজুলীৰ সমাজজীৱনক বৈচিত্ৰ্যময় কৰি তুলিছে। সত্ৰীয়া গীত-মাত, খোল-তাল, নৃত্য, ভাওনা, নাম-কীৰ্তন আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ঐনিতমে মাজুলীৰ সাংস্কৃতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহৰ ভিতৰত মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প, বাঁহ-বেতৰ শিল্প, হস্ততাঁত আৰু নাও নিৰ্মাণ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি গোগোল গছ আৰু কুঁহিলা গছৰ পৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাও আছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প বিশেষকৈ চামগুৰি সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন পৌৰাণিক চৰিত্ৰৰ মুখা ইয়াত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাজুলীৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ভূমিকা পালন কৰে। নাম-কীৰ্তন, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক আলোচনা, সভা আৰু অন্যান্য সামূহিক কাৰ্যসূচী নামঘৰত অনুষ্ঠিত হয়। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰাত কৃষি, নদীকেন্দ্ৰিক যাতায়াত, মাছ ধৰা, তাঁতশিল্প আৰু সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। ==পৰিৱেশ আৰু প্ৰকৃতি== [[File:Assam 133.jpg|thumb|left|মাজুলীৰ জলাভূমি।]] মাজুলী এক বৃহৎ জলাভূমি অঞ্চল। ইয়াৰ জলাভূমিসমূহ বহু বিৰল আৰু বিপন্ন চৰাইৰ আশ্ৰয়স্থল, বিশেষকৈ শীতকালত অহা [[পৰিভ্ৰমী চৰাই]]সমূহৰ। ইয়াত [[বৰটোকোলা]], পেলিকান, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন আৰু [[শৰালি]] হাঁহকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা যায়। সন্ধিয়াৰ পিছত বনৰীয়া হাঁহ আৰু অন্যান্য জলচৰ চৰাই দূৰৱৰ্তী অঞ্চললৈ উৰি যায়।<ref>{{Cite book |last1=Cruz |first1=Cristina |url=https://books.google.com/books?id=Y_YvEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA94 |title=Soil Nitrogen Ecology |last2=Vishwakarma |first2=Kanchan |last3=Choudhary |first3=Devendra Kumar |last4=Varma |first4=Ajit |date=2021-05-24 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-71206-8 |language=en}}</ref> বৃহৎ উদ্যোগৰ অনুপস্থিতি আৰু নিয়মীয়া বৰষুণৰ বাবে দ্বীপটো তুলনামূলকভাৱে প্ৰদূষণমুক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Nath |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=qoFEPgAACAAJ |title=The Majuli Island: Society, Economy, and Culture |date=2009 |publisher=Anshah Publishing House |isbn=978-81-8364-056-5 |language=en}}</ref> অৱশ্যে মাজুলীৰ পাৰৰ ব্যাপক নদীখহনীয়াই দ্বীপটোৰ অস্তিত্বলৈ এক গুৰুতৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। মৌচুমী বানপানীৰ সময়ত খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে উজনিৰ ওচৰৰ নগৰাঞ্চলসমূহত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ মথাউৰিসমূহৰ কিছুমান অনাকাঙ্ক্ষিত প্ৰভাৱ পৰিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰবল সোঁতে দ্বীপটোৰ বৃহৎ অংশ খহাই নিয়া অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৮৫৩ চনত মাজুলীৰ মুঠ আয়তন প্ৰায় ১,১৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল। বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ভূমি খহনীয়াত বিলীন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯১ চনৰ পিছত ৩৫খনতকৈ অধিক গাঁও নদীখহনীয়াত বিলীন হৈছে। কিছুমান জৰীপত মাজুলী আগন্তুক ১৫–২০ বছৰৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হ'ব পাৰে বুলি আশংকা ব্যক্ত কৰা হৈছিল। এইটো প্ৰকাশিত পূৰ্বাভাস, দ্বীপটোৰ বিলুপ্তিৰ কোনো নিশ্চিত সময়সীমা নহয়।<ref>{{Cite book |last1=Phartiyal |first1=Binita |url=https://books.google.com/books?id=SC6oEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA64 |title=Climate Change and Environmental Impacts: Past, Present and Future Perspective |last2=Mohan |first2=Rahul |last3=Chakraborty |first3=Supriyo |last4=Dutta |first4=Venkatesh |last5=Gupta |first5=Anil Kumar |date=2023-01-17 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-13119-6 |language=en}}</ref> মাজুলী সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে ২.৫০ বিলিয়ন টকা, তৎকালীন হিচাপত প্ৰায় ৫.৫ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ, অনুমোদন দিছিল। জলসম্পদ বিভাগ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ব'ৰ্ডে বিগত কেইবাটাও দশক ধৰি খহনীয়া সমস্যাৰ সমাধানৰ চেষ্টা চলাই আহিছে যদিও বিশেষ সফলতা লাভ কৰা নাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ দক্ষিণ সীমাৰ কাষে কংক্ৰিটৰ আৱৰণযুক্ত চাৰিলেনযুক্ত পথ নিৰ্মাণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীতল খননৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। এই প্ৰকল্পত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি খেৰকটীয়া সুঁতিত দুটা জলদ্বাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখিত উৎসসমূহৰ সময়লৈ এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্প কাৰ্যকৰী হোৱা নাছিল। মাজুলীক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ বাবে [[ইউনেস্কো]]ৰ ওচৰত মনোনয়নো দাখিল কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-09-07 |title=Majuli's largest river island status to help UNESCO World heritage bid: Mahesh Sharma |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/assam-majulis-largest-river-island-stauts-unesco-world-heritage-union-culture-minister-mahesh-sharma-3017429/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> স্থানীয় পৰিৱেশকৰ্মী [[যাদৱ পায়েং]]ই দ্বীপটোৰ খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে প্ৰায় ৫৫০ হেক্টৰ অঞ্চলত গছ ৰোপণ কৰি "মলাই অৰণ্য" গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2023-03-21 |title='Forest man of India' wants tree plantation to be taught at schools in world |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/forest-man-of-india-wants-tree-plantation-to-be-taught-at-schools-in-world/article66644889.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> পূৰ্বতে এই অঞ্চলৰ বৃহৎ অংশ খহনীয়াৰ আশংকা থকা উন্মুক্ত বালিচৰ আছিল। পায়েঙৰ বনানীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাত অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান এই অৰণ্য হাতী, বাঘ, হৰিণ আৰু শগুণকে ধৰি বিভিন্ন বন্যপ্ৰাণীৰ আশ্ৰয়স্থল।<ref>{{cite web |last1=Kalita |first1=Jitu |title=India Man Plants Forest Bigger Than Central Park to Save His Island |url=http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |url-status=dead |archive-date=20 October 2014 |website=National Geographic |publisher=National Geographic Society |access-date=24 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archivedate=20 October 2014 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |date=17 May 2017 |title=How one man saved an island and brought its animals back |url=https://en.newsner.com/news/how-one-man-saved-an-island-and-brought-its-animals-back/ |agency=Newsner}}</ref> ===জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভাবুকি=== জলাভূমিৰ সংকোচন আৰু চৰম জলবায়ুগত পৰিস্থিতিৰ ফলত মাজুলী সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=D. T. E. |date=2016-06-28 |title=Disappearing Majuli, India's first river island district |url=https://www.downtoearth.org.in/environment/disappearing-majuli-india-s-first-river-island-district-54610 |access-date=2025-04-03 |website=Down To Earth |language=en}}</ref><ref name="Tandon">{{Cite web |last=Tandon |first=Aditi |date=2024-04-15 |title=Majuli's shrinking wetlands and their fight for survival |url=https://india.mongabay.com/2024/04/majulis-shrinking-wetlands-and-their-fight-for-survival/ |access-date=2025-04-03 |website=Mongabay-India |language=en-US}}</ref> দ্বীপটোৱে বৰ্ধিত বানপানী,<ref name="Tandon"/> নদীখহনীয়া,<ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বাসস্থানচ্যুতি, অভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন আৰু কৃষি উৎপাদনশীলতা হ্ৰাসৰ দৰে সমস্যাৰো সন্মুখীন হৈছে।<ref name=":4"/> ==অৰ্থনীতি== ===কৃষি আৰু অন্যান্য উদ্যোগ=== [[কৃষি]] মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান ভিত্তি। ধান ইয়াৰ মুখ্য কৃষিজাত উৎপাদন। দ্বীপটোত এশৰো অধিক প্ৰজাতিৰ ধানৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কোমল চাউল, বাওধান আৰু আঠাযুক্ত চাউল উল্লেখযোগ্য। এই চাউলসমূহ পৰম্পৰাগত জলপান আৰু [[পিঠা]] প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কৃষিৰ উপৰি হস্ততাঁত, মাছ ধৰা, দুগ্ধ উৎপাদন, [[মৃৎশিল্প]] আৰু নাও নিৰ্মাণ মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ আন গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>[http://www.assamlog.com ''The Only Govt Jobs updates website open from Majuli''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501122301/http://assamlog.com/ |date=1 May 2017}}</ref> [[File:Jengraimukh paddy field.jpg|thumb|জেংৰাইমুখৰ এখন ধাননি পথাৰ।]] মাজুলীৰ গাঁও অঞ্চলত হস্ততাঁত বহু পৰিয়ালৰ অন্যতম জীৱিকাৰ উপায়। পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাসকলে তাঁতশালত বিভিন্ন বস্ত্ৰ বয়। মাজুলীৰ অধিবাসীসকল নাও চলোৱা আৰু নদীপথৰ যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰতো দক্ষ। দ্বীপটোৰ নদীকেন্দ্ৰিক ভৌগোলিক অৱস্থাৰ বাবে নাও নিৰ্মাণ আৰু নাও চলোৱাৰ পৰম্পৰাই স্থানীয় অৰ্থনীতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ===শিক্ষা=== মাজুলীৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ [[অসম চৰকাৰ]]ৰ অধীনত পৰিচালিত হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ]]ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত।<ref>{{cite web |title=Welcome to Assam State School Education Board (ASSEB) |url=https://asseb.in/ |website=asseb.in |access-date=19 September 2025}}</ref> দ্বীপটোত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়]], ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, [[মাজুলী মহাবিদ্যালয়]], [[জেংৰাইমুখ মহাবিদ্যালয়]], ৰঙাচাহী মহাবিদ্যালয় আৰু পূব মাজুলী মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য। ===পৰ্যটন=== [[File:Majuli Island (103).jpg|thumb|মাজুলীৰ বিভিন্ন অঞ্চল চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে জনপ্ৰিয়।]] মাজুলী [[যোৰহাট]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। পৰ্যটকসকলে যোৰহাটৰ নিমাতী ষ্টীমাৰ ঘাটৰ পৰা বাছ আৰু ফেৰী ব্যৱহাৰ কৰি দ্বীপটোলৈ যাব পাৰে। যাতায়াতৰ মাধ্যম সলনি কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে এই যাত্ৰাত তিনিঘণ্টাতকৈ অধিক সময় লাগিব পাৰে। মাজুলীৰ ওচৰৰ প্ৰধান নগৰসমূহৰ ভিতৰত [[উত্তৰ লখিমপুৰ]], [[গোলাঘাট]], [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[ডিব্ৰুগড়]] উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |date=2005-10-06 |title=Manufacturing identities? |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30206559.ece |access-date=2023-11-02 |website=Frontline |language=en}}</ref> মাজুলীৰ প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত বৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহ উল্লেখযোগ্য। মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প আৰু হাতেৰে বোৱা মেখেলা-চাদৰৰ দৰে বস্ত্ৰশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে বিশেষ আকৰ্ষণ। দ্বীপটোত আলি আই লৃগাং, পালনাম, ফলকু আৰু পৰাগ উৎসৱকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Mody |first=Sri Anuj |url=https://books.google.com/books?id=OLNsEAAAQBAJ&dq=Madhya+Majuli+Tourism&pg=PA29 |title=Socio-economic and environment impacts of tourism |last2=Borah |first2=Philip |publisher=Archers & Elevators Publishing House |isbn=978-93-90996-34-6 |language=en}}</ref> নৱেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ অনুকূল বতৰ আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ অধিক উপস্থিতিৰ বাবে মাজুলীৰ দক্ষিণ অংশ চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।<ref>{{Cite web |title=World's largest river island is in India! |url=https://www.indiatoday.in/travel/destinations/story/worlds-largest-river-island-is-in-india-assam-majuli-307702-2016-02-08 |access-date=2023-11-03 |website=India Today |date=8 February 2016 |language=en}}</ref> চৰাই নিৰীক্ষণৰ আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চাকুলি বিল, ভেৰকী বিল আৰু মগুৰমাৰী বিল অন্যতম।<ref>{{Cite book |last=Phukon |first=Pallabita Bora |url=https://books.google.com/books?id=qNJGEAAAQBAJ&dq=Majuli+There+are+three+locales+for+birdwatching&pg=PT114 |title=Jajabor: Wanderlust Assam |date=2021-10-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68538-338-1 |language=en}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত তলৰ স্থানসমূহকো মাজুলীৰ পৰ্যটন আকৰ্ষণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। * চৰাইচোং * ৰাওনা পুখুৰী * চামগুৰিৰ মুখাশিল্প * মাজুলীৰ সত্ৰসমূহ * ৰাস মহোৎসৱ মাজুলীত চাৰিদিনীয়াকৈ উদ্‌যাপিত মাজুলী মহোৎসৱো পৰ্যটনৰ এক উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ। এই উৎসৱত দ্বীপটোৰ পৰম্পৰাগত কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===যাতায়াত=== [[File:Way To Majuli.jpg|thumb|right|200px|যোৰহাটৰ পৰা মাজুলীলৈ যোৱাৰ পথ।]] মাজুলীৰ সৈতে অসমৰ মূল ভূখণ্ডৰ যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে নদীপথৰ ফেৰী সেৱা। [[যোৰহাট]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]]—দুয়ো দিশৰ পৰা মাজুলীলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। যোৰহাটৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে নগৰখনৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত নিমাতী ঘাটলৈ বাছ বা টেক্সীৰে যাব লাগে। তাৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ মাজুলীৰ বিভিন্ন ফেৰীঘাটলৈ যাব পাৰি। নিমাতী ঘাটৰ পৰা মাজুলীৰ কমলাবাৰী, অফলামুখ, শালমৰা, ফুলনি বা বগৰীগুৰি, দক্ষিণপাট আৰু চুমৈমাৰী আদি ঘাটলৈ ফেৰী চলাচলৰ ব্যৱস্থা আছে। ফেৰীসমূহত যাত্ৰীৰ লগতে কিছুমান লঘু যানবাহনো পাৰাপাৰ কৰিব পৰা যায়। ভাৰতীয় আভ্যন্তৰীণ জলপথ প্ৰাধিকৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰোল-অন/ৰোল-অফ বা ৰ'-ৰ' ফেৰী সেৱাই ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ মাজুলী বন্দৰলৈ যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সেৱাত কম গভীৰ পানীত চলিব পৰা দুখন জাহাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিখন জাহাজে প্ৰায় ২০০ গৰাকী যাত্ৰী, চাৰিখন গাড়ী আৰু দুখন ট্ৰাক কঢ়িয়াব পাৰে। নদীপথৰ উপৰি মাজুলী আৰু যোৰহাটৰ মাজত পোনপটীয়া স্থলপথৰ যোগাযোগ স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে এখন দুইলেনযুক্ত দলং নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০২১ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দলংখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ হয়। দলংখনে নিমাতী ঘাট আৰু কমলাবাৰী অঞ্চলক সংযোগ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.timesnownews.com/india/article/importance-of-mahabahu-brahmaputra-project-bhumi-pujan-majuli-bridge-on-pm-modi-itinerary-on-18-february-inauguration-jogighopa-foundation-stone/721374 |title=Importance of Mahabahu-Brahmaputra project, Majuli bridge on PM Modi itinerary on 18 February explained |date=17 February 2021}}</ref> লখিমপুৰৰ পৰা মাজুলীলৈ যাবলৈ লুইত আৰু খাবলু নামৰ দুটা ঘাট পাৰ হ'বলগীয়া হয় বুলি পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। [[বিহপুৰীয়া]] হৈ মাজুলীলৈ যোৱা আন এটা পথো আছে। এই পথ তুলনামূলকভাৱে সুচল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ বালিচাপৰীৰ পৰা ধূনাগুৰি ঘাট পাৰ হৈ লখিমপুৰ জিলালৈ নিয়মীয়া যানবাহন চলাচলৰ ব্যৱস্থাও আছে। [[বগীবিল দলং]] নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ধেমাজি আৰু ঢকুৱাখনা হৈ মাজুলীলৈ যোৱাৰ বাবে সকলো বতৰৰ উপযোগী এক বিকল্প পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ উপৰি [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ–ঢকুৱাখনা পথেৰে মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। এই যাতায়াত ব্যৱস্থাসমূহে মাজুলীৰ অধিবাসী আৰু পৰ্যটকসকলৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে যোগাযোগত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File:Raas Majuli 1.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ এক দৃশ্য File:Raas Majuli 2.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ আন এক দৃশ্য File:Mask Raas Majuli.jpg|মাজুলীৰ ৰাসত ব্যৱহৃত মুখা File:Kamalabari Satra.jpg|[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] File:Dakhinpat Temple.jpg|[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] File:Filial Piety Rituals.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰত পূজা File:Assam 098.jpg|[[আউনীআটী সত্ৰ]]ত গৰুড়ৰ মূৰ্তি File:Aauniati satra gate.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Majuli Island , Assam (19).jpg|কমলাবাৰী ডাকঘৰ File:Sotro of Majuli.jpg|মাজুলীৰ সত্ৰ-সংস্কৃতি File:Dakhinpat Satra.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:সত্ৰ.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:অফলামুখ.jpg|অফলামুখ–নিমাতী ফেৰী সেৱা </gallery> ==লগতে চাওক== * [[মাজুলী জিলা]] * [[মাজুলী বিধানসভা সমষ্টি]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Majuli|মাজুলী}} * [https://web.archive.org/web/20030409100449/http://www.majuli.org/ Majuli.org] — Majuli Island Protection & Development Council (MIPDC) * [https://www.majuliislands.com/ MajuliIslands.com] — মাজুলী সম্পৰ্কীয় তথ্য * [https://web.archive.org/web/20150321060222/http://www.majuli.org/ মাজুলীৰ ঐতিহাসিক ৱেবছাইট] * [https://web.archive.org/web/20060502183309/http://www.cfar.umd.edu/~venu/NFI/majuli.html Life in Majuli] * [https://web.archive.org/web/20020204073652/http://members.tripod.com/majuli/sanjoy/majinfo.htm Culture of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20120715044404/http://www.1upindia.com/states/assam/cities.html Satras of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20210309114353/http://www.majuli.info/ World's Largest River Island] * [https://jorhat.nic.in/dmp11-12.pdf Disaster Management Plan 2011–12, Jorhat District] {{অসম}} {{যোৰহাট জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:নদী দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:মাজুলী|*]] pgdb6f2bn3hgl7htj5twae6kk6hl31f 4 5490 648265 647949 2026-10-28T08:03:16Z VanshikaRathi 49559 /* Wiki Loves Food 2026 in India – Call for Participation */ নতুন অনুচ্ছেদ 648265 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Village pump pages|(বিবিধ)|alpha=yes|start=25|এই '''বিবিধ''' শিতান/বিভাগত ৰাইজৰ চ'ৰাৰ অন্য শিতানত খাপ নোখোৱা আলোচনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। সাধাৰণ জ্ঞানৰ প্ৰশ্নৰ বাবে [[WP:RD|reference desk]] ব্যৱহাৰ কৰক। |WP:VPM}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"></span> [[Category:ৱিকিপিডিয়াৰ জাননী ফলকসমূহ|{{PAGENAME}}]] [[Category:আকস্মিক ভাষা সংযোগৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পৰীক্ষা কৰা পৃষ্ঠাসমূহ]] </noinclude> {{archive box| [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/1|সংৰক্ষণ ১ (জানুৱাৰী ২০১২-ডিচেম্বৰ ২০১২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/2|সংৰক্ষণ ২ (জানুৱাৰী ২০১৩-ডিচেম্বৰ ২০১৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/3|সংৰক্ষণ ৩ (জানুৱাৰী ২০১৪-ডিচেম্বৰ ২০১৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/4|সংৰক্ষণ ৪ (জানুৱাৰী ২০১৫-ডিচেম্বৰ ২০১৫)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/5|সংৰক্ষণ ৫ (জানুৱাৰী ২০১৬-ডিচেম্বৰ ২০১৬)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/6|সংৰক্ষণ ৬ (জানুৱাৰী ২০১৭-ডিচেম্বৰ ২০১৭)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/7|সংৰক্ষণ ৭ (জানুৱাৰী ২০১৮-ডিচেম্বৰ ২০১৮)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/8|সংৰক্ষণ ৮ (জানুৱাৰী ২০১৯-ডিচেম্বৰ ২০১৯)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/9|সংৰক্ষণ ৯ (জানুৱাৰী ২০২০-ডিচেম্বৰ ২০২০)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/10|সংৰক্ষণ ১০ (জানুৱাৰী ২০২১-ডিচেম্বৰ ২০২১)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/11|সংৰক্ষণ ১১ (জানুৱাৰী ২০২২-ডিচেম্বৰ ২০২২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/12|সংৰক্ষণ ১২ (জানুৱাৰী ২০২৩-ডিচেম্বৰ ২০২৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/13|সংৰক্ষণ ১৩ (জানুৱাৰী ২০২৪-ডিচেম্বৰ ২০২৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/14|সংৰক্ষণ ১৪ (জানুৱাৰী ২০২৫-ডিচেম্বৰ ২০২৫)]] }} == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px; "> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%; ">''{{int:please-translate}}''</div> ; Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ; About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ; What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ; How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ; Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ; Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ; Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%; ">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ; About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ; Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:20, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি == সকলোলৈকে নমস্কাৰ, ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে ইতিমধ্যে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি হৈছে। এইবাৰ এই সন্মিলনখন ২০২৬ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ৬ ছেপ্টেম্বৰলৈ ভাৰতৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়াই সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগতে, দক্ষিণ এছিয়া আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰো ৱিকিমিডিয়ান, আয়োজক, আৰু অৱদানকাৰীসকলক একত্ৰিত কৰে। ই হৈছে সংযোগ স্থাপন, শিক্ষণ, অভিজ্ঞতাৰ ভাগ-বতৰা, আৰু মুক্ত জ্ঞান আন্দোলনক শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ এক ক্ষেত্ৰ। যদি আপুনি ৱিকিমিডিয়া প্ৰকল্পৰ সক্ৰিয় অৱদানকাৰী বা সম্প্ৰদায়ৰ কাম-কাজৰ সৈতে জড়িত, তেন্তে আপোনাক এই বৃত্তিৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। বিতং তথ্যসমূহ *[[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|ইয়াত]]* পাব। 🙂 আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ: ১৫ এপ্ৰিল ২০২৬ ১১:৫৯ p.m. IST আবেদনৰ লিংক: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform লিংক] অধিক তথ্য: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|লিংক]] এই ঘোষণাটো আপোনালোকৰ ৱিকি পৰিয়ালৰ আন আন লোকলৈয়ো নিঃসংকোচে শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ সাদৰেৰে অনুৰোধ জনালোঁ। ধন্যবাদ। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ আয়োজক দল -[[সদস্য:Gnoeee|Gnoeee]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gnoeee|বাৰ্তা]]) 20:49, 28 March 2026 (ইউ.টি.চি.) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign! ]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 17:12, 3 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:41, 5 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 00:57, 26 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 16:57, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias/2&oldid=30471358 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:02, 17 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|আলোচনা]])</bdi> 17:11, 23 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions == প্ৰিয় সমাজৰ সদস্যবৃন্দ, WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions এতিয়া মুকলি হৈছে বুলি আমি আনন্দেৰে জনাইছোঁ। WikiConference India 2026 ২০২৬ চনৰ ৪–৬ ছেপ্টেম্বৰত কেৰালাৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। এই সন্মিলনে ভাৰত আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ৱিকিমিডিয়ান, সমাজ নেতা, ডেভেলপাৰ, গৱেষক আৰু মুক্ত জ্ঞানৰ অনুৰাগীসকলক একত্ৰিত কৰি সংযোগ স্থাপন, সহযোগিতা আৰু অভিজ্ঞতা বিনিময়ৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিব। WCI 2026-ৰ মূল বিষয় হৈছে '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”'''। AI-ৰ উত্থান আৰু জ্ঞান সৃষ্টিৰ নতুন মডেলসমূহকে ধৰি ৱিকিমিডিয়া আন্দোলনে দ্ৰুত প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অগ্ৰসৰ হৈ থকাৰ সময়ত, এই সন্মিলনৰ লক্ষ্য হৈছে সমাজ নেতৃত্ব, জ্ঞানৰ সমতা, আঞ্চলিক ভাষা, মুক্ত জ্ঞান আৰু ভাৰত তথা দক্ষিণ এছিয়াত ৱিকিমিডিয়াৰ ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰাৰ বাবে এক স্থান সৃষ্টি কৰা। == Self-Funded Registration == Self-Funded Registration আবেদন এতিয়া Pretix-ত মুকলি হৈছে। '''Registration Form:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''Details and Eligibility:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === Call for Submissions === Call for Submissions এতিয়া Eventyay-ত মুকলি হৈছে। আমি Workshop, Discussion, Panel, Interactive Session, Lightning Talk আৰু Poster Presentation-ৰ বাবে প্ৰস্তাৱ আহ্বান জনাইছোঁ। আপুনি অভিজ্ঞ অৱদানকাৰী হওক বা নতুন সমাজ সদস্য হওক, আপোনাৰ ধাৰণা, অভিজ্ঞতা আৰু শিক্ষণসমূহে সন্মিলনৰ কাৰ্যসূচী গঢ় দিয়াত আৰু আন্দোলনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচনাসমূহত অৰিহণা যোগোৱাত সহায় কৰিব পাৰে। '''Details and Guidelines:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''Submission Deadline: July 15th, 2026''' WikiConference India 2026 সম্পৰ্কীয় সম্পূৰ্ণ তথ্য, যাৰ ভিতৰত অংশগ্ৰহণৰ তথ্য, সময়সীমা, সন্মিলনৰ আপডেট আৰু Submission Guidelines অন্তৰ্ভুক্ত আছে, চাবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি আনুষ্ঠানিক ঘোষণাটো পঢ়ক। '''Detailed Announcement:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> আমি সমাজৰ সদস্যসকলক নিবন্ধন কৰিবলৈ, প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰিবলৈ আৰু এই ঘোষণাটো নিজৰ নেটৱৰ্কসমূহত ভাগ-বতৰা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ। শুভেচ্ছাৰে, WikiConference India 2026 Organizing Team [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ [[সদস্য:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Amrit Sufi|বাৰ্তা]]) 07:22, 27 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬: ভ্ৰমণ জলপানিৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে! == [[File:Bangla WikiConference 2026 logo.svg|right|250px|link=]] প্ৰিয় ৱিকিমিডিয়ানসকল, আনন্দৰে জনোৱা হৈছে যে, ৱিকিমিডিয়া বাংলাদেশৰ উদ্যোগত অহা '''৩০ অক্টোবৰ - ১ নৱেম্বৰ ২০২৬''' তাৰিখে বাংলাদেশত [[wmbd:বিশেষ:আমাৰ_ভাষা/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬|'''বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬''']] অনুষ্ঠিত হ'ব। এই সন্মিলনখন সফল আৰু সজীৱ কৰি তুলিবলৈ বাংলাদেশ, ভাৰত আৰু নেপালত বাস কৰা আগ্ৰহী ৱিকিমিডিয়ানৰ বাবে ভ্ৰমণ জলপানিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই জলপানিৰ ভিতৰত ভ্ৰমণ খৰচ আৰু সন্মিলনত থকা-খোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব। সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আগ্ৰহী সকলোৱেই ইয়াৰ বাবে আবেদন কৰিব লাগিব আৰু জলপানি লাভ কৰিলেহে সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ পাব। === জলপানিৰ বাবে প্ৰাথমিক অৰ্হতা === তলত উল্লেখ কৰা চৰ্তাৱলী পূৰণ কৰিব নোৱাৰিলে আবেদন পোনচাটেই নাকচ কৰা হ’ব: # ৱিকিমিডিয়া একাউণ্ট কমেও ছয়মাহৰ পুৰণি হ'ব লাগিব (অৰ্থাৎ '''১৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫''' বা তাৰ পূৰ্বে সৃষ্টি কৰা হ'ব লাগিব)। # আবেদনকাৰীৰ গোলকীয় সম্পাদনা সংখ্যা অতি কমেও '''২৫০''' অতিক্ৰম কৰিব লাগিব। # আবেদনৰ সময়ত আবেদনকাৰীৰ একাউণ্ট কোনো বঙালী প্ৰকল্পত অৱৰুদ্ধ হৈ থাকিব নালাগিব। === জলপানিৰ বাবে আবেদন কিদৰে কৰিব? === জলপানিৰ বাবে আপুনি নিৰ্দিষ্ট ফৰ্মখন পূৰাব লাগিব। ইয়াৰ বাবে আপোনাক ৩০ৰপৰা ৪০ মিনিটৰ প্ৰয়োজন হ’ব। আবেদনত দাখিল কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰদ্বাৰা আপোনাৰ যোগ্যতা বিচাৰ কৰা হ’ব। ফৰ্ম পূৰণ আৰু আবেদন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি [[wmbd:বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬/বৃত্তি/as|'''জলপানি সম্পৰ্কীয় পৃষ্ঠাখন''']] পঢ়ি চাওক। === গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়সূচী === * '''আবেদন আৰম্ভ:''' ১৯ জুন, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) * '''আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ:''' ১৯ জুলাই, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) ''নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ পিছত কোনো আবেদন গ্ৰহণ কৰা নহ'ব। সেয়েহে শেষ মুহূৰ্তৰ জটিলতা পৰিহাৰ কৰিবলৈ চূড়ান্ত সময়সীমাৰ দুই-এদিন আগতেই প্ৰ-পত্ৰ জমা দিয়াৰহে পৰামৰ্শ দিওঁ। '' জলপানি সম্পৰ্কে অধিক জানিবলৈ যিকোনো প্ৰশ্ন বা পৰামৰ্শৰ বাবে নিৰ্দ্বিধায় আমাৰ সৈতে আলাপ পৃষ্ঠাত অথবা [mailto:bnwikiconference@wikimedia.org.bd bnwikiconference@wikimedia.org.bd] ঠিকনালৈ ইমেইল কৰি যোগাযোগ কৰিব পাৰে। শুভেচ্ছাৰে,<br> জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰ হৈ,<br> ≈ <b style="border:2px solid#103; font-family:georgia; font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F; color:#fff">&nbsp; MS Sakib&nbsp; </b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 18:25, 5 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 July 2026 (ইউ.টি.চি.) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' ==Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026== Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br> WikiConference India 2026 pre-conference organizing team == আপোনাৰ ৱিকি কেৱল পঢ়িব পৰাকৈ থাকিব৷ == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|এই বাৰ্তটো আন ভাষাত পঢ়ক]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেচনে]] নিজৰ ডাটা চেণ্টাৰসমূহৰ মাজৰ ট্ৰেফিকক সলনি কৰিব। ইয়াৰ দ্বাৰা নিশ্চিত হ'ব যে ৱিকিপিডিয়া আৰু অন্যান্য ৱিকিমিডিয়া ৱিকি কোনো দুৰ্যোগৰ পিছতো অনলাইন থাকিব পাৰে। সকলো ট্ৰেফিক'''{{#time:j xg|2026-09-23|as}}''' লৈ সলনি হ'ব। চুইচটো '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' ৰ পৰা আৰম্ভ হ'ব। (20:30 GMT+5:30) দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|মিডিয়াৱিকি]]ত কিছু সীমাবদ্ধতাৰ বাবে, সালসনিৰ সময়ত সকলো সম্পাদনা বন্ধ হ'ব লাগিব। এই ব্যাঘাতৰ বাবে আমি ক্ষমা বিচাৰিছো আৰু ভৱিষ্যতে ইয়াক হ্ৰাস কৰাৰ বাবে আমি কাম কৰি আছো। এই কাৰ্য্য সম্পন্ন হোৱাৰ 30 মিনিটৰ আগতে সকলো ৱিকিত এখন বেনাৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হ'ব। <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''আপুনি ক্ষন্তেক সময়ৰ বাবে সকলো ৱিকি কেৱল পঢ়িবহে পাৰিব, সম্পাদনা কৰিব নোৱাৰিব।''' * আপুনি {{#time:l j xg Y|2026-09-23|as}} ত এঘণ্টালৈকে সম্পাদনা কৰিব নোৱাৰিব। * যদি আপুনি এই সময়ছোৱাত সম্পাদনা বা সংৰক্ষণ কৰাৰ চেষ্টা কৰে, আপুনি এটা ত্ৰুটি বাৰ্তা দেখিব। আমি কামনা কৰোঁ যে এই ক্ষণত কোনো সম্পাদনা নেহেৰাই যাতে, কিন্তু আমি ইয়াৰ নিশ্চয়তা দিব নোৱাৰো। যদি আপুনি ত্ৰুটি বাৰ্তাটো দেখে, তেন্তে অনুগ্ৰহ কৰি সকলো স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰি অহা পৰ্যন্ত অপেক্ষা কৰক। তাৰ পাছতহে আপুনি আপোনাৰ সম্পাদনা সংৰক্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হ'ব পাৰিব। কিন্তু, আমি পৰামৰ্শ দিওঁ যে আপুনি প্ৰথমে আপোনাৰ পৰিৱৰ্তনৰ এটা প্ৰতিলিপি বনাই লব পাৰে। ''অন্য প্ৰভাৱ'': * পটভূমিৰ কামবোৰ লেহেমীয়া হ'ব আৰু কিছু কাম তল পৰি যাব। ৰঙা লিংকবোৰ সোনকালে স্বাভাৱিকৰ দৰে আপডেট ন 'বও পাৰে। যদি আপুনি ইতিমধ্যে আন কৰবাত লিংক কৰা এটা প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰে, তেন্তে লিংকটো স্বাভাৱিকতকৈ বেছি সময় ৰঙা হৈ থাকিব। দীঘলীয়া সময় ধৰি চলি থকা কিছুমান স্ক্ৰিপ্ত বন্ধ কৰিব লাগিব। * আমি আশা কৰোঁ যে কোডৰ নিয়োজন আন যিকোনো সপ্তাহৰ দৰে হ'ব। অৱশ্যে, কিছুমান কেছ-বাই-কেছ ক'ড সময়ানুক্ৰমে ফ্ৰিজ হ'ব পাৰে যদি অপাৰেচনৰ পিছত সেইবোৰৰ প্ৰয়োজন হয়। * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] প্ৰায় ৯০ মিনিটৰ বাবে উপলব্ধ নহ'ব। প্ৰয়োজন হ'লে এই প্ৰকল্পটো পিছুৱাই দিয়া হ"ব পাৰে। আপুনি [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org ত সূচী পঢ়িব পাৰে]]। যিকোনো পৰিৱৰ্তন সময়সূচীত ঘোষণা কৰা হ'ব। '''অনুগ্ৰহ কৰি এই তথ্য আপোনাৰ সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰক।'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 September 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == আপোনাৰ ৱিকি কেৱল পঢ়িব পৰাকৈ থাকিব৷ == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|এই বাৰ্তটো আন ভাষাত পঢ়ক]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেচনে]] নিজৰ ডাটা চেণ্টাৰসমূহৰ মাজৰ ট্ৰেফিকক সলনি কৰিব। ইয়াৰ দ্বাৰা নিশ্চিত হ'ব যে ৱিকিপিডিয়া আৰু অন্যান্য ৱিকিমিডিয়া ৱিকি কোনো দুৰ্যোগৰ পিছতো অনলাইন থাকিব পাৰে। সকলো ট্ৰেফিক'''{{#time:j xg|2026-10-28|as}}''' লৈ সলনি হ'ব। চুইচটো '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]''' ৰ পৰা আৰম্ভ হ'ব। (20:30 GMT+5:30) দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|মিডিয়াৱিকি]]ত কিছু সীমাবদ্ধতাৰ বাবে, সালসনিৰ সময়ত সকলো সম্পাদনা বন্ধ হ'ব লাগিব। এই ব্যাঘাতৰ বাবে আমি ক্ষমা বিচাৰিছো আৰু ভৱিষ্যতে ইয়াক হ্ৰাস কৰাৰ বাবে আমি কাম কৰি আছো। এই কাৰ্য্য সম্পন্ন হোৱাৰ 30 মিনিটৰ আগতে সকলো ৱিকিত এখন বেনাৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হ'ব। <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''আপুনি ক্ষন্তেক সময়ৰ বাবে সকলো ৱিকি কেৱল পঢ়িবহে পাৰিব, সম্পাদনা কৰিব নোৱাৰিব।''' * আপুনি {{#time:l j xg Y|2026-10-28|as}} ত এঘণ্টালৈকে সম্পাদনা কৰিব নোৱাৰিব। * যদি আপুনি এই সময়ছোৱাত সম্পাদনা বা সংৰক্ষণ কৰাৰ চেষ্টা কৰে, আপুনি এটা ত্ৰুটি বাৰ্তা দেখিব। আমি কামনা কৰোঁ যে এই ক্ষণত কোনো সম্পাদনা নেহেৰাই যাতে, কিন্তু আমি ইয়াৰ নিশ্চয়তা দিব নোৱাৰো। যদি আপুনি ত্ৰুটি বাৰ্তাটো দেখে, তেন্তে অনুগ্ৰহ কৰি সকলো স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰি অহা পৰ্যন্ত অপেক্ষা কৰক। তাৰ পাছতহে আপুনি আপোনাৰ সম্পাদনা সংৰক্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হ'ব পাৰিব। কিন্তু, আমি পৰামৰ্শ দিওঁ যে আপুনি প্ৰথমে আপোনাৰ পৰিৱৰ্তনৰ এটা প্ৰতিলিপি বনাই লব পাৰে। ''অন্য প্ৰভাৱ'': * পটভূমিৰ কামবোৰ লেহেমীয়া হ'ব আৰু কিছু কাম তল পৰি যাব। ৰঙা লিংকবোৰ সোনকালে স্বাভাৱিকৰ দৰে আপডেট ন 'বও পাৰে। যদি আপুনি ইতিমধ্যে আন কৰবাত লিংক কৰা এটা প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰে, তেন্তে লিংকটো স্বাভাৱিকতকৈ বেছি সময় ৰঙা হৈ থাকিব। দীঘলীয়া সময় ধৰি চলি থকা কিছুমান স্ক্ৰিপ্ত বন্ধ কৰিব লাগিব। * আমি আশা কৰোঁ যে কোডৰ নিয়োজন আন যিকোনো সপ্তাহৰ দৰে হ'ব। অৱশ্যে, কিছুমান কেছ-বাই-কেছ ক'ড সময়ানুক্ৰমে ফ্ৰিজ হ'ব পাৰে যদি অপাৰেচনৰ পিছত সেইবোৰৰ প্ৰয়োজন হয়। * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] প্ৰায় ৯০ মিনিটৰ বাবে উপলব্ধ নহ'ব। প্ৰয়োজন হ'লে এই প্ৰকল্পটো পিছুৱাই দিয়া হ"ব পাৰে। আপুনি [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org ত সূচী পঢ়িব পাৰে]]। যিকোনো পৰিৱৰ্তন সময়সূচীত ঘোষণা কৰা হ'ব। '''অনুগ্ৰহ কৰি এই তথ্য আপোনাৰ সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰক।'''</div><section end="server-switch"/> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 October 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Wiki Loves Food 2026 in India – Call for Participation == Hello everyone, India has a rich food culture, with diverse dishes, ingredients, cooking traditions and regional food practices. Many of these are not yet well represented on Wikipedia and Wikimedia Commons. '''Wiki Loves Food 2026 in India''' is a photography competition on Wikimedia Commons organised by the [[m:Punjabi Wikimedians|Punjabi Wikimedians User Group]] as part of the international Wiki Loves Food 2026 campaign. It invites people across India to photograph local food and culinary traditions and share their images under a free license. '''Competition details''' * '''Dates:''' 1 to 30 November 2026 * '''Platform:''' Wikimedia Commons * '''Who can participate:''' Anyone with a Wikimedia Commons account '''What can you photograph?''' * Traditional dishes, festival foods and home-cooked meals * Local ingredients, spices and grains * Cooking methods and food preparation * Street food, markets and regional food traditions Your photographs can help improve the coverage of India's food culture across Indian-language Wikipedia articles. For the rules, prizes and participation details, visit the [[c:Commons:Wiki Loves Food 2026 in India|competition page]] For questions, visit the [[c:Commons talk:Wiki Loves Food 2026 in India|competition's talk page]] Please share this announcement with your communities and anyone interested in documenting India's food culture. We look forward to contributions from different regions across the country. Warm regards, On behalf of the Wiki Loves Food 2026 India organizing team [[সদস্য:VanshikaRathi|VanshikaRathi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:VanshikaRathi|বাৰ্তা]]) 08:03, 28 October 2026 (ইউ.টি.চি.) 7kree57wvu10xypvmngdum9ujmgkmxn 10 21650 648111 648109 2026-10-27T11:59:51Z Ananya Taye 28065 648111 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name =অসমৰ জনগোষ্ঠী |title = [[অসম|অসমৰ]] [[অসমৰ জনগোষ্ঠী|জনগোষ্ঠীসমূহ]] |bodyclass = hlist |group1 = |list1 = * [[আইটন জনগোষ্ঠী|আইটন]] * [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]] * [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ]] * [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] * [[কাৰ্বি জনগোষ্ঠী|কাৰ্বি]] (মিকিৰ) * [[কৈৱৰ্ত]] * [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] * [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ ৰাজবংশী]] * [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি]] * [[খামটি জনগোষ্ঠী|খাময়াঙ]] * [[খেলমা জনগোষ্ঠী|খেলমা]] * [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো]] * [[অসমৰ নেপালী জনগোষ্ঠী|গোৰ্খা]] * [[অসমৰ চৰ-চাপৰিবাসী|চৰ-চাপৰিবাসী]] * [[অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী|চাহ জনগোষ্ঠী]] * [[চাঁওতাল জনগোষ্ঠী|চাঁওতাল]] * [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] * [[টাংছা জনগোষ্ঠী|টাংছা]] * [[ফাকে জনগোষ্ঠী|টাইফাকে]] * [[টুৰুঙ জনগোষ্ঠী|টুৰুঙ]] * [[ঠেঙ্গাল কছাৰী জনগোষ্ঠী|ঠেঙ্গাল কছাৰী]] * [[ডালু জনগোষ্ঠী|ডালু]] * [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] * [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]] (লালুং), * [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] * ধিমাল * [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়]] * [[ফুলগুৰীয়া জনগোষ্ঠী|ফুলগুৰীয়া]] * [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]] * [[বৰ্মন কছাৰী|বৰ্মন কছাৰী]] (কাছাৰ) * [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] * [[মদাহি জনগোষ্ঠী|মদাহি]] * [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] * [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] * [[মিঞা জনগোষ্ঠী|মিঞা]] * [[মেচ জনগোষ্ঠী|মেচ]] * [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]] * [[শৰণীয়া কছাৰী]] * [[সোণোৱাল কছাৰী]] * [[হাজং জনগোষ্ঠী|হাজং]] }}<noinclude> [[শ্ৰেণী:অসমৰ সাঁচ|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ns3cbs5q6wgimpxc2beayzxonq03ilo 0 21684 648140 615946 2026-10-27T13:26:07Z Ananya Taye 28065 648140 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} {{Infobox ethnic group| |group= ৰাভা জনগোষ্ঠী |image= |Alternative names:<br> |poptime= |popplace=[[অসম]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]]:<br> &nbsp;&nbsp; |langs=[[ৰাভা ভাষা]] |rels= [[হিন্দু ধৰ্ম]], [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |related=[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো ]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]] }} '''ৰাভা জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ অন্যতম থলুৱা জনগোষ্ঠী। এওঁলোক [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয় ভাষা]] [[বড়ো-কছাৰী]] ঠালৰ এক জনগোষ্ঠী।<ref>DeLancey, Scott (2012). Hyslop, Gwendolyn; Morey, Stephen; w. Post, Mark (eds.). "On the Origin of Bodo-Garo". Northeast Indian Linguistics. 4: 3–20. doi:10.1017/UPO9789382264521.003. <nowiki>ISBN 9789382264521</nowiki>.</ref> অসমৰ [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] আৰু [[দৰং]] জিলাত মূলতঃ এওঁলোকৰ বসতি। আনহাতে পশ্চিমবংগৰ জলপাইগুৰি অঞ্চলটো এখেতসকলে কিছু পৰিমাণে বাস কৰে। ৰাভাসকল অসমৰ পঞ্চম বৃহত্তম তপশিলি ভুক্ত উপজাতি আৰু বৃহত্তৰ ইন্দো-মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। অসমত দুই লাখ সাতসত্তৰ হাজাৰ ৰাভালোকে বসবাস কৰে। <ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_assam.pdf|format=PDF|title=Assam-Data Highlights: THE SCHEDULED TRIBES, Census of India 2001, Census of India 2001}}</ref> [[File:Rabha tribe dance.jpg|thumb|Rabha_tribe_dance]] ==ভাষা== ৰাভা জনজাতিৰ মানুহসকলে [[ৰাভা ভাষা]]ত কথা কয়।[[বড়ো]], [[গাৰো]], [[বড়ো-কছাৰী|কছাৰী]], ইত্যাদি জনগোষ্ঠীৰ মানুহৰ লগত এওঁলোকৰ নৃতাত্বিক যোগাযোগ আছে।<ref>Mitra, A. (1953), ''West Bengal: District Handbooks: Jalpaiguri, Govt. of West Bengal, p. cxxxviii</ref> ৰাভা সকলক মূলতঃ ১১ টা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়: ১। কোচা ২। ৰংদানী ৩। পাতী ৪। দাহৰী ৫। মাইতৰী ৬। ততলা ৭। বিতলিয়া ৮। চুঙা ৯। হানা ১০। হালুৱা ১১। মদাহী ==জীৱিকা== কোৱা হয় যে, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ লগত প্ৰকৃতি আৰু জঙ্ঘলৰ এক নিবিৰ সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বতে তেখেতসকলে [[ঝুম খেতি]] কৰিছিল। ঊনবিংশ শতাব্দীৰ ষষ্ঠ দশকত, [[ভাৰত|ভাৰতত]] ইংৰাজ শাসকসলকে জলপাইগুড়ি, ডুয়াৰ্চ আৰু অসমৰ জঙ্গলবোৰক "সংৰক্ষিত বনাঞ্চল" বুলি ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে ৰাভাসকলৰ এই জীৱন ধাৰাৰ পৰিবৰ্তন হয়। বৰ্তমান, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল চাকৰী, ব্যৱসায় বাণিজ্য ইত্যাদি বিভিন্ন জীৱিকাৰে নিযুক্ত হৈ আছে। এইসকলৰ সৰহসংখ্যক মানুহেই বনকৰ্মী অথবা কৃষক।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.</ref> [[Image:Rabha girls dance with arms.jpg|thumb|পশ্চিমবংগত ৰাভা মহিলাসকলে পৰম্পৰগত সাজেৰে নৃত্য কৰা দৃশ্য]] ==ধৰ্মাচৰণ== ৰাভাসকল প্ৰকৃতিৰ উপাসক। ৰাভাসকলৰ মাজত মূৰ্তি পূজাৰ প্ৰচলন নাই। তেওঁলোকে বৰ্তমান মূল [[ধৰ্ম]] পালনৰ লগে লগে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰো কিছু আচাৰ আচৰণ পালন কৰে। ৰাভাসকলৰ প্ৰধান [[দেৱতা]] হ’ল "[[ঋষি]]" বা "[[মহাকাল]]"। সকলোবোৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াৰ পূজা অতি আৱশ্যক।<ref>Karlsson, B.G. (2000), "Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal", Routledge, p.162</ref> ইয়াৰ বাদেও ৰাভাসকলৰ আৰু দুই [[দেৱী]] হ’ল '[[ৰঙ্গতুক]]' আৰু '[[বচেক]]'। এই দুগৰাকীক ঋষি বা মহাকালৰ কন্যা বুলি ভৱা হয়। 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বসেক' হ’ল পাৰিবাৰিক ধন সম্পত্তিৰ দেৱী। ৰাভাসকল মূলত মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থাৰ অনুগামী, এওঁলোকে পৰিবাৰৰ জ্যেষ্ঠা কন্যা পাৰিবাৰিক সূত্ৰৰে এই দুই দেৱীৰ অধিকাৰী হয়।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.p. 112</ref> বৰ্তমান বহু ৰাভালোকে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছে। ==পৰম্পৰাগত লোকনাট্য== {{Main|ভাৰীগান}} নৃত্য আৰু গীত ৰাভাসকলৰ সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ। তেওঁলোকে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভ আৰু শেষত নাচ আৰু গান থাকে। কোৱা হয় যে, সকলো ৰাভা মহিলাই নৃত্য আৰু গীতত পাৰদৰ্শী। [[Image:ভাৰীগান নৃত্যৰ এটি দৃশ্য.jpg|thumb|right|300px|<center>ভাৰীগান নাট্যৰ এটি দৃশ্য<center>]] [[অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰধান জনগোষ্ঠী [[ৰাভা]]সকলৰ ভাৰীগান এবিধ লোকনাট্য হিচাপে পৰিচিত। [[ৰাভা]] জনগোষ্ঠীৰ বিশেষকৈ [[কামৰূপ]] আৰু [[গোৱালপাৰা]] অঞ্চলৰ [[পাতিৰাভা]]সকলৰ মাজত এই ভাৰীগান অতীজৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। এই [[নাট্য]]বিধৰ আৰম্ভণি কেতিয়া হৈছিল তাৰ কোনো লিখিত তথ্য নাই। ভাৰীগান বোৰ কাহিনীৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত হৈ আহিছে। “ভাৰী” শব্দৰ অৰ্থ ওজন বা গধুৰ আৰু “গান” মানে হৈছে গীত। সাধাৰণতে সমাজৰ কোনো বিদ্বানলোক বা গুৰুৱে এই [[নাট্য]]শৈলীৰ বিষয়ে আভাস দিয়ে বাবে এই [[নাট্য]] বিধক [[পাতিৰাভা]]সকলে “গুৰুবিদ্যা” বুলিও কয়। এইবিধ নাট্যৰ প্ৰদৰ্শনত প্ৰধানকৈ [[ঢোল]] আৰু [[তাল]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>লোক-বৈভৱ,আকাশবাণী গুৱাহাটী। </ref> ==বিবাহ পদ্ধতি== ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ বিবাহৰ কাৰ্য অনুসৰি তিনিটা পৰ্ব্বত ভাগ কৰিব পাৰি- #কইনাক সোধ পোচ কৰা, #ভোজ, #আঠ মঙলা। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ">{{cite book | author=কোঞৰ, চন্দিকা দত্ত আৰু স্বপ্না চেতিয়া গগৈ(সম্পাদনা) | pages=১৫৬}}</ref> ===পদ্ধতি === ৰাভাসকলে অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰে যদিও সাম্প্ৰতিক সময়ত ইয়াৰ পৰিবৰ্তন দেখা যায়। ====পৰম্পৰাগত==== ৰাভাসকলৰ পৰম্পৰাগত বিবাহৰ মূল পদ্ধতি ৫টা: ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা)বা থুছি ছেকায়, নৰ(নোক) ধাংকায় (ঘৰ সোমোৱা), জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা), কায় বিকায়(ছোৱালী টনা) বিবাহ, ক্ৰংছি ভৰি (বিধৱা বিবাহ)। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> #ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা) বা খুছি ছেকায় অভিভাৱকৰ মাজত পৰস্পৰ বুজা - বুজিৰ মাজেদি সামাজিক ৰীতি নীতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন হয় আৰু তিনিদিন ধৰি এই বিবাহ কাৰ্য চলে। #নক(নোক) ধাংকায়(ঘৰ সোমোৱা) ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ মায়তাৰি আৰু ৰংদানিসকলৰ মাজত এই পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়। বয়োখথলীত ডেকা-গাভৰুৱে প্ৰণয়মূলক গীত গাই মনৰ পচন্দৰ দৰা বা কইনাক নিৰ্বাচিত কৰি থোৱা থাকিলে ৰংদানি ফৈদৰ গাভৰুৱে কাপোৰ - কানিলৈ দৰাঘৰত সোমাইহি আৰু কাম কাজ কৰি দি আলসী খপিছিল। #জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা) চপনীয়া খতাকে ৰাভাসমাজত জাঙায় ধাংকায় বোলে। এই প্ৰথা দুই ধৰণৰ - (ক)কেতিয়াবা ল'ৰা-ছোৱালীহালৰে মাজত বুজাবুজি হ'লে ল'ৰাই ছোৱালীৰ ঘৰত নিজ ইচ্ছা অনুসৰি চাপি লয়। (খ)কন্যা সন্তান থকা পৰিয়ালত ল'ৰা এজনক ছোৱালীৰ ঘৰলৈ সজাই পৰাই লৈ আনে। #কায় বিকায়(ছোৱালী টনা)বিবাহ কোনো ল'ৰাৰ যদি ছোৱালী পছন্দ হয় আৰু ছোৱালীজনীয়ে আহিবলৈ অমান্তি হয় তেতিয়া ছোৱালীজনীকযোৰ জবৰদস্তি লৈ আনি পৰবৰ্তি সময়ত নোক ধাংকায় পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰে। #ক্ৰংছি ভৰি(বিধৱা বিবাহ) মৃত স্বামীৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী এগৰাকী বিধৱা মহিলাই জাংকায় ধাংকায় পদ্ধতিৰে আন এজন পুৰুষৰ লগত বিবাহত সোমোব পাৰে। সেইদৰে পত্নীৰ মৃত্যুৰ পিছতো এজন পুৰুষে আন এগৰাকী পত্নী বিয়া কৰাব পাৰে। ===পৰিৱৰ্তন=== বৰ্তমান সংস্কাৰ আৰু পৰিবৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে ৰাভাসমাজত বিবাহৰ দুবিধ পদ্ধতিৰ প্ৰচলন দেখা যায়: #ৰাভা বিয়া বা কাম্বুং বিয়া-ৰাভা ভাষাৰে মন্ত্ৰ মাতি আৰু কাম্বুং মানৰ ৰাভা ৰিহাৰে গা ঢাকি এই বিয়া অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> # লেমা বিয়া বা সাজা বিয়া-হিন্দু বিধি অনুসাৰে দৰাক সজাই - পৰাই আনি কইনাৰ ঘৰত এই বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। ==উৎসৱ== ===কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা=== কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা ৰাভাসকলৰ‌‌ বসন্তকালীন পৰিৱেশত পালন কৰা এটা প্ৰধান অনুষ্ঠান। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপাস্য দেৱতা হৈছে বুঢ়ালাঙা আৰু দেৱী হৈছে কেঁচাইখাতি বা মহামায়া। ৰাভাসকলে এই অনুষ্ঠান থানত পালন কৰে। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপলক্ষ্যত ৰাভাসকলে ঘৰ-দুৱাৰ, আলি-পদূলি, চাফ-চিকুণ কৰি উপবাসত ব্ৰত পালনৰ মাজেদি দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা অপায়-অমংগল দূৰ কৰাৰ বিশ্বাসত কলপটুৱাৰে নিৰ্মিত এটা ডিঙাত তুলি কেঁচা ভোগ এভাগ শোভাযাত্ৰা কৰি নদীত উটুৱাই দিয়ে। শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত জাতীয় বাদ্য বজোৱাৰ উপৰি সংকীৰ্তন কৰা হয়। এই পূজাৰ বিশেষত্ব এ‌য়ে যে ইয়াত আই ন-ভনী আৰু অন্যান্য অপদেৱতাক দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা মাতি বা খেদি নিওঁতে নিওঁতাসকলে গাঁৱৰ মানুহৰ ঘৰৰ বাহিৰত য'তে যি পায় মহতিয়াই লৈ যায়। সেইদিনা গৃহস্থই ঘৰৰ ভিতৰতে সোমাই থাকে। পূজাৰীসকলে পূজাৰ শেষত পিছলৈ উভতি নোহোৱাকৈ ঘৰত সোমায়। এই পূজাত বিভিন্ন দেৱ+দেৱীক বিভিন্ন বলি বিধানেৰে মদ-ভাত খাই গীত-নৃত্যৰে দিনটো অতিবাহিত কৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৭৩}}</ref> ===মাৰংগা বা হাছি=== এই পূজা গাঁৱত মাৰি মৰক, কটা-মৰা,অপমৃত্যু বা মহামাৰি আদি হ'লে এইবোৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ পালন কৰা হয়। এই পূজা প্ৰতিবছৰে চ'ত‌‌ মাহতেই কোনোবা মংগল বা শনিবাৰে আবেলি হাছি পূজা অনুষ্ঠিত কৰে। এই পূজা অনুষ্ঠিত কৰিলে ‌পাৰ হৈ যোৱা‌ বছৰটোৰ সকলো‌ অপবাদ, অপৰাধ, অপকৰ্ম মৰিষণ হয় বুলি ৰাভাসকলৰ‌ বিশ্বাস। পূজাৰ প্ৰধান উপচাৰসমূহ হৈছে পুৰণি তিতালাওৰ খোলা,উই পৰুৱাৰ শুকান বাহ, নকৈ বৈ উলিওৱা দীঘল নলাযুক্ত বিচনী আদি। এই সামগ্ৰীসমূহ এজোপা প্ৰকাণ্ড গছৰ গুৰিত বাঁহৰ কেইটামান খুঁটি পুতি তাৰ ওপৰত থৈ এটা বেদীত মদ বাকী, পিঠাগুৰি চটিয়াই আৰাধনা গীত স্তুত কৰি দেৱতাক পূজে। এই অনুষ্ঠানত নাবালক ল'ৰা-ছোৱালী, তিৰোতাসকলে অংশগ্ৰহণৰ‌ পৰা বিৰত থাকে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===হানাঘোঁৰা বা জাৰীঘোঁৰা=== বহাগৰ প্ৰথম দিনৰে পৰা সাদিনলৈকে ৰাভাসকলে হানাঘো‌ঁৰা নচুৱাই। তেওঁলোকে এই লোকনুষ্ঠানটোৰ আৱিৰ্ভাৱ সতীৰ বিৰহত দগ্ধ মহাদেউৰ তাণ্ডৱ নৃত্যৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰে। এই হানাঘো‌ঁৰাটো বাহঁৰ পৰা সাজি লোৱা হয়। এই হানাঘোঁৰাটো সাজি উলিওৱাৰ পাছত এখন ৰাজহুৱা স্থানত বিহুৰ প্ৰথম দিনা বেদীত শিৱ পূজা আগবঢ়ায়। এই পূজাত কুকুৰাৰ কণী দুটাত সেন্দূৰৰ ফো‌ঁট দি 'বুঢ়ালাঙা' ৰ নামত হানাঘোঁৰাৰ শিঙত লগায় দিয়ে। হানাঘোঁৰা ফুৰাওঁতে বিভিন্ন ধৰণৰ গীত-নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সাত বিহুৰ দিনাহে হানাঘোঁৰাৰ সামৰণি মাৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===বিচুৱা,বহুৰাঙী বা বগেজৰী=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ দৰে ৰাভাসকলেও গৰু গা-ধুৱাই, বাঁহী চোতাল সাৰি-মছি পুৰণি বছৰক বিদায় দিয়ে। ৰাভাসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম দিনটোত পূৰ্ব পুৰুষসকলক স্মৰণ কৰি পূজা-পাতল,মদ-ভাত, নতুন‌ সাজপাৰ আদি অৰ্পণ কৰে। ===জাগাৰ বা‌ কালী=== চ'ত-ব'হাগ বা জেঠ মাহত দেওধনী নচুৱাই ৰাভাসকলে জাগাৰ পূজা পালন কৰে। এই পূজাৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী হৈছে কল, চাউল, চেনি আদি। এই পূজাত বলি-বিধানো থাকে। তেওঁলোকে দেওধনী ৰ পৰা ভূত-ভৱিষ্যতৰ বাতৰিলৈ। ==লগতে চাওক== * [[দ'দান থান]] == তথ্যসংগ্ৰহ == <references /> {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:ৰাভা জনগোষ্ঠী]] 8xu9hvjupxsf2wyk9cpcwd7fcdzzi86 648141 648140 2026-10-27T13:26:41Z Ananya Taye 28065 /* ধৰ্মাচৰণ */ 648141 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} {{Infobox ethnic group| |group= ৰাভা জনগোষ্ঠী |image= |Alternative names:<br> |poptime= |popplace=[[অসম]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]]:<br> &nbsp;&nbsp; |langs=[[ৰাভা ভাষা]] |rels= [[হিন্দু ধৰ্ম]], [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |related=[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো ]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]] }} '''ৰাভা জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ অন্যতম থলুৱা জনগোষ্ঠী। এওঁলোক [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয় ভাষা]] [[বড়ো-কছাৰী]] ঠালৰ এক জনগোষ্ঠী।<ref>DeLancey, Scott (2012). Hyslop, Gwendolyn; Morey, Stephen; w. Post, Mark (eds.). "On the Origin of Bodo-Garo". Northeast Indian Linguistics. 4: 3–20. doi:10.1017/UPO9789382264521.003. <nowiki>ISBN 9789382264521</nowiki>.</ref> অসমৰ [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] আৰু [[দৰং]] জিলাত মূলতঃ এওঁলোকৰ বসতি। আনহাতে পশ্চিমবংগৰ জলপাইগুৰি অঞ্চলটো এখেতসকলে কিছু পৰিমাণে বাস কৰে। ৰাভাসকল অসমৰ পঞ্চম বৃহত্তম তপশিলি ভুক্ত উপজাতি আৰু বৃহত্তৰ ইন্দো-মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। অসমত দুই লাখ সাতসত্তৰ হাজাৰ ৰাভালোকে বসবাস কৰে। <ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_assam.pdf|format=PDF|title=Assam-Data Highlights: THE SCHEDULED TRIBES, Census of India 2001, Census of India 2001}}</ref> [[File:Rabha tribe dance.jpg|thumb|Rabha_tribe_dance]] ==ভাষা== ৰাভা জনজাতিৰ মানুহসকলে [[ৰাভা ভাষা]]ত কথা কয়।[[বড়ো]], [[গাৰো]], [[বড়ো-কছাৰী|কছাৰী]], ইত্যাদি জনগোষ্ঠীৰ মানুহৰ লগত এওঁলোকৰ নৃতাত্বিক যোগাযোগ আছে।<ref>Mitra, A. (1953), ''West Bengal: District Handbooks: Jalpaiguri, Govt. of West Bengal, p. cxxxviii</ref> ৰাভা সকলক মূলতঃ ১১ টা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়: ১। কোচা ২। ৰংদানী ৩। পাতী ৪। দাহৰী ৫। মাইতৰী ৬। ততলা ৭। বিতলিয়া ৮। চুঙা ৯। হানা ১০। হালুৱা ১১। মদাহী ==জীৱিকা== কোৱা হয় যে, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ লগত প্ৰকৃতি আৰু জঙ্ঘলৰ এক নিবিৰ সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বতে তেখেতসকলে [[ঝুম খেতি]] কৰিছিল। ঊনবিংশ শতাব্দীৰ ষষ্ঠ দশকত, [[ভাৰত|ভাৰতত]] ইংৰাজ শাসকসলকে জলপাইগুড়ি, ডুয়াৰ্চ আৰু অসমৰ জঙ্গলবোৰক "সংৰক্ষিত বনাঞ্চল" বুলি ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে ৰাভাসকলৰ এই জীৱন ধাৰাৰ পৰিবৰ্তন হয়। বৰ্তমান, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল চাকৰী, ব্যৱসায় বাণিজ্য ইত্যাদি বিভিন্ন জীৱিকাৰে নিযুক্ত হৈ আছে। এইসকলৰ সৰহসংখ্যক মানুহেই বনকৰ্মী অথবা কৃষক।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.</ref> [[Image:Rabha girls dance with arms.jpg|thumb|পশ্চিমবংগত ৰাভা মহিলাসকলে পৰম্পৰগত সাজেৰে নৃত্য কৰা দৃশ্য]] ==ধৰ্মাচৰণ== ৰাভাসকল প্ৰকৃতিৰ উপাসক। ৰাভাসকলৰ মাজত মূৰ্তি পূজাৰ প্ৰচলন নাই। তেওঁলোকে বৰ্তমান মূল [[ধৰ্ম]] পালনৰ লগে লগে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰো কিছু আচাৰ আচৰণ পালন কৰে। ৰাভাসকলৰ প্ৰধান দেৱতা হ’ল "[[ঋষি]]" বা "[[মহাকাল]]"। সকলোবোৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াৰ পূজা অতি আৱশ্যক।<ref>Karlsson, B.G. (2000), "Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal", Routledge, p.162</ref> ইয়াৰ বাদেও ৰাভাসকলৰ আৰু দুই [[দেৱী]] হ’ল 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বচেক'। এই দুগৰাকীক ঋষি বা মহাকালৰ কন্যা বুলি ভৱা হয়। 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বসেক' হ’ল পাৰিবাৰিক ধন সম্পত্তিৰ দেৱী। ৰাভাসকল মূলত মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থাৰ অনুগামী, এওঁলোকে পৰিবাৰৰ জ্যেষ্ঠা কন্যা পাৰিবাৰিক সূত্ৰৰে এই দুই দেৱীৰ অধিকাৰী হয়।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.p. 112</ref> বৰ্তমান বহু ৰাভালোকে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছে। ==পৰম্পৰাগত লোকনাট্য== {{Main|ভাৰীগান}} নৃত্য আৰু গীত ৰাভাসকলৰ সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ। তেওঁলোকে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভ আৰু শেষত নাচ আৰু গান থাকে। কোৱা হয় যে, সকলো ৰাভা মহিলাই নৃত্য আৰু গীতত পাৰদৰ্শী। [[Image:ভাৰীগান নৃত্যৰ এটি দৃশ্য.jpg|thumb|right|300px|<center>ভাৰীগান নাট্যৰ এটি দৃশ্য<center>]] [[অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰধান জনগোষ্ঠী [[ৰাভা]]সকলৰ ভাৰীগান এবিধ লোকনাট্য হিচাপে পৰিচিত। [[ৰাভা]] জনগোষ্ঠীৰ বিশেষকৈ [[কামৰূপ]] আৰু [[গোৱালপাৰা]] অঞ্চলৰ [[পাতিৰাভা]]সকলৰ মাজত এই ভাৰীগান অতীজৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। এই [[নাট্য]]বিধৰ আৰম্ভণি কেতিয়া হৈছিল তাৰ কোনো লিখিত তথ্য নাই। ভাৰীগান বোৰ কাহিনীৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত হৈ আহিছে। “ভাৰী” শব্দৰ অৰ্থ ওজন বা গধুৰ আৰু “গান” মানে হৈছে গীত। সাধাৰণতে সমাজৰ কোনো বিদ্বানলোক বা গুৰুৱে এই [[নাট্য]]শৈলীৰ বিষয়ে আভাস দিয়ে বাবে এই [[নাট্য]] বিধক [[পাতিৰাভা]]সকলে “গুৰুবিদ্যা” বুলিও কয়। এইবিধ নাট্যৰ প্ৰদৰ্শনত প্ৰধানকৈ [[ঢোল]] আৰু [[তাল]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>লোক-বৈভৱ,আকাশবাণী গুৱাহাটী। </ref> ==বিবাহ পদ্ধতি== ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ বিবাহৰ কাৰ্য অনুসৰি তিনিটা পৰ্ব্বত ভাগ কৰিব পাৰি- #কইনাক সোধ পোচ কৰা, #ভোজ, #আঠ মঙলা। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ">{{cite book | author=কোঞৰ, চন্দিকা দত্ত আৰু স্বপ্না চেতিয়া গগৈ(সম্পাদনা) | pages=১৫৬}}</ref> ===পদ্ধতি === ৰাভাসকলে অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰে যদিও সাম্প্ৰতিক সময়ত ইয়াৰ পৰিবৰ্তন দেখা যায়। ====পৰম্পৰাগত==== ৰাভাসকলৰ পৰম্পৰাগত বিবাহৰ মূল পদ্ধতি ৫টা: ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা)বা থুছি ছেকায়, নৰ(নোক) ধাংকায় (ঘৰ সোমোৱা), জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা), কায় বিকায়(ছোৱালী টনা) বিবাহ, ক্ৰংছি ভৰি (বিধৱা বিবাহ)। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> #ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা) বা খুছি ছেকায় অভিভাৱকৰ মাজত পৰস্পৰ বুজা - বুজিৰ মাজেদি সামাজিক ৰীতি নীতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন হয় আৰু তিনিদিন ধৰি এই বিবাহ কাৰ্য চলে। #নক(নোক) ধাংকায়(ঘৰ সোমোৱা) ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ মায়তাৰি আৰু ৰংদানিসকলৰ মাজত এই পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়। বয়োখথলীত ডেকা-গাভৰুৱে প্ৰণয়মূলক গীত গাই মনৰ পচন্দৰ দৰা বা কইনাক নিৰ্বাচিত কৰি থোৱা থাকিলে ৰংদানি ফৈদৰ গাভৰুৱে কাপোৰ - কানিলৈ দৰাঘৰত সোমাইহি আৰু কাম কাজ কৰি দি আলসী খপিছিল। #জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা) চপনীয়া খতাকে ৰাভাসমাজত জাঙায় ধাংকায় বোলে। এই প্ৰথা দুই ধৰণৰ - (ক)কেতিয়াবা ল'ৰা-ছোৱালীহালৰে মাজত বুজাবুজি হ'লে ল'ৰাই ছোৱালীৰ ঘৰত নিজ ইচ্ছা অনুসৰি চাপি লয়। (খ)কন্যা সন্তান থকা পৰিয়ালত ল'ৰা এজনক ছোৱালীৰ ঘৰলৈ সজাই পৰাই লৈ আনে। #কায় বিকায়(ছোৱালী টনা)বিবাহ কোনো ল'ৰাৰ যদি ছোৱালী পছন্দ হয় আৰু ছোৱালীজনীয়ে আহিবলৈ অমান্তি হয় তেতিয়া ছোৱালীজনীকযোৰ জবৰদস্তি লৈ আনি পৰবৰ্তি সময়ত নোক ধাংকায় পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰে। #ক্ৰংছি ভৰি(বিধৱা বিবাহ) মৃত স্বামীৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী এগৰাকী বিধৱা মহিলাই জাংকায় ধাংকায় পদ্ধতিৰে আন এজন পুৰুষৰ লগত বিবাহত সোমোব পাৰে। সেইদৰে পত্নীৰ মৃত্যুৰ পিছতো এজন পুৰুষে আন এগৰাকী পত্নী বিয়া কৰাব পাৰে। ===পৰিৱৰ্তন=== বৰ্তমান সংস্কাৰ আৰু পৰিবৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে ৰাভাসমাজত বিবাহৰ দুবিধ পদ্ধতিৰ প্ৰচলন দেখা যায়: #ৰাভা বিয়া বা কাম্বুং বিয়া-ৰাভা ভাষাৰে মন্ত্ৰ মাতি আৰু কাম্বুং মানৰ ৰাভা ৰিহাৰে গা ঢাকি এই বিয়া অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> # লেমা বিয়া বা সাজা বিয়া-হিন্দু বিধি অনুসাৰে দৰাক সজাই - পৰাই আনি কইনাৰ ঘৰত এই বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। ==উৎসৱ== ===কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা=== কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা ৰাভাসকলৰ‌‌ বসন্তকালীন পৰিৱেশত পালন কৰা এটা প্ৰধান অনুষ্ঠান। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপাস্য দেৱতা হৈছে বুঢ়ালাঙা আৰু দেৱী হৈছে কেঁচাইখাতি বা মহামায়া। ৰাভাসকলে এই অনুষ্ঠান থানত পালন কৰে। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপলক্ষ্যত ৰাভাসকলে ঘৰ-দুৱাৰ, আলি-পদূলি, চাফ-চিকুণ কৰি উপবাসত ব্ৰত পালনৰ মাজেদি দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা অপায়-অমংগল দূৰ কৰাৰ বিশ্বাসত কলপটুৱাৰে নিৰ্মিত এটা ডিঙাত তুলি কেঁচা ভোগ এভাগ শোভাযাত্ৰা কৰি নদীত উটুৱাই দিয়ে। শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত জাতীয় বাদ্য বজোৱাৰ উপৰি সংকীৰ্তন কৰা হয়। এই পূজাৰ বিশেষত্ব এ‌য়ে যে ইয়াত আই ন-ভনী আৰু অন্যান্য অপদেৱতাক দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা মাতি বা খেদি নিওঁতে নিওঁতাসকলে গাঁৱৰ মানুহৰ ঘৰৰ বাহিৰত য'তে যি পায় মহতিয়াই লৈ যায়। সেইদিনা গৃহস্থই ঘৰৰ ভিতৰতে সোমাই থাকে। পূজাৰীসকলে পূজাৰ শেষত পিছলৈ উভতি নোহোৱাকৈ ঘৰত সোমায়। এই পূজাত বিভিন্ন দেৱ+দেৱীক বিভিন্ন বলি বিধানেৰে মদ-ভাত খাই গীত-নৃত্যৰে দিনটো অতিবাহিত কৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৭৩}}</ref> ===মাৰংগা বা হাছি=== এই পূজা গাঁৱত মাৰি মৰক, কটা-মৰা,অপমৃত্যু বা মহামাৰি আদি হ'লে এইবোৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ পালন কৰা হয়। এই পূজা প্ৰতিবছৰে চ'ত‌‌ মাহতেই কোনোবা মংগল বা শনিবাৰে আবেলি হাছি পূজা অনুষ্ঠিত কৰে। এই পূজা অনুষ্ঠিত কৰিলে ‌পাৰ হৈ যোৱা‌ বছৰটোৰ সকলো‌ অপবাদ, অপৰাধ, অপকৰ্ম মৰিষণ হয় বুলি ৰাভাসকলৰ‌ বিশ্বাস। পূজাৰ প্ৰধান উপচাৰসমূহ হৈছে পুৰণি তিতালাওৰ খোলা,উই পৰুৱাৰ শুকান বাহ, নকৈ বৈ উলিওৱা দীঘল নলাযুক্ত বিচনী আদি। এই সামগ্ৰীসমূহ এজোপা প্ৰকাণ্ড গছৰ গুৰিত বাঁহৰ কেইটামান খুঁটি পুতি তাৰ ওপৰত থৈ এটা বেদীত মদ বাকী, পিঠাগুৰি চটিয়াই আৰাধনা গীত স্তুত কৰি দেৱতাক পূজে। এই অনুষ্ঠানত নাবালক ল'ৰা-ছোৱালী, তিৰোতাসকলে অংশগ্ৰহণৰ‌ পৰা বিৰত থাকে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===হানাঘোঁৰা বা জাৰীঘোঁৰা=== বহাগৰ প্ৰথম দিনৰে পৰা সাদিনলৈকে ৰাভাসকলে হানাঘো‌ঁৰা নচুৱাই। তেওঁলোকে এই লোকনুষ্ঠানটোৰ আৱিৰ্ভাৱ সতীৰ বিৰহত দগ্ধ মহাদেউৰ তাণ্ডৱ নৃত্যৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰে। এই হানাঘো‌ঁৰাটো বাহঁৰ পৰা সাজি লোৱা হয়। এই হানাঘোঁৰাটো সাজি উলিওৱাৰ পাছত এখন ৰাজহুৱা স্থানত বিহুৰ প্ৰথম দিনা বেদীত শিৱ পূজা আগবঢ়ায়। এই পূজাত কুকুৰাৰ কণী দুটাত সেন্দূৰৰ ফো‌ঁট দি 'বুঢ়ালাঙা' ৰ নামত হানাঘোঁৰাৰ শিঙত লগায় দিয়ে। হানাঘোঁৰা ফুৰাওঁতে বিভিন্ন ধৰণৰ গীত-নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সাত বিহুৰ দিনাহে হানাঘোঁৰাৰ সামৰণি মাৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===বিচুৱা,বহুৰাঙী বা বগেজৰী=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ দৰে ৰাভাসকলেও গৰু গা-ধুৱাই, বাঁহী চোতাল সাৰি-মছি পুৰণি বছৰক বিদায় দিয়ে। ৰাভাসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম দিনটোত পূৰ্ব পুৰুষসকলক স্মৰণ কৰি পূজা-পাতল,মদ-ভাত, নতুন‌ সাজপাৰ আদি অৰ্পণ কৰে। ===জাগাৰ বা‌ কালী=== চ'ত-ব'হাগ বা জেঠ মাহত দেওধনী নচুৱাই ৰাভাসকলে জাগাৰ পূজা পালন কৰে। এই পূজাৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী হৈছে কল, চাউল, চেনি আদি। এই পূজাত বলি-বিধানো থাকে। তেওঁলোকে দেওধনী ৰ পৰা ভূত-ভৱিষ্যতৰ বাতৰিলৈ। ==লগতে চাওক== * [[দ'দান থান]] == তথ্যসংগ্ৰহ == <references /> {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:ৰাভা জনগোষ্ঠী]] m52ghzmq2hcur6gx8ab6exp9v7euj5e 648142 648141 2026-10-27T13:27:03Z Ananya Taye 28065 /* পৰম্পৰাগত লোকনাট্য */ 648142 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} {{Infobox ethnic group| |group= ৰাভা জনগোষ্ঠী |image= |Alternative names:<br> |poptime= |popplace=[[অসম]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]]:<br> &nbsp;&nbsp; |langs=[[ৰাভা ভাষা]] |rels= [[হিন্দু ধৰ্ম]], [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |related=[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো ]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]] }} '''ৰাভা জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ অন্যতম থলুৱা জনগোষ্ঠী। এওঁলোক [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয় ভাষা]] [[বড়ো-কছাৰী]] ঠালৰ এক জনগোষ্ঠী।<ref>DeLancey, Scott (2012). Hyslop, Gwendolyn; Morey, Stephen; w. Post, Mark (eds.). "On the Origin of Bodo-Garo". Northeast Indian Linguistics. 4: 3–20. doi:10.1017/UPO9789382264521.003. <nowiki>ISBN 9789382264521</nowiki>.</ref> অসমৰ [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] আৰু [[দৰং]] জিলাত মূলতঃ এওঁলোকৰ বসতি। আনহাতে পশ্চিমবংগৰ জলপাইগুৰি অঞ্চলটো এখেতসকলে কিছু পৰিমাণে বাস কৰে। ৰাভাসকল অসমৰ পঞ্চম বৃহত্তম তপশিলি ভুক্ত উপজাতি আৰু বৃহত্তৰ ইন্দো-মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। অসমত দুই লাখ সাতসত্তৰ হাজাৰ ৰাভালোকে বসবাস কৰে। <ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_assam.pdf|format=PDF|title=Assam-Data Highlights: THE SCHEDULED TRIBES, Census of India 2001, Census of India 2001}}</ref> [[File:Rabha tribe dance.jpg|thumb|Rabha_tribe_dance]] ==ভাষা== ৰাভা জনজাতিৰ মানুহসকলে [[ৰাভা ভাষা]]ত কথা কয়।[[বড়ো]], [[গাৰো]], [[বড়ো-কছাৰী|কছাৰী]], ইত্যাদি জনগোষ্ঠীৰ মানুহৰ লগত এওঁলোকৰ নৃতাত্বিক যোগাযোগ আছে।<ref>Mitra, A. (1953), ''West Bengal: District Handbooks: Jalpaiguri, Govt. of West Bengal, p. cxxxviii</ref> ৰাভা সকলক মূলতঃ ১১ টা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়: ১। কোচা ২। ৰংদানী ৩। পাতী ৪। দাহৰী ৫। মাইতৰী ৬। ততলা ৭। বিতলিয়া ৮। চুঙা ৯। হানা ১০। হালুৱা ১১। মদাহী ==জীৱিকা== কোৱা হয় যে, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ লগত প্ৰকৃতি আৰু জঙ্ঘলৰ এক নিবিৰ সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বতে তেখেতসকলে [[ঝুম খেতি]] কৰিছিল। ঊনবিংশ শতাব্দীৰ ষষ্ঠ দশকত, [[ভাৰত|ভাৰতত]] ইংৰাজ শাসকসলকে জলপাইগুড়ি, ডুয়াৰ্চ আৰু অসমৰ জঙ্গলবোৰক "সংৰক্ষিত বনাঞ্চল" বুলি ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে ৰাভাসকলৰ এই জীৱন ধাৰাৰ পৰিবৰ্তন হয়। বৰ্তমান, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল চাকৰী, ব্যৱসায় বাণিজ্য ইত্যাদি বিভিন্ন জীৱিকাৰে নিযুক্ত হৈ আছে। এইসকলৰ সৰহসংখ্যক মানুহেই বনকৰ্মী অথবা কৃষক।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.</ref> [[Image:Rabha girls dance with arms.jpg|thumb|পশ্চিমবংগত ৰাভা মহিলাসকলে পৰম্পৰগত সাজেৰে নৃত্য কৰা দৃশ্য]] ==ধৰ্মাচৰণ== ৰাভাসকল প্ৰকৃতিৰ উপাসক। ৰাভাসকলৰ মাজত মূৰ্তি পূজাৰ প্ৰচলন নাই। তেওঁলোকে বৰ্তমান মূল [[ধৰ্ম]] পালনৰ লগে লগে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰো কিছু আচাৰ আচৰণ পালন কৰে। ৰাভাসকলৰ প্ৰধান দেৱতা হ’ল "[[ঋষি]]" বা "[[মহাকাল]]"। সকলোবোৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াৰ পূজা অতি আৱশ্যক।<ref>Karlsson, B.G. (2000), "Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal", Routledge, p.162</ref> ইয়াৰ বাদেও ৰাভাসকলৰ আৰু দুই [[দেৱী]] হ’ল 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বচেক'। এই দুগৰাকীক ঋষি বা মহাকালৰ কন্যা বুলি ভৱা হয়। 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বসেক' হ’ল পাৰিবাৰিক ধন সম্পত্তিৰ দেৱী। ৰাভাসকল মূলত মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থাৰ অনুগামী, এওঁলোকে পৰিবাৰৰ জ্যেষ্ঠা কন্যা পাৰিবাৰিক সূত্ৰৰে এই দুই দেৱীৰ অধিকাৰী হয়।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.p. 112</ref> বৰ্তমান বহু ৰাভালোকে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছে। ==পৰম্পৰাগত লোকনাট্য== {{Main|ভাৰীগান}} নৃত্য আৰু গীত ৰাভাসকলৰ সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ। তেওঁলোকে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভ আৰু শেষত নাচ আৰু গান থাকে। কোৱা হয় যে, সকলো ৰাভা মহিলাই নৃত্য আৰু গীতত পাৰদৰ্শী। [[Image:ভাৰীগান নৃত্যৰ এটি দৃশ্য.jpg|thumb|right|300px|<center>ভাৰীগান নাট্যৰ এটি দৃশ্য<center>]] [[অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰধান জনগোষ্ঠী [[ৰাভা]]সকলৰ ভাৰীগান এবিধ লোকনাট্য হিচাপে পৰিচিত। [[ৰাভা]] জনগোষ্ঠীৰ বিশেষকৈ [[কামৰূপ]] আৰু [[গোৱালপাৰা]] অঞ্চলৰ [[পাতিৰাভা]]সকলৰ মাজত এই ভাৰীগান অতীজৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। এই নাট্যবিধৰ আৰম্ভণি কেতিয়া হৈছিল তাৰ কোনো লিখিত তথ্য নাই। ভাৰীগান বোৰ কাহিনীৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত হৈ আহিছে। “ভাৰী” শব্দৰ অৰ্থ ওজন বা গধুৰ আৰু “গান” মানে হৈছে গীত। সাধাৰণতে সমাজৰ কোনো বিদ্বানলোক বা গুৰুৱে এই নাট্যশৈলীৰ বিষয়ে আভাস দিয়ে বাবে এই নাট্য বিধক [[পাতিৰাভা]]সকলে “গুৰুবিদ্যা” বুলিও কয়। এইবিধ নাট্যৰ প্ৰদৰ্শনত প্ৰধানকৈ [[ঢোল]] আৰু [[তাল]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>লোক-বৈভৱ,আকাশবাণী গুৱাহাটী। </ref> ==বিবাহ পদ্ধতি== ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ বিবাহৰ কাৰ্য অনুসৰি তিনিটা পৰ্ব্বত ভাগ কৰিব পাৰি- #কইনাক সোধ পোচ কৰা, #ভোজ, #আঠ মঙলা। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ">{{cite book | author=কোঞৰ, চন্দিকা দত্ত আৰু স্বপ্না চেতিয়া গগৈ(সম্পাদনা) | pages=১৫৬}}</ref> ===পদ্ধতি === ৰাভাসকলে অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰে যদিও সাম্প্ৰতিক সময়ত ইয়াৰ পৰিবৰ্তন দেখা যায়। ====পৰম্পৰাগত==== ৰাভাসকলৰ পৰম্পৰাগত বিবাহৰ মূল পদ্ধতি ৫টা: ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা)বা থুছি ছেকায়, নৰ(নোক) ধাংকায় (ঘৰ সোমোৱা), জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা), কায় বিকায়(ছোৱালী টনা) বিবাহ, ক্ৰংছি ভৰি (বিধৱা বিবাহ)। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> #ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা) বা খুছি ছেকায় অভিভাৱকৰ মাজত পৰস্পৰ বুজা - বুজিৰ মাজেদি সামাজিক ৰীতি নীতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন হয় আৰু তিনিদিন ধৰি এই বিবাহ কাৰ্য চলে। #নক(নোক) ধাংকায়(ঘৰ সোমোৱা) ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ মায়তাৰি আৰু ৰংদানিসকলৰ মাজত এই পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়। বয়োখথলীত ডেকা-গাভৰুৱে প্ৰণয়মূলক গীত গাই মনৰ পচন্দৰ দৰা বা কইনাক নিৰ্বাচিত কৰি থোৱা থাকিলে ৰংদানি ফৈদৰ গাভৰুৱে কাপোৰ - কানিলৈ দৰাঘৰত সোমাইহি আৰু কাম কাজ কৰি দি আলসী খপিছিল। #জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা) চপনীয়া খতাকে ৰাভাসমাজত জাঙায় ধাংকায় বোলে। এই প্ৰথা দুই ধৰণৰ - (ক)কেতিয়াবা ল'ৰা-ছোৱালীহালৰে মাজত বুজাবুজি হ'লে ল'ৰাই ছোৱালীৰ ঘৰত নিজ ইচ্ছা অনুসৰি চাপি লয়। (খ)কন্যা সন্তান থকা পৰিয়ালত ল'ৰা এজনক ছোৱালীৰ ঘৰলৈ সজাই পৰাই লৈ আনে। #কায় বিকায়(ছোৱালী টনা)বিবাহ কোনো ল'ৰাৰ যদি ছোৱালী পছন্দ হয় আৰু ছোৱালীজনীয়ে আহিবলৈ অমান্তি হয় তেতিয়া ছোৱালীজনীকযোৰ জবৰদস্তি লৈ আনি পৰবৰ্তি সময়ত নোক ধাংকায় পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰে। #ক্ৰংছি ভৰি(বিধৱা বিবাহ) মৃত স্বামীৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী এগৰাকী বিধৱা মহিলাই জাংকায় ধাংকায় পদ্ধতিৰে আন এজন পুৰুষৰ লগত বিবাহত সোমোব পাৰে। সেইদৰে পত্নীৰ মৃত্যুৰ পিছতো এজন পুৰুষে আন এগৰাকী পত্নী বিয়া কৰাব পাৰে। ===পৰিৱৰ্তন=== বৰ্তমান সংস্কাৰ আৰু পৰিবৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে ৰাভাসমাজত বিবাহৰ দুবিধ পদ্ধতিৰ প্ৰচলন দেখা যায়: #ৰাভা বিয়া বা কাম্বুং বিয়া-ৰাভা ভাষাৰে মন্ত্ৰ মাতি আৰু কাম্বুং মানৰ ৰাভা ৰিহাৰে গা ঢাকি এই বিয়া অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> # লেমা বিয়া বা সাজা বিয়া-হিন্দু বিধি অনুসাৰে দৰাক সজাই - পৰাই আনি কইনাৰ ঘৰত এই বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। ==উৎসৱ== ===কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা=== কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা ৰাভাসকলৰ‌‌ বসন্তকালীন পৰিৱেশত পালন কৰা এটা প্ৰধান অনুষ্ঠান। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপাস্য দেৱতা হৈছে বুঢ়ালাঙা আৰু দেৱী হৈছে কেঁচাইখাতি বা মহামায়া। ৰাভাসকলে এই অনুষ্ঠান থানত পালন কৰে। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপলক্ষ্যত ৰাভাসকলে ঘৰ-দুৱাৰ, আলি-পদূলি, চাফ-চিকুণ কৰি উপবাসত ব্ৰত পালনৰ মাজেদি দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা অপায়-অমংগল দূৰ কৰাৰ বিশ্বাসত কলপটুৱাৰে নিৰ্মিত এটা ডিঙাত তুলি কেঁচা ভোগ এভাগ শোভাযাত্ৰা কৰি নদীত উটুৱাই দিয়ে। শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত জাতীয় বাদ্য বজোৱাৰ উপৰি সংকীৰ্তন কৰা হয়। এই পূজাৰ বিশেষত্ব এ‌য়ে যে ইয়াত আই ন-ভনী আৰু অন্যান্য অপদেৱতাক দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা মাতি বা খেদি নিওঁতে নিওঁতাসকলে গাঁৱৰ মানুহৰ ঘৰৰ বাহিৰত য'তে যি পায় মহতিয়াই লৈ যায়। সেইদিনা গৃহস্থই ঘৰৰ ভিতৰতে সোমাই থাকে। পূজাৰীসকলে পূজাৰ শেষত পিছলৈ উভতি নোহোৱাকৈ ঘৰত সোমায়। এই পূজাত বিভিন্ন দেৱ+দেৱীক বিভিন্ন বলি বিধানেৰে মদ-ভাত খাই গীত-নৃত্যৰে দিনটো অতিবাহিত কৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৭৩}}</ref> ===মাৰংগা বা হাছি=== এই পূজা গাঁৱত মাৰি মৰক, কটা-মৰা,অপমৃত্যু বা মহামাৰি আদি হ'লে এইবোৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ পালন কৰা হয়। এই পূজা প্ৰতিবছৰে চ'ত‌‌ মাহতেই কোনোবা মংগল বা শনিবাৰে আবেলি হাছি পূজা অনুষ্ঠিত কৰে। এই পূজা অনুষ্ঠিত কৰিলে ‌পাৰ হৈ যোৱা‌ বছৰটোৰ সকলো‌ অপবাদ, অপৰাধ, অপকৰ্ম মৰিষণ হয় বুলি ৰাভাসকলৰ‌ বিশ্বাস। পূজাৰ প্ৰধান উপচাৰসমূহ হৈছে পুৰণি তিতালাওৰ খোলা,উই পৰুৱাৰ শুকান বাহ, নকৈ বৈ উলিওৱা দীঘল নলাযুক্ত বিচনী আদি। এই সামগ্ৰীসমূহ এজোপা প্ৰকাণ্ড গছৰ গুৰিত বাঁহৰ কেইটামান খুঁটি পুতি তাৰ ওপৰত থৈ এটা বেদীত মদ বাকী, পিঠাগুৰি চটিয়াই আৰাধনা গীত স্তুত কৰি দেৱতাক পূজে। এই অনুষ্ঠানত নাবালক ল'ৰা-ছোৱালী, তিৰোতাসকলে অংশগ্ৰহণৰ‌ পৰা বিৰত থাকে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===হানাঘোঁৰা বা জাৰীঘোঁৰা=== বহাগৰ প্ৰথম দিনৰে পৰা সাদিনলৈকে ৰাভাসকলে হানাঘো‌ঁৰা নচুৱাই। তেওঁলোকে এই লোকনুষ্ঠানটোৰ আৱিৰ্ভাৱ সতীৰ বিৰহত দগ্ধ মহাদেউৰ তাণ্ডৱ নৃত্যৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰে। এই হানাঘো‌ঁৰাটো বাহঁৰ পৰা সাজি লোৱা হয়। এই হানাঘোঁৰাটো সাজি উলিওৱাৰ পাছত এখন ৰাজহুৱা স্থানত বিহুৰ প্ৰথম দিনা বেদীত শিৱ পূজা আগবঢ়ায়। এই পূজাত কুকুৰাৰ কণী দুটাত সেন্দূৰৰ ফো‌ঁট দি 'বুঢ়ালাঙা' ৰ নামত হানাঘোঁৰাৰ শিঙত লগায় দিয়ে। হানাঘোঁৰা ফুৰাওঁতে বিভিন্ন ধৰণৰ গীত-নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সাত বিহুৰ দিনাহে হানাঘোঁৰাৰ সামৰণি মাৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===বিচুৱা,বহুৰাঙী বা বগেজৰী=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ দৰে ৰাভাসকলেও গৰু গা-ধুৱাই, বাঁহী চোতাল সাৰি-মছি পুৰণি বছৰক বিদায় দিয়ে। ৰাভাসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম দিনটোত পূৰ্ব পুৰুষসকলক স্মৰণ কৰি পূজা-পাতল,মদ-ভাত, নতুন‌ সাজপাৰ আদি অৰ্পণ কৰে। ===জাগাৰ বা‌ কালী=== চ'ত-ব'হাগ বা জেঠ মাহত দেওধনী নচুৱাই ৰাভাসকলে জাগাৰ পূজা পালন কৰে। এই পূজাৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী হৈছে কল, চাউল, চেনি আদি। এই পূজাত বলি-বিধানো থাকে। তেওঁলোকে দেওধনী ৰ পৰা ভূত-ভৱিষ্যতৰ বাতৰিলৈ। ==লগতে চাওক== * [[দ'দান থান]] == তথ্যসংগ্ৰহ == <references /> {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:ৰাভা জনগোষ্ঠী]] bnd64cdh5g0nd6cbs91gmje0inol3ot 648143 648142 2026-10-27T13:27:33Z Ananya Taye 28065 /* বিবাহ পদ্ধতি */ 648143 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} {{Infobox ethnic group| |group= ৰাভা জনগোষ্ঠী |image= |Alternative names:<br> |poptime= |popplace=[[অসম]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]]:<br> &nbsp;&nbsp; |langs=[[ৰাভা ভাষা]] |rels= [[হিন্দু ধৰ্ম]], [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |related=[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো ]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]] }} '''ৰাভা জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ অন্যতম থলুৱা জনগোষ্ঠী। এওঁলোক [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয় ভাষা]] [[বড়ো-কছাৰী]] ঠালৰ এক জনগোষ্ঠী।<ref>DeLancey, Scott (2012). Hyslop, Gwendolyn; Morey, Stephen; w. Post, Mark (eds.). "On the Origin of Bodo-Garo". Northeast Indian Linguistics. 4: 3–20. doi:10.1017/UPO9789382264521.003. <nowiki>ISBN 9789382264521</nowiki>.</ref> অসমৰ [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] আৰু [[দৰং]] জিলাত মূলতঃ এওঁলোকৰ বসতি। আনহাতে পশ্চিমবংগৰ জলপাইগুৰি অঞ্চলটো এখেতসকলে কিছু পৰিমাণে বাস কৰে। ৰাভাসকল অসমৰ পঞ্চম বৃহত্তম তপশিলি ভুক্ত উপজাতি আৰু বৃহত্তৰ ইন্দো-মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। অসমত দুই লাখ সাতসত্তৰ হাজাৰ ৰাভালোকে বসবাস কৰে। <ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_assam.pdf|format=PDF|title=Assam-Data Highlights: THE SCHEDULED TRIBES, Census of India 2001, Census of India 2001}}</ref> [[File:Rabha tribe dance.jpg|thumb|Rabha_tribe_dance]] ==ভাষা== ৰাভা জনজাতিৰ মানুহসকলে [[ৰাভা ভাষা]]ত কথা কয়।[[বড়ো]], [[গাৰো]], [[বড়ো-কছাৰী|কছাৰী]], ইত্যাদি জনগোষ্ঠীৰ মানুহৰ লগত এওঁলোকৰ নৃতাত্বিক যোগাযোগ আছে।<ref>Mitra, A. (1953), ''West Bengal: District Handbooks: Jalpaiguri, Govt. of West Bengal, p. cxxxviii</ref> ৰাভা সকলক মূলতঃ ১১ টা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়: ১। কোচা ২। ৰংদানী ৩। পাতী ৪। দাহৰী ৫। মাইতৰী ৬। ততলা ৭। বিতলিয়া ৮। চুঙা ৯। হানা ১০। হালুৱা ১১। মদাহী ==জীৱিকা== কোৱা হয় যে, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ লগত প্ৰকৃতি আৰু জঙ্ঘলৰ এক নিবিৰ সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বতে তেখেতসকলে [[ঝুম খেতি]] কৰিছিল। ঊনবিংশ শতাব্দীৰ ষষ্ঠ দশকত, [[ভাৰত|ভাৰতত]] ইংৰাজ শাসকসলকে জলপাইগুড়ি, ডুয়াৰ্চ আৰু অসমৰ জঙ্গলবোৰক "সংৰক্ষিত বনাঞ্চল" বুলি ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে ৰাভাসকলৰ এই জীৱন ধাৰাৰ পৰিবৰ্তন হয়। বৰ্তমান, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল চাকৰী, ব্যৱসায় বাণিজ্য ইত্যাদি বিভিন্ন জীৱিকাৰে নিযুক্ত হৈ আছে। এইসকলৰ সৰহসংখ্যক মানুহেই বনকৰ্মী অথবা কৃষক।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.</ref> [[Image:Rabha girls dance with arms.jpg|thumb|পশ্চিমবংগত ৰাভা মহিলাসকলে পৰম্পৰগত সাজেৰে নৃত্য কৰা দৃশ্য]] ==ধৰ্মাচৰণ== ৰাভাসকল প্ৰকৃতিৰ উপাসক। ৰাভাসকলৰ মাজত মূৰ্তি পূজাৰ প্ৰচলন নাই। তেওঁলোকে বৰ্তমান মূল [[ধৰ্ম]] পালনৰ লগে লগে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰো কিছু আচাৰ আচৰণ পালন কৰে। ৰাভাসকলৰ প্ৰধান দেৱতা হ’ল "[[ঋষি]]" বা "[[মহাকাল]]"। সকলোবোৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াৰ পূজা অতি আৱশ্যক।<ref>Karlsson, B.G. (2000), "Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal", Routledge, p.162</ref> ইয়াৰ বাদেও ৰাভাসকলৰ আৰু দুই [[দেৱী]] হ’ল 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বচেক'। এই দুগৰাকীক ঋষি বা মহাকালৰ কন্যা বুলি ভৱা হয়। 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বসেক' হ’ল পাৰিবাৰিক ধন সম্পত্তিৰ দেৱী। ৰাভাসকল মূলত মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থাৰ অনুগামী, এওঁলোকে পৰিবাৰৰ জ্যেষ্ঠা কন্যা পাৰিবাৰিক সূত্ৰৰে এই দুই দেৱীৰ অধিকাৰী হয়।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.p. 112</ref> বৰ্তমান বহু ৰাভালোকে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছে। ==পৰম্পৰাগত লোকনাট্য== {{Main|ভাৰীগান}} নৃত্য আৰু গীত ৰাভাসকলৰ সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ। তেওঁলোকে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভ আৰু শেষত নাচ আৰু গান থাকে। কোৱা হয় যে, সকলো ৰাভা মহিলাই নৃত্য আৰু গীতত পাৰদৰ্শী। [[Image:ভাৰীগান নৃত্যৰ এটি দৃশ্য.jpg|thumb|right|300px|<center>ভাৰীগান নাট্যৰ এটি দৃশ্য<center>]] [[অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰধান জনগোষ্ঠী [[ৰাভা]]সকলৰ ভাৰীগান এবিধ লোকনাট্য হিচাপে পৰিচিত। [[ৰাভা]] জনগোষ্ঠীৰ বিশেষকৈ [[কামৰূপ]] আৰু [[গোৱালপাৰা]] অঞ্চলৰ [[পাতিৰাভা]]সকলৰ মাজত এই ভাৰীগান অতীজৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। এই নাট্যবিধৰ আৰম্ভণি কেতিয়া হৈছিল তাৰ কোনো লিখিত তথ্য নাই। ভাৰীগান বোৰ কাহিনীৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত হৈ আহিছে। “ভাৰী” শব্দৰ অৰ্থ ওজন বা গধুৰ আৰু “গান” মানে হৈছে গীত। সাধাৰণতে সমাজৰ কোনো বিদ্বানলোক বা গুৰুৱে এই নাট্যশৈলীৰ বিষয়ে আভাস দিয়ে বাবে এই নাট্য বিধক [[পাতিৰাভা]]সকলে “গুৰুবিদ্যা” বুলিও কয়। এইবিধ নাট্যৰ প্ৰদৰ্শনত প্ৰধানকৈ [[ঢোল]] আৰু [[তাল]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>লোক-বৈভৱ,আকাশবাণী গুৱাহাটী। </ref> ==বিবাহ পদ্ধতি== ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ বিবাহৰ কাৰ্য অনুসৰি তিনিটা পৰ্ব্বত ভাগ কৰিব পাৰি<ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ">{{cite book | author=কোঞৰ, চন্দিকা দত্ত আৰু স্বপ্না চেতিয়া গগৈ(সম্পাদনা) | pages=১৫৬}}</ref>- #কইনাক সোধ পোচ কৰা #ভোজ #আঠ মঙলা। ===পদ্ধতি === ৰাভাসকলে অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰে যদিও সাম্প্ৰতিক সময়ত ইয়াৰ পৰিবৰ্তন দেখা যায়। ====পৰম্পৰাগত==== ৰাভাসকলৰ পৰম্পৰাগত বিবাহৰ মূল পদ্ধতি ৫টা: ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা)বা থুছি ছেকায়, নৰ(নোক) ধাংকায় (ঘৰ সোমোৱা), জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা), কায় বিকায়(ছোৱালী টনা) বিবাহ, ক্ৰংছি ভৰি (বিধৱা বিবাহ)। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> #ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা) বা খুছি ছেকায় অভিভাৱকৰ মাজত পৰস্পৰ বুজা - বুজিৰ মাজেদি সামাজিক ৰীতি নীতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন হয় আৰু তিনিদিন ধৰি এই বিবাহ কাৰ্য চলে। #নক(নোক) ধাংকায়(ঘৰ সোমোৱা) ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ মায়তাৰি আৰু ৰংদানিসকলৰ মাজত এই পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়। বয়োখথলীত ডেকা-গাভৰুৱে প্ৰণয়মূলক গীত গাই মনৰ পচন্দৰ দৰা বা কইনাক নিৰ্বাচিত কৰি থোৱা থাকিলে ৰংদানি ফৈদৰ গাভৰুৱে কাপোৰ - কানিলৈ দৰাঘৰত সোমাইহি আৰু কাম কাজ কৰি দি আলসী খপিছিল। #জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা) চপনীয়া খতাকে ৰাভাসমাজত জাঙায় ধাংকায় বোলে। এই প্ৰথা দুই ধৰণৰ - (ক)কেতিয়াবা ল'ৰা-ছোৱালীহালৰে মাজত বুজাবুজি হ'লে ল'ৰাই ছোৱালীৰ ঘৰত নিজ ইচ্ছা অনুসৰি চাপি লয়। (খ)কন্যা সন্তান থকা পৰিয়ালত ল'ৰা এজনক ছোৱালীৰ ঘৰলৈ সজাই পৰাই লৈ আনে। #কায় বিকায়(ছোৱালী টনা)বিবাহ কোনো ল'ৰাৰ যদি ছোৱালী পছন্দ হয় আৰু ছোৱালীজনীয়ে আহিবলৈ অমান্তি হয় তেতিয়া ছোৱালীজনীকযোৰ জবৰদস্তি লৈ আনি পৰবৰ্তি সময়ত নোক ধাংকায় পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰে। #ক্ৰংছি ভৰি(বিধৱা বিবাহ) মৃত স্বামীৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী এগৰাকী বিধৱা মহিলাই জাংকায় ধাংকায় পদ্ধতিৰে আন এজন পুৰুষৰ লগত বিবাহত সোমোব পাৰে। সেইদৰে পত্নীৰ মৃত্যুৰ পিছতো এজন পুৰুষে আন এগৰাকী পত্নী বিয়া কৰাব পাৰে। ===পৰিৱৰ্তন=== বৰ্তমান সংস্কাৰ আৰু পৰিবৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে ৰাভাসমাজত বিবাহৰ দুবিধ পদ্ধতিৰ প্ৰচলন দেখা যায়: #ৰাভা বিয়া বা কাম্বুং বিয়া-ৰাভা ভাষাৰে মন্ত্ৰ মাতি আৰু কাম্বুং মানৰ ৰাভা ৰিহাৰে গা ঢাকি এই বিয়া অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> # লেমা বিয়া বা সাজা বিয়া-হিন্দু বিধি অনুসাৰে দৰাক সজাই - পৰাই আনি কইনাৰ ঘৰত এই বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। ==উৎসৱ== ===কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা=== কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা ৰাভাসকলৰ‌‌ বসন্তকালীন পৰিৱেশত পালন কৰা এটা প্ৰধান অনুষ্ঠান। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপাস্য দেৱতা হৈছে বুঢ়ালাঙা আৰু দেৱী হৈছে কেঁচাইখাতি বা মহামায়া। ৰাভাসকলে এই অনুষ্ঠান থানত পালন কৰে। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপলক্ষ্যত ৰাভাসকলে ঘৰ-দুৱাৰ, আলি-পদূলি, চাফ-চিকুণ কৰি উপবাসত ব্ৰত পালনৰ মাজেদি দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা অপায়-অমংগল দূৰ কৰাৰ বিশ্বাসত কলপটুৱাৰে নিৰ্মিত এটা ডিঙাত তুলি কেঁচা ভোগ এভাগ শোভাযাত্ৰা কৰি নদীত উটুৱাই দিয়ে। শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত জাতীয় বাদ্য বজোৱাৰ উপৰি সংকীৰ্তন কৰা হয়। এই পূজাৰ বিশেষত্ব এ‌য়ে যে ইয়াত আই ন-ভনী আৰু অন্যান্য অপদেৱতাক দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা মাতি বা খেদি নিওঁতে নিওঁতাসকলে গাঁৱৰ মানুহৰ ঘৰৰ বাহিৰত য'তে যি পায় মহতিয়াই লৈ যায়। সেইদিনা গৃহস্থই ঘৰৰ ভিতৰতে সোমাই থাকে। পূজাৰীসকলে পূজাৰ শেষত পিছলৈ উভতি নোহোৱাকৈ ঘৰত সোমায়। এই পূজাত বিভিন্ন দেৱ+দেৱীক বিভিন্ন বলি বিধানেৰে মদ-ভাত খাই গীত-নৃত্যৰে দিনটো অতিবাহিত কৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৭৩}}</ref> ===মাৰংগা বা হাছি=== এই পূজা গাঁৱত মাৰি মৰক, কটা-মৰা,অপমৃত্যু বা মহামাৰি আদি হ'লে এইবোৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ পালন কৰা হয়। এই পূজা প্ৰতিবছৰে চ'ত‌‌ মাহতেই কোনোবা মংগল বা শনিবাৰে আবেলি হাছি পূজা অনুষ্ঠিত কৰে। এই পূজা অনুষ্ঠিত কৰিলে ‌পাৰ হৈ যোৱা‌ বছৰটোৰ সকলো‌ অপবাদ, অপৰাধ, অপকৰ্ম মৰিষণ হয় বুলি ৰাভাসকলৰ‌ বিশ্বাস। পূজাৰ প্ৰধান উপচাৰসমূহ হৈছে পুৰণি তিতালাওৰ খোলা,উই পৰুৱাৰ শুকান বাহ, নকৈ বৈ উলিওৱা দীঘল নলাযুক্ত বিচনী আদি। এই সামগ্ৰীসমূহ এজোপা প্ৰকাণ্ড গছৰ গুৰিত বাঁহৰ কেইটামান খুঁটি পুতি তাৰ ওপৰত থৈ এটা বেদীত মদ বাকী, পিঠাগুৰি চটিয়াই আৰাধনা গীত স্তুত কৰি দেৱতাক পূজে। এই অনুষ্ঠানত নাবালক ল'ৰা-ছোৱালী, তিৰোতাসকলে অংশগ্ৰহণৰ‌ পৰা বিৰত থাকে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===হানাঘোঁৰা বা জাৰীঘোঁৰা=== বহাগৰ প্ৰথম দিনৰে পৰা সাদিনলৈকে ৰাভাসকলে হানাঘো‌ঁৰা নচুৱাই। তেওঁলোকে এই লোকনুষ্ঠানটোৰ আৱিৰ্ভাৱ সতীৰ বিৰহত দগ্ধ মহাদেউৰ তাণ্ডৱ নৃত্যৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰে। এই হানাঘো‌ঁৰাটো বাহঁৰ পৰা সাজি লোৱা হয়। এই হানাঘোঁৰাটো সাজি উলিওৱাৰ পাছত এখন ৰাজহুৱা স্থানত বিহুৰ প্ৰথম দিনা বেদীত শিৱ পূজা আগবঢ়ায়। এই পূজাত কুকুৰাৰ কণী দুটাত সেন্দূৰৰ ফো‌ঁট দি 'বুঢ়ালাঙা' ৰ নামত হানাঘোঁৰাৰ শিঙত লগায় দিয়ে। হানাঘোঁৰা ফুৰাওঁতে বিভিন্ন ধৰণৰ গীত-নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সাত বিহুৰ দিনাহে হানাঘোঁৰাৰ সামৰণি মাৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===বিচুৱা,বহুৰাঙী বা বগেজৰী=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ দৰে ৰাভাসকলেও গৰু গা-ধুৱাই, বাঁহী চোতাল সাৰি-মছি পুৰণি বছৰক বিদায় দিয়ে। ৰাভাসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম দিনটোত পূৰ্ব পুৰুষসকলক স্মৰণ কৰি পূজা-পাতল,মদ-ভাত, নতুন‌ সাজপাৰ আদি অৰ্পণ কৰে। ===জাগাৰ বা‌ কালী=== চ'ত-ব'হাগ বা জেঠ মাহত দেওধনী নচুৱাই ৰাভাসকলে জাগাৰ পূজা পালন কৰে। এই পূজাৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী হৈছে কল, চাউল, চেনি আদি। এই পূজাত বলি-বিধানো থাকে। তেওঁলোকে দেওধনী ৰ পৰা ভূত-ভৱিষ্যতৰ বাতৰিলৈ। ==লগতে চাওক== * [[দ'দান থান]] == তথ্যসংগ্ৰহ == <references /> {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:ৰাভা জনগোষ্ঠী]] 4aws5euwj2iutm5drfnp1gzfbeivnk7 648144 648143 2026-10-27T13:28:53Z Ananya Taye 28065 648144 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} {{Infobox ethnic group| |group= ৰাভা জনগোষ্ঠী |image= |Alternative names:<br> |poptime= |popplace=[[অসম]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]]:<br> &nbsp;&nbsp; |langs=[[ৰাভা ভাষা]] |rels= [[হিন্দু ধৰ্ম]], [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |related=[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো ]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]] }} '''ৰাভা জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ অন্যতম থলুৱা জনগোষ্ঠী। এওঁলোক [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয় ভাষা]] [[বড়ো-কছাৰী]] ঠালৰ এক জনগোষ্ঠী।<ref>DeLancey, Scott (2012). Hyslop, Gwendolyn; Morey, Stephen; w. Post, Mark (eds.). "On the Origin of Bodo-Garo". Northeast Indian Linguistics. 4: 3–20. doi:10.1017/UPO9789382264521.003. <nowiki>ISBN 9789382264521</nowiki>.</ref> অসমৰ [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] আৰু [[দৰং]] জিলাত মূলতঃ এওঁলোকৰ বসতি। আনহাতে পশ্চিমবংগৰ জলপাইগুৰি অঞ্চলটো এখেতসকলে কিছু পৰিমাণে বাস কৰে। ৰাভাসকল অসমৰ পঞ্চম বৃহত্তম তপশিলি ভুক্ত উপজাতি আৰু বৃহত্তৰ ইন্দো-মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। অসমত দুই লাখ সাতসত্তৰ হাজাৰ ৰাভালোকে বসবাস কৰে। <ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_assam.pdf|format=PDF|title=Assam-Data Highlights: THE SCHEDULED TRIBES, Census of India 2001, Census of India 2001}}</ref> [[File:Rabha tribe dance.jpg|thumb|ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ নৃত্য।]] ==ভাষা== ৰাভা জনজাতিৰ মানুহসকলে [[ৰাভা ভাষা]]ত কথা কয়।[[বড়ো]], [[গাৰো]], [[বড়ো-কছাৰী|কছাৰী]], ইত্যাদি জনগোষ্ঠীৰ মানুহৰ লগত এওঁলোকৰ নৃতাত্বিক যোগাযোগ আছে।<ref>Mitra, A. (1953), ''West Bengal: District Handbooks: Jalpaiguri, Govt. of West Bengal, p. cxxxviii</ref> ৰাভা সকলক মূলতঃ ১১ টা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়: ১. কোচা ২. ৰংদানী ৩. পাতী ৪. দাহৰী ৫. মাইতৰী ৬. ততলা ৭. বিতলিয়া ৮. চুঙা ৯. হানা ১০. হালুৱা ১১. মদাহী ==জীৱিকা== কোৱা হয় যে, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ লগত প্ৰকৃতি আৰু জঙ্ঘলৰ এক নিবিৰ সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বতে তেখেতসকলে [[ঝুম খেতি]] কৰিছিল। ঊনবিংশ শতাব্দীৰ ষষ্ঠ দশকত, [[ভাৰত|ভাৰতত]] ইংৰাজ শাসকসলকে জলপাইগুড়ি, ডুয়াৰ্চ আৰু অসমৰ জঙ্গলবোৰক "সংৰক্ষিত বনাঞ্চল" বুলি ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে ৰাভাসকলৰ এই জীৱন ধাৰাৰ পৰিবৰ্তন হয়। বৰ্তমান, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল চাকৰী, ব্যৱসায় বাণিজ্য ইত্যাদি বিভিন্ন জীৱিকাৰে নিযুক্ত হৈ আছে। এইসকলৰ সৰহসংখ্যক মানুহেই বনকৰ্মী অথবা কৃষক।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.</ref> [[Image:Rabha girls dance with arms.jpg|thumb|পশ্চিমবংগত ৰাভা মহিলাসকলে পৰম্পৰগত সাজেৰে নৃত্য কৰা দৃশ্য]] ==ধৰ্মাচৰণ== ৰাভাসকল প্ৰকৃতিৰ উপাসক। ৰাভাসকলৰ মাজত মূৰ্তি পূজাৰ প্ৰচলন নাই। তেওঁলোকে বৰ্তমান মূল [[ধৰ্ম]] পালনৰ লগে লগে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰো কিছু আচাৰ আচৰণ পালন কৰে। ৰাভাসকলৰ প্ৰধান দেৱতা হ’ল "[[ঋষি]]" বা "[[মহাকাল]]"। সকলোবোৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াৰ পূজা অতি আৱশ্যক।<ref>Karlsson, B.G. (2000), "Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal", Routledge, p.162</ref> ইয়াৰ বাদেও ৰাভাসকলৰ আৰু দুই [[দেৱী]] হ’ল 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বচেক'। এই দুগৰাকীক ঋষি বা মহাকালৰ কন্যা বুলি ভৱা হয়। 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বসেক' হ’ল পাৰিবাৰিক ধন সম্পত্তিৰ দেৱী। ৰাভাসকল মূলত মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থাৰ অনুগামী, এওঁলোকে পৰিবাৰৰ জ্যেষ্ঠা কন্যা পাৰিবাৰিক সূত্ৰৰে এই দুই দেৱীৰ অধিকাৰী হয়।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.p. 112</ref> বৰ্তমান বহু ৰাভালোকে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছে। ==পৰম্পৰাগত লোকনাট্য== {{Main|ভাৰীগান}} নৃত্য আৰু গীত ৰাভাসকলৰ সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ। তেওঁলোকে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভ আৰু শেষত নাচ আৰু গান থাকে। কোৱা হয় যে, সকলো ৰাভা মহিলাই নৃত্য আৰু গীতত পাৰদৰ্শী। [[Image:ভাৰীগান নৃত্যৰ এটি দৃশ্য.jpg|thumb|right|300px|<center>ভাৰীগান নাট্যৰ এটি দৃশ্য<center>]] [[অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰধান জনগোষ্ঠী [[ৰাভা]]সকলৰ ভাৰীগান এবিধ লোকনাট্য হিচাপে পৰিচিত। [[ৰাভা]] জনগোষ্ঠীৰ বিশেষকৈ [[কামৰূপ]] আৰু [[গোৱালপাৰা]] অঞ্চলৰ [[পাতিৰাভা]]সকলৰ মাজত এই ভাৰীগান অতীজৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। এই নাট্যবিধৰ আৰম্ভণি কেতিয়া হৈছিল তাৰ কোনো লিখিত তথ্য নাই। ভাৰীগান বোৰ কাহিনীৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত হৈ আহিছে। “ভাৰী” শব্দৰ অৰ্থ ওজন বা গধুৰ আৰু “গান” মানে হৈছে গীত। সাধাৰণতে সমাজৰ কোনো বিদ্বানলোক বা গুৰুৱে এই নাট্যশৈলীৰ বিষয়ে আভাস দিয়ে বাবে এই নাট্য বিধক [[পাতিৰাভা]]সকলে “গুৰুবিদ্যা” বুলিও কয়। এইবিধ নাট্যৰ প্ৰদৰ্শনত প্ৰধানকৈ [[ঢোল]] আৰু [[তাল]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>লোক-বৈভৱ,আকাশবাণী গুৱাহাটী। </ref> ==বিবাহ পদ্ধতি== ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ বিবাহৰ কাৰ্য অনুসৰি তিনিটা পৰ্ব্বত ভাগ কৰিব পাৰি<ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ">{{cite book | author=কোঞৰ, চন্দিকা দত্ত আৰু স্বপ্না চেতিয়া গগৈ(সম্পাদনা) | pages=১৫৬}}</ref>- #কইনাক সোধ পোচ কৰা #ভোজ #আঠ মঙলা। ===পদ্ধতি === ৰাভাসকলে অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰে যদিও সাম্প্ৰতিক সময়ত ইয়াৰ পৰিবৰ্তন দেখা যায়। ====পৰম্পৰাগত==== ৰাভাসকলৰ পৰম্পৰাগত বিবাহৰ মূল পদ্ধতি ৫টা: ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা)বা থুছি ছেকায়, নৰ(নোক) ধাংকায় (ঘৰ সোমোৱা), জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা), কায় বিকায়(ছোৱালী টনা) বিবাহ, ক্ৰংছি ভৰি (বিধৱা বিবাহ)। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> #ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা) বা খুছি ছেকায় অভিভাৱকৰ মাজত পৰস্পৰ বুজা - বুজিৰ মাজেদি সামাজিক ৰীতি নীতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন হয় আৰু তিনিদিন ধৰি এই বিবাহ কাৰ্য চলে। #নক(নোক) ধাংকায়(ঘৰ সোমোৱা) ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ মায়তাৰি আৰু ৰংদানিসকলৰ মাজত এই পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়। বয়োখথলীত ডেকা-গাভৰুৱে প্ৰণয়মূলক গীত গাই মনৰ পচন্দৰ দৰা বা কইনাক নিৰ্বাচিত কৰি থোৱা থাকিলে ৰংদানি ফৈদৰ গাভৰুৱে কাপোৰ - কানিলৈ দৰাঘৰত সোমাইহি আৰু কাম কাজ কৰি দি আলসী খপিছিল। #জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা) চপনীয়া খতাকে ৰাভাসমাজত জাঙায় ধাংকায় বোলে। এই প্ৰথা দুই ধৰণৰ - (ক)কেতিয়াবা ল'ৰা-ছোৱালীহালৰে মাজত বুজাবুজি হ'লে ল'ৰাই ছোৱালীৰ ঘৰত নিজ ইচ্ছা অনুসৰি চাপি লয়। (খ)কন্যা সন্তান থকা পৰিয়ালত ল'ৰা এজনক ছোৱালীৰ ঘৰলৈ সজাই পৰাই লৈ আনে। #কায় বিকায়(ছোৱালী টনা)বিবাহ কোনো ল'ৰাৰ যদি ছোৱালী পছন্দ হয় আৰু ছোৱালীজনীয়ে আহিবলৈ অমান্তি হয় তেতিয়া ছোৱালীজনীকযোৰ জবৰদস্তি লৈ আনি পৰবৰ্তি সময়ত নোক ধাংকায় পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰে। #ক্ৰংছি ভৰি(বিধৱা বিবাহ) মৃত স্বামীৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী এগৰাকী বিধৱা মহিলাই জাংকায় ধাংকায় পদ্ধতিৰে আন এজন পুৰুষৰ লগত বিবাহত সোমোব পাৰে। সেইদৰে পত্নীৰ মৃত্যুৰ পিছতো এজন পুৰুষে আন এগৰাকী পত্নী বিয়া কৰাব পাৰে। ===পৰিৱৰ্তন=== বৰ্তমান সংস্কাৰ আৰু পৰিবৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে ৰাভাসমাজত বিবাহৰ দুবিধ পদ্ধতিৰ প্ৰচলন দেখা যায়: #ৰাভা বিয়া বা কাম্বুং বিয়া-ৰাভা ভাষাৰে মন্ত্ৰ মাতি আৰু কাম্বুং মানৰ ৰাভা ৰিহাৰে গা ঢাকি এই বিয়া অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> # লেমা বিয়া বা সাজা বিয়া-হিন্দু বিধি অনুসাৰে দৰাক সজাই - পৰাই আনি কইনাৰ ঘৰত এই বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। ==উৎসৱ== ===কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা=== কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা ৰাভাসকলৰ‌‌ বসন্তকালীন পৰিৱেশত পালন কৰা এটা প্ৰধান অনুষ্ঠান। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপাস্য দেৱতা হৈছে বুঢ়ালাঙা আৰু দেৱী হৈছে কেঁচাইখাতি বা মহামায়া। ৰাভাসকলে এই অনুষ্ঠান থানত পালন কৰে। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপলক্ষ্যত ৰাভাসকলে ঘৰ-দুৱাৰ, আলি-পদূলি, চাফ-চিকুণ কৰি উপবাসত ব্ৰত পালনৰ মাজেদি দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা অপায়-অমংগল দূৰ কৰাৰ বিশ্বাসত কলপটুৱাৰে নিৰ্মিত এটা ডিঙাত তুলি কেঁচা ভোগ এভাগ শোভাযাত্ৰা কৰি নদীত উটুৱাই দিয়ে। শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত জাতীয় বাদ্য বজোৱাৰ উপৰি সংকীৰ্তন কৰা হয়। এই পূজাৰ বিশেষত্ব এ‌য়ে যে ইয়াত আই ন-ভনী আৰু অন্যান্য অপদেৱতাক দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা মাতি বা খেদি নিওঁতে নিওঁতাসকলে গাঁৱৰ মানুহৰ ঘৰৰ বাহিৰত য'তে যি পায় মহতিয়াই লৈ যায়। সেইদিনা গৃহস্থই ঘৰৰ ভিতৰতে সোমাই থাকে। পূজাৰীসকলে পূজাৰ শেষত পিছলৈ উভতি নোহোৱাকৈ ঘৰত সোমায়। এই পূজাত বিভিন্ন দেৱ+দেৱীক বিভিন্ন বলি বিধানেৰে মদ-ভাত খাই গীত-নৃত্যৰে দিনটো অতিবাহিত কৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৭৩}}</ref> ===মাৰংগা বা হাছি=== এই পূজা গাঁৱত মাৰি মৰক, কটা-মৰা,অপমৃত্যু বা মহামাৰি আদি হ'লে এইবোৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ পালন কৰা হয়। এই পূজা প্ৰতিবছৰে চ'ত‌‌ মাহতেই কোনোবা মংগল বা শনিবাৰে আবেলি হাছি পূজা অনুষ্ঠিত কৰে। এই পূজা অনুষ্ঠিত কৰিলে ‌পাৰ হৈ যোৱা‌ বছৰটোৰ সকলো‌ অপবাদ, অপৰাধ, অপকৰ্ম মৰিষণ হয় বুলি ৰাভাসকলৰ‌ বিশ্বাস। পূজাৰ প্ৰধান উপচাৰসমূহ হৈছে পুৰণি তিতালাওৰ খোলা,উই পৰুৱাৰ শুকান বাহ, নকৈ বৈ উলিওৱা দীঘল নলাযুক্ত বিচনী আদি। এই সামগ্ৰীসমূহ এজোপা প্ৰকাণ্ড গছৰ গুৰিত বাঁহৰ কেইটামান খুঁটি পুতি তাৰ ওপৰত থৈ এটা বেদীত মদ বাকী, পিঠাগুৰি চটিয়াই আৰাধনা গীত স্তুত কৰি দেৱতাক পূজে। এই অনুষ্ঠানত নাবালক ল'ৰা-ছোৱালী, তিৰোতাসকলে অংশগ্ৰহণৰ‌ পৰা বিৰত থাকে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===হানাঘোঁৰা বা জাৰীঘোঁৰা=== বহাগৰ প্ৰথম দিনৰে পৰা সাদিনলৈকে ৰাভাসকলে হানাঘো‌ঁৰা নচুৱাই। তেওঁলোকে এই লোকনুষ্ঠানটোৰ আৱিৰ্ভাৱ সতীৰ বিৰহত দগ্ধ মহাদেউৰ তাণ্ডৱ নৃত্যৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰে। এই হানাঘো‌ঁৰাটো বাহঁৰ পৰা সাজি লোৱা হয়। এই হানাঘোঁৰাটো সাজি উলিওৱাৰ পাছত এখন ৰাজহুৱা স্থানত বিহুৰ প্ৰথম দিনা বেদীত শিৱ পূজা আগবঢ়ায়। এই পূজাত কুকুৰাৰ কণী দুটাত সেন্দূৰৰ ফো‌ঁট দি 'বুঢ়ালাঙা' ৰ নামত হানাঘোঁৰাৰ শিঙত লগায় দিয়ে। হানাঘোঁৰা ফুৰাওঁতে বিভিন্ন ধৰণৰ গীত-নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সাত বিহুৰ দিনাহে হানাঘোঁৰাৰ সামৰণি মাৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===বিচুৱা,বহুৰাঙী বা বগেজৰী=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ দৰে ৰাভাসকলেও গৰু গা-ধুৱাই, বাঁহী চোতাল সাৰি-মছি পুৰণি বছৰক বিদায় দিয়ে। ৰাভাসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম দিনটোত পূৰ্ব পুৰুষসকলক স্মৰণ কৰি পূজা-পাতল,মদ-ভাত, নতুন‌ সাজপাৰ আদি অৰ্পণ কৰে। ===জাগাৰ বা‌ কালী=== চ'ত-ব'হাগ বা জেঠ মাহত দেওধনী নচুৱাই ৰাভাসকলে জাগাৰ পূজা পালন কৰে। এই পূজাৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী হৈছে কল, চাউল, চেনি আদি। এই পূজাত বলি-বিধানো থাকে। তেওঁলোকে দেওধনী ৰ পৰা ভূত-ভৱিষ্যতৰ বাতৰিলৈ। ==লগতে চাওক== * [[দ'দান থান]] == তথ্যসংগ্ৰহ == <references /> {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:ৰাভা জনগোষ্ঠী]] jnhnvaiycuvk8o7b7tbpv78b3jws2yj 648146 648144 2026-10-27T13:30:45Z Ananya Taye 28065 648146 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} {{Infobox ethnic group| |group= ৰাভা জনগোষ্ঠী |image= |Alternative names:<br> |poptime= |popplace=[[অসম]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]]:<br> &nbsp;&nbsp; |langs=[[ৰাভা ভাষা]] |rels= [[হিন্দু ধৰ্ম]], [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |related=[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ]], [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]] }} '''ৰাভা জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ অন্যতম থলুৱা জনগোষ্ঠী। এওঁলোক [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয় ভাষা]] [[বড়ো-কছাৰী]] ঠালৰ এক জনগোষ্ঠী।<ref>DeLancey, Scott (2012). Hyslop, Gwendolyn; Morey, Stephen; w. Post, Mark (eds.). "On the Origin of Bodo-Garo". Northeast Indian Linguistics. 4: 3–20. doi:10.1017/UPO9789382264521.003. <nowiki>ISBN 9789382264521</nowiki>.</ref> অসমৰ [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] আৰু [[দৰং]] জিলাত মূলতঃ এওঁলোকৰ বসতি। আনহাতে পশ্চিমবংগৰ জলপাইগুৰি অঞ্চলটো এখেতসকলে কিছু পৰিমাণে বাস কৰে। ৰাভাসকল অসমৰ পঞ্চম বৃহত্তম তপশিলি ভুক্ত উপজাতি আৰু বৃহত্তৰ ইন্দো-মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। অসমত দুই লাখ সাতসত্তৰ হাজাৰ ৰাভালোকে বসবাস কৰে। <ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_assam.pdf|format=PDF|title=Assam-Data Highlights: THE SCHEDULED TRIBES, Census of India 2001, Census of India 2001}}</ref> [[File:Rabha tribe dance.jpg|thumb|ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ নৃত্য।]] ==ভাষা== ৰাভা জনজাতিৰ মানুহসকলে [[ৰাভা ভাষা]]ত কথা কয়।[[বড়ো]], [[গাৰো]], [[বড়ো-কছাৰী|কছাৰী]], ইত্যাদি জনগোষ্ঠীৰ মানুহৰ লগত এওঁলোকৰ নৃতাত্বিক যোগাযোগ আছে।<ref>Mitra, A. (1953), ''West Bengal: District Handbooks: Jalpaiguri, Govt. of West Bengal, p. cxxxviii</ref> ৰাভা সকলক মূলতঃ ১১ টা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়: ১. কোচা ২. ৰংদানী ৩. পাতী ৪. দাহৰী ৫. মাইতৰী ৬. ততলা ৭. বিতলিয়া ৮. চুঙা ৯. হানা ১০. হালুৱা ১১. মদাহী ==জীৱিকা== কোৱা হয় যে, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ লগত প্ৰকৃতি আৰু জঙ্ঘলৰ এক নিবিৰ সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বতে তেখেতসকলে [[ঝুম খেতি]] কৰিছিল। ঊনবিংশ শতাব্দীৰ ষষ্ঠ দশকত, [[ভাৰত|ভাৰতত]] ইংৰাজ শাসকসলকে জলপাইগুড়ি, ডুয়াৰ্চ আৰু অসমৰ জঙ্গলবোৰক "সংৰক্ষিত বনাঞ্চল" বুলি ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে ৰাভাসকলৰ এই জীৱন ধাৰাৰ পৰিবৰ্তন হয়। বৰ্তমান, ৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল চাকৰী, ব্যৱসায় বাণিজ্য ইত্যাদি বিভিন্ন জীৱিকাৰে নিযুক্ত হৈ আছে। এইসকলৰ সৰহসংখ্যক মানুহেই বনকৰ্মী অথবা কৃষক।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.</ref> [[Image:Rabha girls dance with arms.jpg|thumb|পশ্চিমবংগত ৰাভা মহিলাসকলে পৰম্পৰগত সাজেৰে নৃত্য কৰা দৃশ্য]] ==ধৰ্মাচৰণ== ৰাভাসকল প্ৰকৃতিৰ উপাসক। ৰাভাসকলৰ মাজত মূৰ্তি পূজাৰ প্ৰচলন নাই। তেওঁলোকে বৰ্তমান মূল [[ধৰ্ম]] পালনৰ লগে লগে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰো কিছু আচাৰ আচৰণ পালন কৰে। ৰাভাসকলৰ প্ৰধান দেৱতা হ’ল "[[ঋষি]]" বা "[[মহাকাল]]"। সকলোবোৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াৰ পূজা অতি আৱশ্যক।<ref>Karlsson, B.G. (2000), "Contested Belonging: An Indigenous People's Struggle for Forest and Identity in Sub-Himalayan Bengal", Routledge, p.162</ref> ইয়াৰ বাদেও ৰাভাসকলৰ আৰু দুই [[দেৱী]] হ’ল 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বচেক'। এই দুগৰাকীক ঋষি বা মহাকালৰ কন্যা বুলি ভৱা হয়। 'ৰঙ্গতুক' আৰু 'বসেক' হ’ল পাৰিবাৰিক ধন সম্পত্তিৰ দেৱী। ৰাভাসকল মূলত মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ ব্যৱস্থাৰ অনুগামী, এওঁলোকে পৰিবাৰৰ জ্যেষ্ঠা কন্যা পাৰিবাৰিক সূত্ৰৰে এই দুই দেৱীৰ অধিকাৰী হয়।<ref>Raha, M.K. (1989), "Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society", Delhi, Gyan Publishing House.p. 112</ref> বৰ্তমান বহু ৰাভালোকে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছে। ==পৰম্পৰাগত লোকনাট্য== {{Main|ভাৰীগান}} নৃত্য আৰু গীত ৰাভাসকলৰ সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ। তেওঁলোকে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভ আৰু শেষত নাচ আৰু গান থাকে। কোৱা হয় যে, সকলো ৰাভা মহিলাই নৃত্য আৰু গীতত পাৰদৰ্শী। [[Image:ভাৰীগান নৃত্যৰ এটি দৃশ্য.jpg|thumb|right|300px|<center>ভাৰীগান নাট্যৰ এটি দৃশ্য<center>]] [[অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰধান জনগোষ্ঠী [[ৰাভা]]সকলৰ ভাৰীগান এবিধ লোকনাট্য হিচাপে পৰিচিত। [[ৰাভা]] জনগোষ্ঠীৰ বিশেষকৈ [[কামৰূপ]] আৰু [[গোৱালপাৰা]] অঞ্চলৰ [[পাতিৰাভা]]সকলৰ মাজত এই ভাৰীগান অতীজৰে পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। এই নাট্যবিধৰ আৰম্ভণি কেতিয়া হৈছিল তাৰ কোনো লিখিত তথ্য নাই। ভাৰীগান বোৰ কাহিনীৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত হৈ আহিছে। “ভাৰী” শব্দৰ অৰ্থ ওজন বা গধুৰ আৰু “গান” মানে হৈছে গীত। সাধাৰণতে সমাজৰ কোনো বিদ্বানলোক বা গুৰুৱে এই নাট্যশৈলীৰ বিষয়ে আভাস দিয়ে বাবে এই নাট্য বিধক [[পাতিৰাভা]]সকলে “গুৰুবিদ্যা” বুলিও কয়। এইবিধ নাট্যৰ প্ৰদৰ্শনত প্ৰধানকৈ [[ঢোল]] আৰু [[তাল]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>লোক-বৈভৱ,আকাশবাণী গুৱাহাটী। </ref> ==বিবাহ পদ্ধতি== ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ বিবাহৰ কাৰ্য অনুসৰি তিনিটা পৰ্ব্বত ভাগ কৰিব পাৰি<ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ">{{cite book | author=কোঞৰ, চন্দিকা দত্ত আৰু স্বপ্না চেতিয়া গগৈ(সম্পাদনা) | pages=১৫৬}}</ref>- #কইনাক সোধ পোচ কৰা #ভোজ #আঠ মঙলা। ===পদ্ধতি === ৰাভাসকলে অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰে যদিও সাম্প্ৰতিক সময়ত ইয়াৰ পৰিবৰ্তন দেখা যায়। ====পৰম্পৰাগত==== ৰাভাসকলৰ পৰম্পৰাগত বিবাহৰ মূল পদ্ধতি ৫টা: ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা)বা থুছি ছেকায়, নৰ(নোক) ধাংকায় (ঘৰ সোমোৱা), জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা), কায় বিকায়(ছোৱালী টনা) বিবাহ, ক্ৰংছি ভৰি (বিধৱা বিবাহ)। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> #ভূৰি চিংকায়(কইনা ধৰা) বা খুছি ছেকায় অভিভাৱকৰ মাজত পৰস্পৰ বুজা - বুজিৰ মাজেদি সামাজিক ৰীতি নীতিৰে বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন হয় আৰু তিনিদিন ধৰি এই বিবাহ কাৰ্য চলে। #নক(নোক) ধাংকায়(ঘৰ সোমোৱা) ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ মায়তাৰি আৰু ৰংদানিসকলৰ মাজত এই পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়। বয়োখথলীত ডেকা-গাভৰুৱে প্ৰণয়মূলক গীত গাই মনৰ পচন্দৰ দৰা বা কইনাক নিৰ্বাচিত কৰি থোৱা থাকিলে ৰংদানি ফৈদৰ গাভৰুৱে কাপোৰ - কানিলৈ দৰাঘৰত সোমাইহি আৰু কাম কাজ কৰি দি আলসী খপিছিল। #জাঙায় ধাংকায়(জোঁৱাই অনা বা সোমোৱা) চপনীয়া খতাকে ৰাভাসমাজত জাঙায় ধাংকায় বোলে। এই প্ৰথা দুই ধৰণৰ - (ক)কেতিয়াবা ল'ৰা-ছোৱালীহালৰে মাজত বুজাবুজি হ'লে ল'ৰাই ছোৱালীৰ ঘৰত নিজ ইচ্ছা অনুসৰি চাপি লয়। (খ)কন্যা সন্তান থকা পৰিয়ালত ল'ৰা এজনক ছোৱালীৰ ঘৰলৈ সজাই পৰাই লৈ আনে। #কায় বিকায়(ছোৱালী টনা)বিবাহ কোনো ল'ৰাৰ যদি ছোৱালী পছন্দ হয় আৰু ছোৱালীজনীয়ে আহিবলৈ অমান্তি হয় তেতিয়া ছোৱালীজনীকযোৰ জবৰদস্তি লৈ আনি পৰবৰ্তি সময়ত নোক ধাংকায় পদ্ধতিৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰে। #ক্ৰংছি ভৰি(বিধৱা বিবাহ) মৃত স্বামীৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী এগৰাকী বিধৱা মহিলাই জাংকায় ধাংকায় পদ্ধতিৰে আন এজন পুৰুষৰ লগত বিবাহত সোমোব পাৰে। সেইদৰে পত্নীৰ মৃত্যুৰ পিছতো এজন পুৰুষে আন এগৰাকী পত্নী বিয়া কৰাব পাৰে। ===পৰিৱৰ্তন=== বৰ্তমান সংস্কাৰ আৰু পৰিবৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে ৰাভাসমাজত বিবাহৰ দুবিধ পদ্ধতিৰ প্ৰচলন দেখা যায়: #ৰাভা বিয়া বা কাম্বুং বিয়া-ৰাভা ভাষাৰে মন্ত্ৰ মাতি আৰু কাম্বুং মানৰ ৰাভা ৰিহাৰে গা ঢাকি এই বিয়া অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref name="জনগোষ্ঠীয় চেতনা প্ৰবাহ"/> # লেমা বিয়া বা সাজা বিয়া-হিন্দু বিধি অনুসাৰে দৰাক সজাই - পৰাই আনি কইনাৰ ঘৰত এই বিবাহ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। ==উৎসৱ== ===কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা=== কেঁচাইখাতি বা লাঙামৰা ৰাভাসকলৰ‌‌ বসন্তকালীন পৰিৱেশত পালন কৰা এটা প্ৰধান অনুষ্ঠান। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপাস্য দেৱতা হৈছে বুঢ়ালাঙা আৰু দেৱী হৈছে কেঁচাইখাতি বা মহামায়া। ৰাভাসকলে এই অনুষ্ঠান থানত পালন কৰে। এই অনুষ্ঠানটোৰ উপলক্ষ্যত ৰাভাসকলে ঘৰ-দুৱাৰ, আলি-পদূলি, চাফ-চিকুণ কৰি উপবাসত ব্ৰত পালনৰ মাজেদি দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা অপায়-অমংগল দূৰ কৰাৰ বিশ্বাসত কলপটুৱাৰে নিৰ্মিত এটা ডিঙাত তুলি কেঁচা ভোগ এভাগ শোভাযাত্ৰা কৰি নদীত উটুৱাই দিয়ে। শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত জাতীয় বাদ্য বজোৱাৰ উপৰি সংকীৰ্তন কৰা হয়। এই পূজাৰ বিশেষত্ব এ‌য়ে যে ইয়াত আই ন-ভনী আৰু অন্যান্য অপদেৱতাক দেওধনী নচুৱাই গাঁৱৰ পৰা মাতি বা খেদি নিওঁতে নিওঁতাসকলে গাঁৱৰ মানুহৰ ঘৰৰ বাহিৰত য'তে যি পায় মহতিয়াই লৈ যায়। সেইদিনা গৃহস্থই ঘৰৰ ভিতৰতে সোমাই থাকে। পূজাৰীসকলে পূজাৰ শেষত পিছলৈ উভতি নোহোৱাকৈ ঘৰত সোমায়। এই পূজাত বিভিন্ন দেৱ+দেৱীক বিভিন্ন বলি বিধানেৰে মদ-ভাত খাই গীত-নৃত্যৰে দিনটো অতিবাহিত কৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৭৩}}</ref> ===মাৰংগা বা হাছি=== এই পূজা গাঁৱত মাৰি মৰক, কটা-মৰা,অপমৃত্যু বা মহামাৰি আদি হ'লে এইবোৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ পালন কৰা হয়। এই পূজা প্ৰতিবছৰে চ'ত‌‌ মাহতেই কোনোবা মংগল বা শনিবাৰে আবেলি হাছি পূজা অনুষ্ঠিত কৰে। এই পূজা অনুষ্ঠিত কৰিলে ‌পাৰ হৈ যোৱা‌ বছৰটোৰ সকলো‌ অপবাদ, অপৰাধ, অপকৰ্ম মৰিষণ হয় বুলি ৰাভাসকলৰ‌ বিশ্বাস। পূজাৰ প্ৰধান উপচাৰসমূহ হৈছে পুৰণি তিতালাওৰ খোলা,উই পৰুৱাৰ শুকান বাহ, নকৈ বৈ উলিওৱা দীঘল নলাযুক্ত বিচনী আদি। এই সামগ্ৰীসমূহ এজোপা প্ৰকাণ্ড গছৰ গুৰিত বাঁহৰ কেইটামান খুঁটি পুতি তাৰ ওপৰত থৈ এটা বেদীত মদ বাকী, পিঠাগুৰি চটিয়াই আৰাধনা গীত স্তুত কৰি দেৱতাক পূজে। এই অনুষ্ঠানত নাবালক ল'ৰা-ছোৱালী, তিৰোতাসকলে অংশগ্ৰহণৰ‌ পৰা বিৰত থাকে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===হানাঘোঁৰা বা জাৰীঘোঁৰা=== বহাগৰ প্ৰথম দিনৰে পৰা সাদিনলৈকে ৰাভাসকলে হানাঘো‌ঁৰা নচুৱাই। তেওঁলোকে এই লোকনুষ্ঠানটোৰ আৱিৰ্ভাৱ সতীৰ বিৰহত দগ্ধ মহাদেউৰ তাণ্ডৱ নৃত্যৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰে। এই হানাঘো‌ঁৰাটো বাহঁৰ পৰা সাজি লোৱা হয়। এই হানাঘোঁৰাটো সাজি উলিওৱাৰ পাছত এখন ৰাজহুৱা স্থানত বিহুৰ প্ৰথম দিনা বেদীত শিৱ পূজা আগবঢ়ায়। এই পূজাত কুকুৰাৰ কণী দুটাত সেন্দূৰৰ ফো‌ঁট দি 'বুঢ়ালাঙা' ৰ নামত হানাঘোঁৰাৰ শিঙত লগায় দিয়ে। হানাঘোঁৰা ফুৰাওঁতে বিভিন্ন ধৰণৰ গীত-নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সাত বিহুৰ দিনাহে হানাঘোঁৰাৰ সামৰণি মাৰে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===বিচুৱা,বহুৰাঙী বা বগেজৰী=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ দৰে ৰাভাসকলেও গৰু গা-ধুৱাই, বাঁহী চোতাল সাৰি-মছি পুৰণি বছৰক বিদায় দিয়ে। ৰাভাসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম দিনটোত পূৰ্ব পুৰুষসকলক স্মৰণ কৰি পূজা-পাতল,মদ-ভাত, নতুন‌ সাজপাৰ আদি অৰ্পণ কৰে। ===জাগাৰ বা‌ কালী=== চ'ত-ব'হাগ বা জেঠ মাহত দেওধনী নচুৱাই ৰাভাসকলে জাগাৰ পূজা পালন কৰে। এই পূজাৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী হৈছে কল, চাউল, চেনি আদি। এই পূজাত বলি-বিধানো থাকে। তেওঁলোকে দেওধনী ৰ পৰা ভূত-ভৱিষ্যতৰ বাতৰিলৈ। ==লগতে চাওক== * [[দ'দান থান]] == তথ্যসংগ্ৰহ == <references /> {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:ৰাভা জনগোষ্ঠী]] 9xqy3a1q6ydnl75ugi8nfc2nipqbr93 4 22829 648217 636741 2026-10-27T18:15:04Z Pranamikaadhikary 27435 648217 wikitext text/x-wiki {{rule}} {{rule}} <div style="font-family:serif; margin-top:20px; margin-bottom:20px; "> <div style="text-align: center; font-size:300%; ">'''ৱিকিপত্ৰিকা'''</div> <div style="text-align: center; font-size:150%; ">অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ দাপোণ</div> <div style="font-family:sans-serif; text-align: center; ">{{Plain now}}<br/>[[/{{#invoke:ConvertDigit|main|{{{{{|safesubst:}}}CURRENTMONTHNAME}}}}-{{#invoke:ConvertDigit|main|{{{{{|safesubst:}}}CURRENTYEAR}}}}|'''এই মাহৰ সংখ্যা''']]</div> </div> {{rule}} {{rule}} <div style="padding-top:10px; padding-left:40px; padding-right:40px; padding-bottom:10px; "> এই আলোচনীৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰচাৰ আৰু ৰাইজৰ মাজত সজাগতা বৃদ্ধি কৰা। এই পত্ৰিকাখন ফেচবুকৰ গোটত হোৱা আলোচনা অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰচাৰৰ বাবে লোৱা পদক্ষেপসমূহৰ এটা। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ এইখন মাহেকীয়া প্ৰতিবেদন হিচাপে চলাই নিবলৈ সক্ৰিয় ৱিকিপিডিয়ানসকলক বিনম্ৰ অনুৰোধ জনাইছোঁ। এই পৃষ্ঠাৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দিহা পৰামৰ্শ [[{{TALKPAGENAME}}|আলোচনা পৃষ্ঠাত]] দিও আপুনি এই কাৰ্যত সহায় কৰিব পাৰে। এই পত্ৰিকাত সন্নিবিষ্ট বিষয়সমূহ হ’ব অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বিগত মাহৰ ভাল কামসমূহ, সন্মিলন, কৰ্মশালা, যিকোনো মিডিয়াত প্ৰকাশিত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া সম্পৰ্কীয় প্ৰকাশিত বা-বাতৰি, সক্ৰিয় সদস্যসকলৰ তালিকা, উল্লেখযোগ্য বঁটা প্ৰাপ্ত সদস্যসকল, শেহতীয়াভাৱে লিখা একোটা ভাল প্ৰবন্ধ আদি। এই পৃষ্ঠাৰ পৰা পুনৰ বাৰ্ষিকভাৱে প্ৰকাশিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা|ৱিকিপত্ৰিকা]]লৈ শ্ৰেষ্ঠতম সমলবোৰ বাচি উলিয়াই প্ৰকাশ কৰা হ'ব। ৱিকিপত্ৰিকাৰ শেহতীয়া কিছু শিতানৰ ভিতৰত আছে সদ্যপ্ৰয়াত ব্যক্তি, উল্লেখনীয় ৱিকিমিডিয়ান আৰু নিৰ্বাচিত উদ্ধৃতি। {{About Wikipedia}} ৱিকিপত্ৰিকাৰ পৰৱৰ্তী প্ৰকাশনৰ বাবে আপোনাৰো সহায়ৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি ইয়াত যোগদান কৰি ইয়াক সাফল্যমণ্ডিত কৰি তোলক। ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'বৰ বাবে [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়া পৰিচিতি]] পৃষ্ঠাটো আপোনাৰ উপযোগীকৈ বনোৱা হৈছে, প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আপুনি চকু ফুৰাব বুলি আশা কৰা হ'ল। ; প্ৰকাশিত ৱিকিপত্ৰিকাসমূহ * '''২০১২''': [[/ছেপ্তেম্বৰ-২০১২|ছেপ্তেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০১২|অক্টোবৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০১২|ডিচেম্বৰ]] * '''২০১৩''': [[/এপ্ৰিল-২০১৩|এপ্ৰিল]], [[/আগষ্ট-২০১৩|আগষ্ট]] * '''২০১৪''': [[/মাৰ্চ-২০১৪|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০১৪|এপ্ৰিল]], [[/অক্টোবৰ-২০১৪|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০১৪|নৱেম্বৰ]] * '''২০১৫''': [[/জানুৱাৰী-২০১৫|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০১৫|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০১৫|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০১৫|এপ্ৰিল]], [[/মে'-২০১৫|মে']], [[/জুন-২০১৫|জুন]], [[/জুলাই-২০১৫|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০১৫|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০১৫|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০১৫|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০১৫|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০১৫|ডিচেম্বৰ]] * '''২০১৬''': [[/জানুৱাৰী-২০১৬|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০১৬|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/এপ্ৰিল-২০১৬|এপ্ৰিল]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০১৬|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০১৬|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০১৬|ডিচেম্বৰ]] * '''২০১৭''': [[/জানুৱাৰী-২০১৭|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০১৭|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মে'-২০১৭|মে']], [[/আগষ্ট-২০১৭|আগষ্ট]] * '''২০১৯''': [[/জানুৱাৰী-২০১৯|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০১৯|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০১৯|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০১৯|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০১৯|মে’]], [[/জুন-২০১৯|জুন]], [[/জুলাই-২০১৯|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০১৯|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০১৯|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০১৯|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০১৯|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০১৯|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২০''': [[/জানুৱাৰী-২০২০|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২০|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২০|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২০|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২০|মে’]], [[/জুন-২০২০|জুন]], [[/জুলাই-২০২০|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২০|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২০|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২০|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২০|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২০|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২১''': [[/জানুৱাৰী-২০২১|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২১|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২১|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২১|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২১|মে’]], [[/জুন-২০২১|জুন]], [[/জুলাই-২০২১|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২১|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২১|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২১|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২১|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২১|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২২''': [[/জানুৱাৰী-২০২২|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২২|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২২|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২২|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২২|মে’]], [[/জুন-২০২২|জুন]], [[/জুলাই-২০২২|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২২|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২২|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২২|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২২|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২২|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৩''': [[/জানুৱাৰী-২০২৩|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৩|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৩|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৩|এপ্ৰিল]], [[/মে'-২০২৩|মে’]], [[/জুন-২০২৩|জুন]], [[/জুলাই-২০২৩|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৩|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৩|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৩|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৩|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৩|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৪''': [[/জানুৱাৰী-২০২৪|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৪|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৪|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৪|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৪|মে’]], [[/জুন-২০২৪|জুন]], [[/জুলাই-২০২৪|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৪|আগষ্ট]],[[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৪|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৪|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৪|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৫''': [[/জানুৱাৰী-২০২৫|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৫|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৫|মে’]], [[/জুন-২০২৫|জুন]], [[/জুলাই-২০২৫|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৫|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৫|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৫|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৬''': [[/জানুৱাৰি-২০২৬|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৬|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৬|মে’]], [[/জুন-২০২৬|জুন]], [[/জুলাই-২০২৬|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৬|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৬|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৬|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৬|নৱেম্বৰ]],<!-- [[/ডিচেম্বৰ-২০২৬|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৬''': [[/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৬|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৬|মে’]], [[/জুন-২০২৬|জুন]], [[/জুলাই-২০২৬|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৬|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৬|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৬|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৬|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৬|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৭''': [[/জানুৱাৰী-২০২৭|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৭|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৭|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৭|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৭|মে’]], [[/জুন-২০২৭|জুন]], [[/জুলাই-২০২৭|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৭|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৭|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৭|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৭|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৭|ডিচেম্বৰ]] --> </div> {{-}} {{rule}} {{rule}} <div style="font-family:sans-serif; text-align: center; ">ৱিকিপত্ৰিকাৰ বিষয়ে আপোনাৰ মন্তব্য [[ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা:প্ৰচাৰপত্ৰিকা|ইয়াত]] লিখক</div> {{rule}} {{rule}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া প্ৰচাৰপত্ৰিকা]] p36g1z3hd1odwsfsu7iq8mrhr1tlzqz 0 23147 648221 648104 2026-10-27T19:09:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648221 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group| |group= মিচিং জনগোষ্ঠী |image= [[File:গহপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন মিচিং গাঁৱৰ এটি চাংঘৰ।.jpg|270px|গহপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন মিচিং গাঁৱৰ এটি চাংঘৰ]] |image_caption=গহপুৰ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন মিচিং গাঁৱৰ এটি চাংঘৰ |Alternative names:<br> |poptime= |popplace=[[অসম]], [[অৰুণাচল]] (উত্তৰপূব ভাৰত) |langs=[[মিচিং ভাষা]]a |rels= [[ডনি-প'ল']] (পৰম্পৰাগত ধৰ্ম), [[হিন্দু ধৰ্ম]],[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]<ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2017-11-03}}</ref> |related=[[টানি জাতি]] ([[নিচি]], আদি, [[আপাটানি]], গালো, টাগিন, ইত্যাদি) |population=৬৮৭,৮৩৬ (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি)|region1=[[অসম]]|pop1=৬৭২,৭৫৭+|region2=[[অৰুণাচল]]|pop2=১৫০৭৯+|ref1=<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html "A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix".] www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India.</ref>|ref2=<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html "A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix".]www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India</ref>}} '''মিচিং জনগোষ্ঠী''' ({{lang-en|Mising People}},{{Lang-mrg|Mising Mo:pín}}) হৈছে [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলত]] বসবাস কৰা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী|চীনা তিব্বতীয়]] ভাষা পৰিয়ালৰ [[টানি জাতি|টানি জাতিৰ]] জনগোষ্ঠী।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). ''Sino-Tibetan languages''. Routledge. ISBN <bdi>9781135797171</bdi>.</ref><ref>[https://www.apricous.com/travelogue/tribe-of-north-east-mising-people Tribe of North East – Mising People]</ref> তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ভাষা হৈছে [[মিচিং ভাষা]] আৰু পৰম্পৰাগত ধৰ্ম হৈছে [[ডনি-প'ল']] ধৰ্ম।<ref>{{Cite web |title=History of Mising |website=Mising Autonomous Council |publisher=Mising Autonomous Council |url=https://www.macassam.org/history-of-mising |access-date=2026-06-15}}</ref> == বাসস্থান == মিচিংসকল [[অসম]]ৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ উজনি অসমত বসবাস কৰে। অসমৰ [[ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া]], [[লখিমপুৰ]], শোণিতপুৰ, বিশ্বনাথ, তিনিচুকীয়া, [[ডিব্ৰুগড়]], [[শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট]], গোলাঘাট, [[মাজুলী]], কামৰূপ (মেট্ৰপলিটান) জিলাত বাস কৰে। ইয়াৰ উপৰিও অৰুণাচল প্ৰদেশৰ লোহিত আৰু চিয়া জিলাত তেওঁলোকৰ বসবাস আছে। সাধাৰণতে নৈৰ পাৰত চাংঘৰত বাস কৰা বাবে মিচিংসকলৰ জীৱন-ধাৰণৰ পদ্ধতি নৈৰ ওপৰত ওত:প্ৰোতভাৱে জড়িত। ==নামৰ অৰ্থ== '''মিচিং''' শব্দটো ''মি'' আৰু ''টছিং/আন্সিং'' শব্দ দুটাৰ সংযোগত গঠিত হৈছে। ''মি'' শব্দৰ অৰ্থ মানুহ আৰু ''টছিং/আন্সিং'' শব্দৰ অৰ্থ যোগ্যতা।<ref>{{Cite journal |last=Payun |first=Manik Chandra |title=The Origin of Mising Tribe and Women’s Role in their Society |url=https://umkcollege.in/images/The_Origin_of_Mising_Tribe_and_Womens_Role_in_their_Society.pdf |journal=The International Journal of Analytical and Experimental Modal Analysis |access-date=2025-01-31 |archive-date=2025-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428223417/https://www.umkcollege.in/images/The_Origin_of_Mising_Tribe_and_Womens_Role_in_their_Society.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250428223417/https://www.umkcollege.in/images/The_Origin_of_Mising_Tribe_and_Womens_Role_in_their_Society.pdf |archivedate=2025-04-28 |deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় সংবিধানৰ [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ চৰকাৰী তালিকাত মিচিংসকলক ''মিৰি'' নামেৰে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যদিও তেওঁলোকে ''মিচিং'' ({{lang|mrg|Mising}}) নামটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অধিক পছন্দ কৰে।{{sfn|Bhandari|1984|p=82}} ''মিচিং'' হৈছে জনগোষ্ঠীটোৰ নিজৰ মাজত প্ৰচলিত স্বনাম বা আত্মপৰিচয়সূচক নাম (''endonym''), যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ ''মাটিৰ মানুহ'' (''man of the soil'')।{{sfn|Bhandari|1984|p=81}} আনহাতে ''মিৰি'' হৈছে পূৰ্বতে অসমীয়াসকলে জনগোষ্ঠীটোক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা বহিৰ্নাম (''exonym'')।{{sfn|Bhandari|1984|p=79}} [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহতো মিচিংসকলক ''মিৰি''(𑜉𑜣𑜍𑜣) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |year=1930 |publisher=Government of Assam |pages=153–154}}</ref> জনগোষ্ঠীৰ নাম হিচাপে ''মিৰি'' শব্দটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে পণ্ডিতসকলৰ মাজত এতিয়াও যথেষ্ট বিতৰ্ক আছে।{{sfn|Bhandari|1984|p=79}} মিচিংসকলে নিজৰ পৰিচয় বুজাবলৈ ''টানি'' (''Tani'') নামটোও ব্যৱহাৰ কৰে, যাৰ অৰ্থ হৈছে ''মানুহ''।{{sfn|Bhandari|1984|p=82}} কিছুমান ব্ৰিটিছ নৃতত্ত্ববিদৰ মতে, ''মিৰি'' শব্দটোৱে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সমতল ভূমিৰ অধিবাসী আৰু উত্তৰফালে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা লোকসকলৰ সামাজিক অৱস্থানক বুজাইছিল।{{sfn|Bhandari|1984|p=80}} ভাণ্ডাৰীয়ে (১৯৮৪) আগবঢ়োৱা আন এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''মিৰি'' নামটো পাহাৰীয়া টানি ভাষাভাষী জনগোষ্ঠীসমূহৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান পৰিচালনা কৰা ব্যক্তিসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি, কিছুমান ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান পৰিচালনাকাৰী ব্যক্তি সমতল ভূমিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ পিছত তেওঁলোকক ''মিৰি পাহাৰ''ৰ পৰা অহা লোক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত তেওঁলোকৰ যাদুবিদ্যা বা অলৌকিক কাৰ্যৰ খ্যাতি সমতল ভূমিত পৰিচিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ''মিৰি'' নামটো তেওঁলোকৰ সৈতে স্থায়ীভাৱে জড়িত হৈ পৰিছিল।{{sfn|Bhandari|1984|p=81}} অৱশ্যে এই বহিৰ্নামটো সম্ভৱতঃ টানি ভাষাভাষী সমগ্ৰ জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। তথাপি সময়ৰ লগে লগে ''মিৰি'' নামটো বহুলভাৱে প্ৰচলিত হৈছিল আৰু সমতল ভূমিৰ অ-মিৰি লোকসকলৰ মাজত মিচিংসকল ''মিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰিছিল।{{sfn|Bhandari|1984|p=81}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মিচিংসকলৰ ইতিহাস মূলতঃ [[মৌখিক পৰম্পৰা]]ৰ জৰিয়তে সংৰক্ষিত হৈ আহিছিল। সেয়েহে তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন বাসস্থান আৰু সংস্কৃতি সম্পৰ্কে বিস্তৃত লিখিত তথ্য পোৱা নাযায়।{{sfn|Sharma|2012|pp=6–7}} [[শংকৰদেৱ]]ৰ সময়ৰ [[বৈষ্ণৱ সাহিত্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত বৈষ্ণৱ সাধু আৰু আহোম ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ প্ৰসংগত মিৰি বা মিচিংসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। আহোমসকলে ''মিৰি'' শব্দটো অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[সোৱণশিৰি নদী]]ৰ গিৰিখাত আৰু ছিয়াং নদীৰ মাজৰ উত্তৰ-পূব পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত বসবাস কৰা বহুতো জনগোষ্ঠীক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{sfn|Bhandari|1984|p=79}} ঊনবিংশ শতিকাৰ পৰা ব্ৰিটিছসকলেও মিচিংসকলৰ বিষয়ে বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এই সিঁচৰতি লিখিত বিৱৰণসমূহৰ ভিত্তিতেই মিচিংসকলৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস পুনৰ্গঠনৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে।{{sfn|Sharma|2012|pp=6–7}} শৰ্মাৰ মতে, মিচিংসকল বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ টানি ভাষাভাষী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান সম্ভৱতঃ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত আছিল, য'ৰ পৰা তেওঁলোকে পৰৱৰ্তী সময়ত সমতল ভূমিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। উৰ্বৰ কৃষিভূমিৰ সন্ধানত মিচিংসকলে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলৰ]] ৰাজত্বকালত ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ আশে-পাশে বৰ্তমানৰ অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। এই প্ৰব্ৰজন কেইবাশতিকাজুৰি ক্ৰমে অব্যাহত আছিল। বৰ্তমান মিচিংসকলৰ জনসংখ্যা প্ৰধানকৈ [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।{{sfn|Sharma|2012|p=5}} ভাণ্ডাৰীৰ মতে, মিচিংসকলৰ বিভিন্ন গোটৰ মাজত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পাৰ্থক্য পোৱা যায়। তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছে যে এই পাৰ্থক্যসমূহ বিভিন্ন সময়ত সংঘটিত প্ৰব্ৰজনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ ফলত ''বাৰগঞা'' আৰু ''দহগঞা'' নামৰ আত্মীয়তাভিত্তিক গোটসমূহৰ মাজত কিছুমান পাৰ্থক্যৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই নাম দুটাৰ অৰ্থ যথাক্ৰমে ''বাৰজন মুখীয়া'' আৰু ''দহজন মুখীয়া''।{{sfn|Bhandari|1984|p=94}} দহগঞা মিচিংসকলৰ কিছুমান গোত্ৰৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁলোক ১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত বা তাৰ পিছতো সমতল ভূমিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। সেই সময়ত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধিকাংশ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল।{{sfn|Bhandari|1984|pp=95–96}} আনহাতে লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে, বাৰগঞা আৰু দহগঞাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য অসমীয়া পৰম্পৰাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে আৰু ইয়াৰ কোনো বিশেষ ''গাঁথনিগত বা আন গুৰুত্ব'' নাই।{{sfn|Devi|1968|p=198}} দেৱীয়ে মিৰিসকলক সাধাৰণভাৱে ''ভৈয়ামৰ মিৰি'' আৰু ''পাহাৰীয়া মিৰি''—এই দুটা ভাগত বিভক্ত কৰাৰ ব্যাখ্যা সমৰ্থন কৰিছে।{{sfn|Devi|1968|pp=197–198}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সমতল ভূমিলৈ মিচিংসকলৰ প্ৰব্ৰজন সম্পৰ্কে কোনো লিখিত ইতিহাস নাই। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে লোকগীত আৰু লোককথাৰ জৰিয়তে এই ইতিহাস প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ সংৰক্ষণ কৰিছিল। এই মৌখিক পৰম্পৰা এতিয়াও মিচিং সমাজত প্ৰচলিত। প্ৰথম অৱস্থাত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিংসকলে পৰৱৰ্তী সময়ত উৰ্বৰ ভূমিৰ সন্ধানত সমতল অঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল। এজন ব্ৰিটিছ নৃতত্ত্ববিদৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আবৰ বা আদি জনগোষ্ঠীৰ সৈতে হোৱা সংঘাতৰ ফলত তেওঁলোকৰ প্ৰব্ৰজন ঘটিছিল।{{sfn|Bhandari|1984|p=89}} আন এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, তেওঁলোকে এজন আহোম ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত সমতল ভূমিত বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfn|Bhandari|1984|p=94}} সমতল ভূমিত তেওঁলোকে ঠিক কেতিয়া বসতি স্থাপন কৰিছিল সেয়া নিৰ্দিষ্টকৈ জনা নাযায় যদিও ১৮৩৮–৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছসকলে [[উজনি অসম]] অধিকাৰ কৰাৰ আগতেই বহুতো মিচিং লোকে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{sfn|Bhandari|1984|p=89}} [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ। ইয়াত সোৱণশিৰি নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা হৈছে, য'ৰ পৰা মিচিংসকলে প্ৰথমে সমতল ভূমিলৈ নামি আহিছিল।]] [[চুহুংমুং]] বা দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চলসমূহত বসবাস কৰা মিৰিসকলক ''চুতীয়া মিৰি'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=202}} এই মিৰিসকল ''বাৰগঞা মিৰি'' বা ''শদিয়াল মিৰি'' নামেৰেও পৰিচিত আছিল। দ্বিতীয় নামটো [[শদিয়া]] ৰাজ্যৰ নামৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Pegu |first=Nomal Chandra |title=The Mishings of the Brahmaputra Valley |year=1981 |publisher=Monumati Pegu |page=55 |language=en}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰব্ৰজন কৰা ''দহগঞা মিৰি''সকলে বাৰগঞা মিৰিসকলক ''পাগ্ৰো'' বুলি অভিহিত কৰে। চুতীয়াসকলৰ সৈতে সংমিশ্ৰণ ঘটাৰ বাবে তেওঁলোকে এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে ''তুলনামূলকভাৱে কম শুদ্ধতা থকা ব্যক্তি''।{{sfn|Bhandari|1984|p=95}} বুৰঞ্জীসমূহত এটা ঘটনাৰ প্ৰসংগত উল্লেখ আছে যে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত, বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাত, বসবাস কৰা মিৰিসকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে কাম কৰিব লাগিছিল। এই পদৰ দায়িত্ব আছিল ৰাজকীয় হাতীসমূহৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰা।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ঐতিহাসিক শদিয়া অঞ্চলৰ ওচৰত, যাৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ ধেমাজি জিলাৰ কিছুমান অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, বসবাস কৰা কিছুমান মিচিং গোটে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডত আক্ৰমণ চলাই গৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=208}} ===সপ্তদশ শতিকা=== ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুচেংফা]] বা প্ৰতাপ সিংহৰ ৰাজত্বকালত মিৰিসকলে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড আক্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁলোকক দমন কৰিবলৈ পঠিওৱা আহোম বাহিনী সফল হোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত শদিয়াৰ মিৰিসকলক ''পোচা'' ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি তেওঁলোকৰ সৈতে মীমাংসা কৰা হৈছিল। এই বাণিজ্যিক সম্পৰ্কৰ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে মিৰিসকলে আহোম ৰাজ্যৰ বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা লাভ কৰিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=201}} অৱশ্যে ১৬৫৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ মিৰিসকলে পুনৰ আক্ৰমণ চলাইছিল। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে সফল প্ৰতিআক্ৰমণ চলাই মিৰিসকলক পৰাস্ত কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত মিৰিসকলে আহোমসকলক প্ৰতিবছৰে বনৰীয়া গৰু, ঘোঁৰা, বিশটা কাছ, হালধীয়া শিলগুটি, বোৱা কম্বল আৰু ''চিকাৰদাও'' নামৰ এবিধ দা কৰ হিচাপে প্ৰদান কৰিবলৈ সন্মত হৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=202}} তেওঁলোকক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ শাসনৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। গোহাঁইৰ অধীনস্থ বিষয়া হিচাপে ''মিৰি বৰা'' নামৰ এটা নতুন পদ সৃষ্টি কৰা হৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=203}} যুদ্ধ আৰু আন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজকীয় বিষয়সমূহত ''বৰবৰুৱা'' নামৰ বিষয়াজন শদিয়াৰ মিৰিসকলৰ প্ৰধান তত্ত্বাৱধায়ক হৈ আছিল। বৰবৰুৱাক মিৰিসকলক ''কাঁড়ী খেল'' অৰ্থাৎ ধনুৰ্বিদ্যাত নিয়োজিত খেল বা বিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=203}} ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুপাংমুং]] বা চক্ৰধ্বজ সিংহৰ ৰাজত্বকালত শদিয়াৰ মিৰিসকলে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু আহোমসকলৰ সৈতে মীমাংসাত উপনীত হ'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=204}} [[চুন্যৎফা]] বা উদয়াদিত্য সিংহৰ (১৬৭০–১৬৭২) ৰাজত্বকালত চুতীয়া আৰু মিৰিসকলৰ মাজত এটা বিবাদৰ সৃষ্টি হৈছিল। চুতীয়াসকলৰ এটা গোটে ''ডিমৌৱা'' (সম্ভৱতঃ বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ [[ডিমৌ]]) আৰু ''ৰূপিয়া'' (সম্ভৱতঃ ডিমৌৰ ওচৰৰ বৰ্তমানৰ ৰূপহী) নামৰ মিৰি গাঁও দুখন আক্ৰমণ কৰিছিল। এই আক্ৰমণত কেইবাজনো বাসিন্দা নিহত হৈছিল আৰু আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে যোগান ধৰিবলগীয়া ''মাৰ'' নাওসমূহ চুতীয়াসকলে কাঢ়ি লৈ গৈছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=70–71}} এই বিবাদ চুক্লামফা বা ৰামধ্বজ সিংহৰ ৰাজত্বকাললৈও অব্যাহত আছিল। সেই সময়ত আহোম বিষয়াসকলে মিৰি মধ্যস্থতাকাৰীসকলৰ জৰিয়তে আৰু তিনিমুখীয়াত স্থাপন কৰা এটা চকীৰ পৰা কাৰ্য পৰিচালনা কৰিছিল। আনহাতে শদিয়াখোৱা গোহাঁই আৰু মৰঙীখোৱা গোহাঁইক ''চেচা'' নদীৰ মুখত, বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাত ধেমাজিৰ বিপৰীত পাৰত, এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। তিনিমুখীয়াত নিয়োজিত আহোম বিষয়াসকলে পিছত নাওৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|দিহাং]] নদীৰে চুতীয়া বসতিসমূহৰ দিশলৈ আগবাঢ়িছিল। সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া গোটসমূহে কেতিয়াবা মিৰি গাঁওসমূহত সমবেত হৈছিল অথবা আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |pages=226, 229}}</ref> ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, ইয়াৰ পিছত এই অঞ্চলৰ চুতীয়াসকলক আহোম ৰজাক নিজৰ সাৰ্বভৌম শাসক হিচাপে স্বীকাৰ কৰিবলৈ আৰু হাতীৰ দাঁত, বনৰীয়া গৰু, ''চিকাৰদাও'', ''জিন'' কাপোৰ আৰু মহিলা দাসী কৰ হিচাপে যোগান ধৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। চুতীয়াসকলে এই দাবী মানি লৈছিল। ইয়াৰ ফলত সংঘাতৰ পিছত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই চুতীয়া গোটসমূহৰ সৈতে আহোম ৰাজ্যৰ কৰদ সম্পৰ্ক স্থাপন হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Gauhati |pages=229–230}}</ref>{{sfn|Devi|1968|p=72}} চুপাৎফা বা গদাধৰ সিংহই মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত মিৰিসকলৰ আক্ৰমণ বন্ধ হৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=206}} ১৬৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰতহে এই মিৰিসকল আহোমসকলৰ অধীনত সম্পূৰ্ণৰূপে বশীভূত হৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=206}} এই উত্তেজনাপূৰ্ণ সম্পৰ্কৰ পিছতো সমগ্ৰ সপ্তদশ শতিকাজুৰি মিৰিসকলক আহোম সেনাবাহিনী আৰু প্ৰশাসনত বিভিন্ন পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।{{sfn|Bhandari|1984|p=85}} মিৰিসকলে [[চুতাম্লা]] বা জয়ধ্বজ সিংহ, চুপাৎফা বা গদাধৰ সিংহ আৰু [[চুখ্ৰুংফা]] বা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ আহোম সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ৰুদ্ৰ সিংহই অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] আৰু [[জয়ন্তীয়া ৰাজ্য]]ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলাইছিল।{{sfn|Devi|1968|p=206}}{{sfn|Devi|1968|p=210}} [[File:Ahom-kingdom-c1826p1.png|thumb|১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ। ইয়াত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উত্তৰপাৰত সোৱণশিৰি নদীৰ ওচৰৰ সীমান্ত অঞ্চলত মিচিংসকলৰ অৱস্থান দেখুওৱা হৈছে।]] ===অষ্টাদশ শতিকা=== অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মিৰিসকল সম্পূৰ্ণৰূপে শান্ত হৈছিল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে মীমাংসাপূৰ্ণ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত বহুতো পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড আক্ৰমণ কৰিছিল যদিও মিৰিসকলে আহোম ৰজাৰ প্ৰতি আনুগত্য বজাই ৰাখিছিল।{{sfn|Devi|1968|p=208}} আহোম ৰজাসকলে আহোমীকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াক উৎসাহিত কৰিছিল। দিহিঙীয়া ৰজা চুহুংমুঙৰ ৰাজত্বকালত এজন মিৰি ব্যক্তিক আহোম ৰাজদৰবাৰত অভিজাত মৰ্যাদা প্ৰদান কৰি উচ্চ পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=211}} বৰগোহাঁই পৰিয়ালৰ সদস্য ভকোলা গোহাঁয়ে এজন মিৰি শিশুক তুলি লৈছিল। শিশুটিক ''মিৰি-সন্দিকৈ'' নাম দিয়া হৈছিল। তেওঁৰ বংশধৰসকল পিছলৈ ''মিৰি-সন্দিকৈ'' পৰিয়াল নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=211}} এই মিৰি-সন্দিকৈ পৰিয়ালৰ এজন বংশধৰক চুপাৎফা বা গদাধৰ সিংহৰ ৰাজত্বকালত শদিয়াৰ শাসক হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল।{{sfn|Devi|1968|p=211}} ===ঊনবিংশ শতিকা=== [[File:A phakisl and A miri woman.jpg|thumb|ঔপনিৱেশিক যুগৰ এখন চিত্ৰত এগৰাকী মিৰি মহিলা আৰু এজন ফাকিয়াল পুৰুষ।]] আহোম ৰাজ্যৰ পিছত প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰাৰম্ভিক [[ঔপনিৱেশিক অসম|ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসন]]ৰ সৈতে মিৰিসকলৰ সম্পৰ্ক মীমাংসাপূৰ্ণ আছিল। ইয়াৰ এটা কাৰণ আছিল ব্ৰিটিছসকলে আহোমসকলৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত ''পোচা'' বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাৰ কিছুমান দিশ বজাই ৰখা।{{sfn|Devi|1968|pp=209–210}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সীমান্তৱৰ্তী পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত শ্ৰমিক আৰু কেঁচামালৰ অভাৱ আছিল। এই অভাৱ পূৰণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে উৰ্বৰ সমতল ভূমিত আক্ৰমণ চলাইছিল। অৱশ্যে আহোমসকলে বৰদলনি, চিচি আৰু ধেমাজিৰ অগ্ৰৱৰ্তী অঞ্চলসমূহত খেতি কৰা পাহাৰীয়া মিৰিসকলক ''পোচা'' ব্যৱস্থাত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনসমূহ পূৰণ কৰিব পৰা গৈছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=209–210}} ব্ৰিটিছ শাসনকালত ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসকসকলে পাহাৰীয়া মিৰিসকলক তেওঁলোকৰ দাবীসমূহৰ পৰিৱৰ্তে এটা নিৰ্দিষ্ট মাহিলি ধনৰাশি গ্ৰহণ কৰিবলৈ সন্মত কৰাইছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=209–210}} ===বিংশ শতিকা=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ জৰিয়তে মিচিংসকলৰ মাজত আধুনিক শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। ইয়াৰ ফলত শিক্ষিত মিচিং শ্ৰেণী এটাৰ বিকাশ হৈছিল। এই শ্ৰেণীটোৱে ঔপনিৱেশিক যুগত সামাজিক-অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলাইছিল। ১৯২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মিচিং নেতাসকলে ''সদৌ অসম মিৰি সন্মিলন'' (''Sadou Asam Miri Sanmilan'') গঠন কৰিছিল।{{sfn|Sharma|2012|pp=16–17}} এই সন্মিলন পৰৱৰ্তী সময়ত গঠিত ''মিচিং বানে কেবাং'' বা মিচিং জাতীয় সন্মিলনৰ পূৰ্বসূৰী আছিল। মিচিং বানে কেবাং শিক্ষিত মিচিংসকলৰ দাবী উত্থাপনৰ এটা সংগঠন হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল। সংগঠনটোৱে মিচিংসকলৰ কৰ্মসংস্থান আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ বাবে দাবী জনাইছিল। সুবিধা সীমিত হ'লেও কিছুমান মিচিং লোকে ঔপনিৱেশিক যুগত ৰাজহ বিভাগৰ বিষয়া আৰু বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। এই লোকসকলে প্ৰাৰম্ভিক মিচিং মধ্যবিত্ত শ্ৰেণী গঠন কৰিছিল। অৱশ্যে শিক্ষিত মিচিংসকলৰ এই শ্ৰেণীটোৱে অনুভৱ কৰিছিল যে অজনজাতীয় অসমীয়াভাষীসকলৰ দ্বাৰা, বিশেষকৈ হিন্দু জাতিব্যৱস্থা অনুসৰণ কৰা লোকসকলৰ মাজত, তেওঁলোকক প্ৰান্তীয়কৰণ আৰু দমন কৰা হৈছিল। অসমৰ অজনজাতীয় অসমীয়াভাষীসকলৰ সৈতে সামাজিক-অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয়ভাৱে প্ৰতিযোগিতা কৰা জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত মিচিংসকল অন্যতম আছিল। মিচিং নেতাসকলৰ সামাজিক-অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰৰ দাবীক অজনজাতীয় অসমীয়াসকলে সন্দেহ আৰু অবিশ্বাসৰ দৃষ্টিৰে চাইছিল।{{sfn|Sharma|2012|pp=16–17}} ১৯৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], মিচিং আৰু আন জনগোষ্ঠীসমূহে ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আৰু সামাজিক-অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ দাবী উত্থাপন কৰিবলৈ ''ট্ৰাইবেল লীগ'' গঠন কৰিছিল।{{sfn|Sharma|2012|p=17}} ১৯৩৫ চনৰ [[অসম বিধান পৰিষদ]]ৰ নিৰ্বাচনত ট্ৰাইবেল লীগে জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ বাবে সংৰক্ষিত পাঁচখন আসন লাভ কৰিছিল। কাৰ্কো চন্দ্ৰ দলে মিচিংসকলৰ প্ৰতিনিধি আছিল।{{sfn|Sharma|2012|p=17}} অৱশ্যে পৰৱৰ্তী সময়ত লীগখন ব্যক্তিগত নেতৃত্বৰ প্ৰতিযোগিতাৰ মাজত সোমাই পৰিছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ বহুতো নেতাই [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ত যোগদান কৰিছিল।{{sfn|Sharma|2012|p=17}} অসমৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হোৱা সত্ত্বেও জনজাতীয় নেতাসকলে নিজৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি লাভ কৰা নাই বুলি অনুভৱ কৰিছিল। এই নেতাসকল কংগ্ৰেছৰ অজনজাতীয়, উচ্চবৰ্ণীয় হিন্দু অসমীয়াভাষী নেতৃত্বৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিছিল। এই নেতৃত্বই জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহক সাংস্কৃতিকভাৱে একীভূত কৰাৰ নীতি সমৰ্থন কৰিছিল।{{sfn|Sharma|2012|p=17}} [[File:Entrance of Mising Autonomous Council, Gogamukh, Dhemaji, Assam.jpg|thumb|ধেমাজি জিলাৰ গোগামুখত অৱস্থিত মিচিং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] [[File:Mising Autonomous Council.jpg|thumb|মিচিং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদৰ মানচিত্ৰ। ইয়াত মূল অঞ্চলসমূহ কমলা ৰঙেৰে আৰু সংলগ্ন বিচ্ছিন্ন অঞ্চলসমূহ সেউজীয়া ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কংগ্ৰেছৰ ভিতৰত কাম কৰি অসন্তুষ্ট হোৱা মিচিং নেতাসকলে মিচিংসকলৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক-অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া নতুন সংগঠন গঢ়ি তুলিছিল। এই সংগঠনসমূহৰ ভিতৰত পদ্মেশ্বৰ দলেৰ নেতৃত্বত গঠিত ''নৰ্থ ইষ্ট ফ্ৰণ্টিয়াৰ মিৰি-আবৰ সন্মিলন'' অন্যতম আছিল। এই সন্মিলনে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উত্তৰপাৰৰ পূব অংশত মিচিং, আদি আৰু নিশি জনগোষ্ঠীসমূহৰ বাবে স্বায়ত্তশাসনৰ দাবীত এটা প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছিল।{{sfn|Sharma|2012|pp=18–20}} ১৯৫১ আৰু ১৯৫৯ চনত আন কিছুমান মিচিং সংগঠন গঠন কৰা হৈছিল। ১৯৭৪ চনত এই সংগঠনসমূহ একত্ৰিত কৰি ''আসাম অৰুণাচল মিচিং ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়ন'' নাম দিয়া হৈছিল। ১৯৭৮ চনত সংগঠনটোৰ নাম ''সদৌ অসম মিচিং ছাত্ৰ সন্থা'' কৰাৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ পৰা ১৯৮০ চনলৈ মিচিং ভাষাৰ বাবে উপযুক্ত লিপি নিৰ্বাচনক লৈ বিতৰ্ক চলিছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াত [[অসমীয়া লিপি]]ৰ পৰিৱৰ্তে [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰৰ পক্ষে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Sharma|2012|p=20}} ১৯৮২ চনত ভাৰতীয় সংবিধানৰ "ষষ্ঠ অনুসূচী"ৰ অধীনত মিচিংসকলৰ স্বায়ত্তশাসনৰ দাবীত সৰ্বসন্মতিক্ৰমে এটা প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ১৯৮৫ চনত সদৌ অসম মিচিং ছাত্ৰ সন্থাৰ নাম সলনি কৰি "টাকাম মিচিং পৰিণ কেবাং" বা সদৌ মিচিং ছাত্ৰ সন্থা ৰখা হৈছিল। এই সংগঠনটোৱে স্বায়ত্তশাসনৰ দাবীত আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল।{{sfn|Sharma|2012|pp=18–20}} আন এটা স্বায়ত্তশাসন আন্দোলন "প্লেইন ট্ৰাইবেলছ কাউন্সিল অৱ আসাম (PTCA)"ৰ জৰিয়তে পৰিচালিত হৈছিল। ১৯৭৩ চনত এই সংগঠনটোৱে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উত্তৰপাৰৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ বাবে ''উদয়াঞ্চল'' বা ''মিচিং-বড়োলেণ্ড'' নামৰ এখন পৃথক [[কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল]] গঠনৰ দাবী জনাইছিল।<ref name="Daimary">{{cite book |url=https://libraryopac.ignou.ac.in/cgi-bin/koha/opac-ISBDdetail.pl?biblionumber=106756 |title=Status of Adivasis/Indigenous Peoples Land Series-5: Assam |last=Daimary |first=Luke |year=2012 |isbn=9789350021767 |page=77 |publisher=Aakar Books}}</ref><ref name="Kumar">{{cite journal |last=Kumar |first=S. B. |title=The Bodo (BORO) Problems in Assam: Searching Remedies |date=2016 |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0019556120160319 |journal=Indian Journal of Public Administration |volume=62 |issue=3 |pages=593–605}}</ref> অৱশ্যে এই প্ৰস্তাৱ বড়োলেণ্ড অথবা অসমৰ মিচিং অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত সফল হোৱা নাছিল।<ref name="Kumar"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক স্বায়ত্তশাসনৰ দাবীত হোৱা গণআন্দোলনৰ ফলত ১৯৯৫ চনত "মিচিং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ(MAC)" গঠন কৰা হৈছিল।{{sfn|Sharma|2012|pp=24–26}} মিচিং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদে উজনি অসমৰ আঠখন জিলাৰ ভিতৰত থকা ৪০টা সমষ্টি সামৰি লৈছে। ইয়াৰ অঞ্চলসমূহ মূল অঞ্চল আৰু বিচ্ছিন্ন সংলগ্ন অঞ্চলত বিভক্ত। মূল অঞ্চলসমূহ হৈছে ভৌগোলিকভাৱে সংলগ্ন আৰু একেলগে থকা মিচিং-প্ৰধান অঞ্চল, য'ত সামগ্ৰিক স্থানীয় জনসংখ্যাৰ আধা বা আধাতকৈ অধিক মিচিং। অৱশ্যে প্ৰতিখন গাঁৱতেই মিচিংসকল সংখ্যাগৰিষ্ঠ হোৱা বাধ্যতামূলক নহয়।<ref name="MAC-Area">{{cite web |title=About MAC |url=https://www.macassam.org/about-us |access-date=2 February 2026 |website=macassam.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202162006/https://www.macassam.org/about-us |archive-date=2 February 2026}}</ref> বিচ্ছিন্ন সংলগ্ন অঞ্চলসমূহ হৈছে ভৌগোলিকভাৱে পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত নোহোৱা মিচিং-প্ৰধান অঞ্চল। ইয়াত সংশ্লিষ্ট গাঁওসমষ্টিৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ আধা বা আধাতকৈ অধিক মিচিং, কিন্তু প্ৰতিখন গাঁৱতেই এই অনুপাত থাকিব লাগিব বুলি কথা নাই।<ref name="MAC-Area"/> পৰিষদখনৰ ৩৬টা সমষ্টিৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদৰ সদস্যসকলক গণতান্ত্ৰিকভাৱে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। আন চাৰিজন সদস্য ৰাজ্য চৰকাৰৰ জৰিয়তে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। মিচিং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদৰ অঞ্চলসমূহত মিচিং আৰু আন জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত জাতিগত উত্তেজনাৰ ঘটনাও সংঘটিত হৈছে।{{sfn|Sharma|2012|pp=24–26}}{{sfn|Sharma|2012|p=29}}{{sfn|Sharma|2012|p=34}} ==মিচিং ভাষা== {{Main|মিচিং ভাষা}} অসমৰ জনজাতীয় ভাষাসমূহ বৃহৎ চীন-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। এই ভাষা পৰিয়ালটো দুটা ভাগত বিভক্ত— তিব্বত-বৰ্মী আৰু থাইচীন শাখা। মিচিং ভাষা তিব্বত-বৰ্মীৰ অন্তৰ্গত উত্তৰ অসম শাখাৰ অন্তৰ্গত এটি ভাষা। মিচিংসকলৰ বিষয়ে খুব বেছি পুৰণি ঐতিহাসিক তথ্য পাবলৈ নাই। তেওঁলোকৰ মৌখিক সাহিত্য, কিম্বদন্তি আৰু সিঁচৰতি হৈ থকা দুই-এটা লিখিত তথ্যৰপৰা কিছু আভাস পাব পাৰি। সেইমতে, পূৰ্বতে অসমৰ উত্তৰে থকা পাহাৰসমূহত তেওঁলোকৰ বাসস্থান আছিল। পিছত বিভিন্ন কাৰণত তেওঁলোক ভৈয়ামলৈ নামি আহে। বৰ্তমান অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীৰ উত্তৰপাৰে [[ধেমাজি]], লখিমপুৰ, [[দৰং]], শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে [[শদিয়া]] আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে [[তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট]], [[গোলাঘাট]], [[মাজুলী]], [[নগাঁও]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ত মিচিংভাষীৰ বসতি আছে। মিচিং ভাষাত উচ্চাৰিত ধ্বনিসমূহক স্বৰধ্বনি আৰু ব্যঞ্জন ধ্বনি— এই দুটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে। ভাষাটোত মুঠতে সাতটা স্বৰধ্বনি উচ্চাৰিত হয়। প্ৰতিটো স্বৰধ্বনিৰে হ্ৰস্ব আৰু দীৰ্ঘ— দুটা ৰূপ পোৱা যায়। হ্ৰস্ব আৰু দীৰ্ঘ দুয়োটা ৰূপ ধৰিলে স্বৰধ্বনিৰ সংখ্যা হ’ব চৈধ্যটা। <!-- The language of the Mishing people is also known as [[Mishing language]]. It belongs to the [[Tibeto-Burman]] family of languages, and is spoken by some 25, 000 people. Script: Mishing language is written in modified Roman script (Govt. of Assam recognition on 30 October 1985). Mishings are broadly divided into: *Dagdung (belonging to the North), and *Daktok (belonging to the South). Typically, it is easy to identify if a person is Dagdung or Daktok from his surname. A further classification can be based on the "dialect" of the language. These groups are: *Pagro, *Mohying, *Sahyang, *Delu, *Dambuk *Oyan, *Samuguria, *Tamar, and *Samua. The variations of Mishing spoken by these groups differ from each other in intonation, sentence formation, word usage etc., with the exception of Samugurias, who do not speak Mishing at all. They use Assamese instead. Mishing surnames reflect the clan (opeen) they belong to. Over 51 clans have been identified so far. This is a social setup that has been followed since time immemorial. Other clans (people having surnames besides Doley and Pegu) claim brotherhood (seegnam) alongside either Pegu or Doley. For example, Patirs, Pathori and Lagachus (among others) are regarded as brothers to Pegus, and to each other. Similarly, Kutums and Kulis (among others) and regarded as brothers to Doley. This classification of "brotherhood" was made primarily for marital reasons. Clans belonging to the same brotherhood of Pegu are not to marry within the clan, and the same applies for the Doley brotherhood. However, there is yet another group of clans that can freely marry within either Pegu or Doley. Surnames like Morang, Payeng, Pangging, Taye, Mili etc. belong to this group. Marriage between two people having the same surname is taboo. It would amount to sacrilege if a Pegu were to marry another Pegu, or if a Doley another Doley. --> ==কৃষি== কৃষিয়েই মিচিংসকলৰ জীৱিকাৰ সম্বল। বছৰত প্ৰধানতঃ দুবিধ ধান খেতি আহু আৰু শালি হয়। ধান খেতিৰ উপৰিও মিচিংসকলে মাহ, সৰিয়হ, বিবিধ আলু, কচু, আদা, জলকীয়া আদিৰ খেতি কৰে।<ref>'''কৃষি''' কৃষিয়েই মিচিংসকলৰ জীৱিকাৰ সম্বল। বছৰত প্ৰধানতঃ দুবিধ ধান খেতি আহু আৰু শালি হয়। ধান খেতিৰ উপৰিও মিচিংসকলে মাহ, সৰিয়হ, বিবিধ আলু, কচু, আদা, জলকীয়া আদিৰ খেতি কৰে।</ref> ==উৎসৱ== ===আলি আঃয়ে লৃগাং=== {{Main|আলি আঃয়ে লৃগাং}} [[Image:Ali-Ai-ligang.jpg|thumb|right|আলি আঃয়ে লৃগাং উপলক্ষে কৰা পূজাৰ দৃশ্য]] আলি আঃয়ে লৃগাং মিচিংসকলৰৰ এক বসন্ত উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে ফাগুন মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰটোত এই উৎসৱ পালন কৰা হয়।<ref>{{cite book|title=The Valley in Blossom: Neo-Vaishnavism and the Peoples of the Brahmaputra Valley|author=M. Narimattam|publisher=Spectrum Publications|year=1988|isbn=|page=77}}</ref> এই উৎসৱক শস্য বা কঠীয়া সিঁচাৰ আৰম্ভণি উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত ফাগুন, চ'ত বা ব'হাগ মাহৰ কোনো এটা দিনত এই উৎসৱ পালন কৰিছিল যদিও ১৯৫৫ চনৰ পৰা ফাগুন মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰত ইয়াক পালন কৰি আহিছে। মিচিং ভাষাত "আলি" মানে শস্যৰ বীজ, "আ:য়ে" মানে ফল আৰু "লিগাং" মানে উৎসৱ বুজায়। সাধাৰণতে এই উৎসৱত মিচিংসকলে শস্য সিঁচাৰ লগতে ডেকা-গাভৰু, বুঢ়া-বুঢ়ী সকলোৱে সমূহীয়া ভোজভাত খাই নানান নৃত্য-গীত কৰে। উৎসৱৰ তিনিসপ্তাহৰ আগতেই ঘৰৰ গৃহিণীহঁতে ''পঃৰ আপং'' (ছাইমদ) আৰু ''নগিন আপং'' (বগা মদ) আৰু লৃগাংত ব্যৱহাৰ হোৱা ''পুৰাং আপিন'' (তৰাপাতেৰে চাউলৰ টোপোলা বান্ধি প্ৰস্তুত কৰা বিশেষ ভাত) প্ৰস্তুতৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসমূহ যোগাৰ কৰে। লৃগাং উৎসৱত পিন্ধিব পৰাকৈ ছোৱালীবোৰে মোহনীয় প্ৰকৃতিৰ চিত্ৰৰে কিছুমান ''মচাং'', ''এগে'', ''ৰিঃবি গাচেং'', ''গে’ৰঃ দুমৰি'' বা মনৰ আপোনজনক মৰমৰ উপহাৰ দিবৰ বাবে ৰংচঙীয়া ''মিবু গালুক'' আদি সাজি উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে। গৃহিণীহঁতে দোকমোকালিতে উঠি ঘৰৰ চোতাল, চাংতল আদি সাৰি-মচি পৰিষ্কাৰ কৰে। গাঁৱৰ নদী-বিল, পুখুৰীত সকলোৱে মিলি মাছ ধৰে। উৎসৱৰ দিনা পুৱাতে গাঁৱৰ জীয়াৰী-বোৱাৰীহঁতে তিয়াই ৰখা বৰা চাউল তৰাপাতেৰে টোপোলা বান্ধি ''পুৰাং'' আপিন সিজায়। ইয়াৰ পিছত গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰৰ মুখিয়ালজনৰ নেতৃত্বত ঘৰৰ কেইজনমানে পথাৰত আহুধানৰ গুটি সিঁচা কাৰ্য শুভাৰম্ভ কৰে। সেই মাটিডৰাত চাৰি চুকত চাৰিডাল ''পীঃৰ'' (মেডেলা) গছৰ আগলি কাটি আনি গুজে। পীঃৰৰ আলিত থকা পাতবোৰ একেলগে মেৰিয়াই বগা সূতাৰে বান্ধি ৰাখে আৰু পূৱেদি গুজি পীঃৰ গছৰ আগলি ডালৰ গুৰিতে সঁচ লৈ ''পঃৰ আপং'' আৰু ''নগিন আপং'' ঢালি প্ৰাৰ্থনা কৰে।<ref>আলি আঃয়ে লৃগাং, বিজু বৰি, দৈনিক জনমভূমি, সংগ্ৰহৰ সময়- ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২</ref> এই অনুষ্ঠান গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰতে কৰা হয়। পথাৰৰ পৰা আহি ভোজ-ভাত খাই সন্ধিয়া ''পাকচং-মনাম'' নৃত্য কৰে। এই নৃত্যত সকলোৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। ===পঃৰাগ=== {{Main|পঃৰাগ}} পঃৰাগ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ আন এক উৎসৱ। সাধাৰণতে খেতি চপোৱাৰ পিচত এই উৎসৱ পতা হয়। সৃষ্টিকৰ্তা, মাতৃ পৃথিৱী তথা পূৰ্বপুৰুষসকলক তুষ্ট কৰিবৰ উদ্দেশ্য এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। এই উৎসৱ গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুসকলৰ নেতৃত্বত অনুষ্ঠিত হয় কাৰণে ৰং-আনন্দৰ মাজেদি পতা হয়। আলি আঃয়ে লৃগাংৰ দৰে এই উৎসৱতো প্ৰচুৰ গীত-মাত, নৃত্য-গীতৰ আয়োজন হয়। পৰাগ উৎসৱ তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। প্ৰথম দিনাৰ সকলো আয়োজন শেষ কৰাৰ পিচত ৰাতিলৈ 'মিবু'ৰ আদৰণিৰে ''মিবু-দাগনাম'' অনুষ্ঠান পতা হয়। এই অনুষ্ঠানত মিবুৰে সৈতে সকলো দেকা-গাভৰু শাৰী-শাৰীকৈ নৃত্য কৰে। এই নৃত্যত ''আঃবাঃ'' গীত গোৱা হয়। এনে মাঃগলিক অনুষ্ঠানবোৰত মিবুৰ সৈতে গাঁৱৰ বয়োবৃদ্ধসকলে বধ কৰা গাহৰিৰ আগমঙহত ''আচিন-তাগিৰ'' বা মংগল চায়। দ্বিতীয়দিনা নিমন্ত্ৰিত অতিথি'মিনম'সকলক আদৰ শুশ্ৰূষা কৰা হয়। পৰাগ উৎসৱত চুবুৰীয়া গাঁৱৰ উপৰি দূৰ-দূৰণিৰ গাঁৱকো নিমন্ত্ৰণ কৰা হয়। পৰাগ উৎসৱত গাঁৱৰ ''মুৰংঘৰ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। মুৰংঘৰ গাঁৱৰ সোঁমাজত নাইবা যিকোনো এমুৰত মুকলি ঠাইত পূবা-পশ্চিমাকৈ বনোৱা হয়। ইয়াক বাঁহ, কাঠ, আৰু খেৰেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। মুৰংঘৰত বেৰ নাথাকে; ই এটা মুকুলি চাংঘৰ। ইয়াৰ দুয়োমূৰে চাঙত উঠা-নমা কৰিবলৈ জখলা লগাোৱা থাকে। পঃৰাগৰ কেউনিশা গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু আৰু মিনমসকলে এক লগে মুৰংঘৰত শোৱে। এয়া মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি। পঃৰাগ উৎসৱৰ অন্যতম অনুষ্ঠান হ'ল-''পঃবৰ্-কাতনাম্'' আৰু ''এঃগ-মাননাম''। ''পঃবৰ'' বাঁহ-বেতেৰে সজোৱা চুপি আকৃতিৰ এক সাজ, ইয়াক আপঙ্ চাকিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ''এঃগ-মাননাম'' বা গাহৰি বধ কৰা অনুষ্ঠান। এইদৰে তিনতত দিন, তিনদিন নিশা ৰং-আনন্দ, ভোজভাত আৰু পূজা-অৰ্চনাৰ পাচত পঃৰাগ উৎসৱৰ সামৰণি মৰা হয়। == পূজা-পাতল == মিচিংসকলে নানান উৎসৱ পালন কৰাৰ বাহিৰেও দৈনন্দিন জীৱনত বিভিন্ন পূজা-পাতল পালন কৰে। যেনে দবুৰ উয়ু, তেলেং উয়ু, ক:চাগ উয়ু, উৰম পচুম আদি। ==বিবাহ পদ্ধতি== মিচিংসকলৰ বিবাহ কাৰ্য দুটা পদ্ধতিৰে সম্পাদিত কৰা হয়। এই পদ্ধতিক ''মিদাং'' (সাধাৰণ নিয়মেৰে বিয়া) আৰু আনটো পদ্ধতিক ''দুগলা লাঃনাম'' (পলুৱাই নিয়া) দুয়োটা পদ্ধতিয়েই মিচিং সমাজত সামাজিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়। মিচিং সমাজত গুঃমৃনভেদে উপাধি পৃথক পৃথক হব। একে গুঃমৃন অৰ্থাৎ একে উপাধি বা গোত্ৰৰ ডেকা-গাভৰু মাজত বিবাহ নিষিদ্ধ। ===মিদাং=== ''মিদাং'' বা সাধাৰণ নিয়মৰ বিয়াৰ বাবে সাধাৰণতে দৰাঘৰীয়াই ছোৱালী খোজা-বঢ়া আৰু চোৱা-মেলা কৰা হয়। বিশেষকৈ আঘোণ, মাঘ, ফাগুণ আৰু বহাগ মাহত মিচিংসকলে বিবাহ পতাৰ বাবে দিন বাছি লয়। ছোৱালী পছন্দ হ'লে ল'ৰাৰ মাক-দেউতাকে ছোৱালীৰ ঘৰত খবৰ দিয়ে। সেইমতে ছোৱালীৰ মা-দেউতাক বা অভিভাৱকে ল'ৰা ঘৰৰ লোকসকলৰ থকা-মেলা আৰু খোৱা-বোৱাৰ বাবে সকলো যোগাৰ কৰি থয়। নিৰ্দ্দিষ্ট দিনত ল'ৰাৰ পক্ষৰ মানুহ আহিলে ছোৱালী পক্ষৰই সম্বন্ধীয় লোক আৰু গাঁৱৰ মুখিয়ালসকলক লৈ বিয়াৰ বিষয়ে মতামত দিয়ে। ইয়াক 'য়ামনী তাদনাম' বুলি কোৱা হয়। সকলোৰে ঐক্যমত থাকিলেহে ছোৱালী বিয়া দিয়াৰ নিয়ম। দুয়োপক্ষৰ আলোচনা-বিলোচনাৰ অন্তত বিয়াৰ বন্দোবস্ত হ'লে ল'ৰাই ছোৱালীৰ ঘৰত মাজে মাজে এসপ্তাহ- দহদিনৰ কাৰণে কটাই যৎকিঞ্চিৎ কাম-বন কৰি দিব লাগে। ইয়াক ''মাগব-দুগনাম'' বোলে। মূল বিয়াৰ সময়ত দৰাক নতুন সাজ-পোছাকেৰে সজাই-পৰাই কন্যাৰ ঘৰলৈ লৈ যোৱা হয়। দৰাৰ লগত দুজন সমবয়সীয়া ডেকা আৰু দুজনী গাভৰু ''য়ামগুৰ'' হিচাপে সজাই সোঁমাজত দৰাক বহিবলৈ দিয়া হয়। দৰাৰ দুয়োফালে দুটা পাছিত শুকান মাছ ভৰাই দুজনে পাছিটো কঢ়িয়াই নিয়ে। দৰাপক্ষই সেইদিনা কন্যাঘৰৰ বাবে পূৰ্বে বন্দোবস্ত কৰামতে নিৰ্দিষ্টসংখ্যাক দঁতাল গাহৰি, পঃৰ-আপঙৰ টোপোলা আৰু তামোল-পাণ লগত নিয়ে। দৰা আহি পোৱা লগে লগে কন্যাপক্ষৰ বয়সীয়া মহিলাসকলে দৰাক আদৰি নিয়ে। কন্যা ঘৰৰ চোতালত চালি এটা সাজি সেইনিশা দৰাক তাতে থাকিবলৈ দিয়া হয়। পিছদিনা পুৱাৰ পৰা আচল বিয়া আৰম্ভ হয়। এক নিদ্দিষ্ট সময়ত দৰাক কন্যাঘৰৰ চাঙৰ ওপৰলৈ তুলি নিয়া হয় আৰু তাতে দৰা-কন্যা দুয়োকে একেলগে 'পিনপু-আপিন' ভাত খাবলৈ দিয়া হয়। সমজুৱাসকলক মাংস আৰু আপঙৰ সৈতে ভোজভাত খুওৱা হয়। সমবেত সকলোৰে খোৱা-বোৱা শেষ হ'লে দৰা-কইনাই পুৰোহিত, কন্যাৰ মাক-দেউতাক আৰু সমজুৱাক সেৱা জনায়। তেওঁলোকে দৰা-কন্যাক আশীবাৰ্দ জনায়। আশীৰ্বাদ লোৱা পৰ্ব শেষ হোৱাৰ পাছত দৰাই কন্যাক নিজ ঘৰলৈ লৈ যায়। মিচিংসকলৰ বিয়াত দৰা-কইনাৰ ঘৰত নতুন জখলা ''কঃবাং'', পীৰা ''কুংকেঃ'', জখলাত বন্ধা পাতেৰে সৈতে ''পিঃৰ'' গছ, দুৱাৰ মুখত দুয়োফালে দুকলহ পানী, চাউল আৰু ধানৰ পাচি আদি ৰখাটো এক অনিবাৰ্য প্ৰথা। নতুন জখলা আৰু পিৰা এবিধ বিশেষ কাঠেৰে বনোৱা হয়। ===দুগলা-লাঃনাম=== মিচিং সমাজত ''দুগলা-লাঃনাম'' অৰ্থাৎ ছোৱালী পলুৱাই নিয়া প্ৰথাৰেও বিয়া পতা হয়। প্ৰণয়-পাশত আবদ্ধ ডেকা-গাভৰুৰ্ কোনো পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃৰ বিবাহত অমত থাকিলে কিম্বা আৰ্থিক সচ্ছলতা নাথাকিলে এই প্ৰথাৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়। পলুৱাই অনাৰ এদিন বা দুদিনৰ পাছতেই ছোৱালীৰ ঘৰত জাননী দিবলৈ ''দুগতাদ'' দূত এজনক পঠিওৱা হয়। ''দুগতাদ''জন ল'ৰাৰ সম্পৰ্কীয় বা গাঁৱৰ কোনো জ্যেষ্ঠ ব্যক্তি হ'ব লাগে। দুগতাদৰ জাননীৰ পিচত ছোৱালীক ঘৰত তোলা হয়। ন-ছোৱালীক ঘৰত তুলিবৰ সময়তো সাধাৰণ মিদাং-বিয়াৰ দৰে নতুন জখলা দুৱাৰমুখত দুকলহ পানী, দুপাচি ধান বা চাউল আদিৰ ব্ন্ধাপাত ফালি কলহৰ পানী স্পৰ্শ কৰে। পাচিৰ ধান বা চাউল স্পৰ্শ কৰে আৰু মাক-দেউতাকৰ ভৰি চুই ''কুমনাম'' সেৱা কৰে। ন-বোৱাৰী অনাৰ দিনা সাধাৰণতে ৰাতি 'য়ামনী-তানচাং' পৰ্ব অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত ন-বোৱাৰীৰ চকা পঃৰ-আপঙেৰে অভ্যাগতসকলক আপ্যায়ন কৰা হয়। ছোৱালী অনাৰ এমাহ বা দুমাহ পিচত ল'ৰাপক্ষৰ মানুহে ছোৱালীপক্ষৰ ঘৰলৈ ''অৰায়্-আলৃগ'' দিবলৈ যায়। অৰায়-আলৃগৰ অৰ্থ কন্যামূল্য বা গা-ধন। 'অৰায়-আলৃগ' কাৰ্য সাধাৰণতে ৰাতি কৰা হয়। ==লোক নৃত্য== [[File:Missing girls performing their traditional missing Bihu.jpg|thumb|মিচিং গাভৰুৰ পৰম্পৰাগত মিচিং বিহুনৃত্য প্ৰদৰ্শন]] {{মূল|মিচিং নৃত্য আৰু গীত মাত}} মিচিং ভাষাত ''চঃমান'' বুলি ক'লে নৃত্য লগতে আনুষংগিক গীত আৰু বাদ্যকো বুজায়। ''মাকচঃ-চঃনাম''বুলি ক'লে নৃত্যৰ বুজায়। পৰম্পৰাগতভাৱে চলি অহা মিচিং লোক-নৃত্যক ঘাইকৈ চাৰি ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি- # ধৰ্মমূলক নৃত্য। # কৃষি-উৎসৱমূলক নৃত্য। # সাধাৰণ চঃমান নৃত্য। # ধেমেলীয়া চঃমান নৃত্য। ===ধৰ্মমূলক নৃত্য=== মিচিংসকলৰ পূজা-পাৰ্বণৰ পুৰোহিত হ'ল মিবু। পূজাৰ সময়ত মিবুৱে ''আঃবাং'' মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি নৃত্য কৰে আৰু গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুৱে তেওঁৰ লগে লগে বৃত্তাকাৰ কৰি গীত আৰু নৃত্য কৰি তেওঁক অনুসৰণ কৰে। মিবুৰ হাতত য়কচা নামৰ এবিধ তৰোৱালজাতীয় বিশেষ অস্ত্ৰ থাকে। নৃত্য কৰোঁতে সেই য়কচাৰ জোকাৰণিৰ শব্দই বাদ্যৰ কাম কৰে। ইয়াক 'মিবু-দাগনাম' নৃত্য বোলে। পঃৰাগ উৎসৱত, কধঃচাগ পূজাত আৰু আনুষ্ঠানিকভাৱে মংগল চোৱা আদি বিশেষ উদ্দেশ্য আৰু কাৰণতহে 'মিবু-দাগনাম' অনুষ্ঠিত হয়। ===কৃষি-উৎসৱ নৃত্য=== ''[[গুমৰাগ]]'' নৃত্য মিচিংসকলৰ প্ৰধান কৃষিনৃত্য। আলি আই লৃগাং উৎসৱত নচা নৃত্যক গুমৰাগ্-পাকচং বা গুমৰাগ চঃমান বুলি কোৱা হয়। বীজ ৰোৱা বা সিঁচাৰ পাছত ভৰি দুখনেৰে মোহাৰি দিওঁতে যি ৰূপত ভৰিৰ সঞ্চালন হয় তাৰেই নৃত্যৰূপ হৈছে গুমৰাগ নৃত্যৰ মুখ্য মুদ্ৰা। এই মুদ্ৰাক মিচিং ভাষাত ''দাকেঃ-কেঃনাক'' বুলি কোৱা হয়। শস্যৰ বীজবোৰ গজালি মেলি লহপহকৈ বাঢ়ি বতাহত হালিজালি থকাৰ ৰূপত দুয়োখন হাত ওপৰলৈ তুলি এবাৰ সোঁফালে আৰু এবাৰ বাওঁফালে কৰি নৃত্য কৰে। গুমৰাগ নৃত্যত ঢোল-তালৰ উপৰিও ''লীনং'' আৰু ''মাৰাবাং'' নামৰ পুৰণিকলীয়া বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰে। ===সাধাৰণ চঃমান নৃত্য=== আলিয়াই লৃগাং, পৰাগ, বিহু আদিৰ উপৰি সাধাৰণভাৱেও মিচিং সমাজত চঃমান বা নৃত্য-গীত অনুষ্ঠিত হয়। বছৰৰ যিকোনো সময়ত গাঁৱৰ ৰাইজৰ ''কীবাং'' আহবান কৰিলে, বিয়া-বাৰু, ''উৰম-দদগাং'' আদি সকাম অনুষ্ঠিত হ'লে সেইবোৰৰ উপলক্ষেও চঃমান পতা হয়। মিচিংসকলে তিনিওটা বিহু নিজাববীয়াকৈ পালন কৰে। ''ৰৈলাঃ-নৃত্য'' বহাগ বিহুত কৰা হয়। ===ধেমেলীয়া নৃত্য=== সকাম, পূজা-পাৰ্বণ শেষ কৰাৰ পিচত বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে কেতিয়াবা চঃমান পাতে। ইয়াত যিকোনো ধৰণৰ নৃত্য কৰিব পাৰে। সাধাৰণতে ফুচৰি, ছদ্মবেশী নৃত্য আদি কৰা হয়। ইয়াত কোনো ধৰণৰ বাদ্য যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ==মৃতকৰ সৎকাৰ== মিচিংসকলে মানুহক ঘৰৰ ভিতৰতেই মৰিবলৈ দিয়ে। মৰিবৰ সময়ত পাত এখিলা চুপি আকৃতি কৰি মৰিবলৈ ওলোৱা লোকৰ মুখত পানী নাইবা আপঙ্ দিয়া হয়। মৃত লোকজনক গা-ধুৱাই মূৰত তেল সানি চুলি ফণিয়াই দিয়া হয়। লগতে গা-ধুৱাই নতুন কাপোৰ-কানি পিন্ধাই দিয়া হয়। মৃতকক কাপোৰ ওলোটাকৈ পিন্ধোৱা হয়। মৃতক পুৰুষ হ'লে মূৰত পাগুৰী পিন্ধাই দিয়া হয়। ইয়াৰ পিছত মৃতকক চাংঘৰৰ ''ককতক'' (নামনিত) ঘৰৰ দীঘলে উত্তৰ বা পশ্চিম দিশে মূৰ শিতান দি ৰখা হয়। আত্মীয়সকলে বিশেষকৈ তিৰোতাসকলে এক বিশেষ সুৰত কান্দোন জোৰে। মিচিংসকলৰ মৃতদেহ পোতে, দাহ নকৰে। সমাধি দিবলৈ মাটিত পূবা-পশ্চিমাকৈ দীঘল আৰু দ গাঁত খন্দা হয়। কাঠৰ নাও বা তক্তাৰে বাকচ এটা সাজি তাৰ ভিতৰত মৃতদেহ ভৰোৱা হয়; ইয়াক ''ৰুংকুক'' বোলা হয়। ''ৰুংকুক'' থবলৈ গাঁতটোত পথালিকৈ পাঁচ টুকুৰা বাঁহ পাতি লোৱা হয়। গাঁতটোৰ চাৰিওফালে মৃতদেহ লৈ পাঁচবাৰ প্ৰদক্ষিণ কৰাৰ পিচত ৰুংকুকটোত মৃতদেহ পশ্চিমফালে মূৰৰ শিতান কৰি ভৰোৱা হয়। ৰুংকুকটো ঢাকনিৰে মজবুতকৈ ঢাকি দি তাৰ ওপৰত এফালে হেলনীয়াকৈ শাৰী শাৰী বাঁহৰ টুকুৰা জাপি দিয়া হয়। বাঁহৰ টুকুৰাবোৰক ''গলং'' বুলি কোৱা হয়। মিচিংসকলৰ বিশ্বাসমতে ''গলং'' দিয়াটোৱেই মৃতকৰ প্ৰতি কৰা শেষ শ্ৰদ্ধা তৰ্পণ। ডাঙৰ পুতেকে গলং দিবৰ বাবে বিশেষভাৱে ঘৰৰ চাঙৰ পৰা এডাল ''বীনীৰ'' বাঁহ উলিয়াই অনা হয় আৰু তাক কেইবাটুকুৰা কৰি গলং হিচাপে দিয়া হয়। ঠিক সেইদৰে মাটি দিয়াৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰথম মাটি চপৰা ডাঙৰ পুতেকে বাওঁহাতেৰে দিয়াৰ নিয়ম। সমাধিত মাটি যথেষ্ট পৰিমাণে দিয়া হয় যাতে সমতলতকৈ ই দুই-তিনি ফুটমান ওখ হৈ থাকে। সমাধিৰ ওপৰত বগা কাপোৰৰ ঢাকনি এখন দীঘলে দীঘলে তৰি দিয়া হয়। মিচিং ভাষাত সমাধিক ''আগ'' বুলি কোৱা হয়। গাঁৱৰ বয়সস্থ, বৃদ্ধ আৰু প্ৰতিপত্তিশালী ব্যক্তিৰ মৃত্যু হ'লে মৃতকৰ ঘৰৰ মুধচত উঠি ''লীঃনং-বাৰবাং'' বজোৱা হয়। এইবিধ বাদ্যৰ মাত শুনিলেই কোনো বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ মৃত্যু হোৱা বুলি গম পায় আৰু সকলো গোট খাই মৃতকৰ সৎকাৰ কৰে। অকালতে মৰা ডেকা-গাভৰু আৰু প্ৰসূতি নাৰীৰ মৃত্যু মিচিং সমাজৰ বাবে এক কৰুণ আৰু অস্বাভাৱিক ঘটনা। প্ৰসূতি নাৰীৰ মৃত্যু হোৱাটোক মিচিংসকলে ''য়ৃপ-তালীং'' বোলে। এনে মৃতদেহ উঠি অহা ল'ৰা-ছোৱালীক দৰ্শন কৰিবলৈ দিয়া নহয়। আনকি মৃত নাৰীয়ে বৈ থৈ যোৱা কাপোৰ-কানিও উঠি অহা ছোৱালীক পৰিধান কৰিবলৈ দিয়া নহয়। কেৱল গাঁৱৰ আদহীয়া, বুঢ়া-বুঢ়ীসকলহে এনে মৃতদেহৰ সৎকাৰ কৰে। তিনিদিনৰ মূৰত গাঁৱৰ বয়োবৃদ্ধ লোকসকলে শুদ্ধি কাৰ্য সম্পন্ন কৰে। প্ৰায় এমাহৰ পিচতহে বিশেষ শুদ্ধি কাৰ্য কৰা হয়। ইয়াক ''উচীঃ'' বা ''উৰম্-আপিন'' বুলি কোৱা হয়। ইয়াত গাহৰি আৰু কুকুৰা মাৰি ইষ্ট-কুটুম্বক ভোজ-ভাত খুওৱা হয়। বছৰ চেৰেকৰ পিছত শ্ৰাদ্ধ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ইয়াক ''দদগাং'' বোলে। সামৰ্থ্য অনুসৰি মিচিংসকলে দদগাং বিৰাট আয়োজন আৰু ধূমধামেৰে সম্পন্ন কৰে। দদগাংৰ দিনা সমজুৱাক খোৱাৰ বাবে ভোজ-ভাতৰ আয়োজন কৰা হয়। এভাগত ভাত, মাংস আৰু আপং মৃতকৰ বাবে আগ' বা সমাধিত দি থৈ অহাৰ নিয়ম। এই কাৰ্য্যত ঘৰৰ লোকসকলৰ সৈতে সম্বন্ধীয় যাব লাগে। মৃতকৰ বাবে উৰ্চগা কৰা বস্তুবোৰ দি সকলোৱে দুখ কৰে। এই কাৰ্য্য সম্পন্ন হোৱা পাছত মৃতকৰ বাবে আয়োজন কৰা শ্ৰাদ্ধৰ ওৰ পৰে। ==সাজপাৰ== [[File:A girl in traditional Mising attire in a crop field in Charoh Mising, Dergaon, Assam.jpg|thumb|দেৰগাঁৱৰ চাৰহ মিচিং গাঁৱত পৰম্পৰাগত সাজপাৰ পৰিধানেৰে এগৰাকী যুৱতী]] মিচিংসকলৰ বয়ন শিল্পলৈ মন কৰিলেই তেওঁলোক সাংস্কৃতিক দিশত কিমান যে চহকী আৰু বৰ্ণাঢ্য সেই কথা সহজেই অনুমান কৰিব পাৰি। মিচিং নাৰী তথা শিপিনী বোৱা-কটাত অত্যন্ত পাকৈত আৰু তেওঁলোকৰ ৰঙৰ নিৰ্বাচন, সমাসাৰ আৰু সংমিশ্ৰণ খুব মন কৰিবলগীয়া দিশ। যিহেতু মিচিঙৰ প্ৰত্যেকৰে চাংঘৰ থাকে, সেয়ে তাৰ তলতে তাঁতশাল এখনো সজাই লয়। অৱশ্যে কিছুমানে আছুতীয়াকৈ তাঁতশাল সজোৱা দেখা যায়। ক'বলৈ গ'লে খোজ কাঢ়িবলৈ নজনাৰ আগতেই মিচিং ছোৱালী তাঁতশালৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হয়। জীয়াৰী কালতেই ছোৱালী বা গাভৰুসকলে বেচিকৈ তাঁত বয় আৰু তেতিয়াই ভবিষ্যতৰ বাবে প্ৰয়োজন হ'বলগীয়া কাপোৰ বৈ লয়।[[File:TRADITIONAL DRESS OF MISHING TRIBE.jpg|thumb|মিচিংসকলৰ পাৰম্পৰিক সাজ পোচাক]]তেওঁলোকে মিমাং অৰ্থাৎ চানেকিৰ আৰ্হিত ফুল বাচে। তেওঁলোকৰ বস্ত্ৰত নদ-নদী, চৰাই (বিশেষকৈ ম'ৰা চৰাই), পাহাৰ-পৰ্বত, ফুল, গছ, লতা, পখিলা, জোন, তৰা, তাজমহল ইত্যাদি সুন্দৰভাৱে ফুটি উঠে। সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাসকলে কিনা কাপোৰতকৈ বোৱা কাপোৰেই পৰিধান কৰে। মিচিং মহিলাই ব্যৱহাৰ কৰা বস্ত্ৰ হৈছে- এগে (মেখেলা), মচাং এগে (ভমকাফুলীয়া মেখেলা), ৰিঃবি-গাচেং (দুবিধ মিচিং চাদৰ), গাচৰ, ৰিয়া (ৰিহা), গাঃপা গাৰেঃ (মেখেলাজাতীয় বস্তু), গেৰঃ (এক ৰঙীণ চাদৰ), চেক্ৰৌক্‌ (কঁকালত পিন্ধা এক কাপোৰ), য়াম্ব, তাপুম গাচৰ (এৰী চাদৰ) ইত্যাদি। সেইদৰে পুৰুষসকলে পিন্ধা বস্ত্ৰ হৈছে- গালুক (চোলা), মিবু গালুক (মিবুৱে পিন্ধা চোলা), দুমৌৰ (গামোচা), উগন (ধুতি), মেন্জুন্ (টঙালি), তুকান গালুক (গেঞ্জি) ইত্যাদি। তেওঁলোকৰ 'মিৰিজিম' এখন বিখ্যাত বস্ত্ৰ। দৰাচলতে মিৰিজিম কাপোৰ জাৰকালি লোৱা পৰিয়ালৰ গৰম কাপোৰহে যাক মিচিংসকলে "গাদু” বোলে।<ref name=":1">মিলি, হেমচন্দ্ৰ আৰু ছেত্ৰী, হোমাং (সম্পা.): বৈচিত্ৰময় অসম আৰু পৰ্যটন, প্ৰকাশক: পূৰ্বায়ণ প্ৰকাশন, প্ৰকাশ: মাৰ্চ, ২০২৫, ISBN 9780358608946</ref>[[File:Mising women in traditional dress.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজত মিচিং মহিলা]]'''গাঃলে''' ৰুম্বুঙৰ দৰেই বিভিন্ন ৰঙৰ সূতাৰে গাঃৰে বোৱা হয় যদিও ইয়াত ফুলৰ পৰিমাণ কিছু কম হয়। বিবাহিত মিচিং মহিলাই সাধাৰণতে গাঃৰে পৰিধান কৰে।<ref name=":0">গোহাঁই,পুণ্যলতা,ড°(মু.সম্পা.):অসমৰ জনগোষ্ঠীয় নাৰীৰ সাজপাৰ আৰু অলংকাৰ, অলিম্পিয়া প্ৰকাশন,২০১৭</ref> '''গেৰ''' মাজৰ অংশ ৰঙীন ফুলভৰা গামিগেৰে বোৱা এইবিধ কাপোৰক গেৰঃ বুলি কোৱা হয়। বিবাহিত মহিলাই বুকুত আৰু গাভৰু ছোৱালীয়ে কঁকালত গেৰঃ পিন্ধে। গেৰঃ কাপোৰত লগোৱা গামিকবোৰ গেৰঃগামিক বুলি কোৱা হয়।<ref name=":0" /> '''গাপা''' পকোৱা সূতাৰে ডাঠকৈ বোৱা মেখেলা হিচাপে পিন্ধা এবিধ কাপোৰ হৈছে গাপাঃ। এইবিধ মেখেলা দুইমূৰ সংযোগ কৰি চিলোৱা নহয়। আদিসকলৰ গালৌ আৰু মিচিং গাপাঃ প্ৰায় একেই ধৰণৰ। ইয়াৰ মাজৰ অৰ্থাৎ পিছফাল অংশত কৌনা কৌনিক আকৃতিৰ ফুল বছা থাকে। মিচিং গাভৰু ছোৱালীয়ে এই গাপাঃ পৰিধান কৰে।<ref name=":0" /> '''পুচুং এগে-গাচৰ''' ''পাতল সেউজীয়াৰ লগত বগা, বেঙুনীয়া, হালধীয়া আদি ৰং মিহলি সৰু সৰু আঁছ লগোৱা ছেক তৈয়াৰ কৰি গ্ৰাফিক ৰূপত বোৱা মেখেলা-চাদৰকে পুচুং এগে-গাচৰ বুলি কোৱা হয়। সাধাৰণতে ঘৰুৱা পোছাক হিচাপে বিবাহিত মহিলাই এই পুচুং এগে-গাচৰ পৰিধান কৰে। '' == আ-অলংকাৰ == পৃথিৱীৰ প্ৰত্যেক জাতি-জনগোষ্ঠীয়েই সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ পৰিধান কৰে। মিচিংসকলো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম নহয়। বিশেষকৈ তিৰোতাসকলে অধিক পৰিমাণে অলংকাৰ পিন্ধা দেখা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ সোণ-ৰূপেৰে নিৰ্মিত অলংকাৰ পৰিধান কৰে। যদিও বাঁহ আৰু বেতৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰিও অলংকাৰ পৰিধান কৰে। তেওঁলোকৰ অলংকাৰবোৰ পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বিভিন্ন অংগত প্ৰয়োগৰ ভিত্তিত তলত দিয়াধৰণে তালিকাভুক্ত কৰিব পাৰি- === '''পুৰুষ:''' === ডিঙি: দগনৌ (এবিধ মণি, বিলুপ্তপ্ৰায় অৱস্থাত), তাদগ্‌ (এবিধ মণি) হাত: আনচৰমৰা (গামখাৰু, গোটা আকৃতিৰ) কাণ: তাকপৰ (এবিধ কেৰু) মাৰপং (বেতেৰে নিৰ্মিত অলংকাৰ; বাহু, কঁকাল, কলাফুল আদি শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগত পৰিধান কৰা হয়।) === মহিলা: === ডিঙি:দকচৰি (মালা), দুবদুপি (মাদলি), ইকলিঃ (চেইন), মাৰপং (সাতসৰী) হাত: কংগে (খাৰু), আনচৰমৰা কাণ: জিনজিৰি, পিচিৰিং (কাণফুলি) নাক: পি'তেম (কাণফুলি), কেঃকৌৰ (আঙঠি)।<ref name=":1" /> == খাদ্যসম্ভাৰ == বৰ্তমান সময়ত জনগোষ্ঠীয় খাদ্য সকলোৰে বাবে প্ৰিয়। কিয়নো জনজাতীয় খাদ্যসমূহ স্বাস্থ্যসন্মত হোৱাৰ লগতে অতি সুস্বাদু। মিচিংসকলৰ খাদ্যসমূহ আন জনগোষ্ঠীৰ দৰেই তেল, মছলাৰ ব্যৱহাৰ কম হোৱাৰ লগতে এইবোৰৰ উৎপাদন আৰু প্ৰস্তুত প্ৰণালী সম্পূৰ্ণ প্ৰকৃতিগত। তেওঁলোকৰ প্ৰধান খাদ্য ভাত। এতিয়াও ৰাতিপুৱাৰ ভাগত পিন্কাং আপিন (কৰ্কৰা ভাত) খোৱা পৰম্পৰা গাৱে-ভূঞে দেখা যায়। তেওঁলোকৰ খাদ্যত মাছ, মাংস অপৰিহাৰ্য। অৱশ্যে পোৰা আৰু সিজোৱা খাদ্য হ'লেও অতি তৃপ্তিৰে খাব পাৰে। তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য খাদ্যসম্ভাৰৰ ভিতৰত- আমিন অয়িং - খুদ চাউলৰ পৰা তৈয়াৰী আঞ্জা। মিচিং দাইল হিচাপেও ই জনপ্ৰিয়। পুৰাং আপিন- তৰাপাতত বৰা চাউল বান্ধি সিজাই প্ৰস্তুত কৰা টোপোলা ভাত। ঙচান- শুকান মাছ বা শুকতি।[[File:Nogin Apong, Lakhimpur.jpg|thumb|মিচিং সম্প্ৰদায়ৰ পৰম্পৰাগত পানীয়,নগিন আপং। ]][[চিত্ৰ:Poro Apong (Chai Mod).jpg|thumb|প:ৰ আপ্ং]]নামচিং- শুকান মাছ খুন্দি গুৰি কৰি প্ৰস্তুত কৰা খাদ্য। এই খাদ্য পাতত দি বা সিজাই খালে বৰ তৃপ্তিদায়ক হয়। পিতাং অয়িং - পিঠাগুৰি বা চাউলৰ গুৰিৰ লগত কুকুৰা মাংসৰে বনোৱা আঞ্জা। পেৰেদ অয়িং - মাটিমাহেৰে বনোৱা খাদ্যকে পেৰেদ অয়িং বোলে। মিচিংসকলৰ গাহৰি মাংসৰ সৈতে তৈয়াৰ কৰা এই খাদ্য খুব তৃপ্তিদায়ক। তদুপৰি তেওঁলোকে তাজিক্ (এবিধ ডিমৰু পাত), তাকুক্ (অঠুৱাডিমৰু), টাপিয়াং (যজ্ঞডিমৰু), মাৰ্চাং (মালকাঠী), গেঃনাগ্ (খুতৰা), তাপেঃ তামেঃ (জিলমিল), পাতাং অয়িং (মাটিকাদুৰি), য়ঃবৃদ্ (টিকনি বৰুৱা), পাক্স (নেফাকু) নেকুং (নলটেঙা, মৰিচা, টেঙেচি, টেঙামৰা, কণ বিলাহী ইত্যাদি) আদি বিভিন্ন বনৰীয়া শাক অতি সুস্বাদুভাৱে প্ৰস্তুত কৰে।<ref name=":1" /> === পানীয়: === ইয়াৰ উপৰিও মিচিংসকলে থলুৱাভাৱে ধান-চাউলৰ পৰা পানীয় নগিন্ আপং (লাওপানী), আৰু পঃৰ আপং (ছাইমদ) প্ৰস্তুত কৰে। তদুপৰি ফটিকা বা চুলাই মদৰো প্ৰস্তুত কৰে। তেওঁলোকে এইবোৰ বিভিন্ন সকাম-নিকাম বা মাংগলিক ক্ৰিয়াত আপং ব্যৱহাৰ কৰে। সেইদৰে আলহী অতিথিক আপং যাচে।<ref name=":1" /> == মুৰং অকুম == অসমৰ প্ৰায় জনগোষ্ঠীয় সমাজত একোখনকৈ ডেকাচাং থাকে। যেনে-কাৰ্বি (মিকিৰ)ৰ 'তেৰাং', তিৱাৰ 'ছামাদি', ডিমাছাৰ 'নদ্ৰাং', দেউৰীৰ 'এলেং আচ্চে' আদিৰ দৰেই মিচিংসকলৰো ডেকাচাং আছে, যাক 'মুৰং উকুম' বা 'মুৰং অকুম' বোলে। সাধাৰণতে জীৱ-জন্ত, বহিঃশত্ৰুৰ আক্ৰমণ, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, বানপানী, জুই ইত্যাদি বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবৰ বাবে; সকলোকে সজাগ-সচেতন কৰি তোলাৰ বাবে প্ৰত্যেক গাঁৱতে একোখনকৈ মুৰং উকুম আছিল বা এতিয়াও আছে। শংকৰী ধৰ্মৰ লোকসকলৰ নিমিত্তে নামঘৰ যেনে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ, মিচিং সমাজৰ কাৰণে মুৰং ঘৰো তেনে পবিত্ৰ স্থল। গাঁৱৰ সোঁ-মাজত সম্মুখৰ ফালে মুৰং ঘৰ সজা হয়। কাঠ-বাঁহ আৰু খেৰেৰে নিৰ্মাণ কৰা ঘৰটোত বেৰ-খোৰ দিয়া দিয়া নহয়। মুৰং ঘৰ বা মুৰং উকুম মিচিং সংস্কৃতিৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ। ইয়াতে তেওঁলোকে সমস্ত সামাজিক কাম-কাজ, আলোচনা বিলোচনা কৰে। আচলতে ক'বলৈ গ'লে ই গাঁওখনৰ সুখ-দুখ, সমস্যাৰ সমাধান, সজাগ-সচেতন কৰি তোলা, আলোচনা-বিলোচনা আদিৰ কাৰ্যালয়স্বৰূপ। আনকি আজিৰ পুলিচ-প্ৰশাসনৰ দিনতো প্ৰথমতে ৰাইজে মুৰং উকুমতেই বহি আলোচনা কৰি সমস্যা নিস্পত্তি কৰিবলৈ যত্ন কৰে।<ref name=":1" /> == গীত == মিচিংসকলৰ মাজত অনেক গীত বা নিঃতম আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত ঐনিঃতম, আঃবাং নিঃতম বা দেওধাই গীত, কাঃবান নিঃতম বা বিননি গীত, মিদাং নিঃতম বা বিয়া গীত, মমান নিঃতম বা খেল ধেমালিৰ গীত, ক-নিঃনাম নিঃতম বা নিচুকণি গীত আদি উল্লেখযোগ্য।<ref name=":1" /> == বাদ্যযন্ত্ৰ == তেওঁলোকৰ উৎসৱৰ সময়ত বা নৃত্য-গীতত বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। যেনে- দুমদুম (ঢোল), লুপী (তাল), গুংগা (গগণা), টকাটক (টকা), তাপুং (বাঁহী), দুম্পে, তুঃলু, পুলি বা কুৰুলি, পেম্পা (পেঁপা) ইত্যাদি। কিছুমান বাদ্যযন্ত্ৰ অসমীয়া সমাজৰ বাদ্যযন্ত্ৰৰ লগত মিল আছে যদিও তাপুং, দেন্দুন, দুম্পাগ, ৰাই কঃৰৌগ, লৌঃনং মাৰবাং আদি সঁজুলিবোৰৰ ধাৰণা আৰু নিৰ্মাণ পদ্ধতি সম্পূৰ্ণ নিজা।<ref name=":1" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last=Bhandari |first=J. S. |title=Ethnohistory, Ethnic Identity and Contemporary Mishing Society |date=1984 |url=https://www.jstor.org/stable/41919494 |journal=Indian Anthropologist |volume=14 |issue=2 |pages=79–103 |jstor=41919494 |issn=0970-0927 }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |date=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot |location=Gauhati |oclc=578753 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Mapping The Trajectory of Contemporary Ethnic Identity Movement: The Case of the Misings of Assam |date=2012 |url=https://www.academia.edu/40787605/Mapping_the_Trajectory_of_a_Contemporary_Ethnic_Identity_Movement_The_Case_of_the_Misings_of_Assam |isbn=9788192401317 |editor=Nani Gopal Mahanta |title=Peace and Conflict Studies: Perspectives from South Asia |publisher=Department of Political Science, Gauhati University }} * {{Citation | last = Kashyap | first = Samudra Gupta | title = More reconversion stories, this time from Assam | newspaper = The Indian Express | pages = | date = 2000-07-10 | accessdate = 2007-12-07 | url = http://www.expressindia.com/ie/daily/20000710/ina10046.html | archivedate = 2008-05-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080517120930/http://www.expressindia.com/ie/daily/20000710/ina10046.html }} * {{cite book |last=পেগু |first=ইন্দ্ৰেশ্বৰ |title=মিচিং সমাজ আৰু সংস্কৃতি |publisher=অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান |location=জৱহৰনগৰ, গুৱাহাটী |pages=৫২, ৬৮–৭০, ৪৬ }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.nativeplanet.org/indigenous/ethnicdiversity/asia/india/indigenous_data_india_miri.shtml Indigenous Communities from India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204193622/http://www.nativeplanet.org/indigenous/ethnicdiversity/asia/india/indigenous_data_india_miri.shtml |date=2012-02-04 }} * [http://www.themishingsassam.com The Mishings of Assam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914065904/http://themishingsassam.com/ |date=2017-09-14 }} by Jatin Mipun * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mrg Ethnologue profile], old profile [http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=MRG] * [http://www.hindu.com/mag/2004/11/28/stories/2004112800070200.htm The Hindu: Flood of trouble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214094530/http://www.hindu.com/mag/2004/11/28/stories/2004112800070200.htm |date=2012-02-14 }} * [http://www.indianholiday.com/fairs-festivals-india/assam/ali-ai-ligang-festival.html indianetzone] ৱেবছাইটত থকা আলি আঃয়ে লৃগাং উৎসৱৰ এক চমু বৰ্ণনা * {{Youtube|U35j-TkYy7c|আলি আঃয়ে লৃগাং নৃত্য}} * {{Youtube|6C0U8urFufQ|আলি আঃয়ে লৃগাং নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:মিচিং জনগোষ্ঠী|*]] j3c3f61qb587s8vrxqzkfd1lhs7tav6 0 31910 648118 648007 2026-10-27T12:18:29Z Ananya Taye 28065 648118 wikitext text/x-wiki '''শইকীয়া''' ({{lang-en|Saikia}}) আছিল [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ [[পাইক প্ৰথা]]ৰ অধীনত এশজন পাইকৰ তত্ত্বাৱধানৰ দায়িত্বত থকা এজন [[আহোম সৈন্যবাহিনী|আহোম সৈন্যবাহিনীৰ]] বিষয়া।<ref>{{cite book |last1=Kakoty |first1=Sanjeeb |title=Technology, Production And Social Formation In The Evolution Of The Ahom State |date=2003 |publisher=Regency Publications |isbn=9788187498735 |url=https://books.google.com/books?id=6DtuAAAAMAAJ&q=Technology,+Production+And+Social+Formation+In+The+Evolution_Of_The_Ahom_State |language=en}}</ref> [[কোচ ৰাজ্য]]তো অনুৰূপ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা প্ৰচলিত আছিল। ই এক প্ৰশাসনিক পদ হোৱাৰ বাবে বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠী আৰু ধৰ্মৰ লোকক এই পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। বৰ্তমান অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই পদবী বংশানুক্ৰমিক উপাধি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=g9MVAQAAMAAJ&q=hazarika+kaibarta |title=People of India: India's Communities |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-563354-2 |language=en}}</ref> পাইক প্ৰথাত শইকীয়াৰ পদটো বিশজন পাইকৰ দায়িত্বত থকা [[বৰা (উপাধি)|বৰা]]তকৈ উচ্চ আৰু এহাজাৰজন পাইকৰ দায়িত্বত থকা [[হাজৰিকা]]তকৈ নিম্ন পৰ্যায়ৰ আছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== ''শইকীয়া'' শব্দটো অসমীয়া ''শ'' শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ এশ (১০০)।<ref>{{cite web |last=Priya Devi |first=Juri |title=DERIVATION OF QUANTITATIVE WORDS IN ASSAMESE LANGUAGE: A DESCRIPTIVE STUDY |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2010478.pdf}}</ref> আহোম ৰাজত্বকালত এশজন পাইকৰ দায়িত্বত থকা বিষয়াজনক শইকীয়া বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল। ==ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ== আহোম ৰাজত্বকালত [[পাইক প্ৰথা]]ৰ অধীনত পাইকসকলক সামৰিক আৰু অন্যান্য ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱাত নিয়োজিত কৰা হৈছিল। পাইক আছিল এই ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত সেৱা আগবঢ়োৱা ব্যক্তি আৰু যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁলোকে সৈন্য হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এশজন পাইকৰ তত্ত্বাৱধানত থকা বিষয়াজনক শইকীয়া বোলা হৈছিল। শইকীয়া নিযুক্তি দিয়াৰ দায়িত্ব সংশ্লিষ্ট [[ফুকন]] বা ৰাজখোৱাৰ ওপৰত ন্যস্ত আছিল। ফুকনসকলে প্ৰায় ৬,০০০ পাইক আৰু ৰাজখোৱাসকলে প্ৰায় ২,০০০ৰ পৰা ৩,০০০ পাইকৰ তত্ত্বাৱধান কৰিছিল। পাইকসকলৰ কোনো শইকীয়াক অগ্ৰাহ্য কৰাৰ আৰু নিজৰ পছন্দৰ আন এজন বিষয়াক নিযুক্তি দিবলৈ অনুৰোধ কৰাৰ অধিকাৰ আছিল। এই নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত পাইকসকলৰ ধৰ্ম বা জনগোষ্ঠীগত পৰিচয় বিবেচনা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Banerjee |first=Anil Chandra |title=The Eastern Frontier of British India, 1784–1826 |edition=2nd, revised and enlarged |publisher=A. Mukherjee & Co. |location=Calcutta |year=1946 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.149013}}</ref> বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত শইকীয়া নিযুক্তিৰ উদাহৰণ পোৱা যায়। কেইবাখনো [[বুৰঞ্জী]]ত ''চুতীয়া শইকীয়া''ৰ উল্লেখ আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত খামজাঙৰ এজন নৰা মুৰব্বীৰ সৈতে দহজন ''চুতীয়া শইকীয়া'' জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom Buranji, with a Parallel English Translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |page=331 |url=https://archive.org/details/ahomburanjiwith00baru}}</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পতনৰ পিছত আহোম ৰজাই বন্দী কৰি অনা চুতীয়া কমাৰসকলক যোৰহাটৰ বৰ্তমানৰ বছা আৰু উজনি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত সংস্থাপন কৰি লোহাৰ সঁজুলি আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ কামত নিয়োজিত কৰিছিল। তেওঁলোকৰ কাম-কাজ তদাৰক কৰিবলৈ কমাৰসকলৰ মাজৰ পৰাই শইকীয়া আৰু হাজৰিকা বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হৈছিল বুলি বেণুধৰ শৰ্মাৰ মণিৰাম দেৱান গ্ৰন্থত উল্লেখ আছে। সেই সময়ত প্ৰায় তিনিহাজাৰ কমাৰ এই কামৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি গ্ৰন্থখনত বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan |publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993 |page=287 |quote=Dewanar Atla: Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali, Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners, settled them either at Bosa (in present-day Jorhat district) or Ujjoni regions and ordered them to make iron implements and weapons (Dah, Katari, Hiloi, Bortop). A section of them were appointed as Saikias and Hazarikas to look after the works. It was only during the time of Suhungmung that the guild of blacksmiths and its trade started in Assam (Ahom kingdom). There were three thousand blacksmiths during this period.}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত বিদ্ৰোহীসকলেও নিজৰ মাজৰ পৰা শইকীয়া বিষয়া নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom Buranji, with a Parallel English Translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |page=303 |url=https://archive.org/details/ahomburanjiwith00baru}}</ref> হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন'' গ্ৰন্থ অনুসৰি, [[সোণোৱাল কছাৰী]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজৰ পৰাও এসময়ত শইকীয়া বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |year=1997 |page=562 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863}}</ref> ==সাম্প্ৰতিক কালত ব্যৱহাৰ== কালক্ৰমত ''শইকীয়া'' পদটো এটা সামৰিক বা প্ৰশাসনিক বিষয়বাব হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱাৰ সলনি বংশানুক্ৰমিক উপাধি হিচাপে প্ৰচলিত হয়। আহোম ৰাজত্বকালত এই পদবী বিষয়াজনৰ জাতি, জনগোষ্ঠী বা ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে প্ৰদান কৰা হৈছিল। ফলস্বৰূপে এই বিষয়াসকলৰ উত্তৰসূৰীসকলে বৰ্তমান ইয়াক উপাধি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে। [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[ঠেঙাল কছাৰী]] আৰু [[কলিতা]] আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত এই উপাধিৰ প্ৰচলন আছে।<ref>{{cite book |last1=Kakoty |first1=Sanjeeb |title=Technology, Production And Social Formation In The Evolution Of The Ahom State |date=2003 |publisher=Regency Publications |isbn=9788187498735 |url=https://books.google.com/books?id=6DtuAAAAMAAJ&q=Technology,+Production+And+Social+Formation+In+The_Evolution_Of_The_Ahom_State |language=en}}</ref> বৰ্তমান অসমৰ হিন্দু আৰু মুছলমান উভয় ধৰ্মৰ লোকসকলে শইকীয়া উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে। ==শইকীয়া উপাধিৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি== * অঞ্জনা শইকীয়া—ক্ৰীড়াবিদ। * অংকুশ শইকীয়া—ঔপন্যাসিক, সম্পাদক আৰু প্ৰাক্তন সাংবাদিক। * [[অনুপম শইকীয়া]]—গণিতজ্ঞ। * বাণেশ্বৰ শইকীয়া—ভাৰতীয় বিপ্লৱী সাম্যবাদী দলৰ ৰাজনীতিবিদ। * [[ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া]]—পদাৰ্থবিজ্ঞানী, ঔপন্যাসিক আৰু চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * [[বিনয় কুমাৰ শইকীয়া]]—বিজ্ঞানী। * [[দেৱব্ৰত শইকীয়া]]—ৰাজনীতিবিদ। * [[দেৱজিৎ শইকীয়া]]—ভাৰতীয় অধিবক্তা, প্ৰাক্তন প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেটাৰ আৰু ক্ৰিকেট প্ৰশাসক। * [[দিলীপ শইকীয়া]]—ৰাজনীতিবিদ। * [[হেমপ্ৰভা শইকীয়া]]—ৰাজনীতিবিদ। * [[হিতেশ্বৰ শইকীয়া]]—ৰাজনীতিবিদ আৰু ১৯৮৩–১৯৮৫ তথা ১৯৯১–১৯৯৬ চনত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী। * [[কুলধৰ শইকীয়া]]। * মৃণাল শইকীয়া—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * [[নগেন শইকীয়া]]—লেখক। * [[নয়নমণি শইকীয়া]]—ক্ৰীড়াবিদ। * শৰৎ শইকীয়া—ৰাজনীতিবিদ। * [[য়াছমিন শইকীয়া]]—লেখিকা। ==লগতে চাওক== *[[বৰুৱা]] *[[বৰা (উপাধি)|বৰা]] *[[ফুকন]] *[[হাজৰিকা]] *[[চেতিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan |publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:উপাধি]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] ogzvu6bk1gzzcsuxj93rw96e4140f1h 0 37241 648166 379028 2026-10-27T14:09:50Z Ananya Taye 28065 648166 wikitext text/x-wiki {{আজিৰ দিনটো|9|08|221}} এইদিনত ঘটা কেইটামান উল্লেখযোগ্য ঘটনা- ==ঘটনাৱলী== * ৪৮ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব - [[জুলিয়াছ চিজাৰ|জুলিয়াছ চিজাৰে]] ফাৰচেলিয়াছ যুদ্ধত (ইংঃ Battle of Pharsalus) বিজয়ী হয়। <ref>[https://www.worldhistory.org/article/697/the-battle-of-pharsalus/ worldhistory.org]</ref> * ১৮১৯ - দক্ষিণ আমেৰিকাৰ উত্তৰ-পূৱত দেশ [[কলম্বিয়া]]ই পূৰ্ণ স্বাধীনতা লাভ কৰে। * ১৮৩০ - লুই ফিলিপছৃ-প্ৰথম ফ্ৰান্সৰ ৰজা ৰূপে অধিষ্ঠিত হয়। * ১৮৯৭ - পুণেৰ প্লেগ আয়ুক্ত ৰেণ্ডক হত্যাৰ অভিযোগত বিপ্লৱী দামোদৰ ৰানাডেক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। [[প্লেগ ৰোগ]] প্ৰতিৰোধৰ নামত ৰেণ্ডে স্থানীয় মহিলাসকলক নগ্ন কৰি পৰীক্ষা কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। * ১৮৯৮ - জাৰ্মানীৰ ৰুডলফ ডিজেলে ডিজেল ইঞ্জিনত পেটেণ্ট লাভ কৰে। * ১৯০০ - টেনিছৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰতিযোগিতা [[ডেভিছ কাপ]]ৰ প্ৰথম খেল বষ্টনত অনুষ্ঠিত হয়। * ১৯৪২ - মুম্বাইত অনুষ্ঠিত জাতীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ প্ৰস্তাৱ গৃহীত হয় আৰু ৯ আগষ্টৰ পৰা দেশজুৰি ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সূচনা হয় আৰু মহাত্মা গান্ধীসহ বহু কংগ্ৰেছ নেতা গ্ৰেপ্তাৰ হয়। * ১৯৪৫ - জাপানৰ [[নাগাছাকি]]ত আমেৰিকাৰ [[পাৰমাণৱিক বোমা]]ৰ বিষ্ফোৰণ হয়। আজি '''নাগাছাকি দিৱস'''। * ১৯৫০ - [[বিষ্ণুৰাম মেধি]]য়ে অসমৰ মুখ্য মন্ত্ৰী ৰূপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে। * ১৯৬৫ - সাৰ্বভৌম, গণতান্ত্ৰিক স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে [[ছিংগাপুৰ|ছিংগাপুৰে]] স্বীকৃতি লাভ কৰে। * ১৯৭১ - শান্তি, বন্ধুত্ব আৰু সহযোগিতাৰ অৰ্থে [[ভাৰত]] আৰু [[ছোভিয়েট ৰাছিয়া]]ৰ মাজত চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়। ==জন্ম== * ১৬৩১ - [[জন ড্ৰাইডেন]], ইংৰাজী সাহিত্যৰ কবি, নাট্যকাৰ আৰু সমালোচক। * ১৭৭৬ - [[আমেদিও এভ'গেড্ৰ']], ইটালীৰ ৰসায়ন বিজ্ঞানী, এভ'গেড্ৰ' সংখ্যা বা ধ্ৰুৱকৰ আৱিষ্কাৰক। (মৃঃ ৯জুলাই, ১৮৬৫) * ১৮১৯ - [[ৱিলিয়াম থমাছ গ্ৰীণ মৰ্টন]], অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰত এনেছথেচিয়া হিচাপে 'ইথাৰ' ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথম চিকৎসা বিজ্ঞানী। ( মৃঃ ১৫ জুলাই, ১৮৬৮) * ১৮৯২ - ডঃ শিয়ালি ৰামামৃত ৰংগনাথন, ভাৰতীয় গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞানৰ পুৰোধা । * ১৮৯৬ - [[জ্যা পিয়াজে]], শিশু-মনোবিজ্ঞানী আৰু দাৰ্শনিক। তেখেত নিৰ্মাণবাদ, জীনগত জ্ঞানতত্ত্ব, বৌদ্ধিক বিকাশৰ তত্ত্ব, বস্তু স্থায়িত্ব আৰু আত্মকেন্দ্ৰিকতা তত্ত্বৰ বাবে বিখ্য়াত। (মৃঃ ১৬ চেপ্তেম্বৰ, ১৯৮০) * ১৯৩৩ - [[মনোহৰ শ্যাম যোশী]], আধুনিক হিন্দী সাহিত্যৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গদ্য লেখক, ঔপন্যাসিক, সাংবাদিক। * ১৯৩৩ - [[তেৎছুকো কুৰ'য়ানাগি]], জাপানী অভিনেত্ৰী, ভয়ছ অভিনেত্ৰী, লেখিকা। * ১৯৬১ - ছাৰ জন ফিলিপ কী বা জন কী, নিউজিলেণ্ডৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী (২০০৮-২০১৬)। * ১৯৭০ - [[অঞ্জলি জয়]], হলিউডত অভিনয় কৰা ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, উল্লেখযোগ্য় কথাছবি - ''নাইট এট দা মিউজিয়াম: চিক্ৰেটছ অৱ টম্ব''। * ১৯৭৩ - [[হুইটনী হাষ্টন|হুইটনী এলিজাবেথ হাষ্টন]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিভাসম্পন্ন কণ্ঠশিল্পী, মঞ্চশিল্পী, প্ৰযোজক আৰু মডেল। * ১৯৭৫ - [[মহেশ বাবু]], টলিউডৰ জনপ্ৰিয় অভিনেতা। * ১৯৯১ - [[এলেক্সা ব্লিছ]] বা লেক্সী ক'ফমেন, ডব্লিউ ডব্লিউ ইৰ (ইংঃ WWE) মহিলা মল্লযুঁজাৰু। * ১৯৯১ - [[হংসিকা মোটৱানী]], টলিউডৰ জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী। * ১৯৯৩ - [[দীপা কৰ্মকাৰ]], ভাৰতীয় আৰ্টিষ্টিক বা শৈল্পিক জিমনাষ্ট। ==মৃত্যু == * ১৮৯৯ - [[ছাৰ এডৱাৰ্ড ফ্ৰেঙ্কলেণ্ড]], জৈৱ-ৰসায়নবিদ, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ যোজ্য়তাৰ সূত্ৰ আৰু পানী বিশ্লেষণৰ বাবে জনাজাত। (জঃ ১৮ জানুৱাৰী, ১৮২৫) * ১৯০৪ - [[ফ্ৰেইড্ৰিক ৰাটজেল]], জাৰ্মান ভূগোল বিজ্ঞানী, জীৱন্ত স্থানৰ ধাৰণা আৰু জিঅ'পলিটিক্সৰ বাবে জনাজাত। (জঃ ৩০ আগষ্ট, ১৮৪৪) * ১৯৪৯ - [[এডৱাৰ্ড লী থৰ্নডাইক]], শিক্ষা-মনোবিজ্ঞানী, সংযোগবাদ তত্বৰ (ইংঃ Connectionism) বাবে বিখ্য়াত। (মৃঃ ৩১ আগষ্ট, ১৮৭৪) * ১৯৬২ - [[হেৰমান হেস|হেৰমান কাৰ্ম হেস্]], জাৰ্মান কবি, ঔপন্যাসিক আৰু চিত্ৰকৰ। ১৯৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ সাহিত্যত ন'বেল বঁটা লাভ কৰে। * ১৯৬৯ - চি এফ প'ৱেল, নোবেল বিজয়ী পদাৰ্থ বিজ্ঞানী। * ১৯৭০ - ত্ৰৈলোক্য নাথ চক্ৰৱৰ্তী, ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। * ১৯৮০ - [[সৰস্বতী দেৱী (সঙ্গীত পৰিচালক)|সৰস্বতী দেৱী]], ভাৰতীয় সঙ্গীত পৰিচালক আৰু সুৰকাৰ। * ১৯৯১ - [[কমলা শইকীয়া]], অসমৰ প্ৰবীণ সাংবাদিক। * ২০১৬ - কালিখো পুল, অৰুণাচল প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী। ==দিৱস== *[[আন্তৰ্জাতিক আদিবাসী দিৱস]]। *[[নাগাছাকি দিৱস]]। * ৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা দিৱস (দক্ষিণ আফ্ৰিকা)। == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons|Category:9 August|৯ আগষ্ট}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/9 বিবিচি: এই দিনত ঘটা কেইটামান উল্লেখযোগ্য ঘটনা] ---- {{Months}} {{-}} [[শ্ৰেণী:আগষ্ট]] [[শ্ৰেণী:ইংৰাজী বৰ্ষপঞ্জীৰ দিন]] ==তথ্য়সূত্ৰ== 4g6bz2idbn2colh5yf1dpm9sc40exe2 0 38749 648113 647951 2026-10-27T12:00:45Z Ananya Taye 28065 648113 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 2to0xwuziut7nf70pdgy1gk5g4e1ti9 648243 648113 2026-10-27T23:30:07Z Ananya Taye 28065 648243 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''ক্ষত্ৰিয়'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বর্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] af05x1bdld3zhrpau5itzcrpoiw1usu 648244 648243 2026-10-27T23:34:03Z Ananya Taye 28065 648244 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''ক্ষত্ৰিয়'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 0lmnwdfnniced25vfnt4it7t6k0xzr8 648245 648244 2026-10-27T23:35:28Z Ananya Taye 28065 648245 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''ক্ষত্ৰিয়'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] j82643pigafdk7m6sioocmzwlzzmo7g 648246 648245 2026-10-27T23:44:26Z Ananya Taye 28065 /* নাম */ 648246 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] ahftqlgt3g7z8w9hfw2z5829pnaz21c 648247 648246 2026-10-27T23:47:47Z Ananya Taye 28065 /* নাম */ 648247 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] ohfi40chttz8ek8iiz7d9zgfvo3o4tr 0 41674 648135 574162 2026-10-27T13:10:44Z Ananya Taye 28065 648135 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group| |group=ৰাজবংশী |poptime= |region1 = {{hlist|{{flagcountry|India}}|{{flagcountry|Nepal}}|{{flagcountry|Bhutan}}}} বাংলাদেশ |rels= [[Image:Om symbol.svg|16px]] [[হিন্দু ধৰ্ম]] |langs= {{hlist|[[কোচ ৰাজবংশী ভাষা]]|[[ৰাজবংশী ভাষা (নেপাল)]]|[[অসমীয়া ভাষা]]|[[বাংলা ভাষা]]|[[নেপালী ভাষা]]}} |related= {{hlist|[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]|[[বাংলা]]|[[নেপালী]]}} }} '''ৰাজবংশী''' {{En|Rajbongshi|}} হৈছে এক [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয়]] আৰু [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ থলুৱা জনগোষ্ঠী।<ref>Roy, Hirokjeet (2014), "Politics of Janajatikaran: Koch Rajbanshis of Assam", Economic and Political Weekly, 49 </ref> বৰ্তমান [[নেপাল]]ৰ কিছু অঞ্চল; [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]], [[পশ্চিম বংগ]], [[মেঘালয়]] ৰাজ্য; [[বিহাৰ]]ৰ কিষাণগঞ্জ, [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰংপুৰ; আৰু [[ভূটান]]ৰ কিছু নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত ৰাজবংশীৰ লোক আছে।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=Ldw2lX7u-HsC&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Koche+people+Bhutan&source=bl&ots=8oE1F_mXI6&sig=6JwPo-F_TewPtysjN5FdvDIAClQ&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjEpeeulOLKAhVEjZQKHWbeDxwQ6AEIKzAD#v=onepage&q&f=false|title=A Time for Tea: Women, Labor, and Post/Colonial Politics on an Indian Plantation|page=58|author=Piya Chatterjee}}</ref> [[File:Koch Rajbongshi Traditional Costume.jpeg|thumb|কোচ–ৰাজবংশী নাৰীৰ পৰম্পৰাগত পোছাক [[পাটানি]]]] যদিও "কোচ" আৰু "ৰাজবংশী" পদ দুটা বৰ্তমান এটা আনটোৰ সলনি ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ''The Imperial Gazetteer of India''ৰ মতে, "যদিও [[কোচ]]সকলে নিজকে মুক্তমনে ৰাজবংশী বুলি কয়, প্ৰকৃততে দুয়োটা জনগোষ্ঠী সম্পূৰ্ণভাৱে দুটা ভিন্ন উৎসৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় (Bengal Census Report, 1901, part I, pp. 382-83 চাওক), কোচসকল মংগোলীয় উদ্ভৱ, আনহাতে ৰাজবংশীসকল দ্ৰাবিড় উদ্ভৱ জনজাতি যিয়ে সম্ভৱতঃ কোচ ৰজাসকল ক্ষমতালৈ অহাৰ আগৰেপৰাই ৰাজবংশী নাম পাইছিল। The Imperial Gazetteer of Indiaই ইয়াকো কৈছে যে: "[[কোচ]] জনজাতিসকল, বৰ্তমান দ্ৰাবিড়ৰ সৈতে সংমিশ্ৰিত হৈ গ’ল যদিও, পূৰ্বতে সম্পূৰ্ণ মংগোলীয় আছিল আৰু [[কছাৰী]], টিপ্ৰা ([[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]]), [[লালুং]], [[চুতীয়া]], আৰু [[গাৰো]]সকলৰ সৈতে ওচৰ সম্বন্ধথকা এটা ভাষা কৈছিল। ইয়াৰ উপৰি কোৱা হৈছে যে, "তলৰ জনগোষ্ঠীসমূহ সংখ্যাগত দিশত শক্তিশালী (১৯০১ৰ মতে) : [[কোচ]] (২০৯,০০০), [[ৰাজবংশী]] (১,২০০), [[কলিতা]] (২০৩,০০০), নদীয়াল (৮৪,০০০), যোগী (৭১,০০০), [[কেওঁট]] (৬৬,০০০), [[আহোম]] (১৫৩,০০০) আৰু [[চুতীয়া]] (৮৭,০০০)। "<ref>[https://archive.org/stream/cu31924071145522#page/n65/mode/1up/search/Chutiya 1901 census]</ref> যিকি নহওক, বৰ্তমান এই জনগোষ্ঠী দুটাক এটাৰপৰা আনটোক পৃথক কৰা অসম্ভৱপ্ৰায়। বৰ্তমান এই লোকসকল অসমৰ অধিকাংশ সমতলীয় জিলাত বহুলভাৱে বিয়পি পৰিছে। কামৰূপ আৰু গোৱালপাৰা জিলাত অধিক কোচ ৰাজবংশী লোক আছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে অসমত মুঠ ৪,৬০,৮৬৬ জন কোচ ৰাজবংশী লোক আছে।<ref>{{cite web|url=https://www.etvbharat.com/english/state/assam/koch-rajbongshi-community-of-assam-reiterate-demand-for-st-status-and-separate-state/na20220720183837881881804 |title=Koch-Rajbongshi Leaders Meet PM Modi, Reiterate Demand For ST Status, Separate State |date=২০ জুলাই ২০২২}}</ref> সাধাৰণতে কোচ (ৰাজবংশী)সকল হৈছে এটা প্ৰধান জনজাতীয় বৈশিষ্ট্য প্ৰায় লুপ্তহোৱা গোট। গেইটৰ মতে (১৯০৫) “অসমত প্ৰকৃততে, [[কছাৰী]], [[লালুং]], [[মিকিৰ]], আৰু অন্য জনজাতিৰপৰা [[হিন্দু]]লৈ পৰিৱৰ্তন হোৱা লোকসকল এই (কোচ শব্দটো) হিন্দু জাতিলৈ পৰিণত হৈছিল। এই পৰিৱৰ্তন কেতিয়া হৈছিল ক’ব পৰা নাযায়। সম্ভৱতঃ ১৫ শতাব্দীত, [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সময়তেই এই বৈষ্ণৱীকৰণ হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয় ==বসতি== কোচৰাজবংশীসকল তেওঁলোকৰ পুৰণা সাম্ৰাজ্য, কমতাপুৰ, কোচৰাজবংশী সাম্ৰাজ্য, কামৰূপ সাম্ৰাজ্যৰ সমগ্ৰ অসম, বৰ্তমান পশ্চিম বংগৰ সমগ্ৰ অঞ্চল, নেপাল আৰু বাংলাদেশত বাস কৰে। তেওঁলোক অসমৰ সংখ্যাগৰিষ্ট আৰু উত্তৰ বেংগলত তুলনামূলকভাৱে অধিক জনসংখ্যাৰ জনগোষ্ঠী। কোচৰাজবংশীসকল প্ৰকৃতিৰ একেবাৰে নিবিড়ভাৱে বাস কৰে। কোচৰাজবংশী পুৰুষসকল হাবিলৈ দলপাতি চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱাতো এটা পৰম্পৰা। তেওঁলোকে হাবিৰপৰা "চিকাৰ" ধৰি আনে আৰু কলপাতত প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ আৱশ্যক অনুসৰি ভাগ-বতৰা কৰে। এঘৰ পৰম্পৰাগত কোচলোকৰ বাৰীত কমপক্ষেও এজোপা আম গছ, এজোপা কঁঠাল গছ আৰু এখন সৰু পাচলিৰ বাগিছা আৰু মাছ পোহা এটা সৰু পুখুৰী থাকে। ==ভাষা== {{main|কোচ ভাষা|কোচ ৰাজবংশী ভাষা|ৰাজবংশী ভাষা (নেপাল)}} কিছুলোকে [[কোচ ভাষা]] কয়, যিটো [[বড়ো]]সকলৰ [[বড়ো ভাষা]]ৰ ওচৰ সম্বন্ধীয় একপ্ৰকাৰৰ [[চীন-তিব্বতীয় ভাষা|চীন-তিব্বতীয়]] ভাষা। বেছিভাগে ([[ভাৰত]]ৰ প্ৰায় পাঁচ নিযুত লোকে) কামতাপুৰী বা [[ৰংপুৰী ভাষা|ৰাজবংশী ভাষা]] কয়, যিটো এটা [[ভাৰত-আৰ্য ভাষা|ভাৰতীয় ভাষা]]। নেপালৰ ১,৩০,০০০তকৈ অধিক মানুহে ৰাজবংশী বা তাজপুৰী ভাষা কয়। বাংলাদেশৰ ৰংপুৰ জিলাৰ মানুহে ৰংপুৰী বা ৰাজবংশী কয়। কোচ ৰাজবংশী লোকসকল দ্বিভাষী হয়। নিজৰ ভাষাৰ উপৰি অঞ্চলভেদে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]] নাইবা [[ভোজপুৰী ভাষা]] কয়। ==সংস্কৃতি== সাংস্কৃতিক দিশত কোচ ৰাজবংশীসকল যথেষ্ট চহকী। তেওঁলোকৰ মাজত পূজা-পাতলত নৃত্য আৰু গীতৰ প্ৰচলন আছে। শংকৰী সংস্কৃতিৰো প্ৰচলন আছে। কোচ ৰাজবংশীসকলে জন্ম, মৃত্যু, বিয়াৰ নিজা আচাৰ-নীতি, মৰাৰ পাছত আত্মাৰ অস্তিত্বৰ বিশ্বাস, মৃতকৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা, নানা ঐন্দ্ৰজালিক ক্ৰিয়া, তন্ত্ৰ-মন্ত্ৰাদি বিশ্বাস, প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টি কৰোঁতাক মাতৃ হিচাপে পূজা, বট গছক পূজা, টোটেমৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা, জীৱ-জন্তুৰ পূজা, মানুহৰ ৰোগ-ব্যাধি আৰু বেয়া ঘটনাবোৰ অপশক্তি বা ভূত-প্ৰেতৰদ্বাৰাই ঘটে বুলি বিশ্বাস কৰে। নানা ধৰণৰ বাধা-নিষেধ বা অনুশাসন, খোৱা, বেষমা বা বিষুৱা, পুষুণা, কাতিগজা, হোলি, চড়ক পূজা, গাজন, মনসা, বিষহৰি, শীতলা, মাসান, কালী আদি পূজাবোৰত অৰ্ধ হিন্দু বা জনজাতীয় বৈশিষ্ট্য বিদ্যমান। ৰাজহুৱা কামত চাউল, কল, কলৰ গছ, নাৰিকল, তামোল-পাণ, পিঠাগুৰি আদিৰ ব্যৱহাৰ লক্ষণীয়। ধৰ্ম পালনৰ বেলিকা বৰ্ণ হিন্দূৰ দেৱ-দেৱীক পূজা-অৰ্চনা, ভক্তি শ্ৰদ্ধা কৰাৰ লগতে তেওঁলোকৰ নিজা বিধিৰে, বুঢ়া-বুঢ়ী, তিস্তাবুঢ়া, হুদুম পূজা, গ্ৰাম পূজা, ধামপূজা, মাশান, যখা, সোণাৰায়, কাতি, যায়টল আদি পূজা কৰে। ধৰ্মীয় সংস্কাৰৰ ভিতৰত আমাতি, যাত্ৰাপূজা, চড়ক পূজা, সত্য নাৰায়ণ, ত্ৰিনাথ পূজা আদি আছে। কোচ-ৰাজবংশীসকলৰ গীত-মাত সমূহ হ'ল: ভাওয়াইয়া গান, বিভিন্ন পূজাৰ গান, বাণ গান, কুশান গান, দোতোৰা গান, বিষহৰি পূজাৰ গান, মাৰৈ পূজাৰ গান, তুকখা গান, লাহাংকাৰী গান, নটুয়া, শাঙী ঢাকৰ গান, ডাকনাম, জাগ গান আদি। কোচ-ৰাজবংশীসকলৰ খাদ্য হ'ল ছেকা, পেল্কা, ভেল্কা, [[সিদল ভৰ্তা|সিদল]], সুটকা, টোপলাভাত আদি। কোচ-ৰাজবংশীসকলৰ সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত মহিলাসকলৰ পাটানী, বুকুনী, ফোতা, ছেউটা; আ-অলংকাৰৰ ভিতৰত হাতৰ মুঠাখাৰু, চুৰি, শাখা, বাজু; গলৰ সূৰ্যহাৰ, চন্দ্ৰহাৰ, সিক্কাহাৰ; কাণত মাকিৰি, অন্তি; নাকত নোলোক, ফুল; ভৰিত তোলা খাৰু, ফেলা খাৰু আদি উল্লেখযোগ্য। ==উৎসৱ== ===বিষুৱা=== [[বিষুৱা]] হৈছে কোচ ৰাজবংশীৰ জাতীয় উৎসৱ। চ’ত মাহৰ সংক্ৰান্তিৰপৰা এই উৎসৱ আৰম্ভ হয় আৰু ছয় ব’হাগলৈ চলে। সম্পূৰ্ণ সাতদিন ধৰি চলা বাবেই ইয়াৰ আন এটা নাম হ’ল সাত বিষুৱা। ===হুদুম দেওৰ পূজা=== [[হুদুম]] দেওৰ পূজা বা‌ [[হুদুম পূজা]] কোচ ৰাজবংশী সমাজৰ আন এক লোককৃষ্টি। যেতিয়া খৰাং হয় পথাৰে চিৰাল ফাট দিয়ে তেতিয়া বৰষুণ কামনা কৰি মহিলাসকলে সেই পূজাৰ আয়োজন কৰে। হুদুম পূজা মহিলাসকলৰ, পুৰুষসকলৰ অংশগ্ৰহণ নিষেধ। ===বাঁশ পূজা=== [[বাঁশ পূজা]] হ’ল কোচ ৰাজবংশীসকলৰ আন এক বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ লোক উৎসৱ। এই উৎসৱ চ’ত মাহৰ মদন চতুদৰ্শী তিথিৰদিনা পতা হয়। বাঁশ পূজাত মদন আৰু গোপালৰ প্ৰতীকৰূপে তিনিডাল বাঁহ চাফ-চিকুণ কৰি প্ৰথমডালত বগা কাপোৰ আৰু দ্বিতীয় ডালত ৰঙা কাপোৰ মেৰিয়াই, বাঁহ দুডালৰ আগলিত দুটা চোঁৱাৰ বান্ধি ওচৰা-উচৰিকৈ পোতা হয়। ===কাৰ্তিকা পূজা=== [[কাৰ্তিকা পূজা]] বা [[কাতিকা পূজা]] কোচ ৰাজবংশীসকলৰ অন্যতম লোক উৎসৱ। এই উৎসৱ কাতি মাহত অনুষ্ঠিত হয়। কাৰ্তিকা পূজাও মহিলাসকলৰ পূজা আৰু পূজাত পুৰুষৰ প্ৰৱেশ নিষেধ। ===আগ আনা=== [[আগ আনা]] কোচ ৰাজবংশী সমাজৰ কৃষিৰ লগত জড়িত থকা উৎসৱ। এই আগ আনাৰপৰাই পথাৰৰ সোণগুটি ঘৰলৈ অনাৰ পৰ্ব আৰম্ভ হয়। এই উৎসৱ আঘোণ মাহৰ ভাল দিন-বাৰ এটা চাই পতা হয়। ===লাখোল ঠাকুৰ পূজা=== [[লাখোল ঠাকুৰ পূজা]] কোচ ৰাজবংশী সমাজৰ আন এক উল্লেখনীয়া লোক কৃষ্টি। লাখোল ঠাকুৰ হ’ল গৰখীয়াসকলৰ ৰজা। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *[[অম্বিকাচৰণ চৌধুৰী]] *[[উপেন্দ্ৰনাথ বৰ্মন]] *[[পঞ্চানন বৰ্মা]] *[[পাৰ্বতী বৰুৱা]] *[[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]] *[[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] *[[শৰৎ চন্দ্ৰ সিংহ]] *[[স্বপ্না বৰ্মন]] ==আৰু চাওক== *[[ৰাজবংশী বিয়াগীত]] *[[পাটানি]] ===বাহ্যিক সংযোগ=== * [https://education.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99599a-9f09be99c9ac9829b69c0-9b2995-9b89829b89cd9959c39a49bf9a4-98f9ad9c19ae9c19959bf?lgn=as কোচ ৰাজবংশী লোক-সংস্কৃতিত এভূমুকি] *[https://karabisingha.wordpress.com/%E0%A6%95%E0%A7%8B%E0%A6%9A%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%AC%E0%A6%82%E0%A6%B6%E0%A7%80-%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A6%97%E0%A7%8B%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%AE%E0%A6%B9%E0%A6%BF/#:~:text=%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%AC%E0%A6%82%E0%A6%B6%E0%A7%80%20%E0%A6%B8%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A5%A4%20%E0%A6%86%2D%E0%A6%85%E0%A6%B2%E0%A6%82%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%8B%20%E0%A6%B9%E0%A7%88%E0%A6%9B%E0%A7%87%20%E0%A6%8F%E0%A6%9F%E0%A6%BE%20%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%BF%20%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A6%97%E0%A7%8B%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A7%80%E0%A7%B0%20%E0%A6%B8%E0%A6%AD%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%A4%E0%A6%BE%20%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A7%B0%20%E0%A6%85%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AF%20%E0%A6%8F%E0%A6%95%20%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%A8%E0%A5%A4%20%E0%A6%86 কোচৰাজবংশী মহিলাৰ সাজপাৰ আৰু অলংকাৰ] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] 5nblm02lkjzutsat5wuj3r7km4n14g3 0 41695 648145 571963 2026-10-27T13:30:06Z Ananya Taye 28065 648145 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=কোচ |nativename= |states=[[ভাৰত]] আৰু [[বাংলাদেশ]] |speakers2=ca. 35,000 |date=২০০৬ সমীক্ষা survey–২০০৭ |ref=e18 |familycolor=তিব্বত-বৰ্মা |fam2=[[Sal languages|ব্ৰহ্মপুত্ৰান]] |fam3=[[Bodo–Koch languages|বড়ো–কোচ]] |fam4=[[Koch languages|কোচ]] |iso3=kdq |glotto=koch1250 |glottorefname=Koch }} '''কোচ''' {{En|Koch language}} হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ লোক]]সকলে কোৱা এটা তিব্বত-বৰ্মী ভাষা। ভাৰতৰ কোচসকলে মেঘালয়, অসম আৰু উত্তৰ বংগৰ কিছুমান অঞ্চলত তথা বাংলাদেশৰ কোচসকলে বৃহত্তৰ মৈমনসিং জিলাৰ শ্বেৰপুৰ, নেত্ৰকোনা, কিশোৰগঞ্জ, গাজীপুৰ আৰু বৰেন্দ্ৰ অঞ্চলৰ পাবনা, বগৰা, ৰাজশাহী, মালদাহ, ৰংপুৰ, দিনাজপুৰ, জয়পুৰহাট আৰু নাওগাঁও জিলাত বাস কৰে। কোচসকলৰ নিজস্ব ভাষা আছে যদিও নিজস্ব বৰ্ণমালা নাই। এই ভাষাটোৰ প্ৰচলন এতিয়া প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি। ==ভৌগোলিক বিতৰণ== তলৰ অঞ্চলসমুহত কোচ ভাষা কোৱা হয়: *পশ্চিম গাৰো পাহাৰ জিলা, [[মেঘালয়]] *[[Goalpara district|গোৱালপাৰা]] আৰু [[নগাঁও জিলা]], [[অসম]] *[[ত্ৰিপুৰা]] *[[পশ্চিম বংগ]] *[[বিহাৰ]] ==তথ্য সূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাষা]] [[শ্ৰেণী: ভাৰতৰ ভাষা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ভাষা]] tr9k6ypykkoksplddvsdinaedv9g5ax 2 43099 648167 647372 2026-10-27T14:18:28Z Kandarpajit Kallol 6257 648167 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৭৮৬+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১৫]=৩০০১) * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ'''] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট'''] {{div col end}} *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,<br/> 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। <br/>''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,<br/> ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]] [[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌<br/> প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card<br/> 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card<br/> 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' [[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]] * Hindi Usergroup-ৰ তৰফৰ পৰা ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card<br/> ₹ 2000/- ([[২৭ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])'' ---- ==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ== *[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬) ---- ==মনৰ কথা== *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])'' ---- [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] gcwegnpiq3kwwe9p26rpkb5jbpd6yuz 648168 648167 2026-10-27T14:19:31Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ */ 648168 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৭৮৬+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১৫]=৩০০১) * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ'''] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট'''] {{div col end}} *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,<br/> 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। <br/>''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,<br/> ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]] [[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌<br/> প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card<br/> 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card<br/> 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' [[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]] * Hindi Usergroup-ৰ তৰফৰ পৰা<br/> ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card ₹ 2000/-<br/> ([[২৭ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])'' ---- ==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ== *[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬) ---- ==মনৰ কথা== *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])'' ---- [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] 21u7eb3m8np5qu4p14i2o54vgf0amw1 648191 648168 2026-10-27T17:10:15Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648191 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৭৮৮+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১৫]=৩০০৩) * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ'''] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট'''] {{div col end}} *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,<br/> 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। <br/>''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,<br/> ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]] [[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌<br/> প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card<br/> 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card<br/> 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' [[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]] * Hindi Usergroup-ৰ তৰফৰ পৰা<br/> ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card ₹ 2000/-<br/> ([[২৭ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])'' ---- ==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ== *[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬) ---- ==মনৰ কথা== *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])'' ---- [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] r5wd51ub19pixyiw6h3lw2c94i3gt2f 0 45280 648153 620826 2026-10-27T13:43:28Z Ananya Taye 28065 648153 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} '''বড়ো-কছাৰী''' হৈছে [[অসম]]ৰ [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়াল]]ৰ "বড়ো-গাৰো" ভাষা কোৱা কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীক সামগ্ৰিকভাৱে বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাম। পূৰ্বতে এই জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত যথেষ্ট ভাষিক পাৰ্থক্য আছিল যদিও বৰ্তমান তেওঁলোকৰ মাজত [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু [[বড়ো ভাষা]] কোৱা লোকৰ সংখ্যাই অধিক। ==উৎপত্তি== 'বড়ো' নামটো [[অসম]]ৰ [[মেচ জনগোষ্ঠী|মেচ]] তথা কছাৰী ভাষিক গোষ্ঠীটোক সামগ্ৰিকভাৱে বুজাবলৈ পোন প্ৰথমে ব্যৱহাৰ কৰিছিল B H Hodgson-এ। অসমৰ পশ্চিমে বাস কৰা মেচ জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক ব'ৰ' নামেৰে জনা গৈছিল। কালক্ৰমত অসমলৈ আহি থিতাপি লোৱা এই মেচ সকলকে তেওঁ [[বড়ো]] (Bodo) নামেৰে অভিহিত কৰে। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ব্ৰহ্ম বা বাৰ্মী জনগোষ্ঠীৰ ঠাল এটা তিব্বতত সোমাই তাত তিষ্ঠিব নোৱাৰি দাৰ্জিলিঙৰ ঘন অৰণ্যত সোমাইহি আৰু তাতে কিছুদিন থাকি দুটা গোটত বিভক্ত হৈ এটা নামনিৰ মেচি নদীৰ পাৰত থাকিবলৈ লয় আৰু আনটো ওপৰলৈ পাহাৰৰ ফালে গুছি যায়। মেচি নদীৰ পাৰত বাস কৰা সকল পিছত মেচ নামেৰে আৰু নেপালৰ ফালে গুছি যোৱা গোটটো [[লিম্বু]] নামেৰে জনাজাত হয়। এই মেচ সকলেই লাহে লাহে বিস্তাৰ হৈ [[অসম]], [[ত্ৰিপুৰা]], উত্তৰ-বংগ আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ অঞ্চলবিশেষে বিয়পি পৰে আৰু অসমত তেওঁলোক বড়ো নামে জনাজাত হৈ পৰে। অসমৰ পূব অঞ্চলৰ হিন্দু অধিবাসী সকলে এই ব'ৰ' তথা মেচ সকলক কছাৰী নাম দিয়ে। Grierson-এ উল্লেখ কৰা মতে, কছাৰী নামটো প্ৰথমতে উত্তৰ কাছাৰত বসবাস কৰা ডিমাচা সকলৰ মাজতে আৱদ্ধ আছিল। কালৰ সোঁতত এই নামে আন আন ঠাইত থকা একে মূলৰ ব'ৰ' তথা মেচ সকলক সাঙুৰি লোৱাত বড়ো-কছাৰী নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। মেচ তথা ব'ৰ' সকলৰ ভাষাৰ লগতে [[ৰাভা]], [[লালুং]], [[ডিমাচা]], [[গাৰো]], [[তিপুৰা]] আৰু [[চুতীয়া]] এই তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠা গোষ্ঠীটোকে Hodgson-এ ১৮৪৭ চনত বড়ো নামেৰে নামাংকিত কৰে। ==শ্ৰেণীকৰণ== ১৮৮১ চনৰ পিয়ল অনুসৰি, বড়ো-মেচ, দেউৰী, ডিমাচা, ঢিমাল, গাৰো, হাজং, কোচ, লালুং(তিৱা), মেচ, মৰান, মটক, ফুলগৰিয়া, চুতীয়া, ৰাভা, সোনোৱাল, শৰণীয়া, সোলেমিয়া ঠেঙ্গাল আৰু তিপ্ৰাচা- এই সকলো জনগোষ্ঠীকে কছাৰী বুলি শ্ৰেণীভূক্ত কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== * https://books.google.co.in/books?id=3-4CAAAAMAAJ&q=Charu+Chandra+Sanyal&dq=Charu+Chandra+Sanyal&redir_esc=y * http://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=3-2&pages=540#page/1/mode/1up * https://books.google.co.in/books?id=mLlH-ug25o8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=true [[শ্ৰেণী:অসমৰ খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:বড়ো জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:কছাৰী জনগোষ্ঠী]] kqybti551v9737n83ed779an4yf47uy 0 45352 648187 632589 2026-10-27T16:18:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648187 wikitext text/x-wiki [[File:Global Multihazard Proportional Economic Loss Risk Deciles (5457317101).jpg|thumb|right|300x300px|ঘূৰ্ণীবতাহ, খৰাং, ভূমিকম্প, বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু আগ্নেয়গিৰি উদ্গিৰণৰ দৰে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত বিশ্বব্যাপী বহু বিপদৰ আনুপাতিক অৰ্থনৈতিক ক্ষতি]] '''প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ''' ({{lang-en|Natural Disaster}}) হৈছে পৃথিৱীৰ [[পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডল|বায়ুমণ্ডল]], [[জলমণ্ডল]], জীৱমণ্ডল বা ভূমণ্ডলৰ ভয়াৱহ বতৰ বা প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত হোৱা এক বিপৰ্যয়জনক পৰিঘটনা। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ কিছুমান উদাহৰণ হ’ল: [[বানপানী]], ঘূৰ্ণীবতাহ, টৰ্ণেডো, [[ভূমিকম্প]], আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণ, [[ছুনামি]], [[বনজুই]], শিলাবৃষ্টি, খৰাং, বজ্ৰপাত, ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহ।<ref name=":3">{{Cite web |title=Natural Hazards {{!}} National Risk Index |url=https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards |access-date=2022-06-08 |website=hazards.fema.gov |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629055012/https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards |archivedate=2022-06-29 |deadurl=yes}}</ref> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত মানুহৰ লগতে আন বেলেগ প্ৰাণীৰো জীৱন হেৰুৱাব পাৰে বা সম্পত্তিৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে, আৰু সাধাৰণতে ইয়াৰ পিছত কিছু অৰ্থনৈতিক ক্ষতিৰ সৃষ্টি হয়। ক্ষতিৰ ভয়াৱহতা প্ৰভাৱিত জনসংখ্যাৰ স্থিতিস্থাপকতা আৰু উপলব্ধ আন্তঃগাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref>{{cite book| author=G. Bankoff, G. Frerks, D. Hilhorst (''eds.'')| year=2003| title=Mapping Vulnerability: Disasters, Development and People| publisher=Routledge| isbn= 1-85383-964-7}}{{page needed|date=December 2020}}</ref> পণ্ডিতসকলে কৈ আহিছে যে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ শব্দটো অনুপযুক্ত আৰু ইয়াক পৰিত্যাগ কৰা উচিত। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে দুৰ্যোগৰ সহজ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যাব, লগতে বিপদৰ শ্ৰেণী (বা প্ৰকাৰ)ও নিৰ্দিষ্ট কৰিব পৰা যাব।<ref name=":4" /><ref>Cannon, Terry. (1994). [https://www.researchgate.net/publication/248360551_Vulnerability_Analysis_and_The_Explanation_Of_'Natural'_Disasters Vulnerability Analysis and The Explanation Of 'Natural' Disasters]. Disasters, Development and Environment.</ref><ref name=":2" /> দুৰ্যোগ হ’ল কোনো দুৰ্বল সম্প্ৰদায়ক প্ৰভাৱিত কৰা প্ৰাকৃতিক বা মানৱসৃষ্ট বিপদ। দুৰ্বল সমাজ এখনৰ উন্মোচনৰ লগতে বিপদৰ সংমিশ্ৰণেই দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি কৰে। আধুনিক যুগত প্ৰাকৃতিক, মানৱসৃষ্ট আৰু মানৱ ত্বৰান্বিত দুৰ্যোগৰ মাজৰ বিভাজন অংকন কৰাটো যথেষ্ট কঠিন।<ref name=":1">{{cite web | title=Why natural disasters aren't all that natural | website=openDemocracy | date=2020-11-26 | url=https://www.opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural/ | access-date=2020-12-29 | archive-date=2020-11-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201129131113/https://www.opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gould |first1=Kevin A. |last2=Garcia |first2=M. Magdalena |last3=Remes |first3=Jacob A.C. |title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile |journal=Journal of Political Ecology |date=1 December 2016 |volume=23 |issue=1 |pages=93 |doi=10.2458/v23i1.20181 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web | last=Smith | first=Neil | title=There's No Such Thing as a Natural Disaster | website=Items | date=2006-06-11 | url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ | access-date=2020-12-29 | archive-date=2021-01-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ | url-status=live }}</ref> মানৱ পছন্দ আৰু স্থাপত্য,<ref>{{cite book |last1=Coburn |first1=Andrew W. |last2=Spence |first2=Robin JS |last3=Pomonis |first3=Antonios |chapter=Factors determining human casualty levels in earthquakes: mortality prediction in building collapse |pages=5989–5994 |chapter-url=https://www.iitk.ac.in/nicee/wcee/article/10_vol10_5989.pdf |title=Proceedings of the tenth world conference on earthquake engineering |volume=10 |year=1992 |isbn=978-90-5410-060-7 |access-date=2020-12-29 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112013312/http://www.iitk.ac.in/nicee/wcee/article/10_vol10_5989.pdf |url-status=live }}</ref> অগ্নি,<ref>{{cite web | title=Wildfire Causes and Evaluations (U.S. National Park Service) | website=NPS.gov Homepage (U.S. National Park Service) | date=2018-11-27 | url=https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | access-date=2020-12-29 | archive-date=2021-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210101030717/https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite web | last=DeWeerdt | first=Sarah | title=Humans cause 96% of wildfires that threaten homes in the U.S. | website=Anthropocene | date=2020-09-15 | url=https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | access-date=2020-12-29 | archive-date=2020-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201210055715/https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | url-status=live }}</ref> সম্পদ ব্যৱস্থাপনা<ref name="auto"/><ref>{{cite journal |last1=Smil |first1=Vaclav |title=China's great famine: 40 years later |journal=BMJ |date=18 December 1999 |volume=319 |issue=7225 |pages=1619–1621 |doi=10.1136/bmj.319.7225.1619 |pmid=10600969 |pmc=1127087 }}</ref> আৰু [[গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি|জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ]]<ref>{{cite book |last1=McGuire |first1=Bill |title=Waking the Giant: How a changing climate triggers earthquakes, tsunamis, and volcanoes |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-959226-5 |url=https://1lib.eu/book/2583950/77162a |access-date=2020-12-29 |archive-date=2022-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418223658/http://ww25.1lib.eu/book/2583950/77162a?subid1=20220419-0836-58aa-a5d2-62fa1ec4a512 |url-status=live |archivedate=2022-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220418223658/http://ww25.1lib.eu/book/2583950/77162a?subid1=20220419-0836-58aa-a5d2-62fa1ec4a512 }}{{page needed|date=December 2020}}</ref> দৰে কাৰ্য্যকলাপে সম্ভাৱ্যভাৱে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি কৰাত ভূমিকা পালন কৰে। আচলতে ''প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ'' শব্দটোক ইতিমধ্যে ১৯৭৬ চনত ভুল নাম বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name=":2" /> অপৰ্যাপ্ত নিৰ্মাণ নীতি, মানুহৰ প্ৰান্তীয়কৰণ, বৈষম্য, সম্পদৰ অতিমাত্ৰা শোষণ, চৰম নগৰীয়া বিস্তাৰ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু বেছি ভয়াৱহ হ’ব পাৰে।<ref name=":1" /> বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ দ্ৰুত বৃদ্ধি আৰু প্ৰায়ে বিপজ্জনক পৰিৱেশত ইয়াৰ একাগ্ৰতা বৃদ্ধিয়ে দুৰ্যোগৰ কম্পাঙ্ক আৰু ভয়াৱহতা দুয়োটাকে বৃদ্ধি কৰিছে। চৰম জলবায়ু (যেনে ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ) আৰু অস্থিৰ ভূ-ৰূপ, বনাঞ্চল ধ্বংস, অপৰিকল্পিত বৃদ্ধিৰ প্ৰসাৰ আৰু অভিযন্তাহীন নিৰ্মাণে দুৰ্যোগ প্ৰৱণ প্ৰাকৃতিক স্থানৰ সৈতে জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ অধিক দুৰ্বল সংযোগস্থলৰ সৃষ্টি কৰে। দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ দ্বাৰা ভোগা উন্নয়নশীল দেশসমূহত প্ৰায়ে দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধ আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে অপৰ্যাপ্ত সমৰ্থনৰ সৈতে অকাৰ্যকৰী যোগাযোগ ব্যৱস্থা থাকে।<ref>{{Citation |last=Zorn |first=Matija |title=Natural Disasters and Less Developed Countries |date=2018 |url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-59002-8_4 |work=Nature, Tourism and Ethnicity as Drivers of (De)Marginalization: Insights to Marginality from Perspective of Sustainability and Development |series=Perspectives on Geographical Marginality |volume=3 |pages=59–78 |editor-last=Pelc |editor-first=Stanko |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-59002-8_4 |isbn=978-3-319-59002-8 |access-date=2022-06-08 |editor2-last=Koderman |editor2-first=Miha}}</ref> দুৰ্বল জনসংখ্যা নথকা অঞ্চলত যদি কোনো প্ৰতিকূল পৰিঘটনা সংঘটিত হয় তেন্তে দুৰ্যোগৰ স্তৰলৈ উঠি নাযায়।<ref>{{cite book| author=D. Alexander| year=2002| title=Principles of Emergency planning and Management| publisher=Harpended: Terra publishing| isbn= 1-903544-10-6}}</ref><ref>{{cite book|author1=B. Wisner |author2=P. Blaikie |author3=T. Cannon |author4=I. Davis |name-list-style=amp | year=2004| title=At Risk – Natural hazards, people's vulnerability and disasters|url=https://archive.org/details/atrisknaturalhaz0000unse_u1a0 | publisher=Wiltshire: Routledge| isbn= 0-415-25216-4}}{{page needed|date=December 2020}}</ref> এবাৰ দুৰ্বল জনসংখ্যাই দুৰ্যোগৰ সন্মুখীন হ’লে সম্প্ৰদায়টোক মেৰামতি কৰিবলৈ বহু বছৰ সময় লাগিব পাৰে আৰু সেই মেৰামতিৰ সময়ছোৱাই অধিক দুৰ্বলতাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ বিপৰ্যয়জনক পৰিণতিই ক্ষতিগ্ৰস্ত সম্প্ৰদায়ৰ মানসিক স্বাস্থ্যতো প্ৰভাৱ পেলায়, যাৰ ফলত প্ৰায়ে আঘাতৰ পিছৰ লক্ষণ দেখা দিয়ে। এই বৃদ্ধি পোৱা আৱেগিক অভিজ্ঞতাসমূহক সামূহিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ জৰিয়তে সমৰ্থন কৰিব পাৰি, যাৰ ফলত স্থিতিস্থাপকতা আৰু সম্প্ৰদায়ৰ সংযোগ বৃদ্ধি পায়।<ref>{{cite journal|last1=Kieft|first1=J.|last2=Bendell|first2=J|year=2021|title=The responsibility of communicating difficult truths about climate influenced societal disruption and collapse: an introduction to psychological research|url=https://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/5950|journal=Institute for Leadership and Sustainability (IFLAS) Occasional Papers|volume=7|pages=1–39|access-date=2021-04-03|archive-date=2021-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310074519/https://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/5950/|url-status=live}}</ref> {{TOC limit|3}} == পৰিভাষা == প্ৰাকৃতিক [[বিপদ]]ৰ পৰিঘটনাৰ পিছত কোনো সমাজ বা সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা অতি ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱক প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ বোলে। "[[দুৰ্যোগ]]" শব্দটোৰ সংজ্ঞা এনেধৰণৰ: "দুৰ্যোগ হ’ল নিজৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি মোকাবিলা কৰাৰ ক্ষমতা অতিক্ৰম কৰা সম্প্ৰদায়ৰ কাৰ্য্যকলাপত গুৰুতৰ ব্যাঘাত। প্ৰাকৃতিক, মানৱসৃষ্ট আৰু প্ৰযুক্তিগত বিপদৰ লগতে বিভিন্ন কাৰকে কোনো সম্প্ৰদায়ৰ উন্মোচন আৰু দুৰ্বলতাক প্ৰভাৱিত কৰি দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।" <ref>{{Cite web |title=What is a disaster? |url=https://www.ifrc.org/our-work/disasters-climate-and-crises/what-disaster |access-date=2023-05-24 |website=www.ifrc.org – IFRC|language=en}}</ref> আমেৰিকাৰ ফেডাৰেল ইমাৰ্জেন্সি মেনেজমেণ্ট এজেন্সীয়ে (ফেমা) প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু প্ৰাকৃতিক বিপদৰ মাজৰ সম্পৰ্ক তলত দিয়া ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিছে: "প্ৰাকৃতিক বিপদ আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ মাজত সম্পৰ্ক আছে যদিও একে নহয়। প্ৰাকৃতিক বিপদ হ'ল কোনো এটা পৰিঘটনাৰ ভাবুকি যিয়ে সম্ভৱতঃ নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ হ'ল প্ৰাকৃতিক বিপদৰ প্ৰকৃত সংঘটনৰ পিছত হোৱা নেতিবাচক প্ৰভাৱ এটা সম্প্ৰদায়ৰ যথেষ্ট ক্ষতি কৰে।" <ref name=":3" /> প্ৰাকৃতিক বিপদ আৰু দুৰ্যোগৰ মাজৰ পাৰ্থক্যৰ উদাহৰণ হ’ল [[ভূমিকম্প]] হৈছে সেই বিপদ যিয়ে ১৯০৬ চনৰ ছান ফ্ৰান্সিস্কো ভূমিকম্পৰ দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ''প্ৰাকৃতিক বিপদ''<ref>{{cite book|last1=Organization of American States, Department of Regional Development|last2=Organization of American States, Natural Hazards Project|last3=United States Agency for International Development, Office of Foreign Disaster Assistance|title=Disaster, planning and development: managing natural hazards to reduce loss|date=1990|publisher=Organization of American States|location=Washington, D.C.|url=http://www.oas.org/dsd/publications/Unit/oea54e/oea54e.pdf|access-date=21 July 2014}}</ref> হৈছে এনে এক প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা যিয়ে [[মানুহ]] আৰু অন্যান্য [[প্ৰাণী]], বা [[প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ|পৰিৱেশৰ]] ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। প্ৰাকৃতিক বিপদৰ পৰিঘটনাক দুটা বহল ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি: ভূ-ভৌতিক আৰু [[জীৱবিজ্ঞান|জৈৱিক]]।<ref>{{cite book|last1=Burton|first1=I.|title=The environment as hazard|url=https://archive.org/details/environmentashaz0000burt_k0b9|last2=Kates|first2=R.W.|last3=White|first3=G.F.|date=1993|publisher=[[Guilford Press]]|isbn=978-0898621594}}</ref> প্ৰাকৃতিক বিপদসমূহ মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা উত্তেজিত বা প্ৰভাৱিত হ’ব পাৰে, যেনে- ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন, নিষ্কাশন আৰু নিৰ্মাণ।<ref>{{Cite journal |last1=Gill |first1=Joel C. |last2=Malamud |first2=Bruce D. |date=2017-03-01 |title=Anthropogenic processes, natural hazards, and interactions in a multi-hazard framework |journal=Earth-Science Reviews |volume=166 |pages=246–269 |bibcode=2017ESRv..166..246G |doi=10.1016/j.earscirev.2017.01.002 |doi-access=free}}</ref> ফেমাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিপদ সূচকাংকত ১৮টা প্ৰাকৃতিক বিপদ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে: হিমস্খলন, উপকূলীয় বানপানী, শীতল ঢৌ, খৰাং, [[ভূমিকম্প]], শিলাবৃষ্টি, গৰমৰ ঢৌ, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ঘূৰ্ণীবতাহ, বৰফৰ ধুমুহা, ভূমিস্খলন, বিজুলী, নদীৰ বানপানী, প্ৰচণ্ড বতাহ, টৰ্নেডো, [[ছুনামি]], আগ্নেয়গিৰিৰ কাৰ্যকলাপ, বন্য অগ্নি, শীতকালীন বতৰ।<ref name=":3" /> ইয়াৰ উপৰিও টৰ্নেডো আৰু ধূলিৰ ধুমুহাও দেখা যায়। === সমালোচনা === ''প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ'' শব্দটোক ইতিমধ্যে ১৯৭৬ চনত ভুল নামকৰণ বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=":2" /> দুৰ্যোগ হৈছে কোনো দুৰ্বল সম্প্ৰদায়ক প্ৰভাৱিত কৰা প্ৰাকৃতিক বিপদৰ ফল। কিন্তু দুৰ্যোগৰ পৰা হাত সাৰিব পাৰি। ভূমিকম্প, খৰাং, বানপানী, ধুমুহা আৰু অন্যান্য পৰিঘটনাই মানুহৰ কৰ্ম আৰু নিষ্ক্ৰিয়তাৰ বাবে দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি কৰে। ভূমি আৰু নীতিৰ পৰিকল্পনা আৰু নিয়ন্ত্ৰণমুক্তকৰণে আৰু বেয়া পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ইয়াৰ লগত প্ৰায়ে উন্নয়নমূলক কাৰ্য্যকলাপ জড়িত হৈ থাকে যিয়ে দুৰ্যোগৰ আশংকাক আওকাণ কৰে বা হ্ৰাস কৰাত ব্যৰ্থ হয়। উন্নয়নৰ ব্যৰ্থতাৰ ফলত দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি হ’লেও দুৰ্যোগৰ বাবে কেৱল প্ৰকৃতিক দোষাৰোপ কৰা হয়। সমাজসমূহে প্ৰস্তুতি চলাব নোৱাৰাৰ ফলতো দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি হয়। এনে বিফলতাৰ উদাহৰণ হ’ল অপৰ্যাপ্ত নিৰ্মাণ নীতি, মানুহৰ প্ৰান্তীয়কৰণ, বৈষম্য, সম্পদৰ অতিমাত্ৰা শোষণ, চৰম নগৰীয়া বিস্তাৰ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন।<ref name=":2">{{Cite web |title=Why natural disasters aren't all that natural |url=https://www.preventionweb.net/news/why-natural-disasters-arent-all-natural |access-date=2022-06-06 |website=www.preventionweb.net |date=14 September 2017 |language=en}}</ref> দুৰ্যোগক কেৱল প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিলে দুৰ্যোগৰ কাৰণসমূহ বুজিবলৈ আৰু দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাস, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা, ক্ষতিপূৰণ, বীমা আৰু দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক আৰু আৰ্থিক দায়িত্ব বিতৰণৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুতৰ প্ৰভাৱ পৰে।<ref>{{Cite web |title=Time to say goodbye to "natural" disasters |url=https://www.preventionweb.net/blog/time-say-goodbye-natural-disasters |access-date=2022-06-06 |website=www.preventionweb.net |language=en}}</ref> দুৰ্যোগৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ ''প্ৰাকৃতিক'' ব্যৱহাৰ কৰিলে মানুহক বিপথে পৰিচালিত কৰা হয় যে ইয়াৰ বিধ্বংসী ফলাফল অনিবাৰ্য, আমাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰত আৰু ই কেৱল এটা প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াৰ অংশ। বিপদ (ভূমিকম্প, হাৰিকেন, মহামাৰী, খৰাং ইত্যাদি) অনিবাৰ্য, কিন্তু ইয়াৰ দ্বাৰা সমাজত যি প্ৰভাৱ পৰে সেয়া নহয়। এইদৰে ''প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ'' শব্দটো অনুপযুক্ত আৰু ইয়াক সৰল শব্দ ''দুৰ্যোগ''ৰ সপক্ষে পৰিত্যাগ কৰা উচিত, লগতে বিপদৰ শ্ৰেণী (বা প্ৰকাৰ)ও নিৰ্দিষ্ট কৰা উচিত।<ref name=":4">Kevin Blanchard [https://www.preventionweb.net/blog/nonaturaldisasters-changing-discourse-disaster-reporting #NoNaturalDisasters – Changing the discourse of natural disaster reporting] (16 November 2018)</ref> == স্কেল == {{main|মৃতকৰ সংখ্যা অনুসৰি প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ তালিকা|প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ আশংকা অনুসৰি দেশৰ তালিকা}} [[File:Number-of-natural-disaster-events-Our World In Data.png|thumb|লিপিবদ্ধ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সংখ্যা (১৯০০–২০২২)]] ফেমাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিপদ সূচকাংকত অন্তৰ্ভুক্ত ১৮টা প্ৰাকৃতিক বিপদৰ কিছুমানৰ এতিয়া জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ বাবে সংঘটিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা অধিক, আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা অধিক।<ref name=":3" /> গৰমৰ ঢৌ, খৰাং, বনজুই আৰু উপকূলীয় বানপানীৰ ক্ষেত্ৰত এই কথা প্ৰযোজ্য।<ref>IPCC, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_SummaryForPolicymakers.pdf Summary for Policymakers] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, M. Tignor, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem (eds.)]. In: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press: Cambridge and New York, pp. 3–33, {{doi|10.1017/9781009325844.001}}.</ref>{{rp|9}} === অঞ্চল আৰু দেশ অনুসৰি === ২০১৯ চনৰ হিচাপত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ বাবে অক্ষমতা-সামঞ্জস্যপূৰ্ণ জীৱন বছৰ (ডেলী)ৰ সৰ্বাধিক অংশ হেৰুৱাই পেলোৱা দেশসমূহ হ’ল বাহামা, হাইটি, জিম্বাবুৱে আৰু [[আৰ্মেনিয়া]] (সম্ভৱতঃ স্পিটক ভূমিকম্পৰ বাবে)।<ref>{{cite web |last= |first= |date= |title=Global health estimates: Leading causes of DALYs |url=https://www.who.int/data/gho/data/themes/mortality-and-global-health-estimates/global-health-estimates-leading-causes-of-dalys |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106063038/https://www.who.int/data/gho/data/themes/mortality-and-global-health-estimates/global-health-estimates-leading-causes-of-dalys |archive-date=2021-01-06 |access-date= |website=}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date= |title=2019 WHO DALY report data |url=https://www.who.int/docs/default-source/gho-documents/global-health-estimates/ghe2019_dalys-2019-country.xlsx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331221157/https://www.who.int/docs/default-source/gho-documents/global-health-estimates/ghe2019_dalys-2019-country.xlsx |archive-date=2022-03-31 |access-date= |website=}}</ref> এছিয়া-পেচিফিক অঞ্চলটো বিশ্বৰ আটাইতকৈ দুৰ্যোগ প্ৰৱণ অঞ্চল।<ref>Asia-Pacific World’s Most Disaster-Prone Region</ref> এছিয়া-পেচিফিকত এজন ব্যক্তিৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সম্ভাৱনা আন অঞ্চলত বাস কৰা কোনো ব্যক্তিতকৈ পাঁচগুণ বেছি।<ref>{{cite web |title=Asia-Pacific: the world's most disaster-prone region – World |url=https://reliefweb.int/report/world/factbox-asia-pacific-worlds-most-disaster-prone-region |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004103905/https://reliefweb.int/report/world/factbox-asia-pacific-worlds-most-disaster-prone-region |archive-date=2018-10-04 |access-date=2018-10-04 |website=ReliefWeb|date=10 October 2017 }}</ref> ১৯৯৫ চনৰ পৰা ২০১৫ চনৰ ভিতৰত আমেৰিকা, চীন আৰু ভাৰতত সৰ্বাধিক প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ সংঘটিত হৈছিল।<ref name="vecono">{{cite news |date=29 Aug 2017 |title=Weather-related disasters are increasing |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2017/08/daily-chart-19 |url-status=live |access-date=30 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830021140/https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2017/08/daily-chart-19 |archive-date=30 August 2017}}</ref> ২০১২ চনত বিশ্বজুৰি ৯০৫টা প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ সংঘটিত হৈছিল, ইয়াৰে ৯৩% বতৰ সম্পৰ্কীয় দুৰ্যোগ। সামগ্ৰিক খৰচ আছিল ১৭০এণ্ডনন-ব্ৰেকিং স্পেচ; বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ আৰু বীমাকৃত লোকচান আছিল ৭০এণ্ডনন-ব্ৰেকিং স্পেচ; বিলিয়ন ডলাৰ। ২০১২ চনটো আছিল মধ্যমীয়া বছৰ। ৪৫% বতৰ বিজ্ঞান (ধুমুহা), ৩৬% জলবিজ্ঞান (বানপানী), ১২% জলবায়ুবিজ্ঞান (তাপৰ ঢৌ, ঠাণ্ডা ঢৌ, খৰাং, বন্য অগ্নিকাণ্ড) আৰু ৭% ভূ-ভৌতিক পৰিঘটনা (ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণ)। ১৯৮০ চনৰ পৰা ২০১১ চনৰ ভিতৰত ভূ-ভৌতিক পৰিঘটনাই সকলো প্ৰাকৃতিক বিপৰ্যয়ৰ ১৪% অংশ গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>[http://www.worldwatch.org/natural-catastrophes-2012-dominated-us-weather-extremes-0 Natural Catastrophes in 2012 Dominated by U.S. Weather Extremes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130702190117/http://www.worldwatch.org/natural-catastrophes-2012-dominated-us-weather-extremes-0|date=2013-07-02}} [[Worldwatch Institute]] May 29, 2013</ref> === লেহেমীয়া আৰু দ্ৰুত আৰম্ভণিৰ পৰিঘটনা === প্ৰাকৃতিক বিপদ বিভিন্ন সময়ৰ স্কেলৰ লগতে এলেকাৰ স্কেলতো দেখা যায়। টৰ্নেডো আৰু ক্ষন্তেকীয়া বানপানী দ্ৰুতভাৱে আৰম্ভ হোৱা পৰিঘটনা, অৰ্থাৎ ই কম সতৰ্কবাণীৰ সময়ৰ সৈতে সংঘটিত হয় আৰু ই অল্পকালীন। লাহে লাহে আৰম্ভ হোৱা পৰিঘটনাবোৰেও অতি ক্ষতিকাৰক হ’ব পাৰে, উদাহৰণস্বৰূপে [[খৰাং]] হৈছে এটা প্ৰাকৃতিক বিপদ যি লাহে লাহে, কেতিয়াবা বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি বিকশিত হয়।<ref>{{Cite web |date=2015-12-01 |title=Natural hazards and disaster risk reduction |url=https://public-old.wmo.int/en/our-mandate/focus-areas/natural-hazards-and-disaster-risk-reduction |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218182313/https://public-old.wmo.int/en/our-mandate/focus-areas/natural-hazards-and-disaster-risk-reduction |url-status=dead |archive-date=December 18, 2023 |access-date=2023-05-18 |website=public.wmo.int |language=en |archivedate=2023-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231218182313/https://public-old.wmo.int/en/our-mandate/focus-areas/natural-hazards-and-disaster-risk-reduction |deadurl=yes }}</ref> == প্ৰভাৱ == [[File:Number-of-deaths-from-natural-disasters.png|thumb|প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত বিশ্বব্যাপী মৃত্যুৰ হাৰ (১৯০০–২০২২)]] [[File:Damage-costs-from-natural-disasters.png|thumb|প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত হোৱা বিশ্বব্যাপী ক্ষতিৰ ব্যয় (১৯৮০–২০২২)]]প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত জীৱন হেৰুৱা, আঘাত বা অন্যান্য স্বাস্থ্যজনিত প্ৰভাৱ, সম্পত্তিৰ ক্ষতি, জীৱিকা আৰু সেৱাৰ ক্ষতি, সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক বিঘিনি বা পৰিৱেশৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে। [[ভূমিকম্প]], ভূমিস্খলন, আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণ, [[বানপানী]], হাৰিকেন, টৰ্নেডো, তুষাৰপাত, [[ছুনামি]], ঘূৰ্ণীবতাহ, বন্য অগ্নিকাণ্ড, [[বৈশ্বিক মহামাৰী|মহামাৰী]] আদি বিভিন্ন পৰিঘটনা এই সকলোবোৰ প্ৰাকৃতিক বিপদ যিয়ে প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ মৃত্যুৰ লগতে কোটি কোটি টকাৰ বাসস্থান আৰু সম্পত্তি ধ্বংস কৰে।<ref name=":02">{{Cite journal |last1=Cueto |first1=Lavinia Javier |last2=Agaton |first2=Casper Boongaling |year=2021 |title=Pandemic and Typhoon: Positive Impacts of a Double Disaster on Mental Health of Female Students in the Philippines |journal=Behavioral Sciences |language=en |volume=11 |issue=5 |pages=64 |doi=10.3390/bs11050064 |pmc=8147095 |pmid=33946801 |doi-access=free}}</ref> কিন্তু বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ দ্ৰুত বৃদ্ধি আৰু প্ৰায়ে বিপজ্জনক পৰিৱেশত ইয়াৰ একাগ্ৰতা বৃদ্ধিয়ে দুৰ্যোগৰ কম্পাঙ্ক আৰু ভয়াৱহতা দুয়োটাকে বৃদ্ধি কৰিছে। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ু আৰু অস্থিৰ ভূ-ৰূপৰ লগতে বনাঞ্চল ধ্বংস, অপৰিকল্পিত বৃদ্ধিৰ প্ৰসাৰৰ লগে লগে অইঞ্জিনিয়াৰিং নিৰ্মাণে দুৰ্যোগ প্ৰৱণ অঞ্চলসমূহক অধিক দুৰ্বল কৰি তোলে। অট্টালিকা নিৰ্মাণ, আন্তঃগাঁথনি, চিকিৎসাৰ সুবিধাৰ মানদণ্ড কম হোৱাৰ বাবে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত মৃত্যুৰ হাৰ দুৰ্বল উন্নত দেশসমূহত সৰ্বাধিক।<ref name="Rosling2018"/> বিশ্বজুৰি দেশসমূহৰ উন্নতি বৃদ্ধি, প্ৰস্তুতি বৃদ্ধি, উন্নত শিক্ষা, উন্নত পদ্ধতি, আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাসমূহৰ পৰা পোৱা সাহায্যৰ বাবে যোৱা ১০০ বছৰত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত হোৱা মুঠ মৃত্যুৰ সংখ্যা ৭৫% হ্ৰাস পাইছে। যিহেতু একে সময়ছোৱাতে বিশ্বৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে, সেয়েহে জনমূৰি মৃত্যুৰ সংখ্যা হ্ৰাস পোৱাটো অধিক, মূল পৰিমাণৰ ৬% লৈ হ্ৰাস পাইছে।<ref name="Rosling2018">{{cite book | last1=Rosling | first1=H. | last2=Rosling | first2=O. | last3=Rönnlund | first3=A.R. | title=Factfulness: Ten Reasons We're Wrong About the World – and Why Things Are Better Than You Think | publisher=Flatiron Books | year=2018 | isbn=978-1-250-10781-7 | url=https://books.google.com/books?id=fpZNDwAAQBAJ | pages=107–109, 299–325}}</ref> === পৰিৱেশৰ ওপৰত === প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু সশস্ত্ৰ সংঘাতৰ দৰে জৰুৰীকালীন অৱস্থাত অধিক আৱৰ্জনা উৎপন্ন হ’ব পাৰে, আনহাতে আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাক অন্যান্য সেৱাৰ তুলনাত কম অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়। বৰ্তমানৰ আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা সেৱা আৰু আন্তঃগাঁথনিসমূহ বিঘ্নিত হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত সম্প্ৰদায়সমূহ অপৰিচালিত আৱৰ্জনা আৰু বৃদ্ধি পোৱা আৱৰ্জনাসমূহৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। এনে পৰিস্থিতিত মানুহৰ স্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশৰ ওপৰত প্ৰায়ে নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰে।<ref name="UNEP">{{Cite web |last= |first= |date=2021-10-21 |title=Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics |url=http://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321122658/https://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |archive-date=2022-03-21 |access-date=2022-03-23 |website=UNEP – UN Environment Programme |language=en}}{{CC-notice|by4}}</ref> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ (যেনে ভূমিকম্প, চুনামী, হাৰিকেন)ৰ ফলত কম সময়ৰ ভিতৰতে যথেষ্ট পৰিমাণৰ আৱৰ্জনা সৃষ্টি হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থাসমূহ কাৰ্য্যক্ষম হোৱাৰ বাহিৰত বা কৰ্তন কৰা হ’ব পাৰে, পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ প্ৰায়ে যথেষ্ট সময় আৰু ধনৰ প্ৰয়োজন হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১১ চনত জাপানত হোৱা ছুনামীৰ ফলত বিপুল পৰিমাণৰ ধ্বংসাৱশেষৰ সৃষ্টি হৈছিল: জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰালয়ে ৫০ লাখ টন আৱৰ্জনা বুলি অনুমান কৰিছে। এই আৱৰ্জনাবোৰৰ কিছু অংশ, বেছিভাগেই প্লাষ্টিক আৰু ষ্টাইৰ’ফ’ম ২০১১ চনৰ শেষৰ ফালে কানাডা আৰু আমেৰিকাৰ উপকূলত ধুই পেলোৱা হৈছিল। আমেৰিকাৰ পশ্চিম উপকূলৰ কাষে কাষে ইয়াৰ ফলত আৱৰ্জনাসমূহৰ পৰিমাণ ১০ গুণ বৃদ্ধি পায় আৰু হয়তো বিদেশী প্ৰজাতি পৰিবহণ কৰা হৈছিল। ধুমুহা প্লাষ্টিকৰ আৱৰ্জনাৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎপাদক। ল' এট অল (২০২০)ৰ এক অধ্যয়নত ২০১৮ চনত [[হংকং|হংকঙত]] হোৱা আমফানৰ পিছত জৰীপ কৰা বিলসমূহত মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ পৰিমাণ ১০০% বৃদ্ধি পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="UNEP" /> দুৰ্যোগ সাহায্য অভিযানৰ সময়ত যথেষ্ট পৰিমাণৰ প্লাষ্টিক আৱৰ্জনা উৎপন্ন হ’ব পাৰে। ২০১০ চনত হাইটিত হোৱা ভূমিকম্পৰ পিছত সাহায্য অভিযানৰ পৰা আৱৰ্জনা উৎপন্ন হোৱাটোক "দ্বিতীয় দুৰ্যোগ" বুলি কোৱা হৈছিল। আমেৰিকাৰ সেনাই জনোৱা মতে, লাখ লাখ পানীৰ বটল আৰু ষ্টাইৰ’ফ’ম খাদ্যৰ পেকেজ বিতৰণ কৰা হৈছে যদিও কোনো কাৰ্যকৰী আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থা নাছিল। জৰুৰীকালীন আশ্ৰয় শিবিৰৰ বাবে ৭ লাখৰো অধিক প্লাষ্টিকৰ টাৰ্পলিন আৰু এক লাখ টেণ্টৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। প্লাষ্টিকৰ আৱৰ্জনা বৃদ্ধিৰ লগতে নিষ্কাশনৰ দুৰ্বল পদ্ধতিৰ ফলত মুকলি নিষ্কাশন চেনেল বন্ধ হৈ পৰিছিল, যাৰ ফলত [[ৰোগ|ৰোগৰ]] সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাইছিল।<ref name="UNEP" /> সংঘাতৰ ফলত সম্প্ৰদায়সমূহৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ স্থানচ্যুতিৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। এই পৰিস্থিতিত বাস কৰা লোকসকলক প্ৰায়ে ন্যূনতম আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয়। প্লাষ্টিককে ধৰি মিশ্ৰিত আৱৰ্জনা পেলোৱাৰ বাবে বাৰ্ন পিট বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বায়ু প্ৰদূষণৰ ফলত শ্বাস-প্ৰশ্বাস আৰু অন্যান্য ৰোগৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আলজেৰিয়াৰ টিণ্ডুফৰ ওচৰৰ পাঁচটা শিবিৰত প্ৰায় ৪৫ বছৰ ধৰি ছাহৰাৱী শৰণাৰ্থীসকলে বাস কৰি আহিছে। আৱৰ্জনা সংগ্ৰহ সেৱাৰ বাবে পুঁজিৰ অভাৱ আৰু পুনঃব্যৱহাৰৰ কোনো সুবিধা নথকাৰ বাবে শিবিৰসমূহৰ ৰাজপথ আৰু আশে-পাশে প্লাষ্টিক বানপানীত বুৰ গৈছে। ইয়াৰ বিপৰীতে ছিৰিয়াৰ পৰা অহা শৰণাৰ্থীসকলৰ বাবে জৰ্ডানৰ আজৰাক শিবিৰত আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা সেৱা আছে; প্ৰতিদিনে উৎপাদিত ২০.৭ টন আৱৰ্জনাসমূহৰ ভিতৰত ১৫% পুনঃব্যৱহাৰযোগ্য।<ref name="UNEP" /> === দুৰ্বল গোটসমূহৰ ওপৰত === ==== নাৰী ==== সমগ্ৰ বিশ্বৰ বহু ঠাইৰ সামাজিক, ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ বাবেই নাৰী প্ৰায়েই দুৰ্যোগৰ দ্বাৰা অসমতাপূৰ্ণভাৱে প্ৰভাৱিত হয়।<ref name="pmid21629495">{{cite journal |last1=Nour |first1=Nawal N |date=2011 |title=Maternal Health Considerations During Disaster Relief |journal=Reviews in Obstetrics and Gynecology |volume=4 |issue=1 |pages=22–27 |pmc=3100103 |pmid=21629495}}</ref> ২০০৪ চনৰ ভাৰত মহাসাগৰৰ ছুনামীত পুৰুষতকৈ মহিলাৰ মৃত্যুৰ সংখ্যা বেছি, ইয়াৰ কাৰণ আংশিকভাৱে কম সংখ্যক মহিলাই সাঁতুৰিব জানিছিল।<ref name="pmid21629495" /> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সময়ত আৰু পিছত মহিলাসকল লিংগভিত্তিক হিংসাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হোৱাৰ আশংকা বৃদ্ধি পায় আৰু যৌন হিংসাৰ প্ৰতি ক্ৰমান্বয়ে দুৰ্বল হৈ পৰে। আৰক্ষী বলবৎকৰণত ব্যাঘাত জন্মা, শিথিল নিয়ম, আৰু স্থানচ্যুতি আদিয়ে লিংগভিত্তিক হিংসা আৰু যৌন নিৰ্যাতনৰ আশংকা বৃদ্ধি কৰাত অৰিহণা যোগায়।<ref name="pmid21629495" /> যৌন হিংসাৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত মহিলাসকলৰ যৌন সংক্ৰমণ, অনন্য শাৰীৰিক আঘাত আৰু দীৰ্ঘম্যাদী মানসিক পৰিণতিৰ সম্ভাৱনা যথেষ্ট বৃদ্ধি পায়।<ref name="pmid21629495" /> এই সকলোবোৰ দীৰ্ঘম্যাদী স্বাস্থ্যৰ ফলাফলে দুৰ্যোগৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ছোৱাৰ পিছত সমাজত সফল পুনৰ সংযোগত বাধা দিব পাৰে।<ref name="pmid21629495" /> [[এলজিবিটি সমাজ|এলজিবিটি মানুহ]] আৰু অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ উপৰিও নাৰীসকলো অসমতাপূৰ্ণভাৱে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ বাবে ধৰ্মভিত্তিক বলিদানৰ বলি হয়: ধৰ্মান্ধ ধৰ্মীয় নেতা বা অনুগামীসকলে দাবী কৰিব পাৰে যে কোনো দেৱতা বা দেৱতাসকলে নাৰীৰ স্বাধীন, মুক্ত চিন্তাধাৰাৰ আচৰণত ক্ৰোধিত হৈছে, যেনে ‘অবিনয়ী’ সাজ-পোছাক, যৌন সম্পৰ্ক বা গৰ্ভপাত কৰা।<ref>{{Cite news |author=Lord |first=Leighann |date=1 October 2019 |title=The easiest way to respond to a natural disaster? Blame God or global warming |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/commentisfree/2015/sep/01/easiest-way-respond-natural-disaster-blame-god-global-warming |url-status=live |access-date=28 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928143012/https://www.theguardian.com/environment/commentisfree/2015/sep/01/easiest-way-respond-natural-disaster-blame-god-global-warming |archive-date=28 September 2019}}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, হিন্দুত্ববাদী দল হিন্দু মক্কল কট্চী আদিয়ে ২০১৮ চনৰ আগষ্ট মাহত কেৰালাত হোৱা বানপানীৰ বাবে সবৰীমালা মন্দিৰত প্ৰৱেশৰ অধিকাৰৰ বাবে মহিলাৰ সংগ্ৰামক দোষাৰোপ কৰিছিল, যিটো কথিতভাৱে ক্ৰোধিত দেৱতা অয়্যাপ্পনে সংঘটিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=15 August 2018 |title=Kerala flood blamed on women's entry into Sabarimala by Hindu Makkal Katchi |work=[[The New Indian Express]] |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/aug/15/kerala-flood-blamed-on-womens-entry-into-sabarimala-by-hindu-makkal-katchi-1858022.html |url-status=live |access-date=28 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928144328/http://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/aug/15/kerala-flood-blamed-on-womens-entry-into-sabarimala-by-hindu-makkal-katchi-1858022.html |archive-date=28 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news |author=Asmita Nandy |date=20 August 2018 |title=Hate Mongers on Twitter Blamed Women, Beef, Muslims, Christians and Communism for Causing the Kerala Floods |work=[[The Quint]] |url=https://www.thequint.com/videos/kerala-floods-women-in-sabarimala-beef-muslims-christians |url-status=live |access-date=28 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928145554/https://www.thequint.com/videos/kerala-floods-women-in-sabarimala-beef-muslims-christians |archive-date=28 September 2019}}</ref> ইৰাণৰ ইছলামিক ধৰ্মগুৰু কাজেম চেদ্দিকীয়ে মহিলাসকলে অবিনয়ী সাজ-পোছাক পৰিধান কৰা আৰু যৌনতা বিয়পাই দিয়াৰ অভিযোগৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে আমেৰিকাৰ ছাত্ৰী জেনিফাৰ মেকক্ৰেইটে ২০১০ চনৰ ২৬ এপ্ৰিলত [[বুবকুৱেক]] অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল: তেওঁ বিশ্বৰ মহিলাসকলক সকলো একেদৰেই অবিন্যস্ত সাজ-পোছাক পৰিধান কৰাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল মহিলাৰ এনে আচৰণৰ ফলত ভূমিকম্পৰ কাৰ্যকলাপ কোনো বিশেষ বৃদ্ধি নহয় বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ নিয়মীয়াকৈ ভূমিকম্পবিজ্ঞান পৰীক্ষা কৰা সময়।<ref>{{cite news |author=Pat Pilcher |date=26 April 2010 |title=Islamic cleric causes Boobquake |work=The New Zealand Herald |url=http://www.nzherald.co.nz/technology/news/article.cfm?c_id=5&objectid=10641150 |url-status=live |access-date=28 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215145002/https://www.nzherald.co.nz/technology/news/article.cfm?c_id=5&objectid=10641150 |archive-date=15 February 2020}}</ref> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সময়ত আৰু পিছত নিয়মিত স্বাস্থ্যজনিত আচৰণত বাধাৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ উপৰিও দুৰ্যোগৰ ফলত স্বাস্থ্যসেৱা ব্যৱস্থাও বিকল হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত গৰ্ভনিৰোধক ঔষধৰ সুবিধা আৰু অধিক হ্ৰাস পাইছে।<ref name="pmid21629495" /> এই সময়ত অসুৰক্ষিত যৌন সম্পৰ্কৰ ফলত প্ৰসৱ, অনাকাংক্ষিত গৰ্ভধাৰণ আৰু যৌন সংক্ৰমণ (এছটিআই)ৰ হাৰ বৃদ্ধি পাব পাৰে।<ref name="pmid21629495" /><ref name="pmid21375788">{{cite journal |last1=Harville |first1=Emily |last2=Xiong |first2=Xu |last3=Buekens |first3=Pierre |date=November 2010 |title=Disasters and Perinatal Health: A Systematic Review |journal=Obstetrical & Gynecological Survey |volume=65 |issue=11 |pages=713–728 |doi=10.1097/OGX.0b013e31820eddbe |pmc=3472448 |pmid=21375788}}</ref> এছটিআই প্ৰতিৰোধৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতিসমূহ (যেনে কণ্ডম ব্যৱহাৰ) দুৰ্যোগৰ আশে-পাশে থকা সময়ত প্ৰায়ে পাহৰি যোৱা হয় বা উপলব্ধ নহয়। স্বাস্থ্যসেৱাৰ আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ আৰু চিকিৎসাৰ অভাৱে ব্যক্তিসকলে এছটিআই লাভ কৰাৰ পিছত চিকিৎসা কৰাৰ ক্ষমতাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে। তদুপৰি এইচ আই ভি/এইডছ প্ৰতিৰোধ, নিৰীক্ষণ বা চিকিৎসাৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰচেষ্টা প্ৰায়ে ব্যাঘাত জন্মায়, যাৰ ফলত এইচ আই ভি জটিলতাৰ হাৰ বৃদ্ধি পায় আৰু জনসংখ্যাৰ জৰিয়তে ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণ বৃদ্ধি পায়।<ref name="pmid21629495" /> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ দ্বাৰা অসমতাপূৰ্ণভাৱে প্ৰভাৱিত হোৱা গোটসমূহৰ ভিতৰত গৰ্ভৱতী মহিলাও অন্যতম। অপৰ্যাপ্ত পুষ্টি, বিশুদ্ধ পানীৰ অভাৱ, স্বাস্থ্য-সেৱা সেৱাৰ অভাৱ আৰু দুৰ্যোগৰ পিছত মানসিক চাপৰ ফলত মাতৃৰ ৰোগ আৰু মৃত্যুৰ হাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাব পাৰে। তদুপৰি এই সময়ছোৱাত স্বাস্থ্যসেৱাৰ সম্পদৰ নাটনিয়ে আনকি নিয়মীয়া প্ৰসূতিৰ জটিলতাকো জৰুৰীকালীন অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite news |last=Meyers |first=Talya |date=23 December 2019 |title=Pregnant women are particularly vulnerable to disasters. |work=Direct Relief |url=https://www.directrelief.org/2019/12/pregnant-women-are-particularly-vulnerable-to-disasters/ |url-status=live |access-date=21 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001050314/https://www.directrelief.org/2019/12/pregnant-women-are-particularly-vulnerable-to-disasters/ |archive-date=1 October 2020}}</ref> দুৰ্যোগৰ সময়ত আৰু তাৰ পিছত মহিলাৰ প্ৰসৱৰ পূৰ্বে, প্ৰসৱৰ সময়ত আৰু প্ৰসৱৰ পিছৰ যত্নত ব্যাঘাত জন্মিব পাৰে।<ref name="pmid21375788" /> প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত মহিলাসকলৰ ভিতৰত জন্মৰ সময়ত কম ওজনৰ শিশু, অকালতে জন্ম লোৱা আৰু মূৰৰ পৰিধি কম হোৱা শিশুৰ হাৰ যথেষ্ট বেছি।<ref name="pmid21629495" /><ref name="pmid20502312">{{cite journal |author1=American College of Obstetricians and Gynecologists Committee on Health Care for Underserved Women |date=June 2010 |title=Committee Opinions No. 457: Preparing for Disasters: Perspectives on Women |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2010-06_115_6/page/1339 |journal=Obstetrics & Gynecology |volume=115 |issue=6 |pages=1339–1342 |doi=10.1097/AOG.0b013e3181e45a6f |pmid=20502312|doi-access=free }}</ref> === চৰকাৰ আৰু ভোটদান প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত === {{quote frame|খাদ্য-পানীৰ বাবে সকলোৱে হাহাকাৰ কৰিছে। খাদ্য, পানী, ইন্ধন নাই। নিৰুদ্দেশ হৈছে চৰকাৰ। |২০১৮ চনৰ চুলাৱেছিত ভূমিকম্প আৰু ছুনামীৰ পিছত সাহায্য কৰ্মী লিয়ান গগালী।<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/10/8/indonesia-earthquake-and-tsunami-all-the-latest-updates|title=Indonesia earthquake and tsunami: All the latest updates|website=www.aljazeera.com|access-date=2020-12-29|archive-date=2020-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226070037/https://www.aljazeera.com/news/2018/10/8/indonesia-earthquake-and-tsunami-all-the-latest-updates|url-status=live}}</ref>|align=right|width=20em}} দুৰ্যোগে চৰকাৰী ক্ষমতাক জোৰ দিয়ে, কিয়নো চৰকাৰে ৰুটিনৰ লগতে জৰুৰীকালীন অভিযান চলাবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite book |last1=Clarke |first1=Daniel J. |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32368 |title=Dull Disasters? How planning ahead will make a difference |last2=Dercon |first2=Stefan |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-878557-6 |language=English |access-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004224335/https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32368 |archive-date=2021-10-04 |url-status=live}}</ref> ভোটদান আচৰণৰ কিছুমান তত্ত্ববিদে প্ৰস্তাৱ দিয়ে যে নাগৰিকসকলে দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চৰকাৰী ফলপ্ৰসূতাৰ বিষয়ে তথ্য আপডেট কৰক, যিয়ে পৰৱৰ্তী নিৰ্বাচনত তেওঁলোকৰ ভোটৰ পছন্দত প্ৰভাৱ পেলায়।<ref>{{Cite journal |last1=Ashworth |first1=Scott |last2=Bueno de Mesquita |first2=Ethan |last3=Friedenberg |first3=Amanda |date=May 2017 |title=Accountability and Information in Elections |url=https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/mic.20150349 |url-status=live |journal=American Economic Journal: Microeconomics |language=en |volume=9 |issue=2 |pages=95–138 |doi=10.1257/mic.20150349 |s2cid=17843113 |issn=1945-7669 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004225730/https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257%2Fmic.20150349 |archive-date=2021-10-04 |access-date=2022-04-18}}</ref> সঁচাকৈয়ে, আমেৰিকাৰ তথ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান প্ৰমাণে প্ৰকাশ কৰে যে যদিহে নাগৰিকে তেওঁলোকক দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনোৱাৰ বাবে দায়ী বুলি অনুভৱ কৰে<ref>{{cite journal |last1=Gasper |first1=John T. |last2=Reeves |first2=Andrew |date=April 2011 |title=Make It Rain? Retrospection and the Attentive Electorate in the Context of Natural Disasters |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-political-science_2011-04_55_2/page/340 |journal=American Journal of Political Science |volume=55 |issue=2 |pages=340–355 |doi=10.1111/j.1540-5907.2010.00503.x |jstor=23025055}}</ref> বা ভালদৰে সম্পন্ন কৰা সাহায্য কামৰ ধাৰণাসমূহৰ ভিত্তিত ভোট লাভ কৰে তেন্তে বৰ্তমানৰ দলসমূহে ভোট হেৰুৱাব পাৰে।<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Healy |first1=Andrew |last2=Malhotra |first2=Neil |date=August 2009 |title=Myopic Voters and Natural Disaster Policy |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/myopic-voters-and-natural-disaster-policy/039708A3223EC114365ADF56F1D26423 |url-status=live |journal=American Political Science Review |language=en |volume=103 |issue=3 |pages=387–406 |doi=10.1017/S0003055409990104 |issn=1537-5943 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004224325/https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/myopic-voters-and-natural-disaster-policy/039708A3223EC114365ADF56F1D26423 |archive-date=2021-10-04 |access-date=2021-10-04 |s2cid=32422707}}</ref> পিছৰ অধ্যয়নটোৱে এইটোও প্ৰকাশ কৰিছে যে অৱশ্যে ভোটাৰসকলে দুৰ্যোগৰ বাবে প্ৰস্তুতিৰ বাবে বৰ্তমানৰ দলসমূহক পুৰস্কৃত নকৰে, যাৰ ফলত এনে প্ৰস্তুতিত বিনিয়োগ কৰিবলৈ চৰকাৰী প্ৰৰোচনাত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে।<ref name=":0" /> কিন্তু আমেৰিকাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিও আন প্ৰমাণ পোৱা গৈছে যে নাগৰিকে কেৱল প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰি প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ পিছত হোৱা কষ্টৰ বাবে বৰ্তমানৰ দলটোক দোষাৰোপ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত বৰ্তমানৰ পক্ষই ভোট হেৰুৱাব পাৰে।<ref>{{Cite book |last1=Achen |first1=Christopher |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9781400888740-007/html |title=Blind Retrospection: Electoral Responses to Droughts, Floods, and Shark Attacks |last2=Bartels |first2=Larry |year=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8874-0 |language=en |doi=10.1515/9781400888740-007 |access-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004224328/https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9781400888740-007/html |archive-date=2021-10-04 |url-status=live}}</ref> ভাৰতৰ এটা অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে যিবোৰ অঞ্চলত বাতৰি কাকতৰ বাতৰি, নিৰ্বাচনী ভোটদান, আৰু সাক্ষৰতা বেছি, সেইবোৰ অঞ্চলত দুৰ্যোগৰ পিছত বৰ্তমানৰ দলসমূহে অধিক সকাহ প্ৰদান কৰে – লেখকসকলে যুক্তি আগবঢ়ায় যে এই ফলাফলসমূহে ইংগিত দিয়ে যে বৰ্তমানৰ দলসমূহে অধিক ৰাজনৈতিকভাৱে অৱগত নাগৰিক থকা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰতি সাহায্যৰ ক্ষেত্ৰত অধিক সঁহাৰি জনায় যিয়ে তেওঁলোকক দুৰ্বল সাহায্যৰ বাবে শাস্তি দিয়াৰ সম্ভাৱনা বেছি হ’ব।<ref>{{Cite journal |last1=Besley |first1=Timothy |last2=Burgess |first2=Robin |date=2001-05-01 |title=Political agency, government responsiveness and the role of the media |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0014292101001337 |url-status=live |journal=European Economic Review |series=15th Annual Congress of the European Economic Association |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=629–640 |doi=10.1016/S0014-2921(01)00133-7 |issn=0014-2921 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623231654/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0014292101001337 |archive-date=2020-06-23 |access-date=2021-10-04}}</ref> ৰাজ্যৰ ভিতৰত হোৱা হিংসাত্মক সংঘাতে ৰাজ্য, সম্প্ৰদায় আৰু ব্যক্তিৰ দুৰ্যোগ সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষমতা দুৰ্বল কৰি প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ প্ৰভাৱ আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগেও ৰাজ্যসমূহৰ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ ক্ষমতা দুৰ্বল কৰি ৰাজ্যৰ ভিতৰত চলি থকা সংঘাত আৰু অধিক ভয়াৱহ কৰি তুলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last1=Nel |first1=Philip |last2=Righarts |first2=Marjolein |date=1 March 2008 |title=Natural Disasters and the Risk of Violent Civil Conflict |url=https://archive.org/details/sim_international-studies-quarterly_2008-03_52_1/page/159 |journal=International Studies Quarterly |volume=52 |issue=1 |pages=159–185 |citeseerx=10.1.1.408.6031 |doi=10.1111/j.1468-2478.2007.00495.x |jstor=29734228}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Brancati |first1=Dawn |date=October 2007 |title=Political Aftershocks: The Impact of Earthquakes on Intrastate Conflict |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-conflict-resolution_2007-10_51_5/page/715 |journal=Journal of Conflict Resolution |volume=51 |issue=5 |pages=715–743 |doi=10.1177/0022002707305234 |jstor=27638575 |ssrn=2558790 |id={{ProQuest|224558525}} |s2cid=154551510}}</ref> চীন আৰু জাপানৰ ইতিহাসত বৃহৎ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ পিছত যুগৰ নাম বা ৰাজধানী চহৰ আৰু সম্ৰাটৰ ৰাজপ্ৰসাদ সলনি কৰাটো নিয়মিত হৈ আহিছে, মূলতঃ জনসাধাৰণৰ কষ্টৰ সৈতে জড়িত হোৱা আৰু উত্তাল ভয়ৰ দৰে ৰাজনৈতিক কাৰণত (অৰ্থাৎ পূব এছিয়াৰ চৰকাৰী বুৰঞ্জীত এনে আশংকাক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰয়োজনীয় অভাগ্যৰ নাম বা ঠাই হিচাপে নিম্ন প্ৰফাইলভাৱে লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল)।<ref>{{cite web |date=September 3, 2018 |title=Name of Japan's next era to avoid initial letters used to refer to past four eras |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2018/09/03/national/name-japans-next-era-avoid-initial-letters-used-refer-past-four-eras/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004103819/https://www.japantimes.co.jp/news/2018/09/03/national/name-japans-next-era-avoid-initial-letters-used-refer-past-four-eras/ |archive-date=October 4, 2018 |access-date=October 4, 2018 |website=The Japan Times |archivedate=October 4, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004103819/https://www.japantimes.co.jp/news/2018/09/03/national/name-japans-next-era-avoid-initial-letters-used-refer-past-four-eras/ |deadurl=yes }}</ref> == ভূতাত্ত্বিক বিপদৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা দুৰ্যোগ == === ভূমিস্খলন === {{excerpt|ভূমিস্খলন}} {{see also|ভূমিস্খলনৰ তালিকা|হিমস্খলনৰ তালিকা}} [[File:Wikipedia Landslide.jpg|thumb|কেলিফৰ্ণিয়াৰ ছান মাটিও কাউণ্টিত ভূমিস্খলন]] === হিমস্খলন === {{excerpt|হিমস্খলন|paragraphs=1-2, 5}} === ভূমিকম্প === {{main|ভূমিকম্প}} {{see also|ভূমিকম্পৰ তালিকা|মাটিৰ তৰলীকৰণ}} [[Image:Sanfranciscoearthquake1906.jpg|thumb|right|১৯০৬ চনত ভূমিকম্পৰ ফলত ছান ফ্ৰান্সিস্কো বিধ্বস্ত হয়]] [[File:Earthquake-deaths.png|thumb|বিশ্বজুৰি ভূমিকম্পত মৃত্যু হোৱা লোকৰ সংখ্যা (১৯৬০–২০১৭)]] [[File:Number of recorded earthquake disaster events from 1901, OWID.png|thumb|বিশ্বজুৰি ৰেকৰ্ড কৰা ভূমিকম্পৰ সংখ্যা (১৯০১–২০১৯)]] [[ভূমিকম্প]] হ’ল হৈছে পৃথিৱীৰ ভূগৰ্ভৰ অশ্মমণ্ডলত হঠাতে শক্তি মুক্ত হোৱাৰ ফলত ভূ-পৃষ্ঠত সৃষ্টি হোৱা জোকাৰণি। পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত কম্পন, কঁপনি, আৰু কেতিয়াবা মাটিৰ বিচ্যুতিৰ দ্বাৰা ভূমিকম্পৰ প্ৰকাশ পায়। ভূতাত্ত্বিক [[চ্যুতি (ভূতাত্ত্বিক)|চ্যুতিৰ]] ভিতৰত পিছলি যোৱাৰ ফলত ভূমিকম্পৰ সৃষ্টি হয়। ভূমিকম্পৰ উৎপত্তিস্থল ভূগৰ্ভস্থ বিন্দুটোক ভূমিকম্পীয় কেন্দ্ৰ বোলা হয়। পৃষ্ঠত কেন্দ্ৰৰ পোনে পোনে ওপৰৰ বিন্দুটোক এপিচেণ্টাৰ বোলা হয়। ভূমিকম্পই নিজেই মানুহ বা বন্যপ্ৰাণীৰ মৃত্যু খুব কমেইহে কৰে – সাধাৰণতে ইয়াৰ ফলত হোৱা গৌণ পৰিঘটনা, যেনে অট্টালিকাৰ ভাঙি পৰা, জুই, [[ছুনামি]] আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণ আদিয়েই মৃত্যুৰ কাৰণ হয়। ইয়াৰে বহুতো সম্ভৱতঃ উন্নত নিৰ্মাণ, সুৰক্ষা ব্যৱস্থা, আগতীয়া সতৰ্কবাণী আৰু পৰিকল্পনাৰ দ্বাৰা এৰাই চলিব পাৰি। === ছিংকহ'ল === {{main|ছিংকহ'ল}} {{see also|ছিংকহ'লৰ তালিকা}}পৃষ্ঠীয় স্তৰৰ কোনো ধৰণৰ ধ্বংসৰ ফলত মাটিত হোৱা বিষণ্ণতা বা ফুটাক '''ছিংকহ'ল''' বোলে। যেতিয়া প্ৰাকৃতিক খহনীয়া, মানুহৰ খনন বা মাটিৰ তলৰ খননে মাটিক অতি দুৰ্বল কৰি পেলায়, যাৰ ফলত ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্মিত গঠনবোৰক সহায় কৰিব নোৱাৰি, তেতিয়া মাটি ভাঙি ছিঙিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১০ চনত গুৱেটামালা চহৰৰ ছিংকহ'লত এজনৰ মৃত্যু হৈছিল, যেতিয়া ট্ৰপিকেল ষ্টৰ্ম আগাথাৰ পৰা হোৱা প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পাইপ লিক হৈ পিউমিচ বেডড্ৰকলৈ ডাইভাৰ্ট কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত এটা কাৰখানাৰ অট্টালিকাৰ তলৰ মাটি হঠাতে ভাঙি পৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Tuckman |first=Jo |date=2010-06-03 |title=Guatemala City residents fearful after factory disappears into sinkhole |url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/03/guatemala-city-sinkhole |access-date=2024-01-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === উপকূলীয় খহনীয়া === {{see also|উপকূলীয় ব্যৱস্থাপনা|ভূ-ৰূপ#উপকূলীয় আৰু সাগৰীয় ভূ-ৰূপ|উপকূলীয় উন্নয়নৰ বিপদ|উপকূলীয় ভূগোল|উপকূলীয় অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা|উপকূলীয় ৰূপগতিবিদ্যা|জৈৱ খহনীয়া|l2=উপকূলীয় আৰু সাগৰীয় ভূ-ৰূপ}} উপকূলীয় খহনীয়া হৈছে এক ভৌতিক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহৰ তীৰৰেখাসমূহ স্থানান্তৰিত আৰু পৰিৱৰ্তন হয়, মূলতঃ জোৱাৰ আৰু ধুমুহাৰ ঢৌৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হ’ব পৰা ঢৌ আৰু সোঁতৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত।<ref>{{cite book |last1=Komar |first1=Paul D. |title=CRC handbook of coastal processes and erosion |url=https://archive.org/details/crchandbookofcoa0000unse_p9f2 |date=1983 |publisher=[[CRC Press]] |isbn=9780849302251}}</ref> উপকূলীয় খহনীয়া দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত হ'ব পাৰে ([[বালিয়াতটৰ বিৱৰ্তন]]ও চাওক) লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ দৰে এপিচ'ডিক পৰিঘটনা বা অন্যান্য গুৰুতৰ ধুমুহাৰ পৰিঘটনাৰ ফলত হ'ব পাৰে। উপকূলীয় খহনীয়া উপকূলীয় বিপদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই আন্তঃগাঁথনি, মূলধনী সম্পত্তি আৰু সম্পত্তিৰ প্ৰতি ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰে। === আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণ === {{see also|আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণৰ প্ৰকাৰ|বৃহত্তম আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণৰ তালিকা}} [[Image:Puu Oo cropped.jpg|thumb|right|পুউ ও]] [[আগ্নেয়গিৰি|আগ্নেয়গিৰিয়ে]] কেইবাটাও দিশত ব্যাপক ধ্বংস আৰু ফলস্বৰূপে দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। এটা বিপদ হ’ল আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণ নিজেই, বিস্ফোৰণৰ বল আৰু সৰি পৰা শিলে ক্ষতি কৰিবলৈ সক্ষম হয়। আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণৰ সময়তো লাভা নিৰ্গত হ’ব পাৰে; আগ্নেয়গিৰিৰ পৰা ওলাই যোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ অতি উত্তাপৰ বাবে অট্টালিকা, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু ধ্বংস কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও আগ্নেয়গিৰিৰ ছাই ডাৱৰ গঠন কৰিব পাৰে (সাধাৰণতে ঠাণ্ডা হোৱাৰ পিছত) আৰু ওচৰৰ স্থানত ডাঠকৈ বসতি স্থাপন কৰিব পাৰে। পানীৰ লগত মিহলি হ’লে ইয়াৰ দ্বাৰা কংক্ৰিটৰ দৰে পদাৰ্থ গঠন হয়। পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে ছাইৰ ওজনৰ ফলত ছাদ ভাঙিব পাৰে। কম পৰিমাণেও উশাহ ল’লে মানুহৰ ক্ষতি হ’ব – ইয়াৰ স্থায়িত্ব পিহি লোৱা কাঁচৰ দৰে আৰু সেয়েহে ডিঙি আৰু হাওঁফাওঁত ছিদ্ৰ হয়। আগ্নেয়গিৰিৰ ছাই চলন্ত যন্ত্ৰ যেনে ইঞ্জিনৰ ঘৰ্ষণৰ ক্ষতিও কৰিব পাৰে। আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণৰ ওচৰৰ চৌপাশত মানুহৰ মূল হত্যাকাৰী হ’ল পাইৰ’ক্লাষ্টিক প্ৰবাহ, যিটো গৰম ছাইৰ ডাৱৰেৰে গঠিত যি আগ্নেয়গিৰিৰ ওপৰৰ বতাহত জমা হৈ পৰে আৰু যেতিয়া বিস্ফোৰণে গেছবোৰ উঠাবলৈ আৰু সমৰ্থন নকৰে তেতিয়া ঢালৰ পৰা তললৈ লৰালৰিকৈ তললৈ নামি যায়। বিশ্বাস কৰা হয় যে পম্পেই পাইৰ’ক্লাষ্টিক প্ৰবাহৰ ফলত ধ্বংস হৈছিল। লাহাৰ হৈছে আগ্নেয়গিৰিৰ বোকা বা ভূমিস্খলন। ১৯৫৩ চনত টাংগীৱাই দুৰ্যোগৰ ফলত এটা লাহাৰৰ ফলত হোৱা দুৰ্যোগৰ লগতে ১৯৮৫ চনৰ আৰ্মেৰোৰ ট্ৰেজেডীত আৰ্মেৰো চহৰক সমাধিস্থ কৰা হৈছিল আৰু আনুমানিক ২৩ হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণ সূচকাংকত ৮ (সৰ্বোচ্চ স্তৰ) ৰেটিং পোৱা আগ্নেয়গিৰিবোৰক ছুপাৰভলকেন বুলি জনা যায়। টোবা কেটাষ্ট্ৰফ তত্ত্বৰ মতে, ৭৫,০০০ৰ পৰা ৮০,০০০ বছৰ আগতে সুমাট্ৰাৰ বৰ্তমানৰ টোবা হ্ৰদত হোৱা ছুপাৰভলকেনিক বিস্ফোৰণৰ ফলত মানুহৰ জনসংখ্যা ১০,০০০ বা আনকি ১০০০টা প্ৰজনন যোৰলৈ হ্ৰাস পাইছিল, যাৰ ফলত মানুহৰ বিৱৰ্তনত বটলনেকৰ সৃষ্টি হৈছিল<ref>{{cite news |last1=GibbonsJan. 19 |first1=Ann |title=Human Ancestors Were an Endangered Species |url=https://www.science.org/content/article/human-ancestors-were-endangered-species |work=Science |publisher=AAAS |date=19 January 2010 |access-date=29 December 2020 |archive-date=8 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208042514/https://www.sciencemag.org/news/2010/01/human-ancestors-were-endangered-species |url-status=live }}</ref> আৰু সকলোৰে তিনি চতুৰ্থাংশৰ মৃত্যু হৈছিল উত্তৰ গোলাৰ্ধত উদ্ভিদ জীৱন। কিন্তু এই তত্ত্বৰ সত্যতাক লৈ যথেষ্ট বিতৰ্ক চলি আছে। ছুপাৰভলকেনৰ পৰা হোৱা মূল বিপদ হ’ল ছাইৰ বিশাল ডাৱৰ, যিয়ে বহু বছৰ ধৰি জলবায়ু আৰু উষ্ণতাৰ ওপৰত বিশ্বব্যাপী বিপৰ্যয়জনক প্ৰভাৱ পেলাইছে। == পানীৰ বিপদৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা দুৰ্যোগ == [[File:Limpopo.jpg|thumb|২০০০ চনৰ মোজাম্বিক বানপানীৰ সময়ত লিম্পোপো নদী]] জলবিজ্ঞান দুৰ্যোগ হ’ল পৃথিৱীৰ পানীৰ গুণাগুণ বা ভূপৃষ্ঠৰ তলৰ স্থলভাগত বা বায়ুমণ্ডলত পানীৰ বিতৰণ বা গতিবিধিৰ হিংস্ৰ, হঠাৎ আৰু ধ্বংসাত্মক পৰিৱৰ্তন। === বানপানী === {{main|বানপানী}} {{see also|বানপানীৰ তালিকা}} [[বানপানী]] হ'ল সাধাৰণ পৰিস্থিতিত শুকান হৈ থকা পৃথিৱীৰ স্থলভাগ জলমগ্ন হোৱা অৱস্থা। সাধাৰণতে কোনো হ্ৰদ বা নদীৰ পানী বাঢ়ি ওফন্দি বানপানীৰ সৃষ্টি কৰে।<ref>MSN Encarta Dictionary. [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 Flood.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204203836/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 |date=2011-02-04 }} Retrieved on 2006-12-28. 2009-10-31.</ref> ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ বান নিৰ্দেশনাই বানপানীৰ সংজ্ঞা দিয়ে যে সাধাৰণতে পানীৰে শুকান ভূমিক অস্থায়ীভাৱে আৱৰি ৰখা।<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF|title=Directive 2007/60/EC Chapter 1 Article2|access-date=2011-11-14|archive-date=2015-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106094442/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF|url-status=live}}</ref> ‘প্ৰবাহিত পানী’ৰ অৰ্থত এই শব্দটো জোৱাৰ-ভাটাৰ প্ৰবাহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ হ’ব পাৰে। [[নদী]] বা হ্ৰদৰ দৰে পানীৰ আয়তন সাধাৰণতকৈ বেছি হোৱাৰ ফলত বানপানীৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত পানীৰ কিছু অংশ সাধাৰণ সীমাৰ পৰা ওলাই যাব পাৰে।<ref>Glossary of Meteorology (June 2000). [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 Flood.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824054504/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 |date=2007-08-24 }} Retrieved on 2009-01-09.</ref> বৰষুণৰ ঋতুভিত্তিক পৰিৱৰ্তন আৰু বৰফ গলি যোৱাৰ লগে লগে হ্ৰদ বা অন্য পানীৰ আকাৰ ভিন্ন হ'ব যদিও বানপানীক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা নহয় যদিহে পানীয়ে মানুহে ব্যৱহাৰ কৰা মাটি, যেনে গাঁও, চহৰ বা অন্যান্য বসতিপ্ৰধান অঞ্চল, পথ বা কৃষিভূমিৰ বিস্তৃত অঞ্চল সামৰি লোৱা নাই। === ছুনামি === [[File:1755 Lisbon earthquake.jpg|thumb|right|300x300px|১৭৫৫ চনৰ লিছবন ভূমিকম্পৰ পিছত ধ্বংসাৱশেষ আৰু জুইৰ শিখাত লিছবনক চিত্ৰিত কৰা তামত অংকন কৰা ছবি। বন্দৰত থকা জাহাজবোৰক আগুৰি ধৰা ছুনামি। ]] {{main|ছুনামি}} {{see also|ঐতিহাসিক ছুনামিৰ তালিকা}} ছুনামি এটা জাপানী শব্দ। ছু (Tsu) মানে বন্দৰ আৰু নামি (nami) মানে ঢৌ। ছুনামিৰ অৰ্থ হ'ল সাগৰৰ বিশাল ঢৌ। বিশেষ কেইটামান কাৰণত সমুদ্ৰ-তৰংগ যেতিয়া উপকূলভাগত আছাৰ খাই পৰি মহাতংৰগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়,তাকে ছুনামি কোৱা হয়। ছুনামি হ'ল প্ৰবল জলোচ্ছ্বাস। সকলো ছুনামি ভয়াবহ নহয়। সমুদ্ৰ গৰ্ভত হোৱা ভূমিকম্প,নিমজ্জিত আগ্নেয়গিৰিৰ আকস্মিক উদগীৰণ,ভূমিস্খলন আদি কাৰণত সাধাৰণতে [[ছুনামি|ছুনামিৰ]] সৃষ্টি হয়। ২০০৪ চনৰ বক্সিং ডে’ৰ চুনামীৰ দৰে সাগৰৰ তলৰ ভূমিকম্পৰ ফলত বা ১৯৫৮ চনত আলাস্কাৰ লিটুয়া উপসাগৰত হোৱা ভূমিস্খলনৰ ফলত বা চেণ্টোৰিনিৰ প্ৰাচীন উদগীৰণৰ দৰে আগ্নেয়গিৰিৰ উদগীৰণৰ ফলত চুনামী হ’ব পাৰে। ২০১১ চনৰ ১১ মাৰ্চত জাপানৰ ফুকছিমাৰ ওচৰত ছুনামী সংঘটিত হৈ প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ মাজেৰে বিয়পি পৰে। === লিমনিক উদ্গিৰণ === {{main|লিমনিক উদ্গিৰণ}} লিমনিক বিস্ফোৰণ, যাক হ্ৰদৰ ওলোটা বুলিও কোৱা হয়, তেতিয়া হ্ৰদৰ গভীৰ পানীৰ পৰা হঠাতে গেছ, সাধাৰণতে [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]], বিস্ফোৰণ ঘটে, যাৰ ফলত বন্যপ্ৰাণী, পশুধন আৰু মানুহৰ শ্বাসৰুদ্ধকৰ ভাবুকি আহি পৰে। এনে বিস্ফোৰণেও হ্ৰদটোত চুনামীৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে কাৰণ বৃদ্ধি পোৱা গেছে পানী স্থানান্তৰিত কৰে। বিজ্ঞানীসকলৰ মতে ভূমিস্খলন, বিস্ফোৰণ বা [[আগ্নেয়গিৰি|আগ্নেয়গিৰিৰ]] কাৰ্যকলাপে এনে উদ্গিৰণৰ সূচনা কৰিব পাৰে। আজিলৈকে মাত্ৰ দুটা লিমনিক বিস্ফোৰণহে পৰ্যবেক্ষণ আৰু ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। ১৯৮৪ চনত কেমেৰুণত মনোউন হ্ৰদত লিমনিক বিস্ফোৰণৰ ফলত ওচৰৰ ৩৭জন বাসিন্দাৰ মৃত্যু হয়; ১৯৮৬ চনত ওচৰৰ নিয়ছ হ্ৰদত বহুত ডাঙৰ বিস্ফোৰণত ১৭০০ৰ পৰা ১৮০০ লোকৰ মৃত্যু হয়। == চৰম বতৰৰ বিপদৰ ফলত হোৱা দুৰ্যোগ == === গৰম আৰু শুকান অৱস্থা === ==== তাপপ্ৰবাহ ==== {{main|তাপপ্ৰবাহ}} {{see also|তাপপ্ৰবাহৰ তালিকা}} তাপপ্ৰবাহ হ’ল অস্বাভাৱিক আৰু অত্যধিক উষ্ণ বতৰৰ সময়ছোৱা। তাপপ্ৰবাহ বিৰল আৰু ইয়াৰ বাবে বতৰৰ পৰিঘটনাৰ নিৰ্দিষ্ট সংমিশ্ৰণৰ প্ৰয়োজন হয়, আৰু ইয়াৰ ভিতৰত উষ্ণতাৰ ওলোটা, কাটাবাটিক বতাহ বা অন্যান্য পৰিঘটনাও থাকিব পাৰে। শেহতীয়া ইতিহাসৰ আটাইতকৈ বেয়া গৰমৰ ঢৌ আছিল ২০০৩ চনৰ ইউৰোপীয় গৰমৰ ঢৌ। অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ভিক্টোৰিয়াত গ্ৰীষ্মকালীন গৰমৰ ঢৌৱে এনে পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিছিল যিয়ে ২০০৯ চনত হোৱা বৃহৎ জোপোহা জুইক ইন্ধন যোগাইছিল। মেলবৰ্ণত একেৰাহে তিনিদিন ৪০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (১০৪ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)তকৈ অধিক উষ্ণতা দেখা গৈছিল, কিছুমান আঞ্চলিক অঞ্চল বহু বেছি উষ্ণতাৰ মাজেৰে ফুলি উঠে। সামূহিকভাৱে "ব্লেক চেটাৰ্ডে" নামেৰে জনাজাত এই জোপোহাৰ জুই আংশিকভাৱে অগ্নিসংযোগকাৰীৰ কাৰ্য্য আছিল। ২০১০ চনৰ উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ গ্ৰীষ্মকালত তীব্ৰ গৰমৰ ঢৌৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত ২০০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। গৰমৰ ফলত শ শ বন্য অগ্নিকাণ্ড সংঘটিত হয় যাৰ ফলত ব্যাপক বায়ু প্ৰদূষণ হোৱাৰ লগতে হাজাৰ হাজাৰ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বনাঞ্চল জ্বলি যায়। ==== খৰাং ==== {{main|খৰাং}} {{see also|খৰাঙৰ তালিকা}} {{excerpt|খৰাং|paragraphs=1|file=no}} সুপৰিচিত ঐতিহাসিক খৰাংসমূহৰ ভিতৰত ১৯৯৭–২০০৯ চনত অষ্ট্ৰেলিয়াত হোৱা সহস্ৰাব্দৰ খৰাং পৰিস্থিতিয়ে দেশখনৰ বহু অংশত পানী যোগানৰ সংকটৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফলত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বহুতো ডিচেলাইনেচন প্লাণ্ট নিৰ্মাণ কৰা হ’ল। ২০১১ চনত টেক্সাছ ৰাজ্যই গোটেই কেলেণ্ডাৰ বৰ্ষটো খৰাং জৰুৰীকালীন ঘোষণাৰ অধীনত জীয়াই আছিল আৰু যথেষ্ট অৰ্থনৈতিক ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters: Events &#124; National Centers for Environmental Information (NCEI) |url=http://www.ncdc.noaa.gov/billions/events |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401025100/http://www.ncdc.noaa.gov/billions/events |archive-date=2014-04-01 |access-date=2015-03-20 |website=www.ncdc.noaa.gov}}</ref> খৰাং পৰিস্থিতিৰ ফলত বাষ্ট্ৰ’পৰ জুই লাগে। ==== ধূলিৰ ধুমুহা ==== {{excerpt|ধূলিৰ ধুমুহা|paragraphs=1|file=no}} ==== জুইৰ ধুমুহা ==== {{excerpt|জুইৰ ধুমুহা|paragraphs=1|file=no}} ==== বনজুই ==== [[File:The Rim Fire in the Stanislaus National Forest near in California began on Aug. 17, 2013-0004.jpg|thumb|right|upright=1.2|কেলিফৰ্ণিয়াত বনজুই। ]] {{main|বনজুই}} {{see also|বনজুইৰ তালিকা}} বনজুই হৈছে বৃহৎ জুই যি প্ৰায়ে বন্যভূমি অঞ্চলৰ পৰা আৰম্ভ হয়। সাধাৰণ কাৰণসমূহৰ ভিতৰত বজ্ৰপাত আৰু খৰাং আদি যদিও মানুহৰ গাফিলতি বা অগ্নিসংযোগৰ ফলতো বনজুই আৰম্ভ হ’ব পাৰে। জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চললৈ বিয়পিব পাৰে আৰু এইদৰে মানুহ আৰু সম্পত্তিৰ লগতে বন্যপ্ৰাণীৰ বাবেও ভাবুকি হ’ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য বন্য অগ্নিকাণ্ডৰ ভিতৰত ১৮৭১ চনত আমেৰিকাত হোৱা পেষ্টিগো অগ্নিকাণ্ড, য’ত কমেও ১৭০০ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ২০০৯ চনত অষ্ট্ৰেলিয়াত হোৱা ভিক্টোৰিয়ান যুগৰ জোপোহা জুই।<ref>{{cite web |title=2009 Victorian Bushfires {{!}} Victorian Government |url=http://www.vic.gov.au/2009-bushfires |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428081631/https://www.vic.gov.au/2009-bushfires |archive-date=2021-04-28 |access-date=2021-04-25 |website=www.vic.gov.au |language=en |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428081631/https://www.vic.gov.au/2009-bushfires |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |last=US Department of Commerce |first=NOAA |title=The Peshtigo Fire |url=https://www.weather.gov/grb/peshtigofire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425083245/https://www.weather.gov/grb/peshtigofire |archive-date=2021-04-25 |access-date=2021-04-25 |website=www.weather.gov |language=EN-US}}</ref><ref>{{cite web |title=Massive fire burns in Wisconsin |url=https://www.history.com/this-day-in-history/massive-fire-burns-in-wisconsin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415163821/https://www.history.com/this-day-in-history/massive-fire-burns-in-wisconsin |archive-date=2021-04-15 |access-date=2021-04-25 |website=History.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=corporateName=National Museum of Australia; address=Lawson Crescent |first=Acton Peninsula |title=National Museum of Australia – Black Saturday bushfires |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/black-saturday-bushfires |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423060348/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/black-saturday-bushfires |archive-date=2021-04-23 |access-date=2021-04-25 |website=www.nma.gov.au |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Bushfire – Black Saturday, Victoria, 2009 {{!}} Australian Disaster Resilience Knowledge Hub |url=http://knowledge.aidr.org.au/resources/bushfire-black-saturday-victoria-2009/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210326082700/https://knowledge.aidr.org.au/resources/bushfire-black-saturday-victoria-2009/ |archive-date=2021-03-26 |access-date=2021-04-25 |website=knowledge.aidr.org.au}}</ref> === ধুমুহা === ==== ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহ ==== {{see also|ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন}} টাইফুন, ঘূৰ্ণীবতাহ, ঘূৰ্ণীবতাহৰ ধুমুহা আৰু হাৰিকেন একেটা পৰিঘটনাৰ বাবে বেলেগ বেলেগ নাম: সাগৰৰ ওপৰত গঠন হোৱা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ধুমুহা। সাগৰৰ পৰা বাষ্পীভৱন হোৱা পানী ওলাই ধুমুহাত পৰিণত হোৱাৰ ফলত ইয়াৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে প্ৰচণ্ড বতাহ, প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহা। কোনটো শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয় সেইটো নিৰ্ণায়ক কাৰকটো ধুমুহাৰ উৎপত্তি ক’ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। আটলাণ্টিক আৰু উত্তৰ-পূব প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত "হাৰিকেন" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়; উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত ইয়াক "টাইফুন" বুলি কোৱা হয়; দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰ আৰু ভাৰত মহাসাগৰত এটা "ঘূৰ্ণীবতাহ" সংঘটিত হয়। এতিয়ালৈকে হোৱা আটাইতকৈ মাৰাত্মক হাৰিকেন আছিল ১৯৭০ চনৰ ভোলা ঘূৰ্ণীবতাহ; আটাইতকৈ মাৰাত্মক আটলাণ্টিক হাৰিকেন আছিল ১৭৮০ চনৰ গ্ৰেট হাৰিকেন, যিয়ে মাৰ্টিনিক, চেণ্ট ইউষ্টেটিয়াছ আৰু বাৰ্বাডোছক ধ্বংস কৰিছিল। আন এটা উল্লেখযোগ্য হাৰিকেন হ’ল ২০০৫ চনত আমেৰিকাৰ উপসাগৰীয় উপকূল ধ্বংস কৰা হাৰিকেন কেটৰিনা। মানৱৰ দ্বাৰা প্ৰৰোচিত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ পৰিণতিত হাৰিকেনে অধিক তীব্ৰতৰ হৈ উঠিব পাৰে আৰু অধিক প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ==== বজ্ৰপাতৰ ধুমুহা ==== [[File:Cumulonimbus NOAA gov.jpg|thumb|right|এটা ক্লাছিক এনভিল আকৃতিৰ, আৰু স্পষ্টভাৱে বিকশিত কুমুলোনিম্বাছ ইনকাছ]] {{main|বজ্ৰপাতৰ ধুমুহা}} তীব্ৰ ধুমুহা, ধূলিৰ ডাৱৰ আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণে বিজুলীৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। সাধাৰণতে ধুমুহাৰ লগত জড়িত ক্ষতি, যেনে বতাহ, শিলাবৃষ্টি আৰু বানপানীৰ বাহিৰেও বিজুলীৰ ফলত নিজেই অট্টালিকাৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে, জুই জ্বলিব পাৰে আৰু প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শত মৃত্যু হ’ব পাৰে। বিশেষকৈ মাৰাত্মক বিজুলীৰ কাণ্ডৰ ভিতৰত ২০০৭ চনত উত্তৰ-পশ্চিম পাকিস্তানৰ এখন দুৰ্গম পাহাৰীয়া গাঁও উশ্বৰী দাৰাত হোৱা আক্ৰমণত ৩০জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল; <ref>{{cite news |date=20 July 2007 |title=Lightning kills 30 people in Pakistan's north |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lightning/lightning-kills-30-people-in-pakistans-north-idUSISL17716520070720 |url-status=live |access-date=29 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404010831/https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lightning/lightning-kills-30-people-in-pakistans-north-idUSISL17716520070720 |archive-date=4 April 2020}}</ref> লেনছা বিমান ৫০৮ৰ দুৰ্ঘটনাত ৯১জন লোকৰ মৃত্যু হয়; আৰু ইজিপ্তৰ ড্ৰংকাত ১৯৯৪ চনত বিজুলীৰ ফলত হোৱা ইন্ধন বিস্ফোৰণত ৪৬৯জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite web |title=An appraisal of underground gas storage technologies |url=https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025143802/https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |archive-date=2020-10-25 |access-date=2020-12-29 |website=Health and Safety Executive |archivedate=2020-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025143802/https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |deadurl=yes }}</ref> বজ্ৰপাতৰ ফলত হোৱা বেছিভাগ মৃত্যু আমেৰিকা আৰু এছিয়াৰ দৰিদ্ৰ দেশসমূহত হয়, য’ত বিজুলীৰ প্ৰভাৱ সাধাৰণ আৰু এড’ব বোকা ইটাৰ আৱাসই বিশেষ সুৰক্ষা প্ৰদান নকৰে।<ref>{{cite news |date=31 July 2015 |title=Deadly lightning strike in Mexico reveals plight of poorest citizens |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2015/jul/31/deadly-lightning-mexico-government-failure |url-status=live |access-date=17 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106110244/https://www.theguardian.com/world/2015/jul/31/deadly-lightning-mexico-government-failure |archive-date=6 January 2017}}</ref> ==== টৰ্নেডো ==== [[File:Roping tornado.jpg|thumb|right|upright|ৰছীৰ টৰ্নেডো এটা বিলুপ্ত অৱস্থাত, টেকামছে, ওকলাহোমা। ]] {{see also|টৰ্নেডো আৰু টৰ্নেডোৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ তালিকা}} টৰ্নেডো হৈছে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ আৰু কিউমুলোনিম্বাছ ডাৱৰ বা বিৰল ক্ষেত্ৰত কিউমুলাছ ডাৱৰৰ গুৰি দুয়োটাৰে সংস্পৰ্শত থকা হিংস্ৰ আৰু বিপজ্জনক ঘূৰ্ণনশীল বায়ুৰ স্তম্ভ। ইয়াক টুইষ্টাৰ বা ঘূৰ্ণীবতাহ বুলিও কোৱা হয়<ref>{{cite web |title=Definition of CYCLONE |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cyclone |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105190603/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cyclone |archive-date=2021-01-05 |access-date=2020-12-29 |website=www.merriam-webster.com}}</ref> যদিও বতৰ বিজ্ঞানত ঘূৰ্ণীবতাহ শব্দটো বহল অৰ্থত যিকোনো বন্ধ নিম্ন চাপৰ পৰিসঞ্চালনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। টৰ্নেডোবোৰ বহু আকৃতি আৰু আকাৰৰ যদিও সাধাৰণতে দৃশ্যমান ঘনীভূতকৰণ ফানেলৰ ৰূপ লয়, যাৰ সংকীৰ্ণ মূৰটোৱে পৃথিৱীখন স্পৰ্শ কৰে আৰু প্ৰায়ে ধ্বংসাৱশেষ আৰু ধূলিৰ ডাৱৰে আগুৰি থাকে। টৰ্নেডো এটা এটাকৈ হ'ব পাৰে, বা ছুপাৰচেলৰ সৈতে জড়িত বৃহৎ টৰ্নেডোৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱত বা বজ্ৰপাতৰ বিকাশৰ অন্যান্য বৃহৎ অঞ্চলত হ'ব পাৰে। বেছিভাগ টৰ্নেডোৰ বতাহৰ গতিবেগ ঘণ্টাত ১৮০ কিলোমিটাৰতকৈ কম, ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৭৫ মিটাৰ (২৫০ ফুট) আৰু বিয়পি পৰাৰ আগতে কেইকিলোমিটাৰমান যাত্ৰা কৰে। অতি চৰম টৰ্নেডোৱে বতাহৰ গতিবেগ ঘণ্টাত ৪৮০ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক লাভ কৰিব পাৰে, ৩ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দৈৰ্ঘ্য লাভ কৰিব পাৰে আৰু মাটিত হয়তো ১০০ কিলোমিটাৰতকৈও অধিক (৬০ মাইল) থাকিব পাৰে।<ref name="fastest wind">{{cite web |author=Wurman, Joshua |date=2008-08-29 |title=Doppler on Wheels |url=http://cswr.org/dow/DOW.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |archive-date=2007-02-05 |access-date=2009-12-13 |publisher=Center for Severe Weather Research |archivedate=2007-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |deadurl=yes }}</ref><ref name="widest tornado">{{cite web |date=2005-10-02 |title=Hallam Nebraska Tornado |url=http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820095200/http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php |archive-date=2014-08-20 |access-date=2009-11-15 |work=[[National Weather Service]] |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]}}</ref><ref name="SPC FAQ">{{cite web |author=Roger Edwards |date=2006-04-04 |title=The Online Tornado FAQ |url=http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |archive-date=2006-09-29 |access-date=2006-09-08 |work=[[National Weather Service]] |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |archivedate=2006-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |deadurl=yes }}</ref> === ঠাণ্ডা বতৰৰ পৰিঘটনা === ==== তুষাৰপাত ==== [[File:Elkton, Maryland 2009 Blizzard.jpg|thumb|right|300x300px|২০০৯ চনত মেৰিলেণ্ডত হোৱা এটা তুষাৰপাত]] {{main|তুষাৰপাত}} তুষাৰপাত হৈছে শীতকালীন তীব্ৰ ধুমুহা যাৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে প্ৰচণ্ড বৰফ আৰু প্ৰচণ্ড বতাহ। যেতিয়া তীব্ৰ বতাহে ইতিমধ্যে সৰি পৰা বৰফক আলোড়িত কৰে, তেতিয়া ইয়াক মাটিৰ তুষাৰপাত বুলি জনা যায়। বিশেষকৈ যিবোৰ অঞ্চলত বৰফ পৰে সেইবোৰ অঞ্চলত তুষাৰপাতৰ ফলত স্থানীয় অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। ১৮৮৮ চনৰ গ্ৰেট ব্লিজাৰ্ডে আমেৰিকাক প্ৰভাৱিত কৰিছিল, যেতিয়া বহু টন ঘেঁহুৰ শস্য ধ্বংস হৈছিল। এছিয়াত ১৯৭২ চনৰ ইৰাণ তুষাৰপাত আৰু ২০০৮ চনৰ আফগানিস্তান তুষাৰপাত, ইতিহাসৰ আটাইতকৈ মাৰাত্মক তুষাৰপাত আছিল; প্ৰথমটোত উইচকনচিনৰ সমান আকাৰৰ অঞ্চল সম্পূৰ্ণৰূপে বৰফেৰে পুতি থোৱা আছিল। ১৯৯৩ চনৰ ছুপাৰষ্টৰ্মৰ উৎপত্তি মেক্সিকো উপসাগৰত হৈছিল আৰু উত্তৰ দিশলৈ যাত্ৰা কৰিছিল, যাৰ ফলত আমেৰিকাৰ ২৬খন ৰাজ্যৰ লগতে কানাডাতো ক্ষতিসাধন হৈছিল আৰু ৩০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.n-d-a.org/snow-hail-storm.php|title=Natural Hazards – Snow & Hail Storms|website=www.n-d-a.org|access-date=2017-02-26|archive-date=2017-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203144851/http://www.n-d-a.org/snow-hail-storm.php|url-status=live|archivedate=2017-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203144851/http://www.n-d-a.org/snow-hail-storm.php|deadurl=yes}}</ref> ==== শিলাবৃষ্টি ==== [[File:Granizo.jpg|thumb|right|প্ৰায় ৬ চে.মি. (২+১⁄২ ইঞ্চি) ব্যাসৰ এটা ডাঙৰ শিল]] {{main|শিলাবৃষ্টি}} {{see also|ব্যয়বহুল বা মাৰাত্মক শিলাবৃষ্টিৰ তালিকা}} শিলাবৃষ্টি হৈছে মাটিত খুন্দা মৰাৰ আগতে গলি যোৱা বৰফৰ ৰূপত হোৱা বৰষুণ। শিলাবৃষ্টিৰ ধুমুহা বজ্ৰপাতৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হয়। শিলাবৃষ্টিৰ শিলৰ ব্যাস সাধাৰণতে ৫ৰ পৰা ১৫০ মিলিমিটাৰ (১⁄৪ আৰু ৬ ইঞ্চি)ৰ ভিতৰত হয়। এইবোৰে যি স্থানত পৰে সেই স্থানৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে। শিলাবৃষ্টিৰ ধুমুহাই বিশেষকৈ খেতিপথাৰৰ বাবে বিধ্বংসী ৰূপ ধাৰণ কৰিব পাৰে, শস্য নষ্ট কৰিব পাৰে আৰু সঁজুলিৰ ক্ষতিসাধন কৰিব পাৰে। ১৯৮৪ চনৰ ১২ জুলাইত জাৰ্মানীৰ মিউনিখত বিশেষভাৱে ক্ষতিকাৰক শিলাবৃষ্টিৰ ধুমুহাই প্ৰায় ২ বিলিয়ন ডলাৰৰ বীমাৰ দাবীৰ সৃষ্টি কৰে। ==== বৰফৰ ধুমুহা ==== {{main|বৰফৰ ধুমুহা}} বৰফৰ ধুমুহা হৈছে এক প্ৰকাৰৰ শীতকালীন ধুমুহা যাৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঠাণ্ডা বৰষুণ। আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বতৰ বিজ্ঞান কেন্দ্ৰই বৰফৰ ধুমুহাক এনে ধুমুহা বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিছে যাৰ ফলত উন্মুক্ত পৃষ্ঠত কমেও ১⁄৪ ইঞ্চি (৬.৩৫ মিলিমিটাৰ) বৰফ জমা হয়। ==== শীত প্ৰবাহ ==== {{main|শীত প্ৰবাহ}} শীত প্ৰবাহ ঢৌ, যাক কিছুমান অঞ্চলত ঠাণ্ডা স্নেপ বা ঠাণ্ডা মন্ত্ৰ বুলি জনা যায়, বতৰৰ শীতলতাৰ দ্বাৰা পৃথক হোৱা বতৰৰ পৰিঘটনা। বিশেষকৈ আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বতৰ সেৱাই ব্যৱহাৰ কৰা ধৰণে শীত প্ৰবাহ হ’ল ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰত উষ্ণতা দ্ৰুতভাৱে হ্ৰাস পোৱা, যাৰ বাবে কৃষি, উদ্যোগ, বাণিজ্য আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতি যথেষ্ট বৃদ্ধি পোৱা সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজন হয়। শীতল তৰংগৰ নিৰ্দিষ্ট মাপকাঠী নিৰ্ণয় কৰা হয় উষ্ণতা কিমান হাৰত হ্ৰাস পায় আৰু ইয়াৰ ন্যূনতম স্তৰলৈ নামি যায়। এই ন্যূনতম উষ্ণতা ভৌগোলিক অঞ্চল আৰু বছৰৰ সময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। == বহু-বিপদ বিশ্লেষণ == ওপৰত উল্লেখ কৰা প্ৰতিটো প্ৰাকৃতিক বিপদৰ প্ৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্য অতি বেলেগ, ইহঁতে প্ৰভাৱিত কৰা স্থানীয় আৰু কালিক স্কেল, বিপদৰ কম্পাঙ্ক আৰু উভতি অহাৰ সময়, আৰু তীব্ৰতা আৰু প্ৰভাৱৰ পৰিমাপৰ ক্ষেত্ৰত। এই জটিলতাৰ ফলত "একক-বিপদ" মূল্যায়ন সাধাৰণ হৈ পৰে, য'ত এটা বিশেষ বিপদৰ প্ৰকাৰৰ পৰা বিপদৰ সম্ভাৱনা বাধাগ্ৰস্ত হয়। এই উদাহৰণসমূহত বিপদসমূহক প্ৰায়ে বিচ্ছিন্ন বা স্বাধীন বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ বিকল্প হ'ল "বহু-বিপদ" পদ্ধতি যিয়ে সকলো সম্ভাৱ্য প্ৰাকৃতিক বিপদ আৰু ইয়াৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া বা আন্তঃসম্পৰ্ক চিনাক্ত কৰিব বিচাৰে।<ref>{{cite journal |last1=Kappes |first1=Melanie S. |last2=Keiler |first2=Margreth |last3=von Elverfeldt |first3=Kirsten |last4=Glade |first4=Thomas |year=2012 |title=Challenges of analyzing multi-hazard risk: a review |url=https://boris.unibe.ch/17542/1/Kappes2012_Article_ChallengesOfAnalyzingMulti-haz.pdf |journal=Natural Hazards |volume=64 |issue=2 |pages=1925–1958 |doi=10.1007/s11069-012-0294-2 |bibcode=2012NatHa..64.1925K |s2cid=108636952}}</ref><ref name="Gilletal2014">{{cite journal |last1=Gill |first1=Joel C. |last2=Malamud |first2=Bruce D. |date=December 2014 |title=Reviewing and visualizing the interactions of natural hazards |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/reviewing-and-visualizing-the-interactions-of-natural-hazards(614b146d-63d1-48a0-944a-e87a4a6ed464).html |journal=[[Reviews of Geophysics]] |volume=52 |issue=4 |pages=680–722 |bibcode=2014RvGeo..52..680G |doi=10.1002/2013RG000445 |doi-access=free |access-date=2024-03-08 |archivedate=2022-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221216131300/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/reviewing-and-visualizing-the-interactions-of-natural-hazards(614b146d-63d1-48a0-944a-e87a4a6ed464).html |deadurl=yes }}</ref> বহুতো উদাহৰণ আছে যে এটা প্ৰাকৃতিক বিপদে আন এটা বা ততোধিক প্ৰাকৃতিক বিপদৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে বা বৃদ্ধি কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ভূমিকম্পই ভূমিস্খলনৰ সূচনা কৰিব পাৰে, আনহাতে বনজুইৰ ফলত ভৱিষ্যতে ভূমিস্খলনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাব পাৰে।<ref name="Gilletal2014" /> ২১টা প্ৰাকৃতিক বিপদৰ মাজেৰে এনে পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ বিশদ পৰ্যালোচনাই ৯০টা সম্ভাৱ্য পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ চিনাক্তকৰণ কৰে, যাৰ সম্ভাৱনা আৰু স্থানীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ ভিন্ন।<ref name="Gilletal2014" /> এই প্ৰাকৃতিক বিপদ আৰু নৃতত্ত্বৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজতো পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Reviewing and visualising relationships between anthropic processes and natural hazards within a multi-hazard framework |url=https://meetingorganizer.copernicus.org/EGU2014/EGU2014-3049.pdf |access-date=10 September 2023 |website=Copernicus Office}}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, ভূগৰ্ভস্থ পানী নিষ্কাশনে ভূগৰ্ভস্থ পানী সম্পৰ্কীয় ডুব যোৱাৰ সূচনা কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=Land Subsidence |url=http://water.usgs.gov/edu/earthgwlandsubside.html |access-date=11 May 2017 |work=USGS Water Science School}}</ref> যিকোনো অঞ্চলত (যেনে, দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাসৰ উদ্দেশ্যে) ফলপ্ৰসূ বিপদ বিশ্লেষণত আদৰ্শগতভাৱে সকলো প্ৰাসংগিক বিপদ আৰু ইয়াৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ পৰীক্ষা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা উচিত। বিপদ হ্ৰাসৰ বাবে অধিক উপযোগী হ’বলৈ বিপদ বিশ্লেষণক বিপদ মূল্যায়নলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিব লাগে য’ত প্ৰতিটো বিপদৰ প্ৰতি নিৰ্মিত পৰিৱেশৰ দুৰ্বলতাক লক্ষ্য কৰা হয়। এই পদক্ষেপটো ভূমিকম্পীয় বিপদৰ বাবে ভালদৰে বিকশিত কৰা হৈছে, য’ত গঠন আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ ওপৰত ভৱিষ্যতৰ ভূমিকম্পৰ সম্ভাৱ্য প্ৰভাৱৰ মূল্যায়ন কৰা হয়, লগতে চৰম বতাহৰ পৰা হোৱা বিপদ আৰু কম পৰিমাণে বানপানীৰ আশংকাৰ বাবেও মূল্যায়ন কৰা হয়। অন্যান্য ধৰণৰ প্ৰাকৃতিক বিপদৰ বাবে বিপদৰ গণনা অধিক প্ৰত্যাহ্বানজনক, মূলতঃ কাৰণ এটা বিপদৰ তীব্ৰতা আৰু বিভিন্ন মাত্ৰাৰ ক্ষতিৰ সম্ভাৱনা (ভংগুৰতা বক্ৰ) সংযোগ কৰা কাৰ্য্যৰ অভাৱ।<ref>{{Cite journal |last=Douglas |first=J. |date=2007-04-05 |title=Physical vulnerability modelling in natural hazard risk assessment |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00330925/file/nhess-7-283-2007.pdf |journal=Nat. Hazards Earth Syst. Sci. |volume=7 |issue=2 |pages=283–288 |bibcode=2007NHESS...7..283D |doi=10.5194/nhess-7-283-2007 |issn=1684-9981 |doi-access=free}}</ref> == সঁহাৰি == {{Main|দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সঁহাৰি|দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা}} দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা হৈছে নাগৰিক সুৰক্ষা (বা নাগৰিক প্ৰতিৰক্ষা) কৰ্তৃপক্ষৰ এটা মূল কাম। ইয়াত দুৰ্যোগৰ চাৰিওটা পৰ্যায়কে সম্বোধন কৰিব লাগে: প্ৰশমন আৰু প্ৰতিৰোধ, দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সঁহাৰি, পুনৰুদ্ধাৰ আৰু প্ৰস্তুতি।[[File:Haiti earthquake damage.jpg|thumb|হাইতিৰ ভূমিকম্পৰ ফলত হোৱা ক্ষতি]] === প্ৰশমন আৰু প্ৰতিৰোধ === {{Excerpt|দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা#প্ৰশমন কৌশল|paragraphs=2|file=0}} ==== দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাস ==== {{excerpt|দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাস}} === সঁহাৰি === {{Excerpt|দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সঁহাৰি|paragraphs=1|file=0}} === পুনৰুদ্ধাৰ === [[File:Driving through flash flood.jpg|thumb|কৃত্ৰিম বানপানীৰ মাজেৰে গাড়ী চলাই থকা]] {{Excerpt|দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা#পুনৰুদ্ধাৰ|paragraphs=1,2|file=0}} === প্ৰস্তুতি === {{Excerpt|দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা#প্ৰস্তুতি|paragraphs=1|file=0}} == সমাজ-সংস্কৃতি == === আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন === সাধাৰণ পৰিষদৰ ৪৪/১৮২ নং প্ৰস্তাৱৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মানৱীয় বিষয়ৰ সমন্বয়ৰ কাৰ্যালয় গঠন কৰা হৈছিল। প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ চুক্তিৰ অধীনত, "ৰাষ্ট্ৰসমূহে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানৱীয় আইন আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ অধিকাৰ আইনকে ধৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ অধীনত নিজৰ বাধ্যবাধকতা অনুসৰি সশস্ত্ৰ সংঘাতৰ পৰিস্থিতি, মানৱীয় জৰুৰীকালীন অৱস্থা আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সংঘটনকে ধৰি বিপদজনক পৰিস্থিতিত বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তিসকলৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে সকলো প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগিব।" <ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=13 December 2006 |title=Article 11 – Situations of risk and humanitarian emergencies |url=https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities/article-11-situations-of-risk-and-humanitarian-emergencies.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210903131917/https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities/article-11-situations-of-risk-and-humanitarian-emergencies.html |archive-date=3 September 2021 |access-date=3 September 2021 |website= |publisher=United Nations |quote=}}</ref> ১৯৯৮ চনৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অভ্যন্তৰীণ স্থানচ্যুতিৰ নিৰ্দেশনামূলক নীতি আৰু ২০০৯ চনৰ কাম্পালা সন্ধিয়েও প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ বাবে স্থানচ্যুত হোৱা লোকসকলক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite report |url=https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-329056 |title=Towards recognition and protection of forced environmental migrants in the public international law: Refugee or IDPs umbrella? |last1=Terminski |first1=Bogumil |date=2012 |access-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418223713/https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/32905 |archive-date=2022-04-18 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=May 2019 |title=2009 Kampala Convention on IDPs |url=https://www.unhcr.org/5cd569877.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211144624/https://www.unhcr.org/5cd569877.pdf |archive-date=11 December 2021 |access-date=3 September 2021 |website= |publisher=UNHCR |quote=}}</ref> == লগতে চাওক == {{div col}} * [[ঈশ্বৰৰ কাৰ্য্য]] * [[নাগৰিক প্ৰতিৰক্ষা]] * [[দুৰ্যোগ সাহায্য]] * [[দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাস]] * [[দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা]] * [[পৰিৱেশ দুৰ্যোগ]] * [[পৰিৱেশৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থা]] * [[বিশ্বব্যাপী বিপৰ্যয়জনক বিপদ]] * [[পৰিৱেশ দুৰ্যোগৰ তালিকা]] * [[সামাজিক দুৰ্বলতা]] * [[নগৰীয়া অনুসন্ধান আৰু উদ্ধাৰ]] * [[দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাসৰ বিশ্ব সন্মিলন]] * [[বন্য প্ৰাণীৰ দুখ]] {{div col end}} == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Wikiquote|Natural disasters|প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ}} {{commons|Category:Natural disasters}} * {{cite web | url=http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100409011106/http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | url-status=dead | archive-date=2010-04-09 | title=World Bank's Hazard Risk Management | publisher=World Bank | access-date=2007-06-30 }} * {{cite web | url=http://www.ncdc.noaa.gov/billions | title=Billion-dollar Weather and Climate Disasters | publisher=NCDC }} * {{cite web | url=http://www.gdacs.org | title=Global Disaster Alert and Coordination System | publisher=[[European Commission]] and [[United Nations]] website initiative }} * {{cite web | url=http://site.ebrary.com/lib/disaster/home.action | title= Natural Disaster and Extreme Weather. Searchable Information Center | publisher= [[Ebrary]] }} {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} [[শ্ৰেণী:প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ| ]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাকৃতিক বিপদ]] [[শ্ৰেণী:দুৰ্যোগ]] 6b4jwreciiv8mf53xzfn0863bg5enfm 0 51195 648122 648065 2026-10-27T12:40:34Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ */ 648122 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক পদবী আৰু অসমীয়া উপাধি}} '''ফুকন''' ({{lang-aho|𑜇𑜥 𑜀𑜨𑜃𑜫}},{{lang-en|Phukan}}; বিকল্প বানান ''Phukån'') আছিল [[আহোম ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত এটা প্ৰশাসনিক পদবী। এজন ফুকনে সাধাৰণতে ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'' নামেৰে পৰিচিত সামৰিক, প্ৰশাসনিক বা বৃত্তিগত বিভাগ অথবা ''মেল'' নামেৰে পৰিচিত কোনো ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল। যদিও ফুকনৰ বহুতো প্ৰধান পদ পৰম্পৰাগতভাৱে [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]] অভিজাত পৰিয়ালসমূহৰ সৈতে জড়িত আছিল, এই পদবীটো কেৱল আহোম জনগোষ্ঠীৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাছিল। ঐতিহাসিক অভিলেখসমূহত [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কলিতা]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলকো ফুকন পদত নিযুক্তি দিয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই পদবীটো এটা অসমীয়া উপাধি হিচাপে প্ৰচলিত হয়।<ref>{{cite book |last=Kakoty |first=Sanjeeb |title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State |publisher=Regency Publications |year=2003 |isbn=9788187498735 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1968 |page=243 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283945 }}</ref> এই পদবীটোৰ ভাষাগত উৎপত্তি [[আহোম ভাষা|টাই-আহোম ভাষা]]ৰ পৰা হোৱা আৰু সংশ্লিষ্ট বিষয়াজনৰ বিভাগ, স্থান বা কাৰ্যসূচক বিভিন্ন যৌগিক ৰূপতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom–Assamese–English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1903 |pages=134–136 |url=https://archive.org/details/ahom-assamese-english_dictionary }}</ref> ==ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ== আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত ''ফুকন'' পদবীটোৱে সাধাৰণতে কোনো নিৰ্দিষ্ট খেল, আঞ্চলিক বিভাগ, সামৰিক বাহিনী বা বিভাগৰ দায়িত্বত নিযুক্ত বিষয়াক বুজাইছিল। এই পদত ৰজাই নিযুক্তি দিছিল আৰু নিযুক্তিসমূহ সদায় আহোম জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাছিল। আন জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বুৰঞ্জী]]সমূহত [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] বংশৰ কেইবাজনো ফুকনৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত চুতীয়া মূলৰ এজন ''টেকেলা বৰা''ৰ বংশধৰ লেচাম চেতিয়াক ''নাওবৈচা ফুকন'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=89}}</ref> [[চ্যু-লিক-ফা|ল'ৰা ৰজা]]ৰ ৰাজত্বকালত চুতীয়া মূলৰ বিহপৰুৱা চেতিয়া বংশৰ{{efn|বিহপৰুৱা চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তি চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=578}}</ref>}} এজন সদস্য ''নেওগ ফুকন'' হৈছিল, আনহাতে পিকচাই চেতিয়া বংশৰ{{efn|পিকচাই চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তি চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=579}}</ref>}} এজন সদস্য ''ডেকা ফুকন'' হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |year=1997 |page=217 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863 }}</ref> [[চুখামফা]]ই লেচাম চুতীয়াৰ এজন পুত্ৰক ''পৰ্বতীয়া ফুকন'' হিচাপে নিযুক্তি দিছিল,<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |edition=2nd |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1977 |pages=33–34 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171 }}</ref> আৰু [[গদাধৰ সিংহ]]ই পিকচাই চেতিয়া বংশৰ আন এজন সদস্যক ''চিংৰাই ফুকন'' হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=222}}</ref> [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ''ৰাইডঙীয়া ফুকন'' চুতীয়া মূলৰ ভঁৰালী চেতিয়া বংশৰ আছিল,{{efn|ভঁৰালী চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তি চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=578}}</ref>}}<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=222}}</ref> আনহাতে [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ''ভিতৰুৱাল ফুকন'' হিন্দু-চুতীয়া হিচাপে চিনাক্ত কৰা চৰগুৱাল বংশৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=243}}</ref> ঝলমবটা বংশৰ উৎপত্তিও বুৰুক-চুতীয়া বংশৰ পৰা হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}; "বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে 'গৰীয়া' বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা (চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে 'চেঙ্গচাই'; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।" {{harvcol|Borbarua|2018|p=26}}; "Kirtichandra Barbarua of Jalambata family." {{harvcol|Barua|1930|p=286}}; "The Bakatial Barbarua of Jalambata family did not approve of the proposal of the Buragohain." {{harvcol|Barua|1930|p=298}}; "Then Kirti Chandra Barbarua of Jalambata family went to the Moamara Mahanta." {{harvcol|Barua|1930|p=302}}.</ref> [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত এই বংশৰ এজন সদস্য ''নেওগ ফুকন'' হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=243}}</ref> [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত এই বংশৰ এজন সদস্য ''চোলাধৰা ফুকন'' আৰু আন এজন ''খঙীয়া ফুকন'' হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=289–290}}</ref> [[লক্ষ্মী সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত এই বংশৰ সদস্যসকলে ''নেওগ ফুকন'', ''খঙীয়া ফুকন'' আৰু ''ন্যায়শোধা ফুকন'' হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom Buranji, with a Parallel English Translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |pages=301, 311, 314 |url=https://archive.org/details/ahomburanjiwith00baru }}</ref> ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত বৰেচিৰিঙীয়া আৰু চুতীয়া বৰাসকলৰ মাজৰ পৰাও ''ফুকন'' আৰু ''বৰুৱা'' বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 332.</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত চুতীয়া মূলৰ এজন ''কুকুৰাচোৱা বৰা''ৰ পুত্ৰ সত্ৰামক ''চাৰিঙীয়া ফুকন'' পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল।<ref>"This episode involving Satram is referred to in the chronicles as ‘the affair of Bhut’s son’. Satram belonged to the Chutia community. At present, descendants of Bhut, the Kukurachowa Bora, live in Kukurachowa village under the Gohpur subdivision of Sonitpur district. The late Ghanakanta Phukan—a freedom fighter and one of the leading founders of the Chutia Sanmilan—belonged to this lineage." {{harvcol|Boruah|2007|pp=224–225}}</ref> [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] জনগোষ্ঠীৰ ''খিমতাৰ পাতৰ'' বংশৰ<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=583}}</ref> এজন সদস্যক ''পৰ্বতীয়া ফুকন'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=564}}</ref> [[লক্ষ্মী সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ|মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহীসকলে]] ৰাজধানী দখল কৰাৰ সময়ত বিদ্ৰোহী প্ৰশাসনে নিজৰ প্ৰধান বিষয়াসকলক [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্তি দিছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, বিদ্ৰোহী প্ৰশাসনৰ সকলো ''ফুকন'' আৰু ''ৰাজখোৱা'' মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা বাছনি কৰা হৈছিল। লিগিৰী কাঁৰীক ''[[বৰফুকন]]'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ লগতে গুৱাহাটীৰ ছয়জন ''ফুকন'' আৰু চৈধ্যজন ''ৰাজখোৱা''কো এই জনগোষ্ঠীৰ মাজৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1968 |page=71 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283945 }}</ref> [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]]সকলকো ফুকন পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ৰাজপৰিয়ালৰ পুৰোহিত বংশৰ এজন সদস্যক ''ফুকন'' উপাধি প্ৰদান কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ ''ৰাজগুৰু ফুকন'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই এই কথাও উল্লেখ কৰিছে যে পূৰ্বতে আহোমসকলৰ অধীনত থকা ''তামুলী ফুকন'' পদটো আহোম ৰাজত্বৰ শেষৰ ফালে ব্ৰাহ্মণসকলৰ অধীনলৈ আহিছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=555–556}}</ref> ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''তো ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰতি আনুগত্যৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ব্ৰাহ্মণ কাকতি বংশৰ সদস্যসকলক ফুকন পদত নিযুক্তি দিয়াৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1968 |page=xxx |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283945 }}</ref> কায়স্থ সম্প্ৰদায়ৰ পৰা "ফুকন" পদত নিযুক্ত হোৱা এটা উদাহৰণ হৈছে "মন্থিৰ ভঁৰালী বৰুৱা"। ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ আক্ৰমণৰ সময়ত ভৰালী বৰুৱাক ''পৰ্বতীয়া ফুকন'' পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। পাৰ্চী বিৱৰণসমূহত তেওঁক বিজলী বা ''বিজুলী ফুকন'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Anglo-Assamese Relations, 1771–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1949 |page=118 |url=https://archive.org/details/dli.pahar.2890 }}</ref> মোৱামৰীয়া শাসনৰ পতন ঘটাই লক্ষ্মী সিংহক পুনৰ সিংহাসনত বহুৱাত সহায় কৰাৰ বাবে ভূঞা বংশৰ [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] কেকেৰু হাজৰিকাক চোলাধৰা ফুকন পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ ''কলিতা ফুকন'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Anglo-Assamese Relations, 1771–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1949 |pages=117–118 |url=https://archive.org/details/dli.pahar.2890 }}</ref> ==ফুকন পদবীৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ== ফুকন পদবীৰ বিভিন্ন ৰূপে সংশ্লিষ্ট বিষয়াজনৰ দায়িত্ব, স্থান বা সম্পৰ্কিত গোষ্ঠীক বুজাইছিল। ইয়াৰে কেইটামান হৈছে— # ''ফুকন খাৰী'' (''Phukån Khāri'')—বাৰুদৰ দায়িত্বত থকা ফুকন। # ''ফুকন খোৱাং'' (''Phukån Khuāng'')—খোৱাঙৰ ফুকন ([[ডিব্ৰুগড়]])। # ''ফুকন খে'' (''Phukån Khe'')—মাছ ধৰা জালৰ দায়িত্বত থকা ফুকন। # ''ফুকন তুনৰুংদাম'' (''Phukân Tunrungdām'')—বৰ্তমানৰ [[কলিয়াবৰ]]ত নিযুক্ত ফুকন। # ''ফুকন ফাকুত'' (''Phukån Phākut'')—ঢেঁকীয়াৰ ফুকন। # ''ফুকন ফুচানঙিন'' (''Phukån Phushānngin'')—ন্যায়িক বিষয়সমূহ পৰিচালনা কৰা ফুকন। # ''ফুকন বাও'' (''Phukån Bāo'')—যুৱকসকলৰ ফুকন। # ''ফুকন বাইলুং'' (''Phukån Bāilung'')—বাইলুং বংশৰ ফুকন। # ''ফুকন মামু'' (''Phukån Māmu'')—বাদামৰ ফুকন। # ''ফুকন মচাই'' (''Phukån Moshāi'')—মচাই বংশৰ ফুকন। # ''ফুকন মাউ'' (''Phukån Mau'')—নতুন ফুকন। # ''ফুকন ইয়ামশু'' (''Phukån Yāmshu'')—কোটৰ ফুকন। # ''ফুকন ৰু'' (''Phukån Ru'')—নাৱৰ ফুকন। # ''ফুকন ৰাইডাং'' (''Phukån Rāidāng'')—ৰাইডাঙৰ ফুকন। # ''ফুকন লুং'' (''Phukån Lung'')—মহত্ত্বৰ ফুকন।<ref>{{cite book |last=Borua |first=G. C. |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |year=1903 |url=https://archive.org/details/ahom-assamese-english_dictionary |pages=134–136 }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== <!-- কেৱল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত নিজা প্ৰবন্ধ থকা ব্যক্তিসকলকহে এই তালিকাত যোগ কৰিব। --> <!-- ব্যক্তিসকলৰ নাম বৰ্ণানুক্ৰমে ৰাখিব। --> * [[আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকন]] (১৮২৯–১৮৫৯)—অৰুণোদই যুগৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ অন্যতম পথিকৃৎ। * অনুপ ফুকন—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * [[বাবুল ফুকন]] (১৯৬৮–২০১৩)—অসমৰ প্ৰাক্তন ভাৰতীয় ফুটবল খেলুৱৈ। * ভৃগু ফুকন—[[অসম গণ পৰিষদ]]ৰ নেতা আৰু অসম চৰকাৰৰ কেবিনেট মন্ত্ৰী। * [[বিজু ফুকন]] (১৯৪৭–২০১৭)—অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ এগৰাকী খ্যাতনামা জ্যেষ্ঠ অভিনেতা। * বিশ্বজিৎ ফুকন—ৰাজনীতিবিদ। * [[চিৰিং ফুকন]]—মধ্যযুগীয় অসমৰ আহোম ৰাজ্যৰ এজন বিষয়া। * [[ধ্ৰুৱজ্যোতি ফুকন]]—চলচ্চিত্ৰৰ পটভূমি সংগীতৰ সুৰকাৰ। * [[মহেন্দ্ৰনাথ ডেকা ফুকন]] (১৯০৩–১৯৭৪)—অসমৰ শিল্পী, কবি, সাংবাদিক আৰু হস্তশিল্পী। * [[মিত্ৰা ফুকন]]—ইংৰাজী ভাষাত সাহিত্য ৰচনা কৰা ভাৰতীয় লেখিকা। * [[নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ)]]—অসমীয়া কবি। * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)]] (১৮৮০–১৯৭৮)—অসমীয়া কবি আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। * প্ৰণতি ফুকন (জন্ম ১৯৬৩)—অসমৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী, বিধানসভাৰ উপাধ্যক্ষ আৰু [[অসম বিধানসভা]]ৰ সদস্য। * [[প্ৰশান্ত ফুকন]] (জন্ম ১৯৫৪)—অসমৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]]ৰ ৰাজনীতিবিদ। * শৈলেন্দ্ৰনাথ ফুকন (১৯৩৭–২০১৮)—[[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ ভাৰতীয় ন্যায়াধীশ। * সিদ্ধাৰ্থ ফুকন—ছালফা (SULFA) নেতা। * সুৰেশ ফুকন—কণ্ঠশিল্পী, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, লেখক, কবি, অভিনেতা, পৰিচালক, সমাজকৰ্মী আৰু অধ্যাপক। * [[তৰুণৰাম ফুকন]] (১৮৭৭–১৯৩৯)—বাগ্মী, লেখক আৰু অসমীয়া ৰাজনীতিবিদ। ==লগতে চাওক== *[[বৰুৱা]] *[[বৰা (উপাধি)|বৰা]] *[[শইকীয়া]] *[[হাজৰিকা]] *[[চেতিয়া]] *[[পিয়লি ফুকন (চলচ্চিত্ৰ)]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} [[শ্ৰেণী:উপাধি]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] dn8zaylqyref1fgyqy0d4cm122t7vqv 648124 648122 2026-10-27T13:01:02Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ */ 648124 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক পদবী আৰু অসমীয়া উপাধি}} '''ফুকন''' ({{lang-aho|𑜇𑜥 𑜀𑜨𑜃𑜫}},{{lang-en|Phukan}}; বিকল্প বানান ''Phukån'') আছিল [[আহোম ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত এটা প্ৰশাসনিক পদবী। এজন ফুকনে সাধাৰণতে ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'' নামেৰে পৰিচিত সামৰিক, প্ৰশাসনিক বা বৃত্তিগত বিভাগ অথবা ''মেল'' নামেৰে পৰিচিত কোনো ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ তত্ত্বাৱধায়ক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল। যদিও ফুকনৰ বহুতো প্ৰধান পদ পৰম্পৰাগতভাৱে [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]] অভিজাত পৰিয়ালসমূহৰ সৈতে জড়িত আছিল, এই পদবীটো কেৱল আহোম জনগোষ্ঠীৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাছিল। ঐতিহাসিক অভিলেখসমূহত [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কলিতা]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলকো ফুকন পদত নিযুক্তি দিয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই পদবীটো এটা অসমীয়া উপাধি হিচাপে প্ৰচলিত হয়।<ref>{{cite book |last=Kakoty |first=Sanjeeb |title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State |publisher=Regency Publications |year=2003 |isbn=9788187498735 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1968 |page=243 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283945 }}</ref> এই পদবীটোৰ ভাষাগত উৎপত্তি [[আহোম ভাষা|টাই-আহোম ভাষা]]ৰ পৰা হোৱা আৰু সংশ্লিষ্ট বিষয়াজনৰ বিভাগ, স্থান বা কাৰ্যসূচক বিভিন্ন যৌগিক ৰূপতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom–Assamese–English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1903 |pages=134–136 |url=https://archive.org/details/ahom-assamese-english_dictionary }}</ref> ==ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ== আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত ''ফুকন'' পদবীটোৱে সাধাৰণতে কোনো নিৰ্দিষ্ট খেল, আঞ্চলিক বিভাগ, সামৰিক বাহিনী বা বিভাগৰ দায়িত্বত নিযুক্ত বিষয়াক বুজাইছিল। এই পদত ৰজাই নিযুক্তি দিছিল আৰু নিযুক্তিসমূহ সদায় আহোম জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাছিল। আন জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বুৰঞ্জী]]সমূহত [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] বংশৰ কেইবাজনো ফুকনৰ উল্লেখ পোৱা যায়। [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত চুতীয়া মূলৰ এজন ''টেকেলা বৰা''ৰ বংশধৰ লেচাম চেতিয়াক ''নাওবৈচা ফুকন'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=89}}</ref> [[চ্যু-লিক-ফা|ল'ৰা ৰজা]]ৰ ৰাজত্বকালত চুতীয়া মূলৰ বিহপৰুৱা চেতিয়া বংশৰ{{efn|বিহপৰুৱা চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তি চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=578}}</ref>}} এজন সদস্য ''নেওগ ফুকন'' হৈছিল, আনহাতে পিকচাই চেতিয়া বংশৰ{{efn|পিকচাই চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তি চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=579}}</ref>}} এজন সদস্য ''ডেকা ফুকন'' হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |year=1997 |page=217 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863 }}</ref> [[চুখামফা]]ই লেচাম চুতীয়াৰ এজন পুত্ৰক ''পৰ্বতীয়া ফুকন'' হিচাপে নিযুক্তি দিছিল,<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |edition=2nd |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1977 |pages=33–34 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171 }}</ref> আৰু [[গদাধৰ সিংহ]]ই পিকচাই চেতিয়া বংশৰ আন এজন সদস্যক ''চিংৰাই ফুকন'' হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=222}}</ref> [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ''ৰাইডঙীয়া ফুকন'' চুতীয়া মূলৰ ভঁৰালী চেতিয়া বংশৰ আছিল,{{efn|ভঁৰালী চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তি চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=578}}</ref>}}<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=222}}</ref> আনহাতে [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ''ভিতৰুৱাল ফুকন'' হিন্দু-চুতীয়া হিচাপে চিনাক্ত কৰা চৰগুৱাল বংশৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=243}}</ref> ঝলমবটা বংশৰ উৎপত্তিও বুৰুক-চুতীয়া বংশৰ পৰা হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}; "বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে 'গৰীয়া' বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা (চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে 'চেঙ্গচাই'; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।" {{harvcol|Borbarua|2018|p=26}}; "Kirtichandra Barbarua of Jalambata family." {{harvcol|Barua|1930|p=286}}; "The Bakatial Barbarua of Jalambata family did not approve of the proposal of the Buragohain." {{harvcol|Barua|1930|p=298}}; "Then Kirti Chandra Barbarua of Jalambata family went to the Moamara Mahanta." {{harvcol|Barua|1930|p=302}}.</ref> [[শিৱসিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত এই বংশৰ এজন সদস্য ''নেওগ ফুকন'' হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=243}}</ref> [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত এই বংশৰ এজন সদস্য ''চোলাধৰা ফুকন'' আৰু আন এজন ''খঙীয়া ফুকন'' হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=289–290}}</ref> [[লক্ষ্মী সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত এই বংশৰ সদস্যসকলে ''নেওগ ফুকন'', ''খঙীয়া ফুকন'' আৰু ''ন্যায়শোধা ফুকন'' হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom Buranji, with a Parallel English Translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |pages=301, 311, 314 |url=https://archive.org/details/ahomburanjiwith00baru }}</ref> ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত বৰেচিৰিঙীয়া আৰু চুতীয়া বৰাসকলৰ মাজৰ পৰাও ''ফুকন'' আৰু ''বৰুৱা'' বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 332.</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত চুতীয়া মূলৰ এজন ''কুকুৰাচোৱা বৰা''ৰ পুত্ৰ সত্ৰামক ''চাৰিঙীয়া ফুকন'' পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল।<ref>"This episode involving Satram is referred to in the chronicles as ‘the affair of Bhut’s son’. Satram belonged to the Chutia community. At present, descendants of Bhut, the Kukurachowa Bora, live in Kukurachowa village under the Gohpur subdivision of Sonitpur district. The late Ghanakanta Phukan—a freedom fighter and one of the leading founders of the Chutia Sanmilan—belonged to this lineage." {{harvcol|Boruah|2007|pp=224–225}}</ref> [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] জনগোষ্ঠীৰ ''খিমতাৰ পাতৰ'' বংশৰ<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=583}}</ref> এজন সদস্যক ''পৰ্বতীয়া ফুকন'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|p=564}}</ref> [[লক্ষ্মী সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ|মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহীসকলে]] ৰাজধানী দখল কৰাৰ সময়ত বিদ্ৰোহী প্ৰশাসনে নিজৰ প্ৰধান বিষয়াসকলক [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্তি দিছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, বিদ্ৰোহী প্ৰশাসনৰ সকলো ''ফুকন'' আৰু ''ৰাজখোৱা'' মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা বাছনি কৰা হৈছিল। লিগিৰী কাঁৰীক ''[[বৰফুকন]]'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ লগতে গুৱাহাটীৰ ছয়জন ''ফুকন'' আৰু চৈধ্যজন ''ৰাজখোৱা''কো এই জনগোষ্ঠীৰ মাজৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1968 |page=71 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283945 }}</ref> [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]]সকলকো ফুকন পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ৰাজপৰিয়ালৰ পুৰোহিত বংশৰ এজন সদস্যক ''ফুকন'' উপাধি প্ৰদান কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ ''ৰাজগুৰু ফুকন'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই এই কথাও উল্লেখ কৰিছে যে পূৰ্বতে আহোমসকলৰ অধীনত থকা ''তামুলী ফুকন'' পদটো আহোম ৰাজত্বৰ শেষৰ ফালে ব্ৰাহ্মণসকলৰ অধীনলৈ আহিছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=555–556}}</ref> ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''তো ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰতি আনুগত্যৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ব্ৰাহ্মণ কাকতি বংশৰ সদস্যসকলক ফুকন পদত নিযুক্তি দিয়াৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1968 |page=xxx |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283945 }}</ref> কায়স্থ সম্প্ৰদায়ৰ পৰা ''ফুকন'' পদত নিযুক্ত হোৱা এটা উদাহৰণ হৈছে "মন্থিৰ ভঁৰালী বৰুৱা"। ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ আক্ৰমণৰ সময়ত ভৰালী বৰুৱাক ''পৰ্বতীয়া ফুকন'' পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। পাৰ্চী বিৱৰণসমূহত তেওঁক বিজলী বা ''বিজুলী ফুকন'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Anglo-Assamese Relations, 1771–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1949 |page=118 |url=https://archive.org/details/dli.pahar.2890 }}</ref> মোৱামৰীয়া শাসনৰ পতন ঘটাই লক্ষ্মী সিংহক পুনৰ সিংহাসনত বহুৱাত সহায় কৰাৰ বাবে ভূঞা বংশৰ [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] কেকেৰু হাজৰিকাক চোলাধৰা ফুকন পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ ''কলিতা ফুকন'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Anglo-Assamese Relations, 1771–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1949 |pages=117–118 |url=https://archive.org/details/dli.pahar.2890 }}</ref> ==ফুকন পদবীৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ== ফুকন পদবীৰ বিভিন্ন ৰূপে সংশ্লিষ্ট বিষয়াজনৰ দায়িত্ব, স্থান বা সম্পৰ্কিত গোষ্ঠীক বুজাইছিল। ইয়াৰে কেইটামান হৈছে— # ''ফুকন খাৰী'' (''Phukån Khāri'')—বাৰুদৰ দায়িত্বত থকা ফুকন। # ''ফুকন খোৱাং'' (''Phukån Khuāng'')—খোৱাঙৰ ফুকন ([[ডিব্ৰুগড়]])। # ''ফুকন খে'' (''Phukån Khe'')—মাছ ধৰা জালৰ দায়িত্বত থকা ফুকন। # ''ফুকন তুনৰুংদাম'' (''Phukân Tunrungdām'')—বৰ্তমানৰ [[কলিয়াবৰ]]ত নিযুক্ত ফুকন। # ''ফুকন ফাকুত'' (''Phukån Phākut'')—ঢেঁকীয়াৰ ফুকন। # ''ফুকন ফুচানঙিন'' (''Phukån Phushānngin'')—ন্যায়িক বিষয়সমূহ পৰিচালনা কৰা ফুকন। # ''ফুকন বাও'' (''Phukån Bāo'')—যুৱকসকলৰ ফুকন। # ''ফুকন বাইলুং'' (''Phukån Bāilung'')—বাইলুং বংশৰ ফুকন। # ''ফুকন মামু'' (''Phukån Māmu'')—বাদামৰ ফুকন। # ''ফুকন মচাই'' (''Phukån Moshāi'')—মচাই বংশৰ ফুকন। # ''ফুকন মাউ'' (''Phukån Mau'')—নতুন ফুকন। # ''ফুকন ইয়ামশু'' (''Phukån Yāmshu'')—কোটৰ ফুকন। # ''ফুকন ৰু'' (''Phukån Ru'')—নাৱৰ ফুকন। # ''ফুকন ৰাইডাং'' (''Phukån Rāidāng'')—ৰাইডাঙৰ ফুকন। # ''ফুকন লুং'' (''Phukån Lung'')—মহত্ত্বৰ ফুকন।<ref>{{cite book |last=Borua |first=G. C. |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |year=1903 |url=https://archive.org/details/ahom-assamese-english_dictionary |pages=134–136 }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== <!-- কেৱল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত নিজা প্ৰবন্ধ থকা ব্যক্তিসকলকহে এই তালিকাত যোগ কৰিব। --> <!-- ব্যক্তিসকলৰ নাম বৰ্ণানুক্ৰমে ৰাখিব। --> * [[আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকন]] (১৮২৯–১৮৫৯)—অৰুণোদই যুগৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ অন্যতম পথিকৃৎ। * অনুপ ফুকন—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * [[বাবুল ফুকন]] (১৯৬৮–২০১৩)—অসমৰ প্ৰাক্তন ভাৰতীয় ফুটবল খেলুৱৈ। * ভৃগু ফুকন—[[অসম গণ পৰিষদ]]ৰ নেতা আৰু অসম চৰকাৰৰ কেবিনেট মন্ত্ৰী। * [[বিজু ফুকন]] (১৯৪৭–২০১৭)—অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ এগৰাকী খ্যাতনামা জ্যেষ্ঠ অভিনেতা। * বিশ্বজিৎ ফুকন—ৰাজনীতিবিদ। * [[চিৰিং ফুকন]]—মধ্যযুগীয় অসমৰ আহোম ৰাজ্যৰ এজন বিষয়া। * [[ধ্ৰুৱজ্যোতি ফুকন]]—চলচ্চিত্ৰৰ পটভূমি সংগীতৰ সুৰকাৰ। * [[মহেন্দ্ৰনাথ ডেকা ফুকন]] (১৯০৩–১৯৭৪)—অসমৰ শিল্পী, কবি, সাংবাদিক আৰু হস্তশিল্পী। * [[মিত্ৰা ফুকন]]—ইংৰাজী ভাষাত সাহিত্য ৰচনা কৰা ভাৰতীয় লেখিকা। * [[নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ)]]—অসমীয়া কবি। * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)]] (১৮৮০–১৯৭৮)—অসমীয়া কবি আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। * প্ৰণতি ফুকন (জন্ম ১৯৬৩)—অসমৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী, বিধানসভাৰ উপাধ্যক্ষ আৰু [[অসম বিধানসভা]]ৰ সদস্য। * [[প্ৰশান্ত ফুকন]] (জন্ম ১৯৫৪)—অসমৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]]ৰ ৰাজনীতিবিদ। * শৈলেন্দ্ৰনাথ ফুকন (১৯৩৭–২০১৮)—[[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ ভাৰতীয় ন্যায়াধীশ। * সিদ্ধাৰ্থ ফুকন—ছালফা (SULFA) নেতা। * সুৰেশ ফুকন—কণ্ঠশিল্পী, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, লেখক, কবি, অভিনেতা, পৰিচালক, সমাজকৰ্মী আৰু অধ্যাপক। * [[তৰুণৰাম ফুকন]] (১৮৭৭–১৯৩৯)—বাগ্মী, লেখক আৰু অসমীয়া ৰাজনীতিবিদ। ==লগতে চাওক== *[[বৰুৱা]] *[[বৰা (উপাধি)|বৰা]] *[[শইকীয়া]] *[[হাজৰিকা]] *[[চেতিয়া]] *[[পিয়লি ফুকন (চলচ্চিত্ৰ)]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} [[শ্ৰেণী:উপাধি]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] czc9gge8yw1sppn62reis4vto5gxvsf 0 52480 648136 253696 2026-10-27T13:12:04Z Ananya Taye 28065 there is no trace of dravidian in ancient assam 648136 wikitext text/x-wiki {{about|বৰ্তমানৰ মধ্য অসমৰ বুলি ঠাৱৰ কৰা প্ৰাচীন ৰাজ্যখন|অসমৰ হোজাই জিলাৰ চহৰ|ডবকা}} {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = ডবকা ৰাজ্য |common_name = ডবকা |capital = অজ্ঞাত |era = [[ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য|দ্ৰুপদী কাল]] |status = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |flag_s4 = |S5 = |status_text = |empire = |government_type = |year_start =? |year_end = আনুমানিক ৬ষ্ঠ শতিকা |footnotes = |today = {{flag|India}} }} '''ডবকা''' বৰ্তমান [[অসম]]ৰ মধ্য অংশত অৱস্থিত [[প্ৰাচীন ভাৰতীয় উপমহাদেশ|প্ৰাচীন ভাৰত]]ৰ এখন ৰাজ্য।<ref>Suresh Kant Sharma, Usha Sharma (2005), ''Discovery of North-East India: Geography, History, Culture, ...'', Davaka (Nowgong) and Kamarupa as separate and submissive friendly kingdoms</ref> ডবকাৰ নাম ৪ৰ্থ শতিকাৰ [[সমুদ্ৰগুপ্ত]]ৰ দিনৰ এলাহাবাদ শিলালিপিত পোৱা যায় য'ত ইয়াক [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য]]ৰ পাঁচখন সীমান্ত ৰাজ্যৰ এখন বুলি কোৱা হৈছে। লিউ শ্বং ৰাজবংশৰ শ্বুং-শ্বু ইতিহাসত ৰাজ্যখনৰ নাম ''কপিলী'' বুলি আছে (এতিয়াৰ এখন নদীৰ নাম)। [[কামৰূপী ভাষা]]ত লিখা গছতল শিলালিপিতো ইয়াৰ উল্লেখ আছে।<ref>Indian History Congress (2002), ''Proceedings - Indian History Congress - Volume 62'', p. 136 identified with the Davaka region of Nagaon district of Assam, the location of which, can be confirmed by the Gachtal stone pillar inscription.6 The Allahabad stone pillar inscription of Samudragupta mentions Davaka along with Samatata</ref>{{Better source|reason=Cannot verify source WP:VERIFY}} এন কে ভট্টাচালিয়ে ডবকা ৰাজ্য এতিয়াৰ [[নগাঁও জিলা]] অঞ্চল বুলি ঠাৱৰ কৰিছে। [[কপিলী নদী]]-[[কলং নদী]]ৰ উপত্যকাৰ লগত এই ৰাজ্য সংযুক্ত আছিল।<ref>{{harv|Mookerji|1973|p=24}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|208|p=53}}</ref> ==ইতিহাস== সমুদ্ৰগুপ্তৰ এলাহাবাদ শিলালিপিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ লগতে ৪ৰ্থ শতিকাৰ ডবকাৰো উল্লেখ সীমান্তৱৰ্তী ৰাজ্য হিচাপে কৰা হৈছে। [[কনকলাল বৰুৱা]]ৰ (১৯৩৩) মতে ডবকা এখন থলুৱা অষ্ট্ৰিক ৰাজ্য আছিল যাক পাছলৈ ৬ষ্ঠ বা ৭ম শতিকাত কামৰূপে সামৰি লয়।<ref>Kanak Lal Barua (1933), ''Early history of Kāmarupa]'', Page 47 "in the sixth or the seventh century this kingdom of Davaka was absorbed by Kamarupa."</ref>{{Better source}} কিন্তু পাছৰ ইতিহাসবিদ বি এন পুৰী (১৯৬৮) আৰু পি চি চৌধুৰীৰ (১৯৫৯) মতে তাতকৈ আগতেই পঞ্চম শতিকাৰ আগভাগতে [[কল্যাণ বৰ্মা]]ৰ ৰাজত্বকালত (৪২২-২২৬) ডবকা কামৰূপৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। (422-446).<ref>"As regards the eastern limits of the kingdom, Davaka was absorbed within Kamarupa under Kalyanavarman and the outlying regions were brought under subjugation by Mahendravarman." {{harv|Choudhury|1959|p=47}}</ref><ref>"It is presumed that (Kalyana Varman) conquered Davaka, incorporating it within the kingdom of Kamarupa" {{harv|Puri|1968|p=11}}</ref><ref>In the middle of the 6th century A.D. the Davaka kingdom had been annexed into the kingdom of Kamarupa and probably it was turned into a visaya (district) under the administration of Kamarupa making Davaka its headquarters</ref> ইয়ৰ ৰাজধানী কপিলী নদীৰ ওচৰত আছিল। ৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ডবকা ৰজাই চীন দেশলৈ এজন দূত পঠিয়াইছিল চীনা উৎসই Yuegnai বা Yu Chai বুলি কয়।<ref>Indian History Congress (2002), ''Proceedings - Indian History Congress - Volume 62'', p.138 Davaka region into the Kamarupa kingdom. Besides these, the Chinese source clearly mentioned that the mission was sent by a king called Yueh-ai of the Kapili state whose capital city lies close to the Heng-ho or Ka- pi-li-ho river.</ref> ==আৰু চাওক== * [[ডবকা]] * [[নগাঁও জিলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} *{{cite book| ref = harv| last = Choudhury| first = P. C.| title = The History of Civilization of the People of Assam to the Twelfth Century AD| publisher = Department of History and Antiquarian Studies, Gauhati, Assam | year = 1959}} *{{cite thesis |type=Ph.D. |last=Dutta |first=Anima |date=2008 |title=Political geography of Pragjyotisa Kamarupa |publisher=Gauhati University|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/68309}} *{{cite book| ref = harv| last = Puri| first = Brij Nath | title = Studies in Early History and Administration in Assam| publisher = Gauhati University| year = 1968}} *{{cite book| ref = harv| last = Mookerji| first = Radhakumud | title = The Gupta Empire| publisher = Motilal Banarasidass| year = 1973}} *{{Citation| ref = harv| last = Sharma| first = M M| contribution = Language and Literature| year = 1990| title = The Comprehensive History of Assam| editor-last = Barpujari| editor-first = H K| volume = I| pages = 263–264| place = Guwahati| publisher = Publication Board, Assam| id = }} {{refend}} {{অসমৰ ইতিহাস}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] r9y3fyngq6lw1v1p2ah2i7rbi286jmx 648138 648136 2026-10-27T13:20:03Z Ananya Taye 28065 the script was kamrupi. language was sanskrit 648138 wikitext text/x-wiki {{about|বৰ্তমানৰ মধ্য অসমৰ বুলি ঠাৱৰ কৰা প্ৰাচীন ৰাজ্যখন|অসমৰ হোজাই জিলাৰ চহৰ|ডবকা}} {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = ডবকা ৰাজ্য |common_name = ডবকা |capital = অজ্ঞাত |era = মধ্যযুগ |status = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |flag_s4 = |S5 = |status_text = |empire = |government_type = |year_start =? |year_end = আনুমানিক ৬ষ্ঠ শতিকা |footnotes = |today = {{flag|India}} }} '''ডবকা''' বৰ্তমান [[অসম]]ৰ মধ্য অংশত অৱস্থিত প্ৰাচীন ভাৰতৰ এখন ৰাজ্য।<ref>Suresh Kant Sharma, Usha Sharma (2005), ''Discovery of North-East India: Geography, History, Culture, ...'', Davaka (Nowgong) and Kamarupa as separate and submissive friendly kingdoms</ref> ডবকাৰ নাম ৪ৰ্থ শতিকাৰ সমুদ্ৰগুপ্তৰ দিনৰ এলাহাবাদ শিলালিপিত পোৱা যায় য'ত ইয়াক [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য]]ৰ পাঁচখন সীমান্ত ৰাজ্যৰ এখন বুলি কোৱা হৈছে। লিউ শ্বং ৰাজবংশৰ শ্বুং-শ্বু ইতিহাসত ৰাজ্যখনৰ নাম ''কপিলী'' বুলি আছে (এতিয়াৰ এখন নদীৰ নাম)। কামৰূপী লিপিত লিখা গছতল শিলালিপিতো ইয়াৰ উল্লেখ আছে।<ref>Indian History Congress (2002), ''Proceedings - Indian History Congress - Volume 62'', p. 136 identified with the Davaka region of Nagaon district of Assam, the location of which, can be confirmed by the Gachtal stone pillar inscription.6 The Allahabad stone pillar inscription of Samudragupta mentions Davaka along with Samatata</ref>{{Better source|reason=Cannot verify source WP:VERIFY}} এন কে ভট্টাচালিয়ে ডবকা ৰাজ্য এতিয়াৰ [[নগাঁও জিলা]] অঞ্চল বুলি ঠাৱৰ কৰিছে। [[কপিলী নদী]]-[[কলং নদী]]ৰ উপত্যকাৰ লগত এই ৰাজ্য সংযুক্ত আছিল।<ref>{{harv|Mookerji|1973|p=24}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|208|p=53}}</ref> ==ইতিহাস== সমুদ্ৰগুপ্তৰ এলাহাবাদ শিলালিপিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ লগতে ৪ৰ্থ শতিকাৰ ডবকাৰো উল্লেখ সীমান্তৱৰ্তী ৰাজ্য হিচাপে কৰা হৈছে। [[কনকলাল বৰুৱা]]ৰ (১৯৩৩) মতে ডবকা এখন থলুৱা অষ্ট্ৰিক ৰাজ্য আছিল যাক পাছলৈ ৬ষ্ঠ বা ৭ম শতিকাত কামৰূপে সামৰি লয়।<ref>Kanak Lal Barua (1933), ''Early history of Kāmarupa]'', Page 47 "in the sixth or the seventh century this kingdom of Davaka was absorbed by Kamarupa."</ref>{{Better source}} কিন্তু পাছৰ ইতিহাসবিদ বি এন পুৰী (১৯৬৮) আৰু পি চি চৌধুৰীৰ (১৯৫৯) মতে তাতকৈ আগতেই পঞ্চম শতিকাৰ আগভাগতে [[কল্যাণ বৰ্মা]]ৰ ৰাজত্বকালত (৪২২-২২৬) ডবকা কামৰূপৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। (422-446).<ref>"As regards the eastern limits of the kingdom, Davaka was absorbed within Kamarupa under Kalyanavarman and the outlying regions were brought under subjugation by Mahendravarman." {{harv|Choudhury|1959|p=47}}</ref><ref>"It is presumed that (Kalyana Varman) conquered Davaka, incorporating it within the kingdom of Kamarupa" {{harv|Puri|1968|p=11}}</ref><ref>In the middle of the 6th century A.D. the Davaka kingdom had been annexed into the kingdom of Kamarupa and probably it was turned into a visaya (district) under the administration of Kamarupa making Davaka its headquarters</ref> ইয়ৰ ৰাজধানী কপিলী নদীৰ ওচৰত আছিল। ৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ডবকা ৰজাই চীন দেশলৈ এজন দূত পঠিয়াইছিল চীনা উৎসই Yuegnai বা Yu Chai বুলি কয়।<ref>Indian History Congress (2002), ''Proceedings - Indian History Congress - Volume 62'', p.138 Davaka region into the Kamarupa kingdom. Besides these, the Chinese source clearly mentioned that the mission was sent by a king called Yueh-ai of the Kapili state whose capital city lies close to the Heng-ho or Ka- pi-li-ho river.</ref> ==আৰু চাওক== * [[ডবকা]] * [[নগাঁও জিলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} *{{cite book| ref = harv| last = Choudhury| first = P. C.| title = The History of Civilization of the People of Assam to the Twelfth Century AD| publisher = Department of History and Antiquarian Studies, Gauhati, Assam | year = 1959}} *{{cite thesis |type=Ph.D. |last=Dutta |first=Anima |date=2008 |title=Political geography of Pragjyotisa Kamarupa |publisher=Gauhati University|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/68309}} *{{cite book| ref = harv| last = Puri| first = Brij Nath | title = Studies in Early History and Administration in Assam| publisher = Gauhati University| year = 1968}} *{{cite book| ref = harv| last = Mookerji| first = Radhakumud | title = The Gupta Empire| publisher = Motilal Banarasidass| year = 1973}} *{{Citation| ref = harv| last = Sharma| first = M M| contribution = Language and Literature| year = 1990| title = The Comprehensive History of Assam| editor-last = Barpujari| editor-first = H K| volume = I| pages = 263–264| place = Guwahati| publisher = Publication Board, Assam| id = }} {{refend}} {{অসমৰ ইতিহাস}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 72lxx6wpb18pqicglopwpv635fk40kc 0 52866 648125 213289 2026-10-27T13:02:50Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খিলঞ্জীয়া দিৱস]]ৰ পৰা [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 213289 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খিলঞ্জীয়া দিৱস | image = Bodo dance.jpg | image_size = 250px | image_alt = | caption = [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ [[বাগৰুম্বা]] নৃত্য | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = ৯ আগষ্ট | venue = | location = বিশ্বজুৰি | coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} --> | also known as = বিশ্ব আদিবাসী দিৱস | type = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় | theme = | cause = | first reporter = | budget = | patron = <!-- or |patrons= --> | organisers = <!-- or |organizers= --> | filmed by = | participants = | outcome = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | reported deaths = | reported injuries = | reported missing = | reported property damage = | burial = | inquiries = | inquest = | coroner = | arrests = | suspects = | accused = | convicted = | charges = | verdict = | convictions = | publication bans = | litigation = | awards = | url = | blank_label = <!-- or |blank_data= --> | blank1_label = <!-- or |blank1_data= --> | blank2_label = <!-- or |blank2_data= --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খিলঞ্জীয়া দিৱস''' বা '''বিশ্ব আদিবাসী দিৱস''' প্ৰতি বছৰে আগষ্ট মাহৰ ৯ তাৰিখে গোটেই বিশ্বজুৰি পালন কৰা হয়। বিশ্বৰ [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া লোকসকলৰ]] অধিকাৰৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ অভিব্যক্তিক গোটেই বিশ্বৰ আগত দাঙি ধৰিবলৈ এই দিৱস পালন কৰা হয়। ইয়াৰ লগতে বিশ্বৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ প্ৰতি খিলঞ্জীয়া লোকসকলে আগবঢ়োৱা অৱদান আৰু পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সমস্যা সমাধানৰ হকে কাম কৰা ভূমিপুত্ৰ সকলক স্বীকৃতি প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যে এই দিৱসৰ সূচনা কৰা হৈছিল। ১৯৮২ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ খিলঞ্জীয়া জনসংখ্যাৰ কাৰ্যকৰী গোট আৰু মানৱ অধিকাৰৰ প্ৰচাৰ আৰু সংৰক্ষণ উপপৰিষদে এই দিৱস উদযাপনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। ১৯৯৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ সাধাৰণ সভা এই দিৱস উদযাপনৰ প্ৰস্তাৱ গৃহীত কৰিছিল। ভূমিপুত্ৰ সকলে পৃথিৱীৰ আনুমানিক ৭,০০০ ভাষাৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক আৰু ৫,০০০ বিভিন্ন সংস্কৃতিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official|https://www.un.org/en/events/indigenousday/}} ([[ৰাষ্ট্ৰসংঘ|ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ]] ৱেবচাইট) [[শ্ৰেণী:দিৱসসমূহ]] 501mqdzpqz7nmb865l89qvylq6dzyre 648129 648125 2026-10-27T13:05:06Z Ananya Taye 28065 indigenous means adibakhi/bhumiputra 648129 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খিলঞ্জীয়া দিৱস | image = Bodo dance.jpg | image_size = 250px | image_alt = | caption = [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ [[বাগৰুম্বা]] নৃত্য | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = ৯ আগষ্ট | venue = | location = বিশ্বজুৰি | coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} --> | also known as = বিশ্ব আদিবাসী দিৱস | type = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় | theme = | cause = | first reporter = | budget = | patron = <!-- or |patrons= --> | organisers = <!-- or |organizers= --> | filmed by = | participants = | outcome = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | reported deaths = | reported injuries = | reported missing = | reported property damage = | burial = | inquiries = | inquest = | coroner = | arrests = | suspects = | accused = | convicted = | charges = | verdict = | convictions = | publication bans = | litigation = | awards = | url = | blank_label = <!-- or |blank_data= --> | blank1_label = <!-- or |blank1_data= --> | blank2_label = <!-- or |blank2_data= --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আদিবাসী দিৱস''' বা '''বিশ্ব আদিবাসী দিৱস''' প্ৰতি বছৰে আগষ্ট মাহৰ ৯ তাৰিখে গোটেই বিশ্বজুৰি পালন কৰা হয়। বিশ্বৰ আদিবাসী লোকসকলৰ অধিকাৰৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ অভিব্যক্তিক গোটেই বিশ্বৰ আগত দাঙি ধৰিবলৈ এই দিৱস পালন কৰা হয়। ইয়াৰ লগতে বিশ্বৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ প্ৰতি আদিবাসী লোকসকলে আগবঢ়োৱা অৱদান আৰু পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সমস্যা সমাধানৰ হকে কাম কৰা ভূমিপুত্ৰ সকলক স্বীকৃতি প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যে এই দিৱসৰ সূচনা কৰা হৈছিল। ১৯৮২ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আদিবাসী জনসংখ্যাৰ কাৰ্যকৰী গোট আৰু মানৱ অধিকাৰৰ প্ৰচাৰ আৰু সংৰক্ষণ উপপৰিষদে এই দিৱস উদযাপনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। ১৯৯৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ সাধাৰণ সভা এই দিৱস উদযাপনৰ প্ৰস্তাৱ গৃহীত কৰিছিল। ভূমিপুত্ৰ সকলে পৃথিৱীৰ আনুমানিক ৭,০০০ ভাষাৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক আৰু ৫,০০০ বিভিন্ন সংস্কৃতিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official|https://www.un.org/en/events/indigenousday/}} ([[ৰাষ্ট্ৰসংঘ|ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ]] ৱেবচাইট) [[শ্ৰেণী:দিৱসসমূহ]] cn10ftt5j8qgqcq2h1z9o2r8sr3t0at 648130 648129 2026-10-27T13:05:28Z Ananya Taye 28065 648130 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আদিবাসী দিৱস | image = Bodo dance.jpg | image_size = 250px | image_alt = | caption = [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ [[বাগৰুম্বা]] নৃত্য | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = ৯ আগষ্ট | venue = | location = বিশ্বজুৰি | coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} --> | also known as = বিশ্ব আদিবাসী দিৱস | type = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় | theme = | cause = | first reporter = | budget = | patron = <!-- or |patrons= --> | organisers = <!-- or |organizers= --> | filmed by = | participants = | outcome = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | reported deaths = | reported injuries = | reported missing = | reported property damage = | burial = | inquiries = | inquest = | coroner = | arrests = | suspects = | accused = | convicted = | charges = | verdict = | convictions = | publication bans = | litigation = | awards = | url = | blank_label = <!-- or |blank_data= --> | blank1_label = <!-- or |blank1_data= --> | blank2_label = <!-- or |blank2_data= --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আদিবাসী দিৱস''' বা '''বিশ্ব আদিবাসী দিৱস''' প্ৰতি বছৰে আগষ্ট মাহৰ ৯ তাৰিখে গোটেই বিশ্বজুৰি পালন কৰা হয়। বিশ্বৰ আদিবাসী লোকসকলৰ অধিকাৰৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ অভিব্যক্তিক গোটেই বিশ্বৰ আগত দাঙি ধৰিবলৈ এই দিৱস পালন কৰা হয়। ইয়াৰ লগতে বিশ্বৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ প্ৰতি আদিবাসী লোকসকলে আগবঢ়োৱা অৱদান আৰু পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সমস্যা সমাধানৰ হকে কাম কৰা ভূমিপুত্ৰ সকলক স্বীকৃতি প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যে এই দিৱসৰ সূচনা কৰা হৈছিল। ১৯৮২ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আদিবাসী জনসংখ্যাৰ কাৰ্যকৰী গোট আৰু মানৱ অধিকাৰৰ প্ৰচাৰ আৰু সংৰক্ষণ উপপৰিষদে এই দিৱস উদযাপনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। ১৯৯৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ সাধাৰণ সভা এই দিৱস উদযাপনৰ প্ৰস্তাৱ গৃহীত কৰিছিল। ভূমিপুত্ৰ সকলে পৃথিৱীৰ আনুমানিক ৭,০০০ ভাষাৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক আৰু ৫,০০০ বিভিন্ন সংস্কৃতিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official|https://www.un.org/en/events/indigenousday/}} ([[ৰাষ্ট্ৰসংঘ|ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ]] ৱেবচাইট) [[শ্ৰেণী:দিৱসসমূহ]] 55oali79op2b2adn9itk3oj1lf73cg1 0 52881 648131 213292 2026-10-27T13:06:11Z Xqbot 1052 [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 648131 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]] buzsya79q65zermmasz3m8y1ts6lidt 0 54100 648147 570355 2026-10-27T13:31:32Z Ananya Taye 28065 indigenous aboriginals is not the same as khilonjia 648147 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = উজনি অসম | settlement_type = [[অসমৰ সংমণ্ডল]] <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = A bird's eye view of Dibrugarh city.jpg | image_caption = [[ডিব্ৰুগড়]], উজনি অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য চহৰ | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = অসম | seat = [[চৰাইদেউ]], [[গড়গাঁও]], [[শদিয়া]] (মধ্যযুগৰ) | seat_type = ৰাজধানী | population_total = 7500000 | population_density_km2 = auto | timezone1 = ইউ টি চি +০৫:৩০ ([[ভাৰতীয় মান সময়]]) }} ''' উজনি অসম''' হৈছে [[অসম]]ৰ এক প্ৰশাসনিক খণ্ড বা সংমণ্ডল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ উচ্চাংশৰ অবিভক্ত [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰে ই গঠিত হৈছে। অইন খণ্ডসমূহ হৈছে নামনি অসম, উত্তৰ অসম আৰু পৰ্বতীয়া আৰু বৰাক উপত্যকা। এই বিশেষ খণ্ডটো [[যোৰহাট]] জিলাৰ বিচাৰ-ব্যৱস্থাৰ অধীন। প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত সাতখন জিলাৰে গঠিত হোৱা উজনি অসমৰ খণ্ডটিত জিলাৰ সংখ্যা এতিয়া নখনলৈ বৃদ্ধি পাইছে। সেইকেইখন হৈছে-[[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]],আৰু [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]]। উল্লেখনীয় যে, চৰাইদেউ আৰু মাজুলী নতুনকৈ গঠিত হোৱা জিলা। ২০১৬ চনত এই দুখনে জিলাৰ মৰ্যাদা পাইছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.eastern-today.com/entries/blog/preparations-afoot-for-inauguration-of-charaideo-district-at-sonari|title=Preparations afoot for inauguration of Charaideo district at Sonari, ''The Eastern Today''|work=ET Correspondent|date=10 February 2016|access-date=11 October 2019|archivedate=18 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210718081936/http://www.eastern-today.com/entries/blog/preparations-afoot-for-inauguration-of-charaideo-district-at-sonari|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news| url=http://hindustantimes.com/indianews/assam-majuli-to-become-india-s-first-river-island-district/story-hzFoxSUxh3IpRpSeIqrhtM.html| title=Assam: Majuli becomes 1st river island district of India| work=[[Hindustan Times]]| date=27 June 2016| accessdate=28 June 2016| location=[[Guwahati]]| archivedate=29 August 2016| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829023254/http://www.hindustantimes.com/indianews/assam-majuli-to-become-india-s-first-river-island-district/story-hzFoxSUxh3IpRpSeIqrhtM.html| deadurl=yes}}</ref> বৰ্গকিলোমিটাৰৰ ভিত্তিত বৃহত্তম গোলাঘাট আৰু তিনিচুকীয়া জিলাই ১৯৮৭ আৰু ১৯৮৯ চনত যথাক্ৰমে জিলাৰ মৰ্যাদা পাইছিল।<ref name="Statoids">{{cite web | url = http://www.statoids.com/yin.html | title = Districts of India | accessdate = 2011-10-11 | last = Law | first = Gwillim | date = 2011-09-25 | work = Statoids}}</ref><ref>{{cite web |url =http://www.assaminfo.com/districts/|title=Various Districts in Assam}}</ref> ডিব্ৰুগড়,{{ref|1|1}} গোলাঘাট{{ref|2|2}} আৰু যোৰহাট{{ref|3|3}} জিলাও এই খণ্ডৰ পুৰণি আৰু জনবসতিৰে পূৰ্ণ চহৰাঞ্চল (পৌৰ অঞ্চল)। স্বাধীনতাৰ পূৰ্বতেই এই তিনিখন জিলাৰ গঠন আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=gZmusO1pWjUC|title=Quit India Movement In Assam|first=Anil Kumar|last=Sharma|date=1 January 2007|publisher=Mittal Publications|accessdate=5 August 2016|via=Google Books}}</ref> বৃহত্তৰ উজনি অসম অঞ্চলটোৱে [[শোণিতপুৰ]], [[বিশ্বনাথ জিলা]], [[কাৰ্বি আংলং]] আৰু [[নগাঁও জিলা]]কো সামৰি লৈছে। এই খণ্ডটো ৰাজ্যৰ সৰ্বাধিক উৎপাদনশীল অংশ। উজনি অসম প্ৰাকৃতিক সম্পদ যেনে [[কয়লা]], [[তেল]] আৰু [[প্ৰাকৃতিক গেছ]]ত চহকী। উজনি অসমত [[চাহ]]ৰ খেতি ব্যাপক ৰূপত কৰা হয়। ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগীয়=== ====[[আহোম সাম্ৰাজ্য]] (১২২৮-১৮২৬)==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহোম সাম্ৰাজ্যই প্ৰায় ছশবছৰধৰি ৰাজত্ব কৰিছিল আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক মোগলৰ শাসনজৰীৰ পৰা ৰক্ষা কৰি আহিছিল। মংগ মাওৰ এজন টাই ৰাজকোঁৱৰ চু্কাফাৰ দ্বাৰা এই সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ১৬ শতিকাত চুহুংমুঙৰ দিনত এই সাম্ৰাজ্যৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি পায় আৰু ই বহু-জাতীয় হৈ পৰে। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত এই সাম্ৰাজ্য ক্ৰমাৎ দুৰ্বল হ'বলৈ ধৰে আৰু মান সেনাৰ উপুৰ্যপৰি আক্ৰমণৰ ফলত এই সাম্ৰাজ্যৰ পতন আৰম্ভ হয়। মানসেনাৰ লগত পৰাভূত হোৱাৰ পাছত ১৮২৬ চনত ইয়াণ্ডাবু সন্ধি হয় আৰু এই ভূখণ্ড ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যায়। ====[[চুতীয়া সাম্ৰাজ্য]] (১১৮৭-১৭৬৩)==== চুতীয়া লোকসকল হৈছে এই খণ্ডৰ থলুৱা লোক। ৪০০০ বছৰ আগতেই এই খণ্ডত থিতাপি লোৱা গোটসমূহৰ ভিতৰত তেওঁলোক আছিল অন্যতম। ১১৮৭ চনত বীৰপালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰফালে মধ্যযুগৰ চুতীয়া সাম্ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। উত্তৰ অসমকে ধৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ এই সাম্ৰাজ্যৰ শাসনাধীন আছিল। শদিয়াত তেওঁলোকৰ ৰাজধানী আছিল। বৰ্তমান অসমৰ লখিমপুৰ, ধেমাজি, তিনিচুকীয়া, আৰু ডিব্ৰুগড়কে ধৰি শোণিতপুৰ, গোলাঘাট, যোৰহাট আৰু শিৱসাগৰ জিলাত তেওঁলোকে শাসন কৰিছিল। আনহাতে অসম-অৰুণাচলৰ সীমান্তত থকা কিছুমান জিলাও তেওঁলোকৰ অধীনত আছিল। == জনগাঁথনি == উজনি অসম খণ্ডৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৭৫ লাখ (অসমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৪ শতাংশ)। আশী শতাংশকতৈও অধিক মানুহ হিন্দুধৰ্মী। তাৰপিছতে আছে ইছলাম ধৰ্ম। ৭০ শতাংশতকৈও অধিক মানুহ অসমীয়া ভাষাত ভাৱ-বিনিময় কৰে। কিছুসংখ্যক বঙালীভাষী আৰু হিন্দীভাষীও এইখণ্ডত আছে। উজনি অসমৰ প্ৰধান সম্প্ৰদায়কেইটা হৈছে [[আহোম]], [[চুতীয়া]], [[চাহ জনগোষ্ঠী]], [[মিছিং]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ]], [[মটক]], [[দেউৰী]], আৰু [[ঠেঙ্গাল কছাৰী জনগোষ্ঠী|ঠেঙাল-কছাৰী]] আদি। == চিত্ৰ-ভঁৰাল == <!-- Sorted alphabetically--> <gallery> City_Skyline_-_Golaghat.png|<center>গোলাঘাট<br><small>''মধ্য গোলাঘাট নগৰৰ আকাশপ্ৰান্ত (পশ্চিম)''</small></center> Dibrugarh_Night_View.jpg|<center>ডিব্ৰুগড় <br><small>''ৰাতিৰ ডিব্ৰুগড়''</small></center> Jorhat.jpg|<center>যোৰহাট <br><small>''সন্ধ্যাৰ আলোকত যোৰহাট''</small></center> Boats on riversides of Kamalabari, Majuli.jpg|<center>মাজুলী<br><small>''[[মাজুলী]]ৰ [[কমলাবাৰী সত্ৰ]]ৰ পাৰত নাও''</small></center> The Prime Minister, Shri Narendra Modi at the Dhola-Sadia Bridge, across River Brahmaputra, in Assam on May 26, 2017.jpg|<center>ধলা-শদিয়া<br><small>''[[ভূপেন হাজৰিকা সেতু|ধলা-শদিয়া দলঙৰ]] ওপৰত [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]''</small></center> </gallery> == টোকা == {{refbegin}} *{{note|1|1}}&nbsp; ডিব্ৰুগড় পৌৰখণ্ডৰ গঠন, ১৮৭৩.<ref>{{cite web|url=http://dibrugarhmunicipality.org.in/|title=Dibrugarh Municipal Board|access-date=2019-10-11|archivedate=2016-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611150105/http://dibrugarhmunicipality.org.in/|deadurl=yes}} </ref> *{{note|2|2}}&nbsp; গোলাঘাট পৌৰখণ্ডৰ গঠন, ১৯২০<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1150119/jsp/northeast/story_9079.jsp#.V0OXAZMrIcg|title=AGP lists civic poll candidates (Golaghat Municipal Board)|publisher=|accessdate=5 August 2016}}</ref> *{{note|3|3}}&nbsp; যোৰহাট পৌৰখণ্ডৰ গঠন, ১৯০৯<ref>{{cite web|url=http://www.jorhatmunicipalboard.org/jorhat_municipal_board.php|title=Jorhat Municipal Board(JBM), Jorhat, Assam|access-date=2016-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327181336/http://jorhatmunicipalboard.org/jorhat_municipal_board.php|archive-date=2016-03-27|url-status=dead|archivedate=2016-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160327181336/http://jorhatmunicipalboard.org/jorhat_municipal_board.php|deadurl=yes}}</ref> {{refend}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|<ref>{{cite book | first = Leslie | last = Shakespear | title = History of Upper Assam, Upper Burmah and Northeast Frontier. | year = 1914 | publisher = Cambridge University Press. }}</ref>}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংমণ্ডল]] dyt0t4q2riszixfqkuluvu5hlnk50nb 648152 648147 2026-10-27T13:39:21Z Ananya Taye 28065 648152 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = উজনি অসম | settlement_type = [[অসমৰ সংমণ্ডল]] <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = A bird's eye view of Dibrugarh city.jpg | image_caption = [[ডিব্ৰুগড়]], উজনি অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য চহৰ | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = অসম | seat = [[চৰাইদেউ]], [[গড়গাঁও]], [[শদিয়া]] (মধ্যযুগৰ) | seat_type = ৰাজধানী | population_total = 7500000 | population_density_km2 = auto | timezone1 = ইউ টি চি +০৫:৩০ ([[ভাৰতীয় মান সময়]]) }} ''' উজনি অসম''' হৈছে [[অসম]]ৰ এক প্ৰশাসনিক খণ্ড বা সংমণ্ডল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ উচ্চাংশৰ অবিভক্ত [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰে ই গঠিত হৈছে। অইন খণ্ডসমূহ হৈছে নামনি অসম, উত্তৰ অসম আৰু পৰ্বতীয়া আৰু বৰাক উপত্যকা। এই বিশেষ খণ্ডটো [[যোৰহাট]] জিলাৰ বিচাৰ-ব্যৱস্থাৰ অধীন। প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত সাতখন জিলাৰে গঠিত হোৱা উজনি অসমৰ খণ্ডটিত জিলাৰ সংখ্যা এতিয়া নখনলৈ বৃদ্ধি পাইছে। সেইকেইখন হৈছে-[[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]],আৰু [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]]। উল্লেখনীয় যে, চৰাইদেউ আৰু মাজুলী নতুনকৈ গঠিত হোৱা জিলা। ২০১৬ চনত এই দুখনে জিলাৰ মৰ্যাদা পাইছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.eastern-today.com/entries/blog/preparations-afoot-for-inauguration-of-charaideo-district-at-sonari|title=Preparations afoot for inauguration of Charaideo district at Sonari, ''The Eastern Today''|work=ET Correspondent|date=10 February 2016|access-date=11 October 2019|archivedate=18 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210718081936/http://www.eastern-today.com/entries/blog/preparations-afoot-for-inauguration-of-charaideo-district-at-sonari|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news| url=http://hindustantimes.com/indianews/assam-majuli-to-become-india-s-first-river-island-district/story-hzFoxSUxh3IpRpSeIqrhtM.html| title=Assam: Majuli becomes 1st river island district of India| work=[[Hindustan Times]]| date=27 June 2016| accessdate=28 June 2016| location=[[Guwahati]]| archivedate=29 August 2016| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829023254/http://www.hindustantimes.com/indianews/assam-majuli-to-become-india-s-first-river-island-district/story-hzFoxSUxh3IpRpSeIqrhtM.html| deadurl=yes}}</ref> বৰ্গকিলোমিটাৰৰ ভিত্তিত বৃহত্তম গোলাঘাট আৰু তিনিচুকীয়া জিলাই ১৯৮৭ আৰু ১৯৮৯ চনত যথাক্ৰমে জিলাৰ মৰ্যাদা পাইছিল।<ref name="Statoids">{{cite web | url = http://www.statoids.com/yin.html | title = Districts of India | accessdate = 2011-10-11 | last = Law | first = Gwillim | date = 2011-09-25 | work = Statoids}}</ref><ref>{{cite web |url =http://www.assaminfo.com/districts/|title=Various Districts in Assam}}</ref> ডিব্ৰুগড়,{{ref|1|1}} গোলাঘাট{{ref|2|2}} আৰু যোৰহাট{{ref|3|3}} জিলাও এই খণ্ডৰ পুৰণি আৰু জনবসতিৰে পূৰ্ণ চহৰাঞ্চল (পৌৰ অঞ্চল)। স্বাধীনতাৰ পূৰ্বতেই এই তিনিখন জিলাৰ গঠন আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=gZmusO1pWjUC|title=Quit India Movement In Assam|first=Anil Kumar|last=Sharma|date=1 January 2007|publisher=Mittal Publications|accessdate=5 August 2016|via=Google Books}}</ref> বৃহত্তৰ উজনি অসম অঞ্চলটোৱে [[শোণিতপুৰ]], [[বিশ্বনাথ জিলা]], [[কাৰ্বি আংলং]] আৰু [[নগাঁও জিলা]]কো সামৰি লৈছে। এই খণ্ডটো ৰাজ্যৰ সৰ্বাধিক উৎপাদনশীল অংশ। উজনি অসম প্ৰাকৃতিক সম্পদ যেনে [[কয়লা]], তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছত চহকী। উজনি অসমত [[চাহ]]ৰ খেতি ব্যাপক ৰূপত কৰা হয়। ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগীয়=== ====[[আহোম সাম্ৰাজ্য]] (১২২৮-১৮২৬)==== ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহোম সাম্ৰাজ্যই প্ৰায় ছশবছৰধৰি ৰাজত্ব কৰিছিল আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক মোগলৰ শাসনজৰীৰ পৰা ৰক্ষা কৰি আহিছিল। মংগ মাওৰ এজন টাই ৰাজকোঁৱৰ চু্কাফাৰ দ্বাৰা এই সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ১৬ শতিকাত চুহুংমুঙৰ দিনত এই সাম্ৰাজ্যৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি পায় আৰু ই বহু-জাতীয় হৈ পৰে। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত এই সাম্ৰাজ্য ক্ৰমাৎ দুৰ্বল হ'বলৈ ধৰে আৰু মান সেনাৰ উপুৰ্যপৰি আক্ৰমণৰ ফলত এই সাম্ৰাজ্যৰ পতন আৰম্ভ হয়। মানসেনাৰ লগত পৰাভূত হোৱাৰ পাছত ১৮২৬ চনত ইয়াণ্ডাবু সন্ধি হয় আৰু এই ভূখণ্ড ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যায়। ====[[চুতীয়া সাম্ৰাজ্য]] (১১৮৭-১৭৬৩)==== চুতীয়া লোকসকল হৈছে এই খণ্ডৰ থলুৱা লোক। ৪০০০ বছৰ আগতেই এই খণ্ডত থিতাপি লোৱা গোটসমূহৰ ভিতৰত তেওঁলোক আছিল অন্যতম। ১১৮৭ চনত বীৰপালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰফালে মধ্যযুগৰ চুতীয়া সাম্ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। উত্তৰ অসমকে ধৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ এই সাম্ৰাজ্যৰ শাসনাধীন আছিল। শদিয়াত তেওঁলোকৰ ৰাজধানী আছিল। বৰ্তমান অসমৰ লখিমপুৰ, ধেমাজি, তিনিচুকীয়া, আৰু ডিব্ৰুগড়কে ধৰি শোণিতপুৰ, গোলাঘাট, যোৰহাট আৰু শিৱসাগৰ জিলাত তেওঁলোকে শাসন কৰিছিল। আনহাতে অসম-অৰুণাচলৰ সীমান্তত থকা কিছুমান জিলাও তেওঁলোকৰ অধীনত আছিল। == জনগাঁথনি == উজনি অসম খণ্ডৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৭৫ লাখ (অসমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৪ শতাংশ)। আশী শতাংশকতৈও অধিক মানুহ হিন্দুধৰ্মী। তাৰপিছতে আছে ইছলাম ধৰ্ম। ৭০ শতাংশতকৈও অধিক মানুহ অসমীয়া ভাষাত ভাৱ-বিনিময় কৰে। কিছুসংখ্যক বঙালীভাষী আৰু হিন্দীভাষীও এইখণ্ডত আছে। উজনি অসমৰ প্ৰধান সম্প্ৰদায়কেইটা হৈছে [[আহোম]], [[চুতীয়া]], [[চাহ জনগোষ্ঠী]], [[মিছিং]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ]], [[মটক]], [[দেউৰী]], আৰু [[ঠেঙ্গাল কছাৰী জনগোষ্ঠী|ঠেঙাল-কছাৰী]] আদি। == চিত্ৰ-ভঁৰাল == <!-- Sorted alphabetically--> <gallery> City_Skyline_-_Golaghat.png|<center>গোলাঘাট<br><small>''মধ্য গোলাঘাট নগৰৰ আকাশপ্ৰান্ত (পশ্চিম)''</small></center> Dibrugarh_Night_View.jpg|<center>ডিব্ৰুগড় <br><small>''ৰাতিৰ ডিব্ৰুগড়''</small></center> Jorhat.jpg|<center>যোৰহাট <br><small>''সন্ধ্যাৰ আলোকত যোৰহাট''</small></center> Boats on riversides of Kamalabari, Majuli.jpg|<center>মাজুলী<br><small>''[[মাজুলী]]ৰ [[কমলাবাৰী সত্ৰ]]ৰ পাৰত নাও''</small></center> The Prime Minister, Shri Narendra Modi at the Dhola-Sadia Bridge, across River Brahmaputra, in Assam on May 26, 2017.jpg|<center>ধলা-শদিয়া<br><small>''[[ভূপেন হাজৰিকা সেতু|ধলা-শদিয়া দলঙৰ]] ওপৰত [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]''</small></center> </gallery> == টোকা == {{refbegin}} *{{note|1|1}}&nbsp; ডিব্ৰুগড় পৌৰখণ্ডৰ গঠন, ১৮৭৩.<ref>{{cite web|url=http://dibrugarhmunicipality.org.in/|title=Dibrugarh Municipal Board|access-date=2019-10-11|archivedate=2016-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611150105/http://dibrugarhmunicipality.org.in/|deadurl=yes}} </ref> *{{note|2|2}}&nbsp; গোলাঘাট পৌৰখণ্ডৰ গঠন, ১৯২০<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1150119/jsp/northeast/story_9079.jsp#.V0OXAZMrIcg|title=AGP lists civic poll candidates (Golaghat Municipal Board)|publisher=|accessdate=5 August 2016}}</ref> *{{note|3|3}}&nbsp; যোৰহাট পৌৰখণ্ডৰ গঠন, ১৯০৯<ref>{{cite web|url=http://www.jorhatmunicipalboard.org/jorhat_municipal_board.php|title=Jorhat Municipal Board(JBM), Jorhat, Assam|access-date=2016-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327181336/http://jorhatmunicipalboard.org/jorhat_municipal_board.php|archive-date=2016-03-27|url-status=dead|archivedate=2016-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160327181336/http://jorhatmunicipalboard.org/jorhat_municipal_board.php|deadurl=yes}}</ref> {{refend}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|<ref>{{cite book | first = Leslie | last = Shakespear | title = History of Upper Assam, Upper Burmah and Northeast Frontier. | year = 1914 | publisher = Cambridge University Press. }}</ref>}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংমণ্ডল]] 4k3s1lw8j2v3ucrm9ot3z3swddsb0s8 0 55447 648170 647484 2026-10-27T14:55:51Z Ananya Taye 28065 added citations 648170 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো দিহিং নদীৰ পুৰণি গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] b88txrz7fxgri13sdhvwlkwymb9z6wh 648174 648170 2026-10-27T15:03:50Z Ananya Taye 28065 648174 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো দিহিং নদীৰ পুৰণি গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো দিহিং নদীৰ পুৰণি নাম আৰু গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথক দিহিং নামেৰে দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |last=Vandermaelen |first=Philippe |title=Assam et Boutan |series=Atlas Universel, Asie no. 84 |year=1827 |publisher=H. Ode |location=Brussels |scale=1:1,641,836 |url=https://static-prod.lib.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/vandermaelen/Volume2.html }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] 83ntavki9n2ommvmtsrt9ii8s5mgfnh 648177 648174 2026-10-27T15:36:56Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 648177 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> [[File:Majuli and Dihing in Assam et Boutan (1827).png|thumb|right|upright=2|ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনৰ ১৮২৭ চনৰ ''Assam et Boutan'' মানচিত্ৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। মানচিত্ৰখনত দিহিং নদীক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে মাজুলীৰ দক্ষিণেৰে পশ্চিমলৈ বৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চললৈ যোৱা আৰু বাটত ধনশিৰি নদীক উপনৈ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।]] ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো দিহিং নদীৰ পুৰণি গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো দিহিং নদীৰ পুৰণি নাম আৰু গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথক দিহিং নামেৰে দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |last=Vandermaelen |first=Philippe |title=Assam et Boutan |series=Atlas Universel, Asie no. 84 |year=1827 |publisher=H. Ode |location=Brussels |scale=1:1,641,836 |url=https://static-prod.lib.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/vandermaelen/Volume2.html }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] tsfy205phxo5s8pkfanvsxal9hlfw30 648178 648177 2026-10-27T15:38:37Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক উল্লেখ */ 648178 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> [[File:Majuli and Dihing in Assam et Boutan (1827).png|thumb|right|upright=2|ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনৰ ১৮২৭ চনৰ ''Assam et Boutan'' মানচিত্ৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। মানচিত্ৰখনত দিহিং নদীক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে মাজুলীৰ দক্ষিণেৰে পশ্চিমলৈ বৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চললৈ যোৱা আৰু বাটত ধনশিৰি নদীক উপনৈ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।]] ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো দিহিং নদীৰ পুৰণি গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো দিহিং নদীৰ পুৰণি নাম আৰু গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথক দিহিং নামেৰে দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |last=Vandermaelen |first=Philippe |title=Assam et Boutan |series=Atlas Universel, Asie no. 84 |year=1827 |publisher=H. Ode |location=Brussels |scale=1:1,641,836 |url=https://static-prod.lib.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/vandermaelen/Volume2.html }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] bm4gbe2tvonfqm0r1l6ku7mfpx1bbel 648184 648178 2026-10-27T15:52:50Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক উল্লেখ */ 648184 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|upright=1.8|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> [[File:Majuli and Dihing in Assam et Boutan (1827).png|thumb|right|upright=2|ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনৰ ১৮২৭ চনৰ ''Assam et Boutan'' মানচিত্ৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। মানচিত্ৰখনত দিহিং নদীক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে মাজুলীৰ দক্ষিণেৰে পশ্চিমলৈ বৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চললৈ যোৱা আৰু বাটত ধনশিৰি নদীক উপনৈ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।]] ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো দিহিং নদীৰ পুৰণি গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো দিহিং নদীৰ পুৰণি নাম আৰু গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথক দিহিং নামেৰে দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |last=Vandermaelen |first=Philippe |title=Assam et Boutan |series=Atlas Universel, Asie no. 84 |year=1827 |publisher=H. Ode |location=Brussels |scale=1:1,641,836 |url=https://static-prod.lib.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/vandermaelen/Volume2.html }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] euzypje4hm00e3p42azxci95nljnlv2 648202 648184 2026-10-27T17:44:40Z Ananya Taye 28065 reorg paras 648202 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|upright=1.8|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Majuli and Dihing in Assam et Boutan (1827).png|thumb|right|upright=2|ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনৰ ১৮২৭ চনৰ ''Assam et Boutan'' মানচিত্ৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। মানচিত্ৰখনত দিহিং নদীক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে মাজুলীৰ দক্ষিণেৰে পশ্চিমলৈ বৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চললৈ যোৱা আৰু বাটত ধনশিৰি নদীক উপনৈ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।]] ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো দিহিং নদীৰ পুৰণি গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Cazim |first=Mohammed |title=A Description of Asam |translator=Henry Vansittart |journal=Asiatick Researches |volume=2 |year=1799 |pages=171–172 |language=en }}</ref> ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>{{cite book |last=Michell |first=F. St. John |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report |year=1883 |publisher=Government of India |language=en }}</ref> টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Boyd |first=Thomas R. |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India |type=PhD thesis |institution=University of Manchester |year=2021 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো দিহিং নদীৰ পুৰণি নাম আৰু গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথক দিহিং নামেৰে দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |last=Vandermaelen |first=Philippe |title=Assam et Boutan |series=Atlas Universel, Asie no. 84 |year=1827 |publisher=H. Ode |location=Brussels |scale=1:1,641,836 |url=https://static-prod.lib.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/vandermaelen/Volume2.html }}</ref> গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বৰ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] s71s7yw2iqou793xfd9uy9evizv31ax 0 56540 648132 213288 2026-10-27T13:06:16Z Xqbot 1052 [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 648132 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]] buzsya79q65zermmasz3m8y1ts6lidt 0 56544 648154 456301 2026-10-27T13:44:18Z Ananya Taye 28065 648154 wikitext text/x-wiki {{about|ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ জনজাতিসকল|অধিক সাধাৰণ ধাৰণা|থলুৱা লোক|ন্যায়িক সংজ্ঞা|অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি}} [[File:Women in adivasi village, Umaria district, India.jpg|thumb|মধ্যপ্ৰদেশৰ গোণ্ড জনগোষ্ঠীৰ আদিবাদী মহিলা]] '''আদিবাসী''' হ'ল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ জনজাতি ({{Lang|en|tribe}})-সকলৰ সম্মিলিত শব্দ,<ref name="EB_Adivasi">Encyclopedia Britannica, [https://www.britannica.com/topic/Adivasi ''Adivasi'']</ref> যিসকলক ভাৰতৰ থলুৱা লোক হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়। পিছে [[ভাৰত|ভাৰতে]] আনুষ্ঠানিক ভাবে জনজাতিসকলক [[থলুৱা লোক]] হিচাপে বিবেচনা নকৰে।<ref name="booksandideas">{{Cite web|url=https://booksandideas.net/Claiming-Indigenousness-in-India.html#nb2|title=Claiming Indigenousness in India|website=booksandideas}}</ref> আদিবাসী লোকসকল কোনো এক অঞ্চলত স্থায়ীভাবে বসবাস কৰে নতুবা [[যাযাবৰ]] জীৱন-যাপন কৰে। এই শব্দটো আন দেশৰ জাতিগত সংখ্যালঘু, যেনে [[বাংলাদেশ]]ৰ [[চাকমা জনগোষ্ঠী|চাকমা]], [[নেপাল]]ৰ [[খচ জনগোষ্ঠী]] তথা [[পাকিস্তান]]ৰ [[ভিল জনগোষ্ঠী|ভিল]] আদিৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আদিবাসীসকল ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ৮.৬% বা প্ৰায় ১০.৪ কোটি।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/hlo/pca/pca_pdf/PCA-CRC-0000.pdf|title=2011 Census Primary Census Abstract}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/scs-sts-form-25--of-population-says-census-2011-data/1109988/|title=SCs, STs form 25% of population, says Census 2011 data - Indian Express|website=archive.indianexpress.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/report-cpim-demands-reservation-for-scs-sts-in-private-sector-2078034|title=CPI(M) demands reservation for SCs, STs in private sector|date=16 April 2015|website=DNA India}}</ref> আদিবাসী সমাজ [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[ছত্তিশগড়]], [[গুজৰাট]], [[ঝাড়খণ্ড]], [[মধ্যপ্ৰদেশ]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ওড়িশা]], [[পশ্চিমবঙ্গ]], [[উত্তৰ পূব ভাৰত]] আৰু [[আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]ত বিশেষভাবে দেখা যায়। যদিও আদিবাসীসকলক ভাৰতৰ আদি বাসিন্দা হিচাবে বিবেচিত কৰা হয়, তথাপিও বৰ্তমানৰ আদিবাসীসকল [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ পতনৰ পাছতহে গঠিত হৈছিল, যিসকল প্ৰাচীন চিকাৰী, সিন্ধু সভ্যতাৰ লোক, ইণ্ডো-আৰ্য আৰু অষ্ট্ৰোএচিয়াটিক তথা তিব্বতীয়-বৰ্মণ ভাষীক লোকৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বংশধৰ।{{sfn|Reich|2009}}{{sfn|Basu| Sarkar-RoyaMajumder|2016}}{{sfn|Narasimhan|Patterson|et al.|2019}} আদিবাসী ভাষাসমূহ পাঁচটা ভাষাতাত্ত্বিক গোষ্ঠীত শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা যায়: আন্দামানিজ, অষ্ট্ৰোএচিয়াটিক, দ্ৰাবিড়, [[ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়াল|ইণ্ডো-আৰ্য]], চীনা-তিব্বতীয় আৰু [[ক্ৰা-ডাই ভাষা|ক্ৰা-ডাই]]।<ref name="bucket">{{Cite news|url=https://www.wordsinthebucket.com/indian-tribal-languages-1|title=TRIBAL LANGUAGES IN INDIA – INTRODUCTION (1/4)|website=wordsinthebucket|date=7 April 2015|access-date=24 September 2019|archivedate=24 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190924051948/https://www.wordsinthebucket.com/indian-tribal-languages-1|deadurl=yes}}</ref> [[চিত্ৰ:Percent of scheduled tribes in India-tehsils-census 2011.svg|thumb|Percent of scheduled tribes in India by tehsils by census 2011]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] bjcolvpzurlhkho4fnjlwtnuewpbq39 648155 648154 2026-10-27T13:44:43Z Ananya Taye 28065 648155 wikitext text/x-wiki {{about|ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ জনজাতিসকল|অধিক সাধাৰণ ধাৰণা|থলুৱা লোক|ন্যায়িক সংজ্ঞা|অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি}} [[File:Women in adivasi village, Umaria district, India.jpg|thumb|মধ্যপ্ৰদেশৰ গোণ্ড জনগোষ্ঠীৰ আদিবাদী মহিলা]] '''আদিবাসী''' হ'ল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ জনজাতি ({{Lang|en|tribe}})-সকলৰ সম্মিলিত শব্দ,<ref name="EB_Adivasi">Encyclopedia Britannica, [https://www.britannica.com/topic/Adivasi ''Adivasi'']</ref> যিসকলক ভাৰতৰ থলুৱা লোক হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়। পিছে [[ভাৰত|ভাৰতে]] আনুষ্ঠানিক ভাবে জনজাতিসকলক [[থলুৱা লোক]] হিচাপে বিবেচনা নকৰে।<ref name="booksandideas">{{Cite web|url=https://booksandideas.net/Claiming-Indigenousness-in-India.html#nb2|title=Claiming Indigenousness in India|website=booksandideas}}</ref> আদিবাসী লোকসকল কোনো এক অঞ্চলত স্থায়ীভাবে বসবাস কৰে নতুবা যাযাবৰ জীৱন-যাপন কৰে। এই শব্দটো আন দেশৰ জাতিগত সংখ্যালঘু, যেনে [[বাংলাদেশ]]ৰ চাকমা, [[নেপাল]]ৰ খচ জনগোষ্ঠী তথা [[পাকিস্তান]]ৰ [[ভিল জনগোষ্ঠী|ভিল]] আদিৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আদিবাসীসকল ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ৮.৬% বা প্ৰায় ১০.৪ কোটি।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/hlo/pca/pca_pdf/PCA-CRC-0000.pdf|title=2011 Census Primary Census Abstract}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/scs-sts-form-25--of-population-says-census-2011-data/1109988/|title=SCs, STs form 25% of population, says Census 2011 data - Indian Express|website=archive.indianexpress.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/report-cpim-demands-reservation-for-scs-sts-in-private-sector-2078034|title=CPI(M) demands reservation for SCs, STs in private sector|date=16 April 2015|website=DNA India}}</ref> আদিবাসী সমাজ [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[ছত্তিশগড়]], [[গুজৰাট]], [[ঝাড়খণ্ড]], [[মধ্যপ্ৰদেশ]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ওড়িশা]], [[পশ্চিমবঙ্গ]], [[উত্তৰ পূব ভাৰত]] আৰু [[আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]ত বিশেষভাবে দেখা যায়। যদিও আদিবাসীসকলক ভাৰতৰ আদি বাসিন্দা হিচাবে বিবেচিত কৰা হয়, তথাপিও বৰ্তমানৰ আদিবাসীসকল [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ পতনৰ পাছতহে গঠিত হৈছিল, যিসকল প্ৰাচীন চিকাৰী, সিন্ধু সভ্যতাৰ লোক, ইণ্ডো-আৰ্য আৰু অষ্ট্ৰোএচিয়াটিক তথা তিব্বতীয়-বৰ্মণ ভাষীক লোকৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বংশধৰ।{{sfn|Reich|2009}}{{sfn|Basu| Sarkar-RoyaMajumder|2016}}{{sfn|Narasimhan|Patterson|et al.|2019}} আদিবাসী ভাষাসমূহ পাঁচটা ভাষাতাত্ত্বিক গোষ্ঠীত শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা যায়: আন্দামানিজ, অষ্ট্ৰোএচিয়াটিক, দ্ৰাবিড়, [[ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়াল|ইণ্ডো-আৰ্য]], চীনা-তিব্বতীয় আৰু [[ক্ৰা-ডাই ভাষা|ক্ৰা-ডাই]]।<ref name="bucket">{{Cite news|url=https://www.wordsinthebucket.com/indian-tribal-languages-1|title=TRIBAL LANGUAGES IN INDIA – INTRODUCTION (1/4)|website=wordsinthebucket|date=7 April 2015|access-date=24 September 2019|archivedate=24 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190924051948/https://www.wordsinthebucket.com/indian-tribal-languages-1|deadurl=yes}}</ref> [[চিত্ৰ:Percent of scheduled tribes in India-tehsils-census 2011.svg|thumb|Percent of scheduled tribes in India by tehsils by census 2011]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] 63ch9kwichr115rvvmxsxqfhpw0601f 0 57910 648159 409361 2026-10-27T13:56:06Z Ananya Taye 28065 648159 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বোকাখাত মহকুমা | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = মহকুমা | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = <!--India Assam#India--> | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[অসম]]ত বোকাখাতৰ অৱস্থান | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = আধিকাৰিক | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভামাস]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = AS- | website = {{url|http://bokakhat.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | footnotes = }} '''বোকাখাত মহকুমা''' ({{Lang-en|Bokakhat Sub division}}) হৈছে [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ তিনিটা মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। ১৯৯২ চনত গোলাঘাট মহকুমাৰ পৰা ফালি আনি প্ৰথমতে ৰঙামাটি, মহুৰা, খুমটাই মৌজাৰ একাংশ, বোকাখাত আৰু কাজিৰঙা মৌজাক লৈ এই মহকুমাৰ গঠন কৰা হৈছিল।<ref name=" অৱস্থান">{{cite conference | title=বোকাখাত জিলাৰ (মহকুমা) ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু আৰ্থ-সামাজিকা স্থিতি আৰু দিহিঙীয়া-মহুৰা পথাৰৰ আশে-পাশে | publisher=শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘৰ ৮৯সংখ্যক বাৰ্ষিক অধিৱেশন | accessdate=26 March 2020 | author=শোভন চন্দ্ৰ শইকীয়া | editor=মৃণাল কুমাৰ বৰুৱা, হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা | booktitle=দয়ানিধি - শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘৰ ৮৯সংখ্যক বোকাখাত অধিৱেশনৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ - ২০২০ | year=২০২০ | month=ফেব্ৰুৱাৰী | location=বোকখাত, গোলাঘাট জিলা | pages=২৯৩}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত খুমটাই আৰু ৰঙামাটি মৌজাক পূৰ্বৰ গোলাঘাট জিলাত চামিল কৰাত মহুৰা, বোকাখাত আৰু কাজিৰঙা এই তিনিটা মৌজাক লৈয়ে বোকাখাত মহকুমা। এই মহকুমাত দুটা ৰাজহ চক্ৰ খুমটাই আৰু বোকাখাতে তিনিওটা মৌজাক সামৰিছে। ৰঙামাটি মৌজা বোকাখাত বিধান সভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ==ইতিহাস== ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ধনশিৰি নৈৰ এক বিশাল উপত্যকা অঞ্চল। ১৮৩৮ চনলৈকে আহোম স্বৰ্গদেউ পুৰন্দৰ সিংহৰ ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ এটা অংশ আছিল। আহোম ৰাজত্বকালত এই অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ বোকাখাতৰ পৰা মৰঙী মৌজা সামৰি ''নামদৈয়াং'' নামে প্ৰখ্যাত আছিল।<ref name=" প্ৰাচীন">{{cite conference | title=বোকাখাত জিলাৰ (মহকুমা) ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু আৰ্থ-সামাজিকা স্থিতি আৰু দিহিঙীয়া-মহুৰা পথাৰৰ আশে-পাশে | publisher=শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘৰ ৮৯সংখ্যক বাৰ্ষিক অধিৱেশন | accessdate=26 March 2020 | author=শোভন চন্দ্ৰ শইকীয়া | editor=মৃণাল কুমাৰ বৰুৱা, হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা | booktitle=দয়ানিধি - শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘৰ ৮৯সংখ্যক বোকাখাত অধিৱেশনৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ - ২০২০ | year=২০২০ | month=ফেব্ৰুৱাৰী | location=বোকখাত, গোলাঘাট জিলা | pages=২৯৪}}</ref> বোকাখাত নামটোৱে ব্ৰিটিছ শাসনৰ আগতে প্ৰাধান্যলাভ কৰে। নুমলীগড়ৰ পৰা বাগৰিলৈকে ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনৰ প্ৰথম অৱস্থাত খাগৰিজান (নগাঁও) জিলাৰ ভিতৰুৱা আছিল। পৰৱৰ্তী সময়তহে [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ লগত শাসনৰ সুবিধাৰ্থে সংযোগ কৰা হ’ল। [[চুহুংমুং]] দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত মুছলমান সেনাপতি তুৰ্বকে অসম আক্ৰমণ কৰোঁতে [[কনচেং বৰপাত্ৰ গোহাঁই]]ৰ হাতত তুৰ্বকৰ মৃত্যু হোৱাত বন্দী হিচাপে অনা এহেজাৰ মুছলমান সৈন্যক লখৌগড়ৰ (ৰাজগড়) মূৰত বসতি কৰিবলৈ দিয়ে আৰু হাতী ঘাঁহী কামত নিয়োগ কৰে। সিহঁতৰ অকৰ্মণ্যতাৰ বাবে গড়মূৰ খাতত খেতি কৰিবলৈ লগায়। বন্দী পাঠানহঁতে লুইত আৰু দিহিঙৰ সংগমস্থলৰ হোলাৰ পৰা বোকা আনি শুকান মাটিত কঠীয়া ৰুই খেতি কৰে। এবছৰ খেতি কৰি মাত্ৰ ছশ ডাঙৰী পোৱাত সিহঁতক নিষ্কৰ্মাবুলি ভাবি এৰি দিয়ে। হোলাৰ পৰা বোকা আনি খেতি কৰাৰ বাবে ঠাইখণ্ডৰ নাম ''বোকাখাত'' হ’ল।<ref name=" প্ৰাচীন"/> ==অৱস্থান== ২৬ ডিগ্ৰী আৰু ২৭ ডিগ্ৰী উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩.৫৯৪ ডিগ্ৰী পূৰ্ব দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত বোকাখাত মহকুমা অৱস্থিত। এই মহকুমাৰ উত্তৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], পুবে দৰিয়া জান, দক্ষিণে পালাঘাট মহকুমা আৰু [[কাৰ্বি আংলং জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[নগাঁও জিলা]] (কলিয়াবৰ মহকুমা)। মহকুমাটোৰ গড় হিচাপে জহকালিৰ অপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ ৩৭° চেলচিয়াছ আৰু শীতকালত ১০° চেলচিয়াছৰ আশেপাশে থাকে। ৰঙামাটিৰ পৰা বাগৰিলৈকে দীঘে প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ৩০ কিলোমিটাৰ। অৱশ্যে একেবাৰে পশ্চিমাংশত ৬ কিলোমিটাৰ প্ৰস্থৰ এই ভূখণ্ডই হৈছে প্ৰশাসনিক বোকাখাত মহকুমা। বোকাখাতৰ মাজেদি [[৩৭নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]] পাৰ হৈ গৈছে। সমগ্ৰ মহকুমাটোকে এইপথে সামৰি লৈছে। বোকাখাতৰ মাজেদি ৰেলপথৰ ব্যৱস্থা নাই। বাদুলীপাৰ ৰেল ষ্টেচনৰ বাদে কোনো ৰেল ষ্টেচন মহকুমাটোত নাই। ধনশিৰিমুখ-গমিৰি ফেৰী সেৱা বৰ্তমান চলি আছে। এসময়ত ধনশিৰিমুখ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ এটা বিখ্যাত জাহাজঘাট আছিল।<ref name=" অৱস্থান" /> মহকুমাটোত নগৰ এখন। সিয়েই হৈছে বোকাখাত মহকুমাৰ সদৰ [[বোকাখাত চহৰ]]। নগৰ সমিতিৰ পৰা বৰ্তমান পৌৰসভা হৈছে। ইয়াত ৪টা ৱাৰ্ড আছে। মহকুমাধিপতি কাৰ্যালয়, পৌৰসভাৰ কাৰ্যালয়, পৰিদৰ্শন বঙলা, খণ্ড বন বিষয়াৰ কাৰ্যালয়, কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সঞ্চালকৰ কাৰ্যালয়ৰ লগতে ভালেকেইটা বিভাগৰ কাৰ্যালয় আছে। বোকাখাত আদালত ভৱন বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত। মহকুমাটোত বোকাখাত ষ্টেডিয়ামৰ বাদে অন্য ঠাইত উন্নতমানৰ খেলপথাৰৰ অভাৱ। অৱশ্যে নুমলীগড়ত এন আৰ এলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন ফুটবল একাডেমী আছে। ==শিক্ষা== সমগ্ৰ বোকাখাত মহকুমাত পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ পাতনি বিংশ শতিকাৰ প্ৰথম অৱস্থাতহে আৰম্ভ হয়। উল্লেখযোগ্য যে সমগ্ৰ আঞ্চলটোত প্ৰাচীন শিক্ষা পদ্ধতি টোল বা অন্য প্ৰকাৰ পাঠশালাৰ ব্যৱস্থা নাছিল। বোকাখাত, কমাৰগাঁও আদি ঠাইত ১৮৯০-৯৫ চনমানতহে প্ৰাইমেৰী বিদ্যালয় স্থাপন হয়। কালক্ৰমে এম ই আৰু এম ভি স্কুল প্ৰতিষ্ঠা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত হাইস্কুল আৰু বহু পলমকৈ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে মহাবিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা হয়। বোকাখাত মহকুমাত বৰ্তমান ২৫০খনমান প্ৰাইমেৰী আৰু ৫০খন উচ্চ ইংৰাজী বিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে বহু সংখ্যক অপ্ৰদেশীকন অঞ্চলটোত ৪খন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, ৪খন পূৰ্ণ পায় মহাবিদ্যালয়, ৫খন জুনিয়ৰ কলেজ, ২খন ব্যক্তিগত খণ্ডৰ জুনিয়ৰ কলেজ, ১০খনমান শঙ্কৰদেৱ শিশু নিকেতন আৰু অন্যান্য বিদ্যালয় আছে। কাৰিকৰী শিক্ষানুষ্ঠান ব্যক্তিগত খণ্ডত এখন প্ৰতিষ্ঠা হৈছে। ==জনগাঁথনি== জনসংখ্যা প্ৰায় ৫ লাখ। সংখ্যাৰ ৫১.৮১ শতাংশ পুৰুষ আৰু ৮৪.৯১ শতাংশ। মহকুমাটোত সাক্ষৰতাৰ হাৰ পুৰুষৰ ৬৭.৯০ শতাংশ। বোকাখাত মহকুমা বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু ভাষা-ভাষী লোকৰ বাসস্থল। সেইবিলাকৰ ভিতৰত বড়ো, কছাৰী, কাৰ্বি, নেপালী, মিচিং, আদি থলুৱা লোকৰ বসতি স্থান। ব্ৰিটিছৰ আগমনৰ লগে লগে ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা মানুহৰ আগমন হয়। বেহা-বেপাৰ, শিক্ষা, চাকৰি আৰু জীৱিকাৰ অন্যান্য সা-সুবিধা বিচাৰি সেইসকলৰ প্ৰব্ৰজন ঘটে। অসমৰ প্ৰাচীন ভূমিপুত্ৰ, কোঁচ, কলিতা, আহোম, চুতীয়া, কেওত, সোণোৱাল, ঠেঙাল, কৈৱৰ্ত, মিছিং আদি জনগোষ্ঠীৰ লগতে বিস্তৃত ভাৱে চাহশ্ৰমিকসকলৰ বাসস্থান এই ঠাই অতীতৰে পৰা মিলাপ্ৰীতি আৰু সমন্বয়ৰ মাজেদি বসবাস কৰি আহিছে।<ref name=" জনগাঁথনি">{{cite conference | title=বোকাখাত জিলাৰ (মহকুমা) ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু আৰ্থ-সামাজিকা স্থিতি আৰু দিহিঙীয়া-মহুৰা পথাৰৰ আশে-পাশে | publisher=শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘৰ ৮৯সংখ্যক বাৰ্ষিক অধিৱেশন | accessdate=26 March 2020 | author=শোভন চন্দ্ৰ শইকীয়া | editor=মৃণাল কুমাৰ বৰুৱা, হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা | booktitle=দয়ানিধি - শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘৰ ৮৯সংখ্যক বোকাখাত অধিৱেশনৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ - ২০২০ | year=২০২০ | month=ফেব্ৰুৱাৰী | location=বোকখাত, গোলাঘাট জিলা | pages=২৯৩, ২৯৪, ২৯৫}}</ref> কোঁচ, গোসাঁই, আহোম, চুতীয়া আদিৰ লগতে মিচিং জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে গেলাবিল,দিচৈ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ আশে-পাশে বসবাস কৰে। ওপৰ টেমেৰাৰ পৰা ধনশ্ৰীমুখলৈকে এই ঠাইখণ্ডত প্ৰায় দুকুৰিমান গাঁও মিচিং জনগোষ্ঠীৰ বাসস্থান। এই মিচিংসকলৰ দতিয়ালসকলৰ মাজত মিচিং ভাষাৰ প্ৰচলন মত। টেমেৰাসকলে মিচিং ভাষা পৰিহাৰ কৰি কেইবা শতিকাৰ আগতেই অসমীয়া ভাষাকে মাতৃভাষা ৰূপে গ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁলোকে হাড়ে-হিমজুৱে অসমীয়া ৰীতি-নীতি, আচাৰ ব্যৱহাৰ আৰু দৈনন্দিন জীৱন যাত্ৰাত সম্পূৰ্ণ অসমীয়া হৈ মূল সুঁতিৰ লগত মিলি গৈছে। গেলাবিল আৰু ধনী নদীৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলত কৈবৰ্তসকলৰ বসতি। চাহ বাগিচাসমূহত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসকল হৈছে - তাঁতী, কুৰ্মী, গাজলু, চবৰ, কৰ্মকাৰ, বাউৰী, ৰবিদাস, টেলেঙা, বৰাইক, মুণ্ডা, উৰাং, ভুইয়া, প্ৰজা, ভূমিজ, ঘাটোৱাৰ, ভক্তা, খেৰীয়া, দুচাদ, ৰাজপুত, মহান্তি, হাড়ী, কৈৰী, গড়, তুৰি, আদি। চাহ জনগোষ্ঠীসকলৰ সকলোৱে জনজাতি নহ'লেও অধিকাংশই জনজাতি। জনজাতিসকলৰ পিন্ধন-উৰণ, ধৰণ কৰণত পূৰ্বৰে পাৰ্থক্য থাকিলেও বৰ্তমান সকলোৱে এই অঞ্চলত বসবাস কৰি থলুৱা সংস্কৃতি গ্ৰহণ কৰি সু-সংবদ্ধ সংস্কৃতি গঢ়ি তুলিছে।<ref name=" জনগাঁথনি"/> এই অঞ্চলত থকা মুছলমানসকলৰ প্ৰায়ভাগেই থলুৱা। পুলাপাৰ, ৰঙাগড়া, নুমলীগড় আৰু বোকাখাত অঞ্চলত থকা সকল হাড়ে-হিমজুৱে অসমীয়া হৈ শঙ্কৰ-আজানৰ মহামন্ত্ৰৰে কত হৈ সমন্বয়ৰ ঐক্য গঢ়ি তুলিছে। আনহাতে, নেপালীসকল বাহাদুৰ ভেটি, জোলোঙা ভেটি, মিচিমি আতি, বোকাখাত, নাহী আৰু ধনশিৰিমুখলৈকে বিস্তাৰিত হৈ আছে। বিহাৰী, ৰাজস্থানী, বাঙালী, মাৰোৱাৰী আদি লোকসকলে ব্যৱসায় বাণিজ্য আদিত মনোনিবেশ কৰি অঞ্চলটোত বসবাস কৰি আছে।<ref name=" জনগাঁথনি"/> ==অৰ্থনীতি== অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ লোকেই কৃষিজীৱী। কৃষিৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল হৈ দীৰ্ঘকাল পৰিয়াল ভৰণ-পোষণ দি আহিলেও বৰ্তমান যান্ত্ৰিকতাৰ যুগত পুৰণি পদ্ধতি এৰি বহুতে গৰু-ম'হৰ দ্বাৰা খেতি কাৰ্যত নিয়োগ নহৈ যন্ত্ৰৰ সহায়েৰে খেতিত নমা দেখা গৈছে। বহুতৰে কৃষিৰ প্ৰতি অনীহা অহাত বহুতো মাটি পতিত হৈ থকা দেখা যায়। জলসিঞ্চনৰ সুব্যৱস্থা নথকাত প্ৰকৃতিৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰি শালি খেতি আৰু ৰবি শস্য নিজা ব্যৱস্থাৰে খৰচ কৰি হ'লেও খেতিত আত্মনিয়োগ কৰি স্বাৱলম্বী হৈছে। এই অঞ্চলটো ভালেকেইখন চাহ বাগিচাৰে পৰিপূৰ্ণ। ১৮৩৯ চনত অসম টী কোম্পানী গঠন হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছসকলে ইখনৰ পিছত সিখনকৈ চাহ বাগিচা খোলে। এই অঞ্চলৰ চাহ বাগিচাসমূহ হ’ল-১) হাতীখুলি, ২) দিৰিং, ৩) ৰঙাজান, ৪) মেঠনী, ৫) শিলজুৰি, ৬) জুৰি, ৭) উলামৰা, ৮) ডিফলু, ৯) লতাবাৰী, ১০) নাহজান, ১১) টিপূজান, ১২) বালিজান, ১৩) আনন্দপুৰ, ১৪) বোকাখাত, ১৫) বৰচাপৰি, ১৬) লখৌজান, ১৭) বিহৰা, ১৮) নুমলীগড়, ১৯) মিকিচাং, ২০) ৰাধাবাৰী, ২১) ৰঙাগড়া, ২২) বনবাগিচা, ২৩) বাদুলিপাৰ, ২৪) বানুৱাৰীপুৰ, ২৫) ৰঙামাটি। অঞ্চলটোৰ একাংশ লোকে ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিৰ যোগেদিও উপাৰ্জনৰ পথ মুকলি কৰিছে। বহুতো নিবনুৱা যুৱকে কৰ্মসংস্থাপনৰ অন্য ব্যৱস্থা নোপোৱাত বিভিন্ন বৃত্তিত যেনে- মৎস্য পালন, গাহৰি পালন, কুকুৰা পালন আদি কৰি স্বাৱলম্বী হৈছে। আনহাতে, কিছুমান বৃত্তি থলুৱা লোকৰ হাতত নাই যেনে- কমাৰ, কুমাৰ, ধোবী, নাপিত আদি বৃত্তিয়াল লোকসকল অসমৰ বাহিৰৰ পৰা অহা।<ref name=" অৰ্থনীতি">{{cite conference | title=বোকাখাত জিলাৰ (মহকুমা) ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু আৰ্থ-সামাজিকা স্থিতি আৰু দিহিঙীয়া-মহুৰা পথাৰৰ আশে-পাশে | publisher=শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘৰ ৮৯সংখ্যক বাৰ্ষিক অধিৱেশন | accessdate=26 March 2020 | author=শোভন চন্দ্ৰ শইকীয়া | editor=মৃণাল কুমাৰ বৰুৱা, হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা | booktitle=দয়ানিধি - শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘৰ ৮৯সংখ্যক বোকাখাত অধিৱেশনৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ - ২০২০ | year=২০২০ | month=ফেব্ৰুৱাৰী | location=বোকখাত, গোলাঘাট জিলা | pages=২৯৫, ২৯৬}}</ref> কাঠৰ পৰা নিৰ্মিত বিভিন্ন পশু-পক্ষী আদিৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিও এচাম লোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিছে। বোকাখাত, নুমলীগড় আদিত হোটেল ব্যৱসায় এচাম বাহিৰৰ পৰা অহা লোকে চলাই আছে। বাদুলীপাৰ, ৰঙামাটি, নুমলীগড়, ৰঙাগড়া আদি ঠাইত দুকুৰিমান ইটাভাতাত শ্ৰমিক হিচাপে নিয়োজিত হৈয়ো ভালেমান লোকে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছে। কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক কেন্দ্ৰ কৰি অঞ্চলটোত পৰ্যটন কেন্দ্ৰও গঢ় লৈ উঠিছে। কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, নুমলীগড়ৰ দেওপাহাৰ পৰ্যটকৰ মুখ্য আকৰ্ষণৰ থলী। কাজিৰঙাৰ পৰ্যটন ইতিহাস আৰম্ভ হয় ১৯৩৭ চনৰ পৰা। ১৯৫০ চনত কাজিৰঙাত গড়কাপ্তানি বিভাগে পৰিদৰ্শন বঙালী আৰু বাগৰিত ফৰেষ্ট ৰেষ্ট হাউছ স্থাপনৰ লগে লগে দৰ্শনাৰ্থীৰ সোঁত ববলৈ আৰম্ভ হয়।<ref name=" অৰ্থনীতি" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://bokakhat.gov.in/hist_monu.htm Historical Monuments of Bokakhat Sub-Division] * [http://golaghatjudiciary.gov.in/about_us_bkt.html About Bokakhat Sub-division] [[শ্ৰেণী:গোলাঘাট জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহকুমা]] 5my3uncmw8lm4wl6v9dyxbo3czz6mio 0 69716 648148 403540 2026-10-27T13:32:00Z Ananya Taye 28065 648148 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =মৰাণ স্বায়ত্ত্বশাসিত পৰিষদ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = স্বায়ত্ত্বশাসিত অঞ্চল | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | base_map = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_type = | coordinates_display = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = পৰিষদ গঠন | established_date = ২০২০ | founder = | seat_type = মুখ্য কাৰ্যালয় | seat = | government_footnotes = | government_type = স্বায়ত্ত্বশাসিত পৰিষদ | governing_body = মৰাণ স্বায়ত্ত্বশাসিত পৰিষদ | leader_title = মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া | leader_name = | unit_pref = | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | registration_plate = | website = | iso_code = | footnotes = }} '''মৰাণ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ''' ({{lang-en|Moran Autonomous Council}}) মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ উন্নয়ত আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে ২০২০ চনত গঠন কৰা অসমৰ এক [[ভাৰতৰ স্বায়ত্বশাসিত প্ৰশাসনীয় বিভাগ|স্বায়ত্বশাসিত প্ৰশাসনীয় বিভাগ]] বা স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ।<ref name="wire">{{Cite news|url=https://thewire.in/government/assam-assembly-passes-bills-to-create-three-separate-autonomous-councils|title=Assam Assembly Passes Bills To Create Three Separate Autonomous Councils|newspaper=The wire|date=4 September 2020|access-date=3 April 2020}}</ref> ==বিৱৰণ== [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণসকল]] সাধাৰণতে [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত বসবাস কৰা [[অসম]]ৰ এক থলুৱা জনগোষ্ঠী।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/990118/assams-small-ethnic-groups-dumped-bjp-over-caa-the-party-wooed-them-back-not-just-for-elections|title=Assam’s small ethnic groups dumped BJP over CAA. The party wooed them back – not just for elections|newspaper=Scroll|author=Arunabh Saikia|date=24 March 2020|access-date=3 April 2020}}</ref> মৰাণ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ বিল ২০২০খন ২৪ মাৰ্চ ২০২০ত [[অসম বিধানসভা]]ত দাখিল কৰা হয় আৰু ই বিৰোধী দলসমূহৰ কোনো আপত্তি নোহোৱাকৈ [[ছেপ্তেম্বৰ]] ২০২০ত গৃহীত হয়।<ref name="wire"/> ==প্ৰশাসন== মৰাণ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদৰ মুঠ সদস্য ২৫জন। ইয়াৰে ২২জন সদস্য পোনপতীয়াকৈ নিৰ্বাচিত হয় আৰু ৩জন সদস্য ৰাজ্যপালে মনোনীত কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-city/formation-of-3-autonomous-councils-dispur-in-dilemma-507773|title=Formation of 3 autonomous councils: Dispur in dilemma|newspaper=Sentinelassam|date=20 October 2020|access-date=3 April 2020}}</ref> ২০২১ৰ জানুৱাৰীত চৰকাৰে ঘোষণা কৰে যে ২০২১ চনৰ [[অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২১|অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]ৰ পূৰ্বে মৰাণ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰা সম্ভৱ নোহোৱা বাবে এখন অন্তৰ্ৱতীকালীন পৰিষদ গঠন কৰা হ’ব।<ref>{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/assam-government-to-form-four-interim-councils-soon|title=Assam Government To Form Four Interim Councils Soon|newspaper=Sentinelassam|date=9 January 2021|access-date=3 April 2020}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} {{সাঁচ:ভাৰতৰ স্বায়ত্বশাসিত প্ৰশাসনীয় বিভাগ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ প্ৰশাসন]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ]] 0r8jjn4lmrpkhgdmrlq743fq0oxibyz 1 70409 648127 274448 2026-10-27T13:02:50Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খিলঞ্জীয়া দিৱস]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 274448 wikitext text/x-wiki {{talk page}} 6tx7okk704dvcdogzsm439lnemg7ab0 648238 648127 2026-10-27T21:03:27Z AjayDas 12623 /* শিৰোনাম */ নতুন অনুচ্ছেদ 648238 wikitext text/x-wiki {{talk page}} == শিৰোনাম == প্ৰিয় {{ping|Ananya Taye}} আপুনি "খিলঞ্জীয়া দিৱস" পৃষ্ঠাখনৰ নাম সলনি কৰি "আদিবাসী দিৱস" কৰিলে। এই পৰিৱৰ্তনৰ সপক্ষে যদি আপোনাৰ হাতত কোনো চৰকাৰী জাননী, বিভাগীয় আদেশ বা আধিকাৰিক উৎস আছে, তেন্তে অনুগ্ৰহ কৰি সেই তথ্য বা লিংকটো ইয়াতেই উল্লেখ কৰি থৈ যাবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ, যাতে প্ৰমাণস্বৰূপে ইয়াক সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পৰা যায়। ধন্যবাদ। -- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 21:03, 27 October 2026 (ইউ.টি.চি.) j3tdhla729rcou95pav6erqy5iqlwp8 648242 648238 2026-10-27T23:28:11Z Ananya Taye 28065 /* শিৰোনাম */ উত্তৰ 648242 wikitext text/x-wiki {{talk page}} == শিৰোনাম == প্ৰিয় {{ping|Ananya Taye}} আপুনি "খিলঞ্জীয়া দিৱস" পৃষ্ঠাখনৰ নাম সলনি কৰি "আদিবাসী দিৱস" কৰিলে। এই পৰিৱৰ্তনৰ সপক্ষে যদি আপোনাৰ হাতত কোনো চৰকাৰী জাননী, বিভাগীয় আদেশ বা আধিকাৰিক উৎস আছে, তেন্তে অনুগ্ৰহ কৰি সেই তথ্য বা লিংকটো ইয়াতেই উল্লেখ কৰি থৈ যাবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ, যাতে প্ৰমাণস্বৰূপে ইয়াক সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পৰা যায়। ধন্যবাদ। -- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 21:03, 27 October 2026 (ইউ.টি.চি.) :খিলঞ্জীয়া আৰু আদিবাসীৰ অৰ্থ একে নহয়। খিলঞ্জীয়া অসমৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ। ইংৰাজীৰ Indigenous মানে আদিবাসী। যিহেতু এইটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উৎসৱ, গতিকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেক্ষাপটত ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ গ্ৰহণ কৰা হয়। :উদাহৰণ: [https://www.etvbharat.com/amp/assamese/assam/bharat/bharat-news/world-tribal-day/assam20190809105710051 বিশ্ব আদিবাসী দিৱস] [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 23:28, 27 October 2026 (ইউ.টি.চি.) glwc1dmvzpwqhlgzf5d3ff75zm51phv 0 71503 648150 383840 2026-10-27T13:33:32Z Ananya Taye 28065 648150 wikitext text/x-wiki [[File:Officials and schoolchildren outside Providence Mission Indian Residential School, NWT (14092853296).jpg|thumb|প্ৰভিডেন্স মিছন ইণ্ডিয়া ৰেচিডেঞ্চ স্কুলৰ কৰ্মকৰ্তা আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰী]] [[File:Kamloops-indian-residential-school-1930.png|thumb|কেমলুপ চহৰৰ থলুৱা ইণ্ডিয়ান সকলৰ সন্তানৰ আবাসিক স্কুল, ১৯৩০]] [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ থলুৱালোকসকলক স্থানীয় ইণ্ডিয়ান ({{Lang|en|native Indian}}) বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰে স্থানীয় ইণ্ডিয়ান সন্তানৰ আবাসিক স্কুল ব্যৱস্থাবোৰৰ 'বোৰ্ডিং স্কুল'ৰ অন্তৰ্জাল আছিল। এই বোৰ্ডিং স্কুলৰ অন্তৰ্জালটোৱে [[কানাডা]] চৰকাৰৰ 'স্থানীয় ইণ্ডিয়ান বা থলুৱা' বিভাগটোৰ পৰা অৰ্থসাহায্য পাইছিল আৰু খ্ৰীষ্টান গীৰ্জাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল। এই স্কুল ব্যৱস্থাটো থলুৱা সন্তান সকলৰ ভিতৰৰ পৰা স্থানীয় থলুৱাৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু প্ৰভাৱসমূহ বিলোপ কৰি ইউৰোপীয়ান ভাষা, সংস্কৃতি আৰু প্ৰভাৱৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি ভৱিষ্যতে এটা প্ৰভাৱশালী ইউৰোপীয়ান-কেনেডিয়ান সংস্কৃতি গঢ়িবৰ বাবে আৰু শিশুৰ ভিতৰৰ পৰা থলুৱাৰ স্বভাৱ নোহোৱা কৰিবৰ বাবে গঢ়া হৈছিল।<ref name="Indifound">{{cite web | url=http://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/the_residential_school_system/ | title=The Residential School System | accessdate=2 June 2021}}</ref> সম্পূৰ্ণ স্কুল ব্যৱস্থাতো এশ বছৰতকৈয়ো অধিক সময় চলাই থকা হৈছিল আৰু প্ৰায় ৩০ শতাংশ (প্ৰায় এক লাখ পঞ্চাচ হাজাৰ) থলুৱা ল'ৰা-ছোৱালীক কানাডা দেশৰ আবাসিক স্কুলবোৰলৈ জোৰ কৰি প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। স্কুল সম্বন্ধীয় মৃত্যুৰ সংখ্যা কিমান, তাৰ গণণা বুৰঞ্জীৰ পাতত অসম্পূৰ্ণ হৈ ৰোৱাৰ বাবে বৰ্ত্তমান জনাটো সম্ভৱ হৈ নুঠিল। তথাপিও অনুমান কৰি পোৱা মতে ৩২০০ ৰ পৰা ৩০,০০০টা শিশুৰ মৃত্যু হ'ল।<ref>https://www.cbc.ca/news/politics/residential-schools-findings-point-to-cultural-genocide-commission-chair-says-1.3093580</ref> আবাসিক স্কুল ব্যৱস্থাই থলুৱা শিশুসকলৰ অপূৰণীয় ক্ষতিসাধন কৰিছিল। বিশেষকৈ এই শিশুসকলক পৰিয়ালৰ পৰা বলপূৰ্বক আঁতৰাই নি, নিজৰ কলা-কৃষ্টি আৰু ভাষাৰ পৰা বিছিন্ন কৰি আৰু শাৰীৰিক আৰু মানসিক শোষণ (abuse)-ৰ ভুক্তভোগী কৰি এই ব্যৱস্থাই প্ৰজন্মগত অভিঘাত (generational trauma)-ৰ সৃষ্টি কৰে। ২০২১ চনৰ ২৭ মে'ত কানাডাৰ ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ কেমলুপ নামৰ চহৰখনত কৰ্মকৰ্তাসকলে ইণ্ডিয়ান ৰেছিডেন্সিয়েল স্কুলৰ মাটিত বহুতো চিহ্নহীন কবৰস্থানৰ লগতে ২১৫ টি 'স্থানীয় ইণ্ডিয়ান' শিশুৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰিলে। এই ৰেছিডেন্সিয়েল স্কুলৰ মাটিত ৩ বছৰীয়া শিশুলৈকে পোৱা গৈছে। এই স্কুলখন ১৮৯০ আৰু ১৯৭৮ ভিতৰত [[কেথলিক গীৰ্জা]] আৰু কানাডা চৰকাৰে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref name="nytimes">{{cite web | url=https://www.nytimes.com/2021/05/28/world/canada/kamloops-mass-grave-residential-schools.html | title=‘Horrible History’: Mass Grave of Indigenous Children Reported in Canada | publisher=The New York Times | accessdate=2 June 2021}}</ref><ref>https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/tk-eml%C3%BAps-te-secw%C3%A9pemc-215-children-former-kamloops-indian-residential-school-1.6043778</ref> ২০২১ চনৰ ২৪ জুনত চাচকাটোৱান প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন আৱাসীক বিদ্যালয়ৰ পথাৰত থলুৱা শিশুসকলৰ ৭৫১টা মৰাশৰ অৱশেষ পুনৰবাৰ পোৱা বুলি থলুৱা লোকসকলে জানিবলৈ দিয়ে।<ref>https://www.nytimes.com/2021/06/24/world/canada/indigenous-children-graves-saskatchewan-canada.html</ref> == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Fur_traders_in_canada_1777.jpg|alt=Illustration of fur traders trading with an Indigenous person|thumb|১৭৭৭ চনত কানাডাত ইউৰোপীয় বণিকে থলুৱা লোকৰ সৈতে ৰোম (Fur) ৰ বেপাৰ কৰাৰ সময়ত ]] কানাডাৰ থলুৱা লোকসকলক আত্মসাৎ কৰা (assimilate)-ৰ চেষ্টাৰ কাৰণ আছিল ইউৰোপীয়ান বিশ্ববীক্ষা (European worldviews) আৰু কলা-সংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা ৰাজসিক উপনিবেশবাদ (imperial colonialism)।<ref name="TRCExec">{{cite web |title=Honouring the Truth, Reconciling for the Future: Summary of the Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada |url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Honouring_the_Truth_Reconciling_for_the_Future_July_23_2015.pdf |website=National Centre for Truth and Reconciliation |publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada |accessdate=30 May 2021 |date=May 31, 2015}}</ref>{{rp|47–50}} কানাডাৰ ‘Truth and Reconciliation Commission of Canada's (TRC)’ প্ৰতিবেদন অনুসৰি এই প্ৰক্ৰিয়াৰ মূলতে আছিল উপনিবেশকাৰীৰ বৰ্ণবৈষম্যমূলক আৰু সাংস্কৃতিক উৎকৃষ্টতা (racial and cultural superiority)। [[ইউৰোপ]]ৰ পৰা আহি কানাডাত থিতাপি লোৱা এই লোকসকলে ধাৰণা কৰি লৈছিল যে তেওঁলোকে থলুৱা লোকসকলৰ মাজলৈ আধুনিক সভ্যতা কঢ়িয়াই আনিছে আৰু তেওঁলোকৰ এই প্ৰচেষ্টাৰ অবিহনে থলুৱা লোকসকল সভ্য হৈ নুঠে।<ref name="TRCExec" />{{rp|50}} থলুৱা লোকৰ জীন যোৱাৰ এই চেষ্টা আৰম্ভ হৈছিল সোতৰশ দশকত কানাডাৰ নিউ ফ্ৰান্সত ফৰাচী মিছনেৰীসকলৰ আগমণৰ লগে লগে৷<ref name="Gourdeau">{{cite web|last1=Gourdeau|first1=Claire|title=Population – Religious Congregations|url=http://www.historymuseum.ca/virtual-museum-of-new-france/population/religious-congregations/|website=Virtual Museum of New France|publisher=Canadian Museum of History|accessdate=July 1, 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708131814/http://www.historymuseum.ca/virtual-museum-of-new-france/population/religious-congregations/|archivedate=July 8, 2016}}</ref> নিজৰ সন্তান-সন্ততিক পৰিয়ালৰ আঁতৰ কৰিব নোখোজা থলুৱা অধিবাসীসকলে মিছনেৰীৰ এই প্ৰচেষ্টাত বাধা প্ৰদান কৰিছিল৷<ref name="WhitePeters">{{cite book|last1=White|title=Aboriginal Education: Current Crisis and Future Alternatives|archivedate=October 3, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003174319/http://apr.thompsonbooks.com/vols/AbEduc_Ch2.pdf|url-status=live|chapter=A Short History of Aboriginal Education in Canada|chapter-url=http://apr.thompsonbooks.com/vols/AbEduc_Ch2.pdf|isbn=978-1-55077-185-5|publisher=Thompson Educational Pub.|date=2009|editor4-first=Nicholas|first1=Jerry P.|editor4-last=Spence|editor3-first=Dan|editor3-last=Beavon|editor2-first=Julie|editor2-last=Peters|editor1-first=Jerry P.|editor1-last=White|first2=Julie|last2=Peters|pages=13–14}}</ref> সেইসময়ত কেইবাটাও দলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা দিনতীয়া আৰু আবাসিক স্কুলসমূহ ১৬৯০ ৰ ভিতৰত বন্ধ হৈছিল৷ সেইসময়ৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাও এই বিফলতাৰ অন্য এক কাৰণ৷ <ref name="Carney">{{cite journal|year=1995|title=Aboriginal Residential Schools Before Confederation: The Early Experience|url=http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1995/Carney.pdf|journal=Historical Studies|volume=61|pages=13–40|last1=Carney|first1=Robert|accessdate=June 29, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814020414/http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1995/Carney.pdf|archivedate=August 14, 2016}}</ref> ==বিচ্ছিন্নতা আৰু আত্মসাৎ == আৱাসিক বিদ্যালয়সমূহত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ঋণাত্মক অভিজ্ঞতা হৈছিল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক পৰিয়ালৰ আপোনজনৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰি ৰখা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিক অৱজ্ঞা বা তুচ্ছজ্ঞান কৰা হৈছিল। ঘৰ আৰু অভিভাৱকৰ পৰা আঁতৰাই আনি কিছুমান ভাই-ভনীৰ পৰা পৃথক কৰা হৈছিল, কিয়নো স্কুলবোৰ লিংগ অনুসৰি পৃথক কৰা হৈছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ প্ৰথম ভাষা কোৱাটো নিষেধ কৰা হৈছিল, আনকি পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰলৈ লিখা চিঠিতো। শিশুসকলক আত্মসাৎ কৰাৰ প্ৰয়াস আৰম্ভ হৈছিল স্কুলত উপস্থিত হোৱাৰ লগে লগে ।পৰম্পৰাগত ভাৱে পুৰুষসকলেও চুলি ডীঘলকৈ ৰখাৰ নিয়ম।কিন্তু স্কুলসমূহত তেওঁলোকৰ চুলি কাটি দিয়া হৈছিল (ল’ৰাৰ ক্ষেত্ৰত), আৰু তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত কাপোৰ খুলি নতুন ইউনিফৰ্ম দিয়া হৈছিল। বহু ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকক নতুন নামো দিয়া হৈছিল। খ্ৰীষ্টান মিছনেৰী কৰ্মচাৰীসকলে খ্ৰীষ্টান পদ্ধতিৰ ওপৰত বহু সময় আৰু মনোযোগ খৰচ কৰিছিল, একে সময়তে তেওঁলোকে থলুৱাৰ আধ্যাত্মিক পৰম্পৰাক সমালোচনা বা বদনাম কৰিছিল। <ref>https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/residential-schools</ref> [[File:Study period at Roman Catholic Indian Residential School, Fort Resolution, NWT (14112957392).jpg|thumb|ৰোমান কেথলিক ইণ্ডিয়ান ৰেচিডেন্সিয়েল স্কুল, ফ'ৰ্ট ৰিজ'লিউচন, NWT(১৪১১২৯৫৭৩৯২)ত অধ্যয়নৰ সময়]] ==আৱাসিক বিদ্যালয়ত জীৱন == ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে আৱাসিক বিদ্যালয়সমূহ আধা দিনৰ ব্যৱস্থাৰে চলিছিল, য’ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে আধা দিন শ্ৰেণীকোঠাত আৰু আনটো দিন কৰ্মক্ষেত্ৰত কটায়। ইয়াৰ আঁৰৰ তত্ত্ব আছিল যে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে এনে দক্ষতা শিকিব যাৰ ফলত তেওঁলোকে প্ৰাপ্তবয়স্ক হৈ জীৱিকা উপাৰ্জন কৰিব পাৰিব। কিন্তু বাস্তৱতা আছিল যে কামৰ সম্পৰ্ক আছিল ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াতকৈ বিদ্যালয়খন সস্তাতে চলোৱাৰ লগত। লিংগ অনুসৰি কামবোৰ পৃথক কৰা হৈছিল। ছোৱালীবোৰে গৃহ পৰিচালনা (ৰন্ধা-বঢ়া, চাফাই, কাপোৰ ধোৱা, চিলাই)ৰ দায়িত্ব লয়, আনহাতে ল’ৰাবোৰে কাঠমিস্ত্ৰী, নিৰ্মাণ, সাধাৰণ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু কৃষি শ্ৰমৰ কামত জড়িত আছিল। আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত পুঁজিৰ ব্যৱস্থা আছিল এক জৰুৰী চিন্তাৰ বিষয়। ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৯৫০ চনলৈকে চৰকাৰে ব্যৱস্থাটোৰ বোজা গীৰ্জাসমূহৰ ওপৰত আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওপৰত স্থানান্তৰিত কৰিবলৈ অহৰহ চেষ্টা কৰিছিল, যাৰ শ্ৰমে বিদ্যালয়সমূহলৈ আৰ্থিক অৰিহণা যোগাইছিল। ১৯৪০ চনৰ ভিতৰত বহুতৰে বাবে স্পষ্ট হৈ পৰিছিল যে আধাদিনৰ ব্যৱস্থাই আৱাসিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক পৰ্যাপ্ত শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে। কিন্তু ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালেহে আধা দিনৰ ব্যৱস্থাটো নাইকিয়া কৰা নহ’ল, তেতিয়াহে শক্তিশালী অৰ্থনীতিৰ বাবে অধিক ধন উপলব্ধ হ’ল।<ref>https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/residential-schools</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কানাডা]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষা]] 37ajr32alb29my652iu3bqn057odurk 648151 648150 2026-10-27T13:33:52Z Ananya Taye 28065 648151 wikitext text/x-wiki [[File:Officials and schoolchildren outside Providence Mission Indian Residential School, NWT (14092853296).jpg|thumb|প্ৰভিডেন্স মিছন ইণ্ডিয়া ৰেচিডেঞ্চ স্কুলৰ কৰ্মকৰ্তা আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰী]] [[File:Kamloops-indian-residential-school-1930.png|thumb|কেমলুপ চহৰৰ থলুৱা ইণ্ডিয়ান সকলৰ সন্তানৰ আবাসিক স্কুল, ১৯৩০]] [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ থলুৱা লোকসকলক স্থানীয় ইণ্ডিয়ান ({{Lang|en|native Indian}}) বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰে স্থানীয় ইণ্ডিয়ান সন্তানৰ আবাসিক স্কুল ব্যৱস্থাবোৰৰ 'বোৰ্ডিং স্কুল'ৰ অন্তৰ্জাল আছিল। এই বোৰ্ডিং স্কুলৰ অন্তৰ্জালটোৱে [[কানাডা]] চৰকাৰৰ 'স্থানীয় ইণ্ডিয়ান বা থলুৱা' বিভাগটোৰ পৰা অৰ্থসাহায্য পাইছিল আৰু খ্ৰীষ্টান গীৰ্জাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল। এই স্কুল ব্যৱস্থাটো থলুৱা সন্তান সকলৰ ভিতৰৰ পৰা স্থানীয় থলুৱাৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু প্ৰভাৱসমূহ বিলোপ কৰি ইউৰোপীয়ান ভাষা, সংস্কৃতি আৰু প্ৰভাৱৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি ভৱিষ্যতে এটা প্ৰভাৱশালী ইউৰোপীয়ান-কেনেডিয়ান সংস্কৃতি গঢ়িবৰ বাবে আৰু শিশুৰ ভিতৰৰ পৰা থলুৱাৰ স্বভাৱ নোহোৱা কৰিবৰ বাবে গঢ়া হৈছিল।<ref name="Indifound">{{cite web | url=http://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/the_residential_school_system/ | title=The Residential School System | accessdate=2 June 2021}}</ref> সম্পূৰ্ণ স্কুল ব্যৱস্থাতো এশ বছৰতকৈয়ো অধিক সময় চলাই থকা হৈছিল আৰু প্ৰায় ৩০ শতাংশ (প্ৰায় এক লাখ পঞ্চাচ হাজাৰ) থলুৱা ল'ৰা-ছোৱালীক কানাডা দেশৰ আবাসিক স্কুলবোৰলৈ জোৰ কৰি প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। স্কুল সম্বন্ধীয় মৃত্যুৰ সংখ্যা কিমান, তাৰ গণণা বুৰঞ্জীৰ পাতত অসম্পূৰ্ণ হৈ ৰোৱাৰ বাবে বৰ্ত্তমান জনাটো সম্ভৱ হৈ নুঠিল। তথাপিও অনুমান কৰি পোৱা মতে ৩২০০ ৰ পৰা ৩০,০০০টা শিশুৰ মৃত্যু হ'ল।<ref>https://www.cbc.ca/news/politics/residential-schools-findings-point-to-cultural-genocide-commission-chair-says-1.3093580</ref> আবাসিক স্কুল ব্যৱস্থাই থলুৱা শিশুসকলৰ অপূৰণীয় ক্ষতিসাধন কৰিছিল। বিশেষকৈ এই শিশুসকলক পৰিয়ালৰ পৰা বলপূৰ্বক আঁতৰাই নি, নিজৰ কলা-কৃষ্টি আৰু ভাষাৰ পৰা বিছিন্ন কৰি আৰু শাৰীৰিক আৰু মানসিক শোষণ (abuse)-ৰ ভুক্তভোগী কৰি এই ব্যৱস্থাই প্ৰজন্মগত অভিঘাত (generational trauma)-ৰ সৃষ্টি কৰে। ২০২১ চনৰ ২৭ মে'ত কানাডাৰ ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ কেমলুপ নামৰ চহৰখনত কৰ্মকৰ্তাসকলে ইণ্ডিয়ান ৰেছিডেন্সিয়েল স্কুলৰ মাটিত বহুতো চিহ্নহীন কবৰস্থানৰ লগতে ২১৫ টি 'স্থানীয় ইণ্ডিয়ান' শিশুৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰিলে। এই ৰেছিডেন্সিয়েল স্কুলৰ মাটিত ৩ বছৰীয়া শিশুলৈকে পোৱা গৈছে। এই স্কুলখন ১৮৯০ আৰু ১৯৭৮ ভিতৰত [[কেথলিক গীৰ্জা]] আৰু কানাডা চৰকাৰে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref name="nytimes">{{cite web | url=https://www.nytimes.com/2021/05/28/world/canada/kamloops-mass-grave-residential-schools.html | title=‘Horrible History’: Mass Grave of Indigenous Children Reported in Canada | publisher=The New York Times | accessdate=2 June 2021}}</ref><ref>https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/tk-eml%C3%BAps-te-secw%C3%A9pemc-215-children-former-kamloops-indian-residential-school-1.6043778</ref> ২০২১ চনৰ ২৪ জুনত চাচকাটোৱান প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন আৱাসীক বিদ্যালয়ৰ পথাৰত থলুৱা শিশুসকলৰ ৭৫১টা মৰাশৰ অৱশেষ পুনৰবাৰ পোৱা বুলি থলুৱা লোকসকলে জানিবলৈ দিয়ে।<ref>https://www.nytimes.com/2021/06/24/world/canada/indigenous-children-graves-saskatchewan-canada.html</ref> == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Fur_traders_in_canada_1777.jpg|alt=Illustration of fur traders trading with an Indigenous person|thumb|১৭৭৭ চনত কানাডাত ইউৰোপীয় বণিকে থলুৱা লোকৰ সৈতে ৰোম (Fur) ৰ বেপাৰ কৰাৰ সময়ত ]] কানাডাৰ থলুৱা লোকসকলক আত্মসাৎ কৰা (assimilate)-ৰ চেষ্টাৰ কাৰণ আছিল ইউৰোপীয়ান বিশ্ববীক্ষা (European worldviews) আৰু কলা-সংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা ৰাজসিক উপনিবেশবাদ (imperial colonialism)।<ref name="TRCExec">{{cite web |title=Honouring the Truth, Reconciling for the Future: Summary of the Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada |url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Honouring_the_Truth_Reconciling_for_the_Future_July_23_2015.pdf |website=National Centre for Truth and Reconciliation |publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada |accessdate=30 May 2021 |date=May 31, 2015}}</ref>{{rp|47–50}} কানাডাৰ ‘Truth and Reconciliation Commission of Canada's (TRC)’ প্ৰতিবেদন অনুসৰি এই প্ৰক্ৰিয়াৰ মূলতে আছিল উপনিবেশকাৰীৰ বৰ্ণবৈষম্যমূলক আৰু সাংস্কৃতিক উৎকৃষ্টতা (racial and cultural superiority)। [[ইউৰোপ]]ৰ পৰা আহি কানাডাত থিতাপি লোৱা এই লোকসকলে ধাৰণা কৰি লৈছিল যে তেওঁলোকে থলুৱা লোকসকলৰ মাজলৈ আধুনিক সভ্যতা কঢ়িয়াই আনিছে আৰু তেওঁলোকৰ এই প্ৰচেষ্টাৰ অবিহনে থলুৱা লোকসকল সভ্য হৈ নুঠে।<ref name="TRCExec" />{{rp|50}} থলুৱা লোকৰ জীন যোৱাৰ এই চেষ্টা আৰম্ভ হৈছিল সোতৰশ দশকত কানাডাৰ নিউ ফ্ৰান্সত ফৰাচী মিছনেৰীসকলৰ আগমণৰ লগে লগে৷<ref name="Gourdeau">{{cite web|last1=Gourdeau|first1=Claire|title=Population – Religious Congregations|url=http://www.historymuseum.ca/virtual-museum-of-new-france/population/religious-congregations/|website=Virtual Museum of New France|publisher=Canadian Museum of History|accessdate=July 1, 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708131814/http://www.historymuseum.ca/virtual-museum-of-new-france/population/religious-congregations/|archivedate=July 8, 2016}}</ref> নিজৰ সন্তান-সন্ততিক পৰিয়ালৰ আঁতৰ কৰিব নোখোজা থলুৱা অধিবাসীসকলে মিছনেৰীৰ এই প্ৰচেষ্টাত বাধা প্ৰদান কৰিছিল৷<ref name="WhitePeters">{{cite book|last1=White|title=Aboriginal Education: Current Crisis and Future Alternatives|archivedate=October 3, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003174319/http://apr.thompsonbooks.com/vols/AbEduc_Ch2.pdf|url-status=live|chapter=A Short History of Aboriginal Education in Canada|chapter-url=http://apr.thompsonbooks.com/vols/AbEduc_Ch2.pdf|isbn=978-1-55077-185-5|publisher=Thompson Educational Pub.|date=2009|editor4-first=Nicholas|first1=Jerry P.|editor4-last=Spence|editor3-first=Dan|editor3-last=Beavon|editor2-first=Julie|editor2-last=Peters|editor1-first=Jerry P.|editor1-last=White|first2=Julie|last2=Peters|pages=13–14}}</ref> সেইসময়ত কেইবাটাও দলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা দিনতীয়া আৰু আবাসিক স্কুলসমূহ ১৬৯০ ৰ ভিতৰত বন্ধ হৈছিল৷ সেইসময়ৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাও এই বিফলতাৰ অন্য এক কাৰণ৷ <ref name="Carney">{{cite journal|year=1995|title=Aboriginal Residential Schools Before Confederation: The Early Experience|url=http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1995/Carney.pdf|journal=Historical Studies|volume=61|pages=13–40|last1=Carney|first1=Robert|accessdate=June 29, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814020414/http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1995/Carney.pdf|archivedate=August 14, 2016}}</ref> ==বিচ্ছিন্নতা আৰু আত্মসাৎ == আৱাসিক বিদ্যালয়সমূহত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ঋণাত্মক অভিজ্ঞতা হৈছিল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক পৰিয়ালৰ আপোনজনৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰি ৰখা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিক অৱজ্ঞা বা তুচ্ছজ্ঞান কৰা হৈছিল। ঘৰ আৰু অভিভাৱকৰ পৰা আঁতৰাই আনি কিছুমান ভাই-ভনীৰ পৰা পৃথক কৰা হৈছিল, কিয়নো স্কুলবোৰ লিংগ অনুসৰি পৃথক কৰা হৈছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ প্ৰথম ভাষা কোৱাটো নিষেধ কৰা হৈছিল, আনকি পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰলৈ লিখা চিঠিতো। শিশুসকলক আত্মসাৎ কৰাৰ প্ৰয়াস আৰম্ভ হৈছিল স্কুলত উপস্থিত হোৱাৰ লগে লগে ।পৰম্পৰাগত ভাৱে পুৰুষসকলেও চুলি ডীঘলকৈ ৰখাৰ নিয়ম।কিন্তু স্কুলসমূহত তেওঁলোকৰ চুলি কাটি দিয়া হৈছিল (ল’ৰাৰ ক্ষেত্ৰত), আৰু তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত কাপোৰ খুলি নতুন ইউনিফৰ্ম দিয়া হৈছিল। বহু ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকক নতুন নামো দিয়া হৈছিল। খ্ৰীষ্টান মিছনেৰী কৰ্মচাৰীসকলে খ্ৰীষ্টান পদ্ধতিৰ ওপৰত বহু সময় আৰু মনোযোগ খৰচ কৰিছিল, একে সময়তে তেওঁলোকে থলুৱাৰ আধ্যাত্মিক পৰম্পৰাক সমালোচনা বা বদনাম কৰিছিল। <ref>https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/residential-schools</ref> [[File:Study period at Roman Catholic Indian Residential School, Fort Resolution, NWT (14112957392).jpg|thumb|ৰোমান কেথলিক ইণ্ডিয়ান ৰেচিডেন্সিয়েল স্কুল, ফ'ৰ্ট ৰিজ'লিউচন, NWT(১৪১১২৯৫৭৩৯২)ত অধ্যয়নৰ সময়]] ==আৱাসিক বিদ্যালয়ত জীৱন == ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে আৱাসিক বিদ্যালয়সমূহ আধা দিনৰ ব্যৱস্থাৰে চলিছিল, য’ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে আধা দিন শ্ৰেণীকোঠাত আৰু আনটো দিন কৰ্মক্ষেত্ৰত কটায়। ইয়াৰ আঁৰৰ তত্ত্ব আছিল যে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে এনে দক্ষতা শিকিব যাৰ ফলত তেওঁলোকে প্ৰাপ্তবয়স্ক হৈ জীৱিকা উপাৰ্জন কৰিব পাৰিব। কিন্তু বাস্তৱতা আছিল যে কামৰ সম্পৰ্ক আছিল ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াতকৈ বিদ্যালয়খন সস্তাতে চলোৱাৰ লগত। লিংগ অনুসৰি কামবোৰ পৃথক কৰা হৈছিল। ছোৱালীবোৰে গৃহ পৰিচালনা (ৰন্ধা-বঢ়া, চাফাই, কাপোৰ ধোৱা, চিলাই)ৰ দায়িত্ব লয়, আনহাতে ল’ৰাবোৰে কাঠমিস্ত্ৰী, নিৰ্মাণ, সাধাৰণ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু কৃষি শ্ৰমৰ কামত জড়িত আছিল। আৱাসিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত পুঁজিৰ ব্যৱস্থা আছিল এক জৰুৰী চিন্তাৰ বিষয়। ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৯৫০ চনলৈকে চৰকাৰে ব্যৱস্থাটোৰ বোজা গীৰ্জাসমূহৰ ওপৰত আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওপৰত স্থানান্তৰিত কৰিবলৈ অহৰহ চেষ্টা কৰিছিল, যাৰ শ্ৰমে বিদ্যালয়সমূহলৈ আৰ্থিক অৰিহণা যোগাইছিল। ১৯৪০ চনৰ ভিতৰত বহুতৰে বাবে স্পষ্ট হৈ পৰিছিল যে আধাদিনৰ ব্যৱস্থাই আৱাসিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক পৰ্যাপ্ত শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে। কিন্তু ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালেহে আধা দিনৰ ব্যৱস্থাটো নাইকিয়া কৰা নহ’ল, তেতিয়াহে শক্তিশালী অৰ্থনীতিৰ বাবে অধিক ধন উপলব্ধ হ’ল।<ref>https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/residential-schools</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কানাডা]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষা]] t7sp9793l96pkplq4cm5bel6519ieu9 0 80928 648149 496846 2026-10-27T13:32:36Z Ananya Taye 28065 648149 wikitext text/x-wiki [[File:Bcmap.png|alt=Outline map of British Columbia with significant cities and towns.|right|thumb|মূল মহানগৰ আৰু নগৰসমূহৰ নামেৰে সৈতে ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ মানচিত্ৰ]] '''ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া''' ('''BC'''; {{lang-fr|Colombie-Britannique}}) কানাডাৰ আটাইতকৈ পশ্চিম প্ৰান্তৰ এখন প্ৰদেশ। প্ৰশান্ত মহাসাগৰ আৰু ৰকি পৰ্বতমালাৰ মাজত অৱস্থিত এই প্ৰদেশখন উপকূল, অৰণ্য, হ্ৰদ, পাহাৰ, অভ্যন্তৰীণ মৰুভূমি আৰু ঘাঁহনিৰে ভৰা সমভূমিৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ।<ref>{{cite web|url=https://www.welcomebc.ca/Choose-B-C/Explore-British-Columbia/Geography-of-B-C#:~:text=B.C.'s%20landscapes%20include%20rocky,that%20produces%20fruit%20and%20vegetables |title=WelcomeBC / Geography of BC - WelcomeBC |publisher=Welcomebc.ca |date= |accessdate=2022-03-22}}</ref> ইয়াৰ পূবে কানাডাৰ আলবাৰ্টা প্ৰদেশ ( Alberta) আৰু উত্তৰে কানাডাৰ ইউকন (Yukon) আৰু নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ (Northwest Territories) আছে। ২০২১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ আনুমানিক জনসংখ্যা ৫২ লাখ। এই প্ৰদেশ কানাডাৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক জনবহুল প্ৰদেশ।<ref>{{Cite web |title=British Columbia Population 2022 |url=https://worldpopulationreview.com/canadian-provinces/british-columbia-population |access-date=2022-04-27 |website=worldpopulationreview.com |archivedate=2022-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220515233403/https://worldpopulationreview.com/canadian-provinces/british-columbia-population |deadurl=yes }}</ref> ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ ৰাজধানী ভিক্টোৰিয়া আৰু ইয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ হ'ল ভেনকুভাৰ। ২০২১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি কানাডাৰ তৃতীয় বৃহত্তম মহানগৰ অঞ্চল মেট্ৰ' ভেনকুভাৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ২৬ লাখ।<ref>{{cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=February 9, 2022 |title=Data table, Census Profile, 2021 Census of Population - Vancouver [Census metropolitan area], British Columbia |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E |access-date=March 1, 2022 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে কমেও ১০ হাজাৰ বছৰ পূৰ্বে ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াত প্ৰথম মানুহে বসতি স্থাপন কৰিছিল। এনে গোটসমূহৰ ভিতৰত প্ৰধান হ'ল ক’ষ্ট ছালিছ (Coast Salish), ছিলক'টিন (Tsilhqotʼin), আৰু হাইদা (Haida) জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল। এই অঞ্চলৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন ব্ৰিটিছ বসতিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হ'ল ১৮৪৩ চনত স্থাপিত হোৱা ফ’ৰ্ট ভিক্টোৰিয়া। পৰৱৰ্তী সময়ত ফ্ৰেজাৰ অঞ্চলত সোণৰ সন্ধান কৰিবলৈ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই মূল ভূখণ্ডত কলনী অৱ ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া (১৮৫৮–১৮৬৬) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref name="Richard Clement Moody Obituary, ICE">Minutes of the Proceedings of the Institution of Civil Engineers, Volume 90, Issue 1887, 1887, pp. 453–455, Obituary. Major-General Richard Clement Moody, R.E., 1813–1887.</ref> যদিও গৱৰ্ণৰ জেমছ ডগলাছে ফ'ৰ্ট লেংলী উপনিবেশৰ অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে বাছি লৈছিল, ৰিচাৰ্ড ক্লীমেণ্ট মুডীয়ে পিছত ফ্ৰেজাৰ নদীত নিউ ৱেষ্টমিনিষ্টাৰ নামেৰে এখন নতুন ৰাজধানী স্থাপন কৰে। ১৮৬৬ চনত ভেনকুভাৰ দ্বীপ আৰু ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ উপনিবেশসমূহ একত্ৰিত হ'ল আৰু ভিক্টোৰিয়াক সংযুক্ত উপনিবেশৰ ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৮৭১ চনত ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া টাৰ্মছ অৱ ইউনিয়ন (British Columbia Terms of Union)ৰ জৰিয়তে কানাডাৰ ষষ্ঠ প্ৰদেশ হিচাপে ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া চিহ্নিত হয়। ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া এখন বৈচিত্ৰময় প্ৰদেশ। ইয়াৰ ব্ৰিটিছ, ইউৰোপীয় আৰু এছিয়ান প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ লগতে থলুৱা লোকৰ সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱেৰে এই প্ৰদেশ সমৃদ্ধ। যদিও ব্ৰিটিছমূলীয় লোকেই প্ৰদেশখনত সংখ্যাগৰিষ্ঠ, বহুতো ব্ৰিটিছ কলম্বিয়ানৰ পূৰ্বপুৰুষ মহাদেশীয় ইউৰোপ, চীন আৰু দক্ষিণ এছিয়া আদিৰ পৰাও অহাৰ তথ্য পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=59&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=british+columbia&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic+origin&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census - British Columbia [Province] and Canada [Country]|first=Statistics Canada|last=Government of Canada|date=February 8, 2017|website=www12.statcan.gc.ca|accessdate=March 3, 2022}}</ref> প্ৰদেশখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৫ শতাংশ থলুৱা কানাডিয়ান। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় লোকেই এই প্ৰদেশত সংখ্যাগৰিষ্ঠ যদিও কানাডাৰ মানদণ্ড অনুসৰি কোনো ধৰণৰ ধৰ্মীয় সংযোগ নথকা বুলি দাবী কৰা ব্ৰিটিছ কলম্বিয়ানসকলৰ সংখ্যাও যথেষ্ঠ।<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/534302/religious-affiliation-of-canadian-residents-of-british-columbia/|title=Religious affiliation of Canadian residents of British Columbia 2011|website=Statista|accessdate=March 3, 2022}}</ref> প্ৰদেশখনৰ সাধাৰণ ভাষা ইংৰাজী যদিও মেট্ৰ’ ভেনকুভাৰ অঞ্চলত পাঞ্জাবী, মেণ্ডেৰিন চাইনিজ, কেণ্টনীজ ভাষী লোকো আছে। ফ্ৰাংকো-কলম্বিয়ান সম্প্ৰদায়টো আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ভাষিক সংখ্যালঘু আৰু প্ৰায় ৭২,০০০ ব্ৰিটিছ কলম্বিয়ান লোকে ফৰাচী ভাষাক তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা হিচাপে দাবী কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=59&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=british+columbia&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Language&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census - British Columbia [Province] and Canada [Country]|first=Statistics Canada|last=Government of Canada|date=February 8, 2017|website=www12.statcan.gc.ca|accessdate=March 3, 2022}}</ref> ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াত কমেও ৩৪টা সুকীয়া থলুৱা ভাষা প্ৰচলিত বুলি জনা যায়। <ref>{{cite web|url=https://news.gov.bc.ca/releases/2019IRR0027-000515|title=Minister's statement on National Indigenous Languages Day &#124; BC Gov News|first=Indigenous Relations and|last=Reconciliation|date=March 28, 2019|website=news.gov.bc.ca|accessdate=March 3, 2022}}</ref> ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান খণ্ডসমূহৰ ভিতৰত আছে অৰণ্য, খনন, চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ আৰু ভিডিঅ’ নিৰ্মাণ, পৰ্যটন, নিৰ্মাণ, পাইকাৰী, আৰু খুচুৰা বিক্ৰী। ইয়াৰ মূল ৰপ্তানিসমূহৰ ভিতৰত আছে কাঠ, কাঠ আৰু কাগজৰ সামগ্ৰী, তাম, কয়লা আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ।<ref>{{cite web |url=https://oec.world/en/profile/subnational_can/british-columbia?redirect=true#:~:text=C%24%20962M).-,In%202020%20the%20top%20exports%20of%20British%20Columbia%20were%20Wood,soda%20or%20sulphate%2C...|title=British Columbia |publisher=OEC |access-date=April 21, 2022}}</ref> ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web| title=British Columbia| url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/british-columbia| publisher= Canadian Encyclopedia| access-date= May 4, 2021}}</ref> ভেনকুভাৰ বন্দৰ কানাডাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বন্দৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.portvancouver.com/cargo-terminals/|title=Cargo and terminals|date=March 18, 2015|website=Port of Vancouver|accessdate=March 3, 2022}}</ref> যদিও প্ৰদেশখনৰ ৫ শতাংশতকৈও কম ভূখণ্ড কৃষিযোগ্য ভূমি, উষ্ণ জলবায়ুৰ বাবে ফ্ৰেজাৰ উপত্যকা আৰু অ'কানাগানত উল্লেখযোগ্য কৃষি ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{cite web| title=Ministry of Agriculture| url=https://www2.gov.bc.ca/gov/content/governments/organizational-structure/ministries-organizations/ministries/agriculture| access-date=May 4, 2021}}</ref> ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া হৈছে জিডিপিৰ হিচাপত চতুৰ্থ বৃহত্তম প্ৰদেশ বা ভূখণ্ড।<ref>{{cite web |title=Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory |url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/econ15-eng.htm |website=statcan.gc.ca |publisher=Statistics Canada |date=November 10, 2009 |access-date=May 22, 2014}}</ref> ==নামকৰণ== ১৮৫৮ চনত ব্ৰিটিছ উপনিবেশ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ সময়ত ব্ৰিটেইনৰ ৰাণী ভিক্টোৰিয়াই এই প্ৰদেশখনৰ নাম ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ উপনিবেশ (১৮৫৮–১৮৬৬) (Colony of British Columbia) বুলি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{Cite journal |last=Martin |first=Ged |year=1978 |title=The Naming of British Columbia |journal=Albion: A Quarterly Journal Concerned with British Studies |volume=10 |issue=3 |pages=257–263 |doi=10.2307/4048132 |jstor=4048132}}</ref> অৰেগন চুক্তিৰ পূৰ্বে হাডছনছ বে কোম্পানীৰ অধীনত থকা ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ দক্ষিণ-পূবৰ কলম্বিয়া জিলাৰ পৰা এই প্ৰদেশৰ নাম আহিছে। ১৮৪৮ চনৰ ৮ আগষ্টত অৰেগন চুক্তিঅৰ পিছত সেই খণ্ডটো আমেৰিকাৰ অংশ হৈ পৰে। সেয়ে ৰাণী ভিক্টোৰিয়াই কলম্বিয়া জিলাৰ ব্ৰিটিছ খণ্ডটো আমেৰিকাৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া নাম বাছি লৈছিল। <ref>{{Cite book |last1=Akrigg |first1=Helen B. |url=https://books.google.com/books?id=bXWRSgAACAAJ |title=British Columbia Chronicle, 1847–1871: Gold & Colonists |last2=G.P.V. |publisher=Discovery Press |year=1977 |isbn=9780919624030 |edition=illustrated}}</ref> ==ইতিহাস== ===থলুৱা জনগোষ্ঠী=== [[File:Namgis (Native American). Thunderbird Transformation Mask, 19th century.jpg|thumb|থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ এটা পৰম্পৰাগত মুখা]] বৰ্তমান ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া নামেৰে জনা এই অঞ্চলত থলুৱা জনগোষ্ঠী বা ফাৰ্ষ্ট নেচনছ গোটৰ ইতিহাস বহু প্ৰাচীনি। এই প্ৰদেশত ২০০ টাতকৈও অধিক থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে আদিম যুগৰে পৰা বসবাস কৰি আহিছে। ইয়াৰ প্ৰমাণ এনে গোটসমূহৰ মৌখিক ইতিহাস, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান আৰু সেই সময়ত এই অঞ্চললৈ অহা অভিযাত্ৰীসকলৰ লিখনিৰ পৰা জনা যায়। ১২,০০০ বছৰৰ পৰা ২০,০০০ বছৰ পূৰ্বে ৰাছিয়াৰ বেৰিঞ্জিয়া (Beringia)ৰ পৰা পেলিঅ'ইণ্ডিয়ানসকলৰ এই প্ৰদেশলৈ আগমন হৈছিল।<ref name="Muckle2007">{{Cite book |last=Muckle |first=Robert James |url=https://books.google.com/books?id=11ii63EytIYC&pg=PA18 |title=The First Nations of British Columbia: An Anthropological Survey |publisher=UBC Press |year=2007 |isbn=978-0-7748-4010-1 |pages=18–19}}</ref> ৫,০০০ বছৰৰ পৰা ১০,০০০ বছৰৰ আগতে ইয়াত চিকাৰী-সংগ্ৰাহক (Hunter-gatherer) পৰিয়ালসমূহেই আছিল মূল সামাজিক গাঁথনি।<ref name="BastianMitchell2004">{{Cite book |last1=Bastian |first1=Dawn Elaine |url=https://books.google.com/books?id=IsyQu1kDK-kC&pg=PA6 |title=Handbook of Native American Mythology |last2=Mitchell |first2=Judy K. |publisher=ABC-CLIO |year=2004 |isbn=978-1-85109-533-9 |page=6}}</ref>তেওঁলোকে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ বাদাম, বেৰী আৰু শিপা আদি খাদ্য হিচাপে খাইছিল। তাৰ উপৰি সৰু-ডাঙৰ জীৱ-জন্তু চিকাৰ কৰিছিল।<ref name="BastianMitchell2004" /> প্ৰায় ৫,০০০ বছৰ আগতে এনে গোটসমূহে স্থানীয়ভাৱে তেওঁলোকৰ বাবে উপলব্ধ সম্পদসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। উপকূলীয় ছালিছ জনগোষ্ঠীসমূহৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ স্বাস্থ্য আৰু স্থিতিস্থাপকতাৰ সৈতে জড়িত জটিল ভূমি ব্যৱস্থাপনা (land management) পদ্ধতি আছিল। কানাডাৰ উত্তৰ-পশ্চিম উপকূলৰ অৰণ্যত বনৰীয়া আপেল, হেজেলনাট, ক্ৰেন বেৰী, বনৰীয়া প্লাম আৰু বন্য চেৰী প্ৰজাতি পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে আছিল।<ref>{{cite web|title=Ancient Indigenous forest gardens promote a healthy ecosystem: SFU study – SFU News – Simon Fraser University|url=https://www.sfu.ca/sfunews/stories/2021/04/ancient-indigenous-forest-gardens-promote-a-healthy-ecosystem--s.html|access-date=June 14, 2021|website=www.sfu.ca}}</ref>এই প্ৰাকৃতিক প্ৰাচুৰ্যই থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ জীৱনশৈলীলৈ স্থায়ীত্ব অনাত সহায় কৰিছিল।<ref name="BastianMitchell2004" /> পৰৱৰ্তী ৫,০০০ বছৰত এই থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ বিৱৰ্তন হৈ স্বকীয় পৰম্পৰা আৰু ৰীতি-নীতিৰ সৈতে বহুতো গোটলৈ বিকশিত হ'ল। প্ৰদেশখনৰ উত্তৰ-পশ্চিমে না-ডেনে ভাষা ( Na-Dene languages)ৰ জনগোষ্ঠী আছে। আথাপাস্কান (Athapaskan) ভাষী জনগোষ্ঠী আৰু দক্ষিণ আলাস্কা আৰু উত্তৰ ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ দ্বীপসমূহত বাস কৰা টিংগিট(Tlingit) সকলৰ ভাষা এই গোটৰ অন্তৰ্ভুক্ত। না-ডেনে ভাষাৰ চাইবেৰিয়াৰ য়েনিচিয়ান ভাষা (Yeniseian languages)ৰ সৈতে সংযোগ আছে বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name="BENGTSON" /> পশ্চিমমেৰুৰ ডেনে লোকসকল এছিয়াৰ পৰা উত্তৰ আমেৰিকালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল বুলি জনা যায়।<ref name="BENGTSON">{{cite web |url=http://starling.rinet.ru/Texts/dene_gr.pdf |title=Materials for a Comparative Grammar of the Dene-Caucasian (Sino-Caucasian) Languages – In Aspects of Comparative Linguistics |last=Bengtson |first=J.D |year=2008 |publisher=Moscow- RSUH |pages=45–118 |access-date=April 11, 2010 |volume=3}}</ref> ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ অভ্যন্তৰীণ অংশত শ্বুছৱাপ (Shuswap), অ'কানাগান আৰু আথাবাস্কান ভাষাৰ দৰে ছালিছান ভাষাৰ গোট আছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰধান হ'ল ডাকেল (Dakelh) আৰু ছিলকোটিন (Tsilhqot'in)।<ref name="Archives" /> ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ উপকূলৰ ইনলেট আৰু উপত্যকাসমূহত অন্য বহুতো স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠীয়ে আশ্ৰয় লৈছিল। উদাহৰণ স্বৰূপে হাইডা, কোৱাকৱাকা'ৱাক্ৱ (Kwakwaka'wakw) আৰু নু-চাহ-নুল্থ (Nuu-chah-nulth)। এই গোটসমূহে অঞ্চলটোত প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা ছা'মন মাছ আৰু ছেলফিছ আদি খাদ্য়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল।<ref name="Archives">{{cite web |url=http://www.bcarchives.gov.bc.ca/exhibits/timemach/galler07/frames/wc_peop.htm |title=First Nations – People of the Northwest Coast |year=1999 |publisher=BC Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100314102800/http://www.bcarchives.gov.bc.ca/exhibits/timemach/galler07/frames/wc_peop.htm |archive-date=March 14, 2010 |access-date=April 11, 2010 |archivedate=March 14, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100314102800/http://www.bcarchives.gov.bc.ca/exhibits/timemach/galler07/frames/wc_peop.htm |deadurl=yes }}</ref> ইউৰোপীয়সকলৰ সৈতে সংস্পৰ্শই থলুৱা জনগোষ্ঠবোৰলৈ বহু দিশৰ পৰা বিভীষিকা মাতি আনিছিল। ইউৰোপৰ লোকে বহন কৰা বহু ৰোগৰ পৰা থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা নাছিল।<ref>Boyd, Robert T. "Demographic History, 1774–1874" in Handbook of North American Indians: 7 the Northwest Coast. Smithsonian Institution. 1990.</ref> ফলত মহামাৰীৰ কবলত পৰি তেওঁলোকৰ বহু লোক মৃত্যুমুখত পৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য এক ঘটনা হ'ল,১৮৬২ চনত ভিক্টোৰিয়াত হোৱা সৰু আইৰ মহামাৰী। এই ৰোগ সমগ্ৰ উপকূলত বিয়পি পৰিছিল আৰু থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ জনসংখ্যাৰ বিস্তৰ ক্ষতি কৰিছিল। তাৰোপৰি ইউৰোপীয় ঔপনিৱেশিক বিষয়াসকলে এই প্ৰদেশক কেৱল ব্যৱহায়িক লাভৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰাৰ এক উপনিবেশ বুলি গণ্য কৰিছিল আৰু তাৰ বাবে এই ভূখণ্ড উপনিবেশিকসকলৰ মালিকানাধীন কৰাৰ চেষ্টাত লাগি পৰিছিল।<ref>Gilmartin, Mary. "Colonialism/ Imperialism" in Key Concepts in Political Geography. Sage Publications. 2009.120</ref> উপনিবেশিকসকলে এই ভূখণ্ডত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰু ভূমিৰ ব্যৱহাৰ কৰাত কোনো বাধা নোহোৱা কৰিবলৈ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহক বলপূৰ্বকভাৱে সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (Indian reserve)লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল। কিন্তু নিচেই সৰু হোৱাৰ বাবে এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত তেওঁলোকৰ জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰাটো প্ৰায় অসম্ভৱ হৈ পৰিছিল।<ref>Gilmartin, Mary. "Colonialism/ Imperialism" in Key Concepts in Political Geography. Sage Publications. 2009. 120–121</ref> ১৯৩০ চনলৈকে ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াত ১৫০০ৰো সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আছিল।[49] ===জন্তুৰ নোমৰ বেপাৰ আৰু ঔপনিৱেশিক যুগ=== ব্ৰিটিছসকলে, ঔপনিৱেশিক কালত, ভূখণ্ড দাবী কৰি আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য গঢ়ি তুলি সমগ্ৰ বিশ্বতে বিয়পি পৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱাত বৰ্তমান ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া নামেৰে জনাজাত এই প্ৰদেশ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যত সংযোজন কৰা হৈছিল। মূলতঃ হাডছন বে কোম্পানী (Hudson's Bay Company)ৰ তত্বাৱধানত কানাডাৰ বিভিন্ন অংশত এই উপনিবেশ স্থাপন কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৮৭১ চনত কানাডাৰ অংশ এক প্ৰদেশ হিচাপে ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াই কনফেডাৰেচনত প্ৰৱেশ কৰে। ইউৰোপীয়সকলৰ আগমন আৰম্ভ হৈছিল প্ৰায় ১৮ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা। এই সময়ত তেওঁলোকৰ প্ৰধান উদেশ্য আছিল সাগৰীয় উটৰ পৰা পোৱা নোমৰ ব্যৱসায়। ১৫৭৯ চনত ছাৰ ফ্ৰান্সিছ ড্ৰেকে (Sir Francis Drake) ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ উপকূল অঞ্চলত প্ৰথম অভিযান চলাইছিল বুলি ভবা হয়।অৱশ্যে তথাপিও ১৭৭৪ চনত হুয়ান পেৰেজে (Juan Pérez) কৰা অভিযানৰহে প্ৰথম তথ্য পোৱা যায়। ১৭৭৮ চনত জেমছ কুক আৰু ১৭৯২ আৰু ১৭৯৩ চনত জৰ্জ ভেনকুভাৰ (George Vancouver)ৰ সফল অভিযানে কলম্বিয়া নদীৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোৰ ওপৰত ব্ৰিটিছৰ অধিকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৭৯৩ চনত ছাৰ আলেকজেণ্ডাৰ মেকেঞ্জীয়ে উত্তৰ আমেৰিকা পাৰ হৈ স্থলপথেৰে প্ৰশান্ত মহাসাগৰলৈ যাত্ৰা কৰা প্ৰথমজন ইউৰোপীয় আছিল। তেওঁ বেলা কুলা (Bella Coola)ৰ ওচৰৰ ডিন চেনেল (Dean Channel)ৰ তীৰত এই সাফল্য চিহ্নিত কৰা এটা শিলত খোদিত কৰিছিল। তেওঁৰ অভিযানে তাত্ত্বিকভাৱে এই প্ৰদেশত ব্ৰিটিছ সাৰ্বভৌমত্ব প্ৰতিষ্ঠা কৰে। পৰৱৰ্ত্তী সময়ত অন্য একাধিক নোম কোম্পানীৰ অভিযাত্ৰীয়ে কানাডাৰ প্ৰেৰি আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ মাজৰ নদী আৰু পৰ্বতমালাৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ কৰে। মেকেঞ্জী, জন ফিনলে, চাইমন ফ্ৰেজাৰ, চেমুৱেল ব্লেক আৰু ডেভিদ থম্পছন আদি অভিযাত্ৰীসকল ৰাজনৈতিক উদেশ্যৰ পৰিৱৰ্তে নোমৰ ব্যৱসায় সম্প্ৰসাৰণৰ ক্ষেত্ৰতহে আছিল। ১৭৯৪ চনত নুটকা চুক্তি (Nootka Conventions, Spain)ৰ দ্বাৰা স্পেইনে কেৱল প্ৰশান্ত মহাসাগৰত একচেটিয়া ৰাজত্বৰ দাবী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ফলত ব্ৰিটেইনকে ধৰি অন্যান্য শক্তিৰ উপনিবেশিকৰণৰ পথ মুকলি হ’ল। ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== [[File:BC-relief.png|thumb|ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জলবায়ু]] ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ পশ্চিমে [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰ]] আৰু আমেৰিকাৰ আলাস্কা ৰাজ্য, উত্তৰে ইউকন আৰু নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰী, পূবে আলবাৰ্টা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে [[আমেৰিকা]]ৰ ৱাশ্বিংটন, আইডাহো, আৰু মন্টানা। ১৮৪৬ চনৰ অৰেগন চুক্তিৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ দক্ষিণ সীমান্ত স্থাপন কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ ইতিহাস কেলিফৰ্ণিয়ালৈকে দক্ষিণৰ ভূমিৰ সৈতে জড়িত। ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ মাটিকালি ৯৪৪,৭৩৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৩৬৪,৮০০ বৰ্গ মাইল)। পৰ্বতমালা আৰু প্ৰায় ৬,০০০ দ্বীপেৰে পৰিবেষ্টিত ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ উপকূল অঞ্চল প্ৰায় ২৭,০০০ কিলোমিটাৰ (১৭,০০০ মাইল)জুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰে অধিকাংশই জনবসতিহীন। প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ সীমাৰেখাত থকা কানাডাৰ এইখন একমাত্ৰ প্ৰদেশ। ভেনকুভাৰ দ্বীপৰ দক্ষিণ-পূব প্ৰান্তত ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ ৰাজধানী ভিক্টোৰিয়া অৱস্থিত । কেম্পবেল নদীৰ পৰা ভিক্টোৰিয়ালৈকে ভেনকুভাৰ দ্বীপৰ এটা সৰু অংশহে যথেষ্ট জনবহুল। ভেনকুভাৰ দ্বীপৰ পশ্চিম অংশ আৰু উপকূলৰ বাকী অংশ নাতিশীতোষ্ণ বৰ্ষাৰণ্যৰে আবৃত। ফ্ৰেজাৰ নদী আৰু জৰ্জিয়া নদীৰ সংগমস্থলীত অৱস্থিত ভেনকুভাৰ হৈছে প্ৰদেশখনৰ আটাইতকৈ জনবহুল চহৰখন। মাটিকালি অনুসৰি এবটছফৰ্ড প্ৰদেশখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ। ভেণ্ডাৰহুফ (Vanderhoof) প্ৰদেশখনৰ ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.hellobc.com/en-CA/RegionsCities/Vanderhoof.htm |title=Vanderhoof |publisher=Tourism BC |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709215521/http://www.hellobc.com/en-CA/RegionsCities/Vanderhoof.htm |archive-date=July 9, 2011 |access-date=April 26, 2007 |archivedate=September 27, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927155449/http://www.hellobc.com/en-CA/RegionsCities/Vanderhoof.htm |deadurl=yes }}</ref> প্ৰদেশখনৰ ৭৫ শতাংশ অংশ পাহাৰীয়া (সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১০০০ মিটাৰ (৩,৩০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতা), ৬০ শতাংশ বনাঞ্চল; আৰু মাত্ৰ প্ৰায় ৫ শতাংশহে কৃষিযোগ্য। পৰ্বতমালা আৰু দ্বীপসমূহৰ উপৰিও বহুতো ইনলেটে ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ প্ৰাকৃতিক ৰূপ সমৃদ্ধ কৰাৰ উপৰিও দুঃসাহসিক ক্ৰীড়া আৰু ইক'টুৰিজিম উদ্যোগৰ বিকাশত সহায় কৰিছে। উপকূলীয় অঞ্চলসমূহৰ পৰা আঁতৰত থকা প্ৰদেশখনৰ মূল ভূখণ্ডত প্ৰধানকৈ শুকান অৰণ্য, অৰ্ধশুষ্ক উপত্যকাৰ লগতে ব'ৰিয়েল অৰণ্য আৰু প্ৰেৰি (subarctic prairie)দেখা পোৱা যায়। উত্তৰ আৰু দক্ষিণ অংশতে পৰ্বতীয়া অঞ্চলত এলপাইন জলবায়ুৰ প্ৰভাৱ অধিক।<ref name="Subalpine">{{cite web |url=https://www.for.gov.bc.ca/hfd/pubs/docs/Bro/bro55.pdf |title=The Ecology of the Engelmann Spruce – Subalpine Fir Zone |publisher=B.C. Ministry of Forests |access-date=January 17, 2019}}</ref> অ'কানাগান সুৰাৰ এলেকা (Okanagan wine area) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সীমান্তলৈকে বিয়পি আছে আৰু ই কানাডাৰ সুৰা আৰু চাইডাৰ উৎপাদনকাৰী অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ===জলবায়ু=== বহুতো পৰ্বতমালা আৰু ঠেক উপকূলৰ বাবে ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ জলবায়ুৰ ঠাই বিশেষে যথেষ্ট ভিন্নতা দেখা যায়। উত্তৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় সোঁতৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হোৱাৰ বাবে উপকূলীয় দক্ষিণ ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ জলবায়ু মৃদু আৰু প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। ভেনকুভাৰ দ্বীপৰ হুকুক্টলিছ হ্ৰদ (Hucuktlis Lake)ত বছৰি গড়ে ৬,৯০৩ মিলিমিটাৰ (২৭১.৮ ইঞ্চি) বৰষুণ হয় আৰু আনকি এই অঞ্চলৰ কিছুমান অংশক বিশ্বৰ আটাইতকৈ উত্তৰত অৱস্থিত উষ্ণ গ্ৰীষ্মকালীন ভূমধ্যসাগৰীয় (Mediterranean) হিচাপেও শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়। ভিক্টোৰিয়াৰ বাৰ্ষিক গড় উষ্ণতা ১১.২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৫২.২ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) যাক কানাডাৰ আটাইতকৈ উষ্ণ অঞ্চল বুলি গণ্য কৰা হয়। ==জনগাঁথনি== [[File:Canada British Columbia Density 2016.png|thumb|upright=1.5|আঞ্চলিক জিলা সীমাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ জনসংখ্যা ঘনত্বৰ মানচিত্ৰ<ref>{{cite web |url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo62k.htm |title=Statistics Canada&nbsp;– Population |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519055145/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo62k.htm |archive-date=May 19, 2006}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.statcan.ca/Daily/English/060927/d060927a.htm |title=Canada's population |publisher=Statistics Canada |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081104230200/http://www.statcan.ca/Daily/English/060927/d060927a.htm |archive-date=November 4, 2008 |access-date=September 28, 2006}}</ref>]] === জনসংখ্যা === ২০২১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া কানাডাৰ [[অন্টাৰিঅ']] আৰু [[ক্যুবেক]]ৰ পিছতে তৃতীয় সৰ্বাধিক জনবহুল প্ৰদেশ।<ref name="census2021"/><ref name="census2021ByProvincesAndTerritories">{{cite web|date=February 9, 2022|title=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101|access-date=February 13, 2021|website=Statistics Canada|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209134802/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101|url-status=live}}</ref> {{Graph:Chart | width =600 | height = 300 | type = line | interpolate = basis | xAxisAngle = -40 | xAxisMin = 1851 | xAxisMax = 2021 | yAxisTitle = Population | yAxisMin = 0 | yAxisMax = 5500000 | yGrid = yes | linewidth = 2 | x = 1851, 1861, 1871, 1881, 1891, 1901, 1911, 1921, 1931, 1941, 1951, 1956, 1961, 1966, 1971, 1975, 1981, 1986, 1991, 1996, 2001, 2006, 2011, 2016, 2021 | y = 55000, 51524, 36247, 49459, 98173, 178657, 392480, 524582, 694263, 817861, 1165210, 1398464, 1629082, 1873674, 2184620, 2466610, 2744467, 2883370, 3282061, 3724500, 3907738, 4113487, 4400057, 4648055, 5000879 | colors = #f47f28 }} ====মহানগৰ ==== [[File:Concord Pacific Master Plan Area.jpg|thumb|The Vancouver skyline]] ==প্ৰাকৃতিক সম্পদ== প্ৰদেশখনত উদ্যান আৰু সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ মুঠ ১৮ টা বিভিন্ন বিভাগ আছে। ইয়াৰে ১৪১ খন পৰিৱেশ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (ecological reserves), ৩৫ খন প্ৰাদেশিক সামুদ্ৰিক উদ্যান (provincial marine parks), ৭ খন প্ৰাদেশিক ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ (provincial heritage sites), ৬ খন কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান (National Historic Sites of Canada), ৪ খন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (national parks) আৰু ৩ খন ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (national park reserves) আছে। এনে ৮০০ ৰো অধিক সুকীয়া অঞ্চল সামৰি লোৱা ১৪টা ভিন্ন নামকৰণৰ অধীনত প্ৰদেশখনৰ ১২.৫ শতাংশ এলেকা (১১৪,০০০ কিলোমিটাৰ বা ৪৪,০০০ বৰ্গ মাইল) সংৰক্ষিত হৈ আছে। ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াত কানাডাৰ সাতখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আছে: * গ্লেচিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান * গাল্ফ দ্বীপপুঞ্জ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সংৰক্ষিত বনাঞ্চল * গ্ৱাই হানাছ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু হাইডা ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ * কুটনী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান * মাউণ্ট ৰেভেলষ্টক ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান * পেচিফিক ৰিম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সংৰক্ষিত বনাঞ্চল * য়'হ' ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ==তথ্যউৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কানাডা]] mt9slhomwywbemgq74fyj11lk3qkkb1 0 85089 648162 342514 2026-10-27T14:02:35Z Ananya Taye 28065 unsourced claim removed 648162 wikitext text/x-wiki '''বৃত্তিয়াল বণিয়া''' ভাৰত বৰ্ষৰ অসম ৰাজ্যৰ এটা জনগোষ্ঠীয় সম্প্ৰদায়। এই গোটটোৰ শিপা বুলি ক'লে প্ৰাচীন কালত অসমত (প্ৰাচীন কামৰূপ) পোৱা বণিক সম্প্ৰদায়ৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে বুলি জনা যায়। কিছুমান ইতিহাসবিদে দাবী কৰে যে অষ্ট্ৰিক গোটটোৱে প্ৰাচীন অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ পিছত পৰৱৰ্তী সময়ত উপস্থিত হোৱা লোকৰ গোটটো হ'ল দ্ৰাবিড় গোট, যিসকলক আজি বনিয়া আৰু কৈবৰ্তসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>Cambridge History of India ( Page, 49-50)</ref><ref>Chandra Bhusan's : Assam, Its Heritage and Culture</ref><ref>Early History of Kamrupa----Rai KL Barua Bahadur(1933)(page-16,17,18,19)</ref> মূল ভূখণ্ডৰ বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ দৰে অসমৰ এই সম্প্ৰদায়ক ভাৰত চৰকাৰে অনুসূচিত জাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>http://socialjustice.nic.in/writereaddata/UploadFile/Scan-0002.jpg {{Bare URL image|date=March 2022}}</ref><ref>https://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_assam.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref><ref>{{cite book|last=Goswami|first=Momita|title=OCCUPATIONAL STRUCTURE OF SCHEDULED CASTES POPULATION IN THE BRAHMAPUTRA VALLEY, ASSAM: A GEOGRAPHICAL ANALYSIS |publisher=Global Institute For Research & Education,G.J.B.A.H.S.,Vol.3(1):78-85 |issn= 2319-5584 |url=https://www.longdom.org/articles/occupational-structure-of-scheduled-castes-population-in-the-brahmaputra-valley-assam-a-geographical-analysis.pdf |language=en}}</ref> == উৎপত্তি == [[File:Chando Saudagarh.jpg|thumb|160px|চান্দ সদাগৰৰ ভাস্কৰ্য]] [[চান্দ সদাগৰ|চান্দ সদাগৰক]] অসমৰ জনগোষ্ঠীয় বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰাচীন বংশধৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁ ২০০ৰ পৰা ৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বাস কৰা কামৰূপৰ চম্পক নগৰৰ এজন চহকী আৰু শক্তিশালী নদী আৰু সাগৰীয় ব্যৱসায়ী আছিল। নাৰায়ণ দেৱে তেওঁৰ মনসামংগলত অসমৰ প্ৰাচীন চম্পকনগৰৰ পৰা গংগা, সৰস্বতী আৰু যমুনা নদীৰ ত্ৰি-সংযোগ সপ্তগ্ৰাম আৰু ত্ৰিবেনীৰ মাজেৰে সাগৰলৈ যোৱা ব্যৱসায়ী চান্দ সদাগৰৰ বণিক জাহাজখনৰ বিষয়ে বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{Cite book|last1=Miller|first1=Frederic P.|url=https://books.google.com/books?id=D4lfXwAACAAJ|title=Chand Sadagar|last2=Vandome|first2=Agnes F.|last3=John|first3=McBrewster|date=2010-11-01|publisher=VDM Publishing|isbn=978-613-2-81452-4|language=en}}</ref> পদ্মপুৰাণ (হিন্দু শাস্ত্ৰ)ত চান্দ বণিয়া (সদাগৰ)ৰ বিৱৰণী বিশেষভাৱে উল্লেখ আছে। নাৰায়ণ দেৱেও পদ্ম পুৰাণত বেউলাৰ পিতৃৰ কথা উল্লেখ কৰিছে যাক সাহে বণিয়া বুলি কোৱা হৈছিল। সাহে বণিয়াই পুৰণি কামৰূপাৰ ওদালগুৰি/টংলা অঞ্চলত নিজৰ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তদুপৰি ইতিহাসবিদ দিনেশ্বৰ শৰ্মাৰ "মঙলদৈ বুৰঞ্জী" নামৰ ইতিহাস গ্ৰন্থখনত চান্দ সদাগৰ প্ৰাচীন বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে যাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলক অসমীয়া বণিয়াই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে সম্প্ৰদায় আজি। এই মানুহবোৰ পিছত গোটেই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত সিঁচৰতি হৈ পৰিল। কিন্তু অসমৰ ওদালগুৰি জিলা আৰু টংলা জিলাত এতিয়াও চান্দ সদাগৰৰ প্ৰত্যক্ষ বংশৰ লোক আছে। ==মধ্যযুগীয় ইতিহাস== মধ্যযুগীয় কালত বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাংশ লোকে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ বিশিষ্ট বৈষ্ণৱ সন্ত হৰি দাস বণিয়া শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ভক্ত আৰু অতি ঘনিষ্ঠ শিষ্য আছিল। পিছলৈ হৰি দাস বণিয়া আতাই প্ৰথমে নগাঁৱৰ যদিও বৰপেটা সত্ৰত পৃষ্ঠপোষকতা গ্ৰহণ কৰে। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নেতৃত্বত বৈষ্ণৱ আন্দোলনত তেওঁ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। আহোম ৰজা পুৰন্দৰ সিংহৰ বিখ্যাত বুৰঞ্জীবিদ স্বৰ্ণকৰ দুতিৰাম হাজৰিকা এই জনগোষ্ঠীৰ আছিল। তেওঁৰ এখন সুপৰিচিত বুৰঞ্জী গ্ৰন্থ হৈছে 'কালি ভাৰত বুৰঞ্জী'। ই অসমৰ কবিতাৰ ৰূপত ৰচিত একমাত্ৰ ইতিহাস গ্ৰন্থ। তেওঁ ১৮ শতিকাত আন কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছিল যেনে 'ৰসিক পুৰাণ' (অসমীয়া সমাজত আফিঙৰ কু প্ৰভাৱৰ বিষয়ে) আৰু 'বণিয়া সকল অসমলৈ অহা বৃত্তান্ত' (অসমলৈ বনিয়াসকলৰ আগমনৰ বিৱৰণী)। অসমৰ বণিয়াসকলক আহোম প্ৰশাসন/সেনাবাহিনীত ভাল পদবী আগবঢ়োৱা হৈছিল: পানী ফুকন, হাজৰিকা, বৰুৱা, বৰা, মুদৈ আদি। মধ্যযুগীয় কালত কৈবৰ্তৰ দৰে বণীয়া জনগোষ্ঠীক অসমৰ কায়স্থ আৰু ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ে নিম্নবৰ্গ বুলি গণ্য কৰিছিল। উজনি অসমৰ বনিয়া সম্প্ৰদায়েও মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ (১৭৬৯–১৮০৫)ত যোগদান কৰিছিল কাৰণ তেওঁলোক অনিৰুদ্ধদেৱৰ অনুগামী আছিল। ==উপনিবেশিকৰণৰ পিছৰ যুগ== ১৯৮০ চনৰ শেষৰ ফালে শিলচৰৰ অসম সচিবালয়ত কৰ্মৰত সোনাধৰ সেনাপতিয়ে অসমৰ নিপীড়িত জাতি-জনজাতিৰ সমস্যাক ইংৰাজৰ সন্মুখত প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত অসমৰ দলিত সংগঠন অসম বণিয়া সভাৰো প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। সোণাধৰ সেনাপতিৰ নেতৃত্বতেই, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এই খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠীক অনুসূচীত জাতি শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই সম্প্ৰদায়ৰ লোক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ, কামৰূপ, ওদালগুৰি, দৰং, লখিমপুৰ, নগাঁও, মাজুলী, যোৰহাট, শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আদি বিভিন্ন জিলাত বিয়পি আছে । ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 8fxvno35hi29yyff78hwi6jx13evzsa 648163 648162 2026-10-27T14:03:51Z Ananya Taye 28065 removed more unreliable claims 648163 wikitext text/x-wiki '''বৃত্তিয়াল বণিয়া''' ভাৰত বৰ্ষৰ অসম ৰাজ্যৰ এটা জনগোষ্ঠীয় সম্প্ৰদায়। মূল ভূখণ্ডৰ বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ দৰে অসমৰ এই সম্প্ৰদায়ক ভাৰত চৰকাৰে অনুসূচিত জাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>http://socialjustice.nic.in/writereaddata/UploadFile/Scan-0002.jpg {{Bare URL image|date=March 2022}}</ref><ref>https://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_assam.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref><ref>{{cite book|last=Goswami|first=Momita|title=OCCUPATIONAL STRUCTURE OF SCHEDULED CASTES POPULATION IN THE BRAHMAPUTRA VALLEY, ASSAM: A GEOGRAPHICAL ANALYSIS |publisher=Global Institute For Research & Education,G.J.B.A.H.S.,Vol.3(1):78-85 |issn= 2319-5584 |url=https://www.longdom.org/articles/occupational-structure-of-scheduled-castes-population-in-the-brahmaputra-valley-assam-a-geographical-analysis.pdf |language=en}}</ref> == উৎপত্তি == [[File:Chando Saudagarh.jpg|thumb|160px|চান্দ সদাগৰৰ ভাস্কৰ্য]] [[চান্দ সদাগৰ|চান্দ সদাগৰক]] অসমৰ জনগোষ্ঠীয় বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰাচীন বংশধৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁ ২০০ৰ পৰা ৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বাস কৰা কামৰূপৰ চম্পক নগৰৰ এজন চহকী আৰু শক্তিশালী নদী আৰু সাগৰীয় ব্যৱসায়ী আছিল। নাৰায়ণ দেৱে তেওঁৰ মনসামংগলত অসমৰ প্ৰাচীন চম্পকনগৰৰ পৰা গংগা, সৰস্বতী আৰু যমুনা নদীৰ ত্ৰি-সংযোগ সপ্তগ্ৰাম আৰু ত্ৰিবেনীৰ মাজেৰে সাগৰলৈ যোৱা ব্যৱসায়ী চান্দ সদাগৰৰ বণিক জাহাজখনৰ বিষয়ে বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{Cite book|last1=Miller|first1=Frederic P.|url=https://books.google.com/books?id=D4lfXwAACAAJ|title=Chand Sadagar|last2=Vandome|first2=Agnes F.|last3=John|first3=McBrewster|date=2010-11-01|publisher=VDM Publishing|isbn=978-613-2-81452-4|language=en}}</ref> পদ্মপুৰাণ (হিন্দু শাস্ত্ৰ)ত চান্দ বণিয়া (সদাগৰ)ৰ বিৱৰণী বিশেষভাৱে উল্লেখ আছে। নাৰায়ণ দেৱেও পদ্ম পুৰাণত বেউলাৰ পিতৃৰ কথা উল্লেখ কৰিছে যাক সাহে বণিয়া বুলি কোৱা হৈছিল। সাহে বণিয়াই পুৰণি কামৰূপাৰ ওদালগুৰি/টংলা অঞ্চলত নিজৰ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তদুপৰি ইতিহাসবিদ দিনেশ্বৰ শৰ্মাৰ "মঙলদৈ বুৰঞ্জী" নামৰ ইতিহাস গ্ৰন্থখনত চান্দ সদাগৰ প্ৰাচীন বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে যাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলক অসমীয়া বণিয়াই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে সম্প্ৰদায় আজি। এই মানুহবোৰ পিছত গোটেই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত সিঁচৰতি হৈ পৰিল। কিন্তু অসমৰ ওদালগুৰি জিলা আৰু টংলা জিলাত এতিয়াও চান্দ সদাগৰৰ প্ৰত্যক্ষ বংশৰ লোক আছে। ==মধ্যযুগীয় ইতিহাস== মধ্যযুগীয় কালত বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাংশ লোকে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ বিশিষ্ট বৈষ্ণৱ সন্ত হৰি দাস বণিয়া শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ভক্ত আৰু অতি ঘনিষ্ঠ শিষ্য আছিল। পিছলৈ হৰি দাস বণিয়া আতাই প্ৰথমে নগাঁৱৰ যদিও বৰপেটা সত্ৰত পৃষ্ঠপোষকতা গ্ৰহণ কৰে। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নেতৃত্বত বৈষ্ণৱ আন্দোলনত তেওঁ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। আহোম ৰজা পুৰন্দৰ সিংহৰ বিখ্যাত বুৰঞ্জীবিদ স্বৰ্ণকৰ দুতিৰাম হাজৰিকা এই জনগোষ্ঠীৰ আছিল। তেওঁৰ এখন সুপৰিচিত বুৰঞ্জী গ্ৰন্থ হৈছে 'কালি ভাৰত বুৰঞ্জী'। ই অসমৰ কবিতাৰ ৰূপত ৰচিত একমাত্ৰ ইতিহাস গ্ৰন্থ। তেওঁ ১৮ শতিকাত আন কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছিল যেনে 'ৰসিক পুৰাণ' (অসমীয়া সমাজত আফিঙৰ কু প্ৰভাৱৰ বিষয়ে) আৰু 'বণিয়া সকল অসমলৈ অহা বৃত্তান্ত' (অসমলৈ বনিয়াসকলৰ আগমনৰ বিৱৰণী)। অসমৰ বণিয়াসকলক আহোম প্ৰশাসন/সেনাবাহিনীত ভাল পদবী আগবঢ়োৱা হৈছিল: পানী ফুকন, হাজৰিকা, বৰুৱা, বৰা, মুদৈ আদি। মধ্যযুগীয় কালত কৈবৰ্তৰ দৰে বণীয়া জনগোষ্ঠীক অসমৰ কায়স্থ আৰু ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ে নিম্নবৰ্গ বুলি গণ্য কৰিছিল। উজনি অসমৰ বনিয়া সম্প্ৰদায়েও মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ (১৭৬৯–১৮০৫)ত যোগদান কৰিছিল কাৰণ তেওঁলোক অনিৰুদ্ধদেৱৰ অনুগামী আছিল। ==উপনিবেশিকৰণৰ পিছৰ যুগ== ১৯৮০ চনৰ শেষৰ ফালে শিলচৰৰ অসম সচিবালয়ত কৰ্মৰত সোনাধৰ সেনাপতিয়ে অসমৰ নিপীড়িত জাতি-জনজাতিৰ সমস্যাক ইংৰাজৰ সন্মুখত প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত অসমৰ দলিত সংগঠন অসম বণিয়া সভাৰো প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। সোণাধৰ সেনাপতিৰ নেতৃত্বতেই, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এই খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠীক অনুসূচীত জাতি শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই সম্প্ৰদায়ৰ লোক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ, কামৰূপ, ওদালগুৰি, দৰং, লখিমপুৰ, নগাঁও, মাজুলী, যোৰহাট, শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আদি বিভিন্ন জিলাত বিয়পি আছে । ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] ii8fh636gasr40f7cpfqnvscp6do5sq 648164 648163 2026-10-27T14:05:15Z Ananya Taye 28065 648164 wikitext text/x-wiki '''বৃত্তিয়াল বণিয়া''' ভাৰত বৰ্ষৰ অসম ৰাজ্যৰ এটা জনগোষ্ঠীয় সম্প্ৰদায়। মূল ভূখণ্ডৰ বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ দৰে অসমৰ এই সম্প্ৰদায়ক ভাৰত চৰকাৰে অনুসূচিত জাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>[https://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_assam.pdf Census table for Scheduled castes]</ref><ref>{{cite book|last=Goswami|first=Momita|title=OCCUPATIONAL STRUCTURE OF SCHEDULED CASTES POPULATION IN THE BRAHMAPUTRA VALLEY, ASSAM: A GEOGRAPHICAL ANALYSIS |publisher=Global Institute For Research & Education,G.J.B.A.H.S.,Vol.3(1):78-85 |issn= 2319-5584 |url=https://www.longdom.org/articles/occupational-structure-of-scheduled-castes-population-in-the-brahmaputra-valley-assam-a-geographical-analysis.pdf |language=en}}</ref> == উৎপত্তি == [[File:Chando Saudagarh.jpg|thumb|160px|চান্দ সদাগৰৰ ভাস্কৰ্য]] [[চান্দ সদাগৰ|চান্দ সদাগৰক]] অসমৰ জনগোষ্ঠীয় বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰাচীন বংশধৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁ ২০০ৰ পৰা ৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বাস কৰা কামৰূপৰ চম্পক নগৰৰ এজন চহকী আৰু শক্তিশালী নদী আৰু সাগৰীয় ব্যৱসায়ী আছিল। নাৰায়ণ দেৱে তেওঁৰ মনসামংগলত অসমৰ প্ৰাচীন চম্পকনগৰৰ পৰা গংগা, সৰস্বতী আৰু যমুনা নদীৰ ত্ৰি-সংযোগ সপ্তগ্ৰাম আৰু ত্ৰিবেনীৰ মাজেৰে সাগৰলৈ যোৱা ব্যৱসায়ী চান্দ সদাগৰৰ বণিক জাহাজখনৰ বিষয়ে বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{Cite book|last1=Miller|first1=Frederic P.|url=https://books.google.com/books?id=D4lfXwAACAAJ|title=Chand Sadagar|last2=Vandome|first2=Agnes F.|last3=John|first3=McBrewster|date=2010-11-01|publisher=VDM Publishing|isbn=978-613-2-81452-4|language=en}}</ref> পদ্মপুৰাণ (হিন্দু শাস্ত্ৰ)ত চান্দ বণিয়া (সদাগৰ)ৰ বিৱৰণী বিশেষভাৱে উল্লেখ আছে। নাৰায়ণ দেৱেও পদ্ম পুৰাণত বেউলাৰ পিতৃৰ কথা উল্লেখ কৰিছে যাক সাহে বণিয়া বুলি কোৱা হৈছিল। সাহে বণিয়াই পুৰণি কামৰূপাৰ ওদালগুৰি/টংলা অঞ্চলত নিজৰ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তদুপৰি ইতিহাসবিদ দিনেশ্বৰ শৰ্মাৰ "মঙলদৈ বুৰঞ্জী" নামৰ ইতিহাস গ্ৰন্থখনত চান্দ সদাগৰ প্ৰাচীন বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে যাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলক অসমীয়া বণিয়াই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে সম্প্ৰদায় আজি। এই মানুহবোৰ পিছত গোটেই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত সিঁচৰতি হৈ পৰিল। কিন্তু অসমৰ ওদালগুৰি জিলা আৰু টংলা জিলাত এতিয়াও চান্দ সদাগৰৰ প্ৰত্যক্ষ বংশৰ লোক আছে। ==মধ্যযুগীয় ইতিহাস== মধ্যযুগীয় কালত বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাংশ লোকে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ বিশিষ্ট বৈষ্ণৱ সন্ত হৰি দাস বণিয়া শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ভক্ত আৰু অতি ঘনিষ্ঠ শিষ্য আছিল। পিছলৈ হৰি দাস বণিয়া আতাই প্ৰথমে নগাঁৱৰ যদিও বৰপেটা সত্ৰত পৃষ্ঠপোষকতা গ্ৰহণ কৰে। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নেতৃত্বত বৈষ্ণৱ আন্দোলনত তেওঁ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। আহোম ৰজা পুৰন্দৰ সিংহৰ বিখ্যাত বুৰঞ্জীবিদ স্বৰ্ণকৰ দুতিৰাম হাজৰিকা এই জনগোষ্ঠীৰ আছিল। তেওঁৰ এখন সুপৰিচিত বুৰঞ্জী গ্ৰন্থ হৈছে 'কালি ভাৰত বুৰঞ্জী'। ই অসমৰ কবিতাৰ ৰূপত ৰচিত একমাত্ৰ ইতিহাস গ্ৰন্থ। তেওঁ ১৮ শতিকাত আন কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছিল যেনে 'ৰসিক পুৰাণ' (অসমীয়া সমাজত আফিঙৰ কু প্ৰভাৱৰ বিষয়ে) আৰু 'বণিয়া সকল অসমলৈ অহা বৃত্তান্ত' (অসমলৈ বনিয়াসকলৰ আগমনৰ বিৱৰণী)। অসমৰ বণিয়াসকলক আহোম প্ৰশাসন/সেনাবাহিনীত ভাল পদবী আগবঢ়োৱা হৈছিল: পানী ফুকন, হাজৰিকা, বৰুৱা, বৰা, মুদৈ আদি। মধ্যযুগীয় কালত কৈবৰ্তৰ দৰে বণীয়া জনগোষ্ঠীক অসমৰ কায়স্থ আৰু ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ে নিম্নবৰ্গ বুলি গণ্য কৰিছিল। উজনি অসমৰ বনিয়া সম্প্ৰদায়েও মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ (১৭৬৯–১৮০৫)ত যোগদান কৰিছিল কাৰণ তেওঁলোক অনিৰুদ্ধদেৱৰ অনুগামী আছিল। ==উপনিবেশিকৰণৰ পিছৰ যুগ== ১৯৮০ চনৰ শেষৰ ফালে শিলচৰৰ অসম সচিবালয়ত কৰ্মৰত সোনাধৰ সেনাপতিয়ে অসমৰ নিপীড়িত জাতি-জনজাতিৰ সমস্যাক ইংৰাজৰ সন্মুখত প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত অসমৰ দলিত সংগঠন অসম বণিয়া সভাৰো প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। সোণাধৰ সেনাপতিৰ নেতৃত্বতেই, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এই খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠীক অনুসূচীত জাতি শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই সম্প্ৰদায়ৰ লোক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ, কামৰূপ, ওদালগুৰি, দৰং, লখিমপুৰ, নগাঁও, মাজুলী, যোৰহাট, শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আদি বিভিন্ন জিলাত বিয়পি আছে । ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 945xbw3m9214o2buarokgvumbsvwxrw 648165 648164 2026-10-27T14:06:01Z Ananya Taye 28065 Duttiram was a Kath/Kayastha as mentioned in Assamar Padya Buranji p.9 (Introduction section) 648165 wikitext text/x-wiki '''বৃত্তিয়াল বণিয়া''' ভাৰত বৰ্ষৰ অসম ৰাজ্যৰ এটা জনগোষ্ঠীয় সম্প্ৰদায়। মূল ভূখণ্ডৰ বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ দৰে অসমৰ এই সম্প্ৰদায়ক ভাৰত চৰকাৰে অনুসূচিত জাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>[https://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_assam.pdf Census table for Scheduled castes]</ref><ref>{{cite book|last=Goswami|first=Momita|title=OCCUPATIONAL STRUCTURE OF SCHEDULED CASTES POPULATION IN THE BRAHMAPUTRA VALLEY, ASSAM: A GEOGRAPHICAL ANALYSIS |publisher=Global Institute For Research & Education,G.J.B.A.H.S.,Vol.3(1):78-85 |issn= 2319-5584 |url=https://www.longdom.org/articles/occupational-structure-of-scheduled-castes-population-in-the-brahmaputra-valley-assam-a-geographical-analysis.pdf |language=en}}</ref> == উৎপত্তি == [[File:Chando Saudagarh.jpg|thumb|160px|চান্দ সদাগৰৰ ভাস্কৰ্য]] [[চান্দ সদাগৰ|চান্দ সদাগৰক]] অসমৰ জনগোষ্ঠীয় বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰাচীন বংশধৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁ ২০০ৰ পৰা ৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত বাস কৰা কামৰূপৰ চম্পক নগৰৰ এজন চহকী আৰু শক্তিশালী নদী আৰু সাগৰীয় ব্যৱসায়ী আছিল। নাৰায়ণ দেৱে তেওঁৰ মনসামংগলত অসমৰ প্ৰাচীন চম্পকনগৰৰ পৰা গংগা, সৰস্বতী আৰু যমুনা নদীৰ ত্ৰি-সংযোগ সপ্তগ্ৰাম আৰু ত্ৰিবেনীৰ মাজেৰে সাগৰলৈ যোৱা ব্যৱসায়ী চান্দ সদাগৰৰ বণিক জাহাজখনৰ বিষয়ে বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{Cite book|last1=Miller|first1=Frederic P.|url=https://books.google.com/books?id=D4lfXwAACAAJ|title=Chand Sadagar|last2=Vandome|first2=Agnes F.|last3=John|first3=McBrewster|date=2010-11-01|publisher=VDM Publishing|isbn=978-613-2-81452-4|language=en}}</ref> পদ্মপুৰাণ (হিন্দু শাস্ত্ৰ)ত চান্দ বণিয়া (সদাগৰ)ৰ বিৱৰণী বিশেষভাৱে উল্লেখ আছে। নাৰায়ণ দেৱেও পদ্ম পুৰাণত বেউলাৰ পিতৃৰ কথা উল্লেখ কৰিছে যাক সাহে বণিয়া বুলি কোৱা হৈছিল। সাহে বণিয়াই পুৰণি কামৰূপাৰ ওদালগুৰি/টংলা অঞ্চলত নিজৰ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তদুপৰি ইতিহাসবিদ দিনেশ্বৰ শৰ্মাৰ "মঙলদৈ বুৰঞ্জী" নামৰ ইতিহাস গ্ৰন্থখনত চান্দ সদাগৰ প্ৰাচীন বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে যাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলক অসমীয়া বণিয়াই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে সম্প্ৰদায় আজি। এই মানুহবোৰ পিছত গোটেই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত সিঁচৰতি হৈ পৰিল। কিন্তু অসমৰ ওদালগুৰি জিলা আৰু টংলা জিলাত এতিয়াও চান্দ সদাগৰৰ প্ৰত্যক্ষ বংশৰ লোক আছে। ==মধ্যযুগীয় ইতিহাস== মধ্যযুগীয় কালত বণিয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাংশ লোকে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ বিশিষ্ট বৈষ্ণৱ সন্ত হৰি দাস বণিয়া শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ভক্ত আৰু অতি ঘনিষ্ঠ শিষ্য আছিল। পিছলৈ হৰি দাস বণিয়া আতাই প্ৰথমে নগাঁৱৰ যদিও বৰপেটা সত্ৰত পৃষ্ঠপোষকতা গ্ৰহণ কৰে। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নেতৃত্বত বৈষ্ণৱ আন্দোলনত তেওঁ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। অসমৰ বণিয়াসকলক আহোম প্ৰশাসন/সেনাবাহিনীত ভাল পদবী আগবঢ়োৱা হৈছিল: পানী ফুকন, হাজৰিকা, বৰুৱা, বৰা, মুদৈ আদি। মধ্যযুগীয় কালত কৈবৰ্তৰ দৰে বণীয়া জনগোষ্ঠীক অসমৰ কায়স্থ আৰু ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ে নিম্নবৰ্গ বুলি গণ্য কৰিছিল। উজনি অসমৰ বনিয়া সম্প্ৰদায়েও মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ (১৭৬৯–১৮০৫)ত যোগদান কৰিছিল কাৰণ তেওঁলোক অনিৰুদ্ধদেৱৰ অনুগামী আছিল। ==উপনিবেশিকৰণৰ পিছৰ যুগ== ১৯৮০ চনৰ শেষৰ ফালে শিলচৰৰ অসম সচিবালয়ত কৰ্মৰত সোনাধৰ সেনাপতিয়ে অসমৰ নিপীড়িত জাতি-জনজাতিৰ সমস্যাক ইংৰাজৰ সন্মুখত প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ১৯ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত অসমৰ দলিত সংগঠন অসম বণিয়া সভাৰো প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। সোণাধৰ সেনাপতিৰ নেতৃত্বতেই, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এই খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠীক অনুসূচীত জাতি শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই সম্প্ৰদায়ৰ লোক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ, কামৰূপ, ওদালগুৰি, দৰং, লখিমপুৰ, নগাঁও, মাজুলী, যোৰহাট, শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আদি বিভিন্ন জিলাত বিয়পি আছে । ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] kycvt9hle1oq01p5t4pbqxqgg2gk2o5 0 85922 648160 383615 2026-10-27T13:56:50Z Ananya Taye 28065 648160 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ৱান্চো | image = [[File: Wancho diorama.JPG|200px]] | caption =ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু যাদুঘৰত ৱানচো লোকৰ মমৰ মূৰ্তি। | total = ৫৬,৮৬৬ (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি) | total_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2017-11-20}}</ref> | popplace = {{flag|India}} ([[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]) | languages = [[:en:Wancho language|ৱান্চো]] | religions = [[খ্ৰীষ্টান]], এনিমিষ্ট, [[হিন্দু]] | related = [[নগা জনগোষ্ঠী|নগা]], নক্টে, কন্যাক }} '''ৱান্‌চোসকল''' ({{lang-en| The Wancho Naga}}) অৰুণাচল প্ৰদেশৰ লংদিং জিলাৰ পাটকাই পাহাৰত বাস কৰা এটা নগা থলুৱা জনগোষ্ঠী। সাংস্কৃতিকভাৱে তেওঁলোক নগা আৰু তেওঁলোক [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নক্টে আৰু [[নগালেণ্ড]]ৰ কন্যাকৰ সৈতে জাতিগতভাৱে সম্পৰ্কিত। কন্যাকসকল নাগালেণ্ডৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জনজাতি। ৱানচোৰ ইতিহাস বেছিভাগেই বৰ্তমানৰ নাগালেণ্ডৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। আজিও অৰুণাচলৰ ৱানচোসকল আৰু নাগালেণ্ডৰ মন জিলাৰ কন্যাকসকলে বসবাস কৰা একে নামৰ গাঁও আছে। উদাহৰণ- লংকেই নামৰ গাঁওখন অৰুণাচল আৰু নাগালেণ্ড উভয়তে পোৱা যায়।নগা ভাষাৰ অন্তৰ্গত ৱান্‌চো ভাষা তিব্বত-বৰ্মী পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত ==ধৰ্ম== আন [[নগা জনগোষ্ঠী|নগা]]সকলৰ বিপৰীতে ৱান্‌চোসকলে এতিয়াও নক্টে আৰু কন্যাকৰ সৰু গোটৰ সৈতে মিলি এতিয়াও ''এনিমিজম''ত (জীৱবাদ বা Animism) বিশ্বাস বজাই ৰাখিছে। এই এনিমিষ্ট ৱান্চোসকলে ৰং আৰু বাউৰাং নামৰ দুজন শক্তিশালী দেৱতাৰ অস্তিত্বত বিশ্বাস কৰে। ৱান্‌চোসকলৰ বহুতেই [[খ্ৰীষ্টান]] ধৰ্মত দীক্ষিত হৈছে। ইয়াৰে বহুতেই বেপ্টিষ্ট বা কেথ’লিক ধৰ্মগোষ্ঠীৰ। খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত [[নগা জনগোষ্ঠী|নগা]]সকলৰ শত্ৰুৰ মূৰ কাটি অনা পৰম্পৰাৰ প্ৰতি থকা দৃষ্টিভংগীৰ আমূল পৰিবৰ্তন ঘটিছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত আদিম ধৰ্মৰ সৈতে থকা শক্তিশালী সম্পৰ্কৰ লগতে তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিৰো বহুক্ষেত্ৰত অৱনতি ঘটিছে।<ref>{{cite book|title=Between Ethnography and Fiction: Verrier Elwin and the Tribal Question in India|author=Tanka Bahadur Subba, Sujit Som, K. C. Baral, North Eastern Hill University Dept. of Anthropology|publisher=[[Orient Longman]]|pages=6, 173–8|year=2005|isbn=8125028129}}</ref> ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ৱান্‌চোৰ মাত্ৰ ১০% [[হিন্দু]] আৰু আন ১৬% এনিমিষ্ট। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ২.৫৫% হিন্দু আৰু ০.৫৫% এনিমিষ্ট। ==সংস্কৃতি== ৱানচো জনগোষ্ঠীৰ মাজত টেটুৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। পৰম্পৰা অনুসৰি এজন পুৰুষে চকু আৰু ওঁঠৰ চাৰিওফালৰ বাদে মুখমণ্ডলকে ধৰি দেহৰ বাকীবোৰ অংশত টেটু কৰে। মহিলাসকলে কণ্ঠহাৰ আৰু খাৰুৰে নিজকে সজায়। লগতে কিছু পাতলীয়া টেটুও কৰে। ৱান্‌চোসকলৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে মাৰ্চৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ভিতৰত উদযাপন কৰা অ’ৰিয়া উৎসৱ আৰু প্ৰাৰ্থনা, গীত, নাচৰে সমৃদ্ধ যিটো উৎসৱ ছয়ৰ বাৰদিন ব্যাপি চলে। গাঁওবাসীয়ে শুভেচ্ছা আৰু সদিচ্ছাৰ চিন স্বৰূপে বাঁহৰ চুঙাত চাউলৰে তৈয়াৰ থলুৱা সুৰা আদান-প্ৰদান কৰে। চৰ্বিৰে ভৰা গাহৰিৰ ছালখন সন্মানৰ চিন স্বৰূপে গাঁৱৰ মুখীয়ালজনক আগবঢ়োৱা হয়। ইফালে ঝুম খেতি আৰম্ভ হয়, গাহৰি, ম’হ আৰু মেথোন বলি দিয়া হয়, আৰু প্ৰতিটো মুৰুঙত (অবিবাহিত যুৱকসকলে বাস কৰা সামুহিক গৃহ) ভোজৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে আনুষ্ঠানিক সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি গীত গায় আৰু ''জাংবান''ৰ (অ’ৰিয়া উপলক্ষে পুতি লোৱা এটা দীঘলীয়া খুটা) চাৰিওফালে নাচে।<ref>{{cite book|title=Arunachal Pradesh District Gazetteers|author=Govt. of Arunachal Pradesh|publisher=Govt. of Arunachal Pradesh|pages=83–5|year=1980}}</ref> প্ৰতি বছৰে ১৬ ফেব্ৰুৱাৰীৰ দিনটো ৱানচো অ’ৰিয়া উৎসৱ হিচাপে পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://arunachalipr.gov.in/GH_Local.htm |title=Archived copy |access-date=19 February 2016 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110138/http://arunachalipr.gov.in/GH_Local.htm |url-status=dead |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110138/http://arunachalipr.gov.in/GH_Local.htm |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nnp Ethnologue profile] * [http://www.webindia123.com/craft/state/aruna/craft.html Arts - Wood carving] * [http://www.neuenhofer.de/guenter/Arunachal/arutext2.html Eine Reise durch das südliche Arunachal] {{authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:নাগালেণ্ড]] 3jkb900nu9nof8et50ud7eqflpcvs1v 0 98744 648112 632246 2026-10-27T12:00:21Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648112 wikitext text/x-wiki '''খাৰী বাৱলী''' ({{lang-en|Khari Baoli}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[দিল্লী|দিল্লীৰ]] পাইকাৰী গেলামালৰ দোকান আৰু এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ পাইকাৰী মছলাৰ বজাৰৰ বাবে পৰিচিত য'ত বিভিন্ন ধৰণৰ মছলা, বাদাম, বনৌষধি আৰু খাদ্য সামগ্ৰী যেনে চাউল, চাহ আদি বিক্ৰী কৰা হয়।<ref>[http://www.livemint.com/2009/09/18211358/How-a-royal-flu-spawned-a-culi.html How a royal flu spawned a culinary gem] [[Mint (newspaper)]], 18 September 2009.</ref> ১৭ শতিকাৰ পৰা চলি থকা এই বজাৰখন ঐতিহাসিক দিল্লী লালকিল্লাৰ ওচৰত, চান্দনী চ’কৰ পশ্চিম মূৰত ফাতেহপুৰী মছজিদৰ কাষতে থকা খাৰী বাৱলী পথত অৱস্থিত। পুৰণি দিল্লীৰ এই ঐতিহ্যবাহী বজাৰখন বছৰ বছৰ ধৰি পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আহিছে।<ref>{{cite book |first=Holly |last=Hughes |title=Frommer's 500 Places for Food & Wine Lovers |year=2009 |url=https://archive.org/details/frommers500place0000hugh_w0c9 |publisher=Frommer's |isbn=978-0-470-28775-0 |page=[https://archive.org/details/frommers500place0000hugh_w0c9/page/11 11]}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Ee1HTcplZS0C&dq=khari+baoli+delhi&pg=PA102 Khari Baoli] ''Delhi: Lonely planet'', by Patrick Horton, Richard Plunkett, Hugh Finlay. [[Lonely Planet]], 2002. {{ISBN|1-86450-297-5}}. ''pp. 102''.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8139346.stm. Khari Baoli] [[BBC News]], 18 July 2009, Images 2-8."Asia's largest wholesale spice market"</ref> {{Gallery |title= খাৰী বাৱলী বজাৰৰ দৃশ্যপট |align=center |lines=3 |File:Shop selling tea leaves, at Khari Baoli, Old Delhi.jpg|খাৰী বাৱলীৰ দোকানত চাহপাতৰ বিক্ৰী। |File:Shop selling spices, at Khari Baoli, Old Delhi.jpg|খাৰী বাৱলীৰ এখন মছলাৰ দোকান |File:A_shop_selling_Dates_in_Khari_Baoli_market.jpg|খাৰী বাৱলীৰ এখন দোকানত এজন খেজুৰ বিক্ৰেতা |File:Dry fruits being sold at Khari Baoli market in Old Delhi.jpg|বজাৰৰ একাংশ }} ==ইতিহাস== [[File:Inscriptions from the 'Khari Baoli' step-well, Delhi.jpg|thumb|খাৰী বাৱলী ষ্টেপ-ৱেলৰ শিলালিপি]] শ্বেৰ শ্বাহ ছুৰীৰ পুত্ৰ ইছলাম শ্বাহ (ছালিম শ্বাহ)ৰ ৰাজত্বকালত খাৰী বাৱলী ষ্টেপ-ৱেলৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল খোৱাজা আব্দুল্লাহ লাজাৰ কুৰেশ্বীয়ে। এই ভৱনটোৰ কাম ১৫৫১ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। বৰ্তমান পুৰণি বাৱলিৰ একোৱেই অৱশেষ পাবলৈ নাই, আছাৰ উছ ছানাদীদ (ছাৰ চৈয়দ আহমদ খান) আৰু মিফতা আল তাৱাৰিখৰ দৰে গ্ৰন্থত কেৱল শিলালিপিৰ সংগ্ৰহ কিছুমানহে সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref>Aasar Us Sanadeed, author- Sir Syed Ahmad Khan, published by Urdu Academy, Delhi</ref> <ref>Dilli Ke Aasar e Qadeema, compiled and translated by Janab Khaliq Anjum, published by Urdu Academy, Delhi. </ref> ১৬৫০ চনত মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ এগৰাকী পত্নী ফতেহপুৰী বেগমে নিৰ্মাণ কৰা ফতেহপুৰী মছজিদৰ চাৰিওফালে বজাৰখনে উত্থান লাভ কৰিছিল। শ্বাহজাহানৰ ৰাজত্বকালত এই স্থান জীৱ-জন্তুৰ বাবে আৰু গা ধোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা লৱণযুক্ত পানীৰ ষ্টেপৱেলৰ পৰাই খাৰী বাৱলী (বাৱলিৰ পৰা, অৰ্থাৎ ষ্টেপ ৱেলৰ পৰা, আৰু খাৰী বা খাৰা, অৰ্থাৎ নিমখীয়া) নামেৰে জনাজাত হয়। ইয়াৰ পশ্চিম মূৰত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যাক জনপ্ৰিয়ভাৱে লাহোৰী গেট বুলি জনা যায়, দুৰ্গম চহৰ দিল্লী বা শ্বাহজাহানাবাদৰ ১৪খন দুৱাৰৰ ভিতৰত এইখন অন্যতম। ইয়াৰ মাজেৰে এটা পথ লাহোৰ চহৰলৈকে গৈছিল বাবেই এই দুৱাৰৰ নাম দুৰ্গ দুৱাৰ হৈ পৰে। এই দুৱাৰ বৰ্তমান পাকিস্তানৰ অন্তৰ্ভুক্ত। অৱশ্যে এই কুঁৱাটো বা গেটৱেৰ কোনো লেখ-জোখ নাই, যিবোৰ এতিয়া বজাৰৰ মূল পথৰ তলত পুতি থোৱা অৱস্থাত আছে বুলি জনা যায়।<ref name=gad>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=233865 Khari Baoli]{{dead link|date=February 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} by Danish Shafi. [[Indian Express]], 29 April 2007.</ref><ref>''Shahjahanabad, a city of Delhi, 1638-1857'', by Shama Mitra Chenoy. Munshiram Manoharlal Publishers, 1998. ''127''.</ref> ১৯৩৬ চনত পঞ্জাৱ চৰকাৰৰ এগৰাকী মন্ত্ৰী চৌধুৰী ছোতু ৰামে এক আইন প্ৰণয়ন কৰি গাঁৱৰ মানুহৰ সকলো ঋণ বাতিল কৰে।<ref>Madhulika Shankar Singh. [http://www.dailypioneer.com/displayit1.asp?pathit=/index_archives/city/city.txt Not all about money: Aggarwals of Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230929054637/https://www.dailypioneer.com/displayit1.asp?pathit=/index_archives/city/city.txt |date=2023-09-29 }}. [[Daily Pioneer]]. 5 October 2002.</ref> এইদৰে অসংখ্য আগৰৱালা ব্যৱসায়ীয়ে ব্যৱসায় হেৰুৱাই দিল্লীলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি কমলা নগৰ, শক্তি নগৰ আৰু মডেল বস্তিৰ দৰে স্থানত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ লয় আৰু বেপাৰৰ বাবে পুৰণি দিল্লীৰ, বিশেষকৈ চান্দনী চক, খাৰী বাৱলী, দৰীবা কালান, নয়ি চৰক, নয়া বজাৰ, সদৰ বজাৰ আৰু চাৱৰী বজাৰৰ দৰে স্থানত থিতাপি লয়। ইয়াৰ বহু দোকান এতিয়াও ক্ৰমিক নম্বৰৰ দ্বাৰা জনা যায়, যেনে "১৩ নম্বৰ চাৱল ৱালে" বা "২১ নম্বৰ কি দুকান" আদি। ১৭ আৰু ১৮ শতাব্দীৰ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ নৱম বা দশম প্ৰজন্মই বৰ্তমান এই দোকানসমূহ চলাই আছে।<ref name=hit>[https://web.archive.org/web/20080530204705/http://www.hindu.com/2008/05/27/stories/2008052759110500.htm Double whammy for wholesalers] by Manisha Jha. ''[[The Hindu]]'', 27 May 2008.</ref> == অৱলোকন == খাৰী বাৱলীৰ দক্ষিণ দিশত থকা "গাড়োদিয়া মাৰ্কেট" ১৯২০ চনত ধনী ব্যৱসায়ীসকলৰ দ্বাৰা প্ৰতিস্থিত। ইয়াত অসংখ্য মছলাৰ দোকান আছে। এই বজাৰ এছিয়াৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ পাইকাৰী মছলাৰ বজাৰ।<ref name=gad/> বৰ্তমাম খাৰী বাৱলী কেৱল এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ মছলাৰ বজাৰেই নহয়, ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু ব্যস্ত বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও প্ৰতিস্থিত। জম্মু-কাশ্মীৰ, ৰাজস্থানকে আদিকৰি মধ্যপ্ৰদেশ তথা উত্তৰ ভাৰতৰ বিশাল মছলা, শুকান ফল আৰু অন্যান্য সহজে নষ্ট হ'ব নোৱাৰা নিম্নতম বজাৰমূল্যৰ সামগ্ৰীৰ এখন বজাৰ হিচাপে এই বজাৰখন প্ৰতিস্থিত হৈছে।<ref name=hit/><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/news/city/delhi/Low-volumes-high-prices-/articleshow/4872118.cms Low volumes, high prices] TNN, [[The Times of India]], 9 August 2009.</ref> খাৰী বাৱলী বজাৰৰ আনটো মূৰ জিবি ৰোড হৈছে ৰেড লাইট অঞ্চল আৰু অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰীৰ পাইকাৰী বজাৰ লগতে সদৰ বজাৰ হৈছে ব্ৰেণ্ড নোহোৱা সামগ্ৰীৰ পাইকাৰী বজাৰ। কাটাৰা তাম্বাকুত প্ৰকৃত বনৌষধিৰ পাইকাৰী বজাৰ আছে য’ত একাংশ আমদানিকাৰক আৰু ৰপ্তানিকাৰকে বনৌষধিৰ পাইকাৰী ব্যৱসায় কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:বজাৰ]] 9ygiw6zyj86gnj2jo2txs8jlps4xmnf 0 102855 648171 642483 2026-10-27T14:55:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648171 wikitext text/x-wiki [[File:Post-and-Grant-Avenue-Look.jpg|right|thumb|369x369px|১৯০৬ চনৰ ছান ফ্ৰান্সিস্কো ভূমিকম্পৰ ধ্বংসাৱশেষ, যাক আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ অন্যতম ভয়াৱহ দুৰ্যোগ হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়]] '''দুৰ্যোগ''' হ’ল এনে এক সময়ৰ ভিতৰত সংঘটিত হোৱা এক গুৰুতৰ সমস্যা যিয়ে ব্যাপক মানৱ, বস্তুগত, অৰ্থনৈতিক বা পৰিৱেশগত ক্ষতিৰ সৃষ্টি কৰে। ক্ষতিগ্ৰস্ত সম্প্ৰদায় বা সমাজে নিজৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি মোকাবিলা কৰাৰ ক্ষমতাক ই অতিক্ৰম কৰে। দুৰ্যোগক নিয়মিতভাৱে [[প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ|প্ৰাকৃতিক বিপদৰ]] ফলত হোৱা " [[প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ]] " বা মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা "মানৱ- সৃষ্ট দুৰ্যোগ" হিচাপে দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়। কিন্তু আধুনিক যুগত প্ৰাকৃতিক, মানৱসৃষ্ট আৰু মানৱ ত্বৰান্বিত দুৰ্যোগৰ মাজৰ বিভাজন অংকন কৰাটো যথেষ্ট কঠিন।<ref name=":1">{{Cite web|date=2020-11-26|title=Why natural disasters aren't all that natural|url=https://www.opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201129131113/https://www.opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural/|archivedate=2020-11-29|accessdate=2020-12-29|work=openDemocracy}}</ref> <ref name=":2">{{Cite journal|last=Gould|first1=Kevin A.|last2=Garcia|first2=M. Magdalena|last3=Remes|first3=Jacob A.C.|date=1 December 2016|title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile|journal=Journal of Political Ecology|volume=23|issue=1|pages=93|doi=10.2458/v23i1.20181}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web|last=Smith|first=Neil|date=2006-06-11|title=There's No Such Thing as a Natural Disaster|url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/|archivedate=2021-01-22|accessdate=2020-12-29|work=Items}}</ref> প্ৰাকৃতিক বিপদৰ উদাহৰণ হ'ল [[হিমস্খলন]], [[বানপানী]], শীত প্ৰবাহ আৰু তাপপ্ৰবাহ, খৰাং, [[ভূমিকম্প]], ঘূৰ্ণীবতাহ, ভূমিস্খলন, বিজুলী, [[ছুনামি]], আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণ, [[বনজুই]], আৰু শীতকালীন বৰষুণ। <ref name=":3">{{Cite web|title=Natural Hazards {{!}} National Risk Index|url=https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards|accessdate=2022-06-08|work=hazards.fema.gov|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629055012/https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards|archivedate=2022-06-29|deadurl=yes}}</ref> মানৱজনিত বিপদৰ উদাহৰণ হ'ল অপৰাধমূলকতা, নাগৰিক বিশৃংখলতা, সন্ত্ৰাসবাদ, যুদ্ধ, ঔদ্যোগিক বিপদ, অভিযান্ত্ৰিক বিপদ, বিদ্যুৎ বিচ্ছিন্ন, [[জুই]], পৰিবহণৰ ফলত হোৱা বিপদ আৰু পৰিৱেশৰ বিপদ। উন্নয়নশীল দেশসমূহে দুৰ্যোগৰ সন্মুখীন হ’লে সৰ্বাধিক খৰচ হয় – বিপদৰ ফলত হোৱা সকলো মৃত্যুৰ ৯৫%তকৈ অধিক উন্নয়নশীল দেশসমূহত হয়, আৰু প্ৰাকৃতিক বিপদৰ বাবে হোৱা লোকচান উন্নয়নশীল দেশসমূহত ২০ গুণ বেছি (মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ শতাংশ হিচাপে) উন্নয়নশীল দেশসমূহত ঔদ্যোগিক দেশসমূহ। == ব্যুৎপত্তি == ''দুৰ্যোগ'' বা ইংৰাজী ভাষাৰ ''ডিজাষ্টাৰ'' শব্দটো মধ্য ফৰাচী ''désastre'' আৰু পুৰণি ইটালীয় ''disastro'' ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যিটো পাছলৈ প্ৰাচীন গ্ৰীক অপমানজনক উপসৰ্গ δυσ- (dus-) "বেয়া"<ref>{{cite web|url= https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2328613|title= Dus, Henry George Liddell, Robert Scott, "A Greek-English Lexicon", at Perseus}}</ref> আৰু ἀστήρ (aster), "তৰা" ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite web|url= https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2316528|title= Aster, Henry George Liddell, Robert Scott, "A Greek-English Lexicon", at Perseus}}</ref> দুৰ্যোগ শব্দটোৰ মূল (গ্ৰীক ভাষাত "বেয়া তৰা") গ্ৰহৰ অৱস্থানৰ ওপৰত দোষাৰোপ কৰা দুৰ্যোগৰ জ্যোতিষীয় অনুভূতিৰ পৰা আহিছে।<ref>[http://etymonline.com/?term=disaster "Disaster"] in Etymology online</ref> == শ্ৰেণীবিভাজন == [[File:Turun palo 1827.jpg|thumb|গুস্তাফ উইলহেম ফিনবাৰ্গৰ দ্বাৰা তুৰ্কুৰ গ্ৰেট ফায়াৰৰ পিছত কেথেড্ৰেল আৰু একাডেমী ভৱনৰ চিত্ৰকলা, ১৮২৭]] দুৰ্যোগবোৰক নিয়মিতভাৱে প্ৰাকৃতিক বা মানৱসৃষ্ট বুলি ভাগ কৰা হয়। কিন্তু আধুনিক যুগত প্ৰাকৃতিক, মানৱসৃষ্ট আৰু মানৱ ত্বৰান্বিত দুৰ্যোগৰ মাজৰ বিভাজন অংকন কৰাটো যথেষ্ট কঠিন।<ref name=":1"/><ref name=":2"/><ref name=":4"/> জটিল দুৰ্যোগ, য’ত কোনো এটা মূল কাৰণ নাথাকে, উন্নয়নশীল দেশসমূহত বেছি দেখা যায়। এটা নিৰ্দিষ্ট দুৰ্যোগে গৌণ দুৰ্যোগৰ জন্ম দিব পাৰে যিয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰে। এটা ধ্ৰুপদী উদাহৰণ হ’ল [[ভূমিকম্প]] যিয়ে [[ছুনামি|ছুনামিৰ]] সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত উপকূলীয় বানপানী হয়, যাৰ ফলত এটা পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰৰ ক্ষতি হয় (যেনে ফুকচিমা পাৰমাণৱিক দুৰ্যোগ)। কিছুমান নিৰ্মিত দুৰ্যোগক প্ৰকৃতিৰ লগত ভুলকৈ আৰোপ কৰা হৈছে, যেনে ধুঁৱলী আৰু [[এচিদ বৰষুণ]]।<ref name="China.NYT">{{cite news |author=Didi Kirsten Tatlow |date=15 December 2016 |title=Don't Call It 'Smog' in Beijing, Call It a 'Meteorological Disaster |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2016/12/15/world/asia/beijing-smog-pollution.html |url-access=limited |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2016/12/15/world/asia/beijing-smog-pollution.html |archive-date=2022-01-01}}{{cbignore}}</ref> কিছুমান গৱেষকে পুনৰাবৃত্তিমূলক পৰিঘটনা, যেনে ঋতুভিত্তিক বানপানী আৰু অভাৱনীয় বুলি গণ্য কৰা পৰিঘটনাৰ মাজতো পাৰ্থক্য ৰাখে।<ref>{{Cite journal |journal=Environment and Urbanization |author1=L. Bull-Kamanga |author2=K. Diagne |author3=A. Lavell |author4=E. Leon |author5=F. Lerise |author6=H. MacGregor |author7=A. Maskrey |author8=M. Meshack |author9=M. Pelling |date=1 April 2003 |title=From everyday hazards to disasters: the accumulation of risk in urban areas |language=en |volume=15 |issue=1 |pages=193–204 |doi=10.1177/095624780301500109|s2cid=17439273 |issn=0956-2478}}</ref> === প্ৰাকৃতিক বিপদৰ সৈতে সম্পৰ্কিত === {{Main|প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ}} [[প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ|প্ৰাকৃতিক বিপদৰ]] সৈতে সম্পৰ্ক থকা দুৰ্যোগক সাধাৰণতে [[প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ]] বুলি কোৱা হয় যদিও এই শব্দটোক দীৰ্ঘদিন ধৰি ভুল নামেৰে অভিহিত কৰা হৈছে।<ref>Cannon, Terry. (1994). [https://www.researchgate.net/publication/248360551_Vulnerability_Analysis_and_The_Explanation_Of_'Natural'_Disasters Vulnerability Analysis and The Explanation Of 'Natural' Disasters]. Disasters, Development and Environment. </ref> {| class="wikitable" |+ প্ৰাকৃতিক বিপদৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা দুৰ্যোগ |- bgcolor="#CCCCCC" ! style=width:8em | উদাহৰণ ! ৰূপৰেখা |- |[[হিমস্খলন]]||ঢালৰ তললৈ হঠাতে, কঠোৰভাৱে বৰফৰ প্ৰবাহ, যিটো হয় প্ৰাকৃতিক ট্ৰিগাৰ, যেনে নতুন বৰফ বা বৰষুণৰ পৰা বোজাই কৰা, বা কৃত্ৰিম ট্ৰিগাৰ, যেনে বিস্ফোৰক বা বেককাণ্টি স্কিয়ৰ, তেতিয়া ঘটে। |- |তুষাৰপাত||অতি প্ৰচণ্ড বতাহ আৰু কম উষ্ণতাৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ তীব্ৰ বৰফৰ ধুমুহা |- |[[ভূমিকম্প]]||ভূগৰ্ভস্থ আগ্নেয়গিৰিৰ বলৰ ফলত পৃথিৱীৰ তলৰ শিল ভাঙি স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত পৃথিৱীৰ খোলা কঁপনি |- |[[জুই|জুই (বন্য)]]||জনবসতিহীন অঞ্চলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা আৰু বসতিপ্ৰধান অঞ্চললৈ বিয়পি পৰাৰ আশংকা থকা জুই (ইয়াৰ উপৰিও চাওক [[বনজুই#জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ|বনজুই § জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ]]) |- |[[বানপানী]]||কৃত্ৰিম বানপানী: সৰু সৰু খাল, শুকান নৈৰ তল, খাদ, কালভাৰ্ট বা আনকি নিম্নভূমি অঞ্চলতো দ্ৰুতগতিত বানপানী হয় (ইয়াৰ উপৰিও চাওক [[জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ]]) |- |ঠাণ্ডা বৰষুণ||বাহিৰৰ পৃষ্ঠৰ উষ্ণতা জমাতকৈ কম হ’লে হোৱা বৰষুণ |- |তাপপ্ৰবাহ||কোনো এটা অঞ্চলৰ সাধাৰণ বতৰৰ আৰ্হিৰ তুলনাত আৰু ঋতুৰ বাবে স্বাভাৱিক উষ্ণতাৰ তুলনাত অত্যধিক গৰম বতৰৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সময় (ইয়াৰ উপৰিও চাওক [[জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ#তাপপ্ৰবাহ আৰু উষ্ণতাৰ চৰম সীমা|জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ § তাপপ্ৰবাহ আৰু উষ্ণতাৰ চৰম সীমা]]). |- |ভূমিস্খলন||ভূতাত্ত্বিক পৰিঘটনা য'ত মাটিৰ গতিবিধিৰ পৰিসৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, যেনে শিলৰ পতন, ঢালৰ গভীৰ বিকলতা আৰু অগভীৰ ধ্বংসাৱশেষৰ প্ৰবাহ |- |বিদ্যুৎপ্ৰহাৰ||সাধাৰণতে বজ্ৰপাতৰ সময়ত বিজুলীৰ ফলত হোৱা বৈদ্যুতিক নিৰ্গমন |- |লিমনিক উদ্গিৰণ||গভীৰ হ্ৰদৰ পানীৰ পৰা হঠাৎ কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বিস্ফোৰণ |- |ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহ |দ্ৰুতগতিত ঘূৰি থকা ধুমুহা ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে কম চাপৰ কেন্দ্ৰ, বন্ধ নিম্নস্তৰৰ বায়ুমণ্ডলীয় পৰিসঞ্চালন, প্ৰচণ্ড বতাহ আৰু প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰা বজ্ৰপাতৰ সৰ্পিল ব্যৱস্থা (ইয়াৰ উপৰিও চাওক [[ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন]]) |- |[[ছুনামি]]||তীৰত প্ৰবলভাৱে খুন্দা মৰাৰ ধাৰাবাহিকতা, মূলতঃ পানীৰ বৃহৎ পৰিমাণৰ স্থানচ্যুতিৰ ফলত, সাধাৰণতে সাগৰ বা বৃহৎ হ্ৰদ, সাধাৰণতে ভূমিকম্প, আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণ, পানীৰ তলত বিস্ফোৰণ, ভূমিস্খলন, হিমবাহৰ পোৱালি, উল্কাপিণ্ডৰ প্ৰভাৱ আৰু পানীৰ ওপৰত বা তলত অন্যান্য বিঘিনিৰ ফলত হয় |- |আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গিৰণ||আগ্নেয়গিৰিৰ পৰা গৰম মেগমা, আগ্নেয়গিৰিৰ ছাই আৰু গেছ নিৰ্গত হোৱা |}{{excerpt|প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ|paragraphs=1-3|file=no}} === প্ৰাকৃতিক বিপদৰ সৈতে সম্পৰ্কহীন === [[File:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|thumb|right|200px|বিমান দুৰ্ঘটনা আৰু সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ মানৱসৃষ্ট দুৰ্যোগৰ উদাহৰণ: ই মানুহক হত্যা কৰে, প্ৰদূষণৰ সৃষ্টি কৰে আৰু সা-সম্পত্তিৰ ক্ষতি কৰে। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হ’ল ২০০১ চনত ১১ ছেপ্টেম্বৰত নিউয়ৰ্ক চহৰৰ ৱৰ্ল্ড ট্ৰেড চেণ্টাৰত সংঘটিত আক্ৰমণ। ]] মানৱ প্ৰৰোচিত দুৰ্যোগ হৈছে প্ৰযুক্তিগত বা মানৱীয় বিপদৰ পৰিণতি। উদাহৰণস্বৰূপে যুদ্ধ, সামাজিক অশান্তি, ভিৰ চেপি ধৰা, [[জুই]], পৰিবহণ দুৰ্ঘটনা, ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনা, সংঘাত, তেল নিৰ্গমন, সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ, আৰু পাৰমাণৱিক বিস্ফোৰণ/পাৰমাণৱিক বিকিৰণ।<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Cueto|first1=Lavinia Javier|last2=Agaton|first2=Casper Boongaling|year=2021|title=Pandemic and Typhoon: Positive Impacts of a Double Disaster on Mental Health of Female Students in the Philippines|journal=Behavioral Sciences|language=en|volume=11|issue=5|pages=64|doi=10.3390/bs11050064|pmid=33946801|pmc=8147095|doi-access=free}}</ref> আন প্ৰকাৰৰ প্ৰৰোচিত দুৰ্যোগৰ ভিতৰত বিপৰ্যয়জনক [[গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি|জলবায়ু পৰিৱৰ্তন]], পাৰমাণৱিক যুদ্ধ আৰু জৈৱ সন্ত্ৰাসবাদৰ অধিক মহাজাগতিক পৰিস্থিতি। এটা মতামতত যুক্তি দিয়া হৈছে যে সকলো দুৰ্যোগকে মানৱসৃষ্ট বুলি চাব পাৰি, কাৰণ মানুহে উপযুক্ত [[দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা|জৰুৰীকালীন ব্যৱস্থাপনা]] ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰাত ব্যৰ্থ হয়।<ref name="atrisk">Blaikie, Piers, Terry Cannon, Ian Davis & Ben Wisner. ''At Risk – Natural hazards, people's vulnerability and disasters'', Wiltshire: Routledge, 2003, {{ISBN|0-415-25216-4}}</ref> স্থানীয়ভাৱে খৰাং, বানপানী, জুই বা মহামাৰীৰ ফলত দুৰ্ভিক্ষ হ’ব পাৰে, কিন্তু আধুনিক যুগত বিশ্বজুৰি খাদ্যৰ প্ৰচুৰ পৰিমাণে দেখা যায়, আৰু স্থানীয়ভাৱে স্থায়ী নাটনি সাধাৰণতে চৰকাৰী অপব্যৱস্থাপনা, হিংসাত্মক সংঘাত বা ক’ত খাদ্য বিতৰণ নকৰা অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ বাবে হয় প্ৰয়োজন।<ref>{{Cite web |title=Famine |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/famine |access-date=2024-01-07 |website=education.nationalgeographic.org |language=en |archivedate=2023-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204104940/https://education.nationalgeographic.org/resource/famine/ |deadurl=yes }}</ref> {| class="wikitable" |+প্ৰাকৃতিক বিপদৰ সৈতে কোনো সম্পৰ্ক নথকা দুৰ্যোগ |'''দুৰ্যোগ''' |'''ৰূপৰেখা''' |- |জৈৱ সন্ত্ৰাসবাদ||জোৰ-জবৰদস্তিৰ উপায় হিচাপে জৈৱিক কাৰক ইচ্ছাকৃতভাৱে মুকলি কৰা বা প্ৰচাৰ কৰা |- |নাগৰিক অস্থিৰতা||ধৰ্ণা আৰু অন্যান্য ধৰণৰ বাধা, দাঙ্গা, ভেঙুচালি আৰু অন্যান্য অপৰাধৰ দৰে হ’ব পাৰে, আৰু যিটো জনসাধাৰণ আৰু চৰকাৰৰ প্ৰতি বিক্ষোভৰ উদ্দেশ্যেৰে কৰা হয়, কিন্তু সাধাৰণ বিশৃংখলতালৈ পৰিণত হ’ব পাৰে |- |[[জুই|জুই (নগৰীয়া)]]||কঠোৰ বিল্ডিং ফায়াৰ ক’ড থাকিলেও জুইত মানুহৰ মৃত্যু হয় |- |বিপজ্জনক সামগ্ৰী নিৰ্গত হোৱা||মানুহ, অন্যান্য জীৱ, সম্পত্তি বা পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব পৰা কঠিন পদাৰ্থ, তৰল পদাৰ্থ বা গেছ, নিজৰ উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত নিয়ন্ত্ৰিত পৰিৱেশ যেনে পাত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰা |- ||পাৰমাণৱিক আৰু বিকিৰণ দুৰ্ঘটনা||পৰিৱেশলৈ তেজস্ক্ৰিয়তাৰ উল্লেখযোগ্য মুক্তি বা ৰিয়েক্টৰৰ মূল গলনাংকৰ সৈতে জড়িত আৰু যিয়ে মানুহ, পৰিৱেশ বা সুবিধাৰ বাবে ডাঙৰ অবাঞ্চিত পৰিণতিৰ সৃষ্টি কৰে |- |বিদ্যুৎ বিকল||গ্ৰীষ্মকালীন বা শীতকালীন ধুমুহা, বিজুলী বা নিৰ্মাণ সঁজুলি ভুল স্থানত খন্দাৰ ফলত হোৱা |} === বৃহৎ দুৰ্যোগ === ডাঙৰ দুৰ্যোগ, যিদৰে সাধাৰণতে মৃত্যু আৰু ক্ষতিৰ পৰিমাণগত মাপকাঠীত মূল্যায়ন কৰা হয়, শ্বীহান আৰু হেউইটে (১৯৬৯) সংজ্ঞায়িত কৰিছিল,<ref name="Sheehan and Hewitt 1969">{{cite report |url=https://www.researchgate.net/publication/44480318 |last1=Hewitt |first1= K. |last2=Sheehan |first2=L. |year=1969 |title=A Pilot Survey of Global Natural Disasters the Past Twenty Years. |series=Natural Hazards Research Working Paper, No. 11 |publisher=University of Toronto | location=Toronto |access-date=21 June 2017}}</ref> তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰ সৈতে মিল খাব লাগিব:<ref name="Smith 1992"/> * কমেও ১০০জন লোকৰ মৃত্যু, * কমেও ১০০জন লোক আহত, বা * কমেও ১ মিলিয়ন ডলাৰৰ ক্ষতি এই সংজ্ঞাত দুৰ্যোগৰ প্ৰাৰম্ভিক আৰম্ভণিৰ পিছত হোৱা পৰোক্ষ জীৱন ক্ষতি যেনে, যেনে কলেৰা বা ডিচেণ্ট্ৰিৰ গৌণ প্ৰভাৱ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই সংজ্ঞা এতিয়াও সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও ইয়াত মৃত্যু, আঘাত আৰু ক্ষতিৰ সংখ্যা ($ ত)ৰ সীমাবদ্ধতা আছে।<ref name="Smith 1992">{{cite book |title=Environmental Hazards: Assessing Risk and Reducing Disaster | series=Routledge Physical Environment Series | first1=Keith |last1=Smith |edition = first | publisher= Routledge |date= 1992 | isbn=9780415012171}}</ref> উণ্ড্ৰ' (১৯৮৪)এ দুৰ্যোগক অধিক গুণগতভাৱে এনেদৰে সংজ্ঞায়িত কৰিছিল: <blockquote>সময় আৰু স্থানত কেন্দ্ৰীভূত এনে এটা পৰিঘটনা, য'ত এটা সম্প্ৰদায় ভয়াৱহ বিপদৰ সন্মুখীন হয় আৰু তাৰ জনসাধাৰণ তথা পাৰ্থিৱ সামগ্ৰীৰ এনে ক্ষতি হয় যে সামাজিক গাঁথনিটো বিঘ্নিত হয় আৰু সমাজৰ প্ৰায় সকলো অত্যাৱশ্যকীয় কাম-কাজ পূৰণ কৰাত বাধা দিয়ে।<ref name="Smith 1996">Smith 1996 quoted in {{cite book |title=Urban Ecology: An International Perspective on the Interaction Between Humans and Nature|editor-first=John |editor1-last=Marzluff |edition=illustrated |publisher=Springer Science & Business Media |year=2008 |isbn=9780387734125 |page=588 |chapter=Megacities as Global Risk Areas |last=Kraas |first=Frauke |chapter-url= https://books.google.com/books?id=kwyObkXjvk0C&q=an+event%2C+concentrated+in+time+and+space%2C+in+which+a+community+undergoes+severe+danger+and+incurs+such+losses+to+its+members+and+physical+appurtenance&pg=PA588 |access-date=23 August 2017}}</ref></blockquote> দুৰ্যোগৰ অন্যান্য সংজ্ঞাৰ দৰেই এই সংজ্ঞাই কেৱল দুৰ্যোগৰ প্ৰভাৱ আৰু সম্ভাৱ্যভাৱে সৃষ্টি হোৱা চাপৰ সামাজিক দিশটোকে সামৰি লোৱাই নহয়, ক্ষতিৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, যিয়ে দুৰ্যোগৰ এটা দিশ হিচাপে জৰুৰীকালীন সঁহাৰিৰ প্ৰয়োজনীয়তাক বুজায়।<ref name="Smith 1992" /> ইয়াত অৱশ্যে ক্ৰমে ক্ষতি, মৃত্যু বা আঘাতৰ পৰিমাণগত সীমা বা স্কেল নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। == লগতে চাওক == <!-- Please do not insert wikilinks that are already used in the text --> <!-- Please respect alphabetical order --> {{Div col}} * [[ঈশ্বৰৰ কাৰ্য্য]] * [[দুৰ্যোগ অভিসৰণ]] * [[দুৰ্যোগ পুনৰুদ্ধাৰ]] * [[দুৰ্যোগ পুনৰুদ্ধাৰ পৰিকল্পনা]] * [[দুৰ্যোগ গৱেষণা]] * [[দুৰ্যোগৰ সঁহাৰি]] * [[দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা|জৰুৰীকালীন ব্যৱস্থাপনা]] * [[পৰিৱেশ জৰুৰীকালীন]] * [[মৃত্যু হোৱা লোকৰ সংখ্যা অনুসৰি দুৰ্ঘটনা আৰু দুৰ্যোগৰ তালিকা]] * [[দুৰ্যোগৰ তালিকা]] ** [[দক্ষিণ কোৰিয়াত হোৱা মানৱসৃষ্ট দুৰ্যোগৰ তালিকা]] * [[দুৰ্যোগৰ সমাজবিজ্ঞান]] {{div col end}} == তথ্য উৎস == {{Reflist|refs= <ref name="ifrc">{{cite web |website=www.ifrc.org |title=What is a disaster? |url=http://www.ifrc.org/en/what-we-do/disaster-management/about-disasters/what-is-a-disaster |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |access-date=21 June 2017}}</ref> <ref name="EHA">{{Cite web |date=March 2002 |title=Disasters & Emergencies: Definitions |url=http://apps.who.int/disasters/repo/7656.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106004804/http://apps.who.int/disasters/repo/7656.pdf |archive-date=2015-11-06 |url-status=live |language=en-GB-oxendict|location=Addis Ababa|publisher=Emergency Humanitarian Action |access-date=26 November 2017 |via=World Health Organization International}}</ref> <ref name="WB">{{cite web|url= http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTURBANDEVELOPMENT/EXTDISMGMT/0,,menuPK:341021~pagePK:149018~piPK:149093~theSitePK:341015,00.html|title= World Bank: Disaster Risk Management|access-date= 2024-03-09|archivedate= 2013-09-03|archiveurl= https://web.archive.org/web/20130903091001/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTURBANDEVELOPMENT/EXTDISMGMT/0,,menuPK:341021~pagePK:149018~piPK:149093~theSitePK:341015,00.html|deadurl= yes}}</ref> <ref name="PESOS">Luis Flores Ballesteros. [http://54pesos.org/2008/10/04/who%e2%80%99s-getting-the-worst-of-natural-disasters/ "Who's getting the worst of natural disasters?"] 54Pesos.org, 4 October 2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903043315/http://54pesos.org/2008/10/04/who%E2%80%99s-getting-the-worst-of-natural-disasters |date=3 September 2017 }}</ref> }} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Wikibooks|History|Historical Disasters and Tragedies}} {{Sister project links}} * [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]] – [https://www.ifrc.org/ IFRC] * [[ReliefWeb]] of the [[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]] –[https://reliefweb.int/ ReliefWeb] * [[United Nations Office for Disaster Risk Reduction]] – [https://www.undrr.org/ UNDRR] * [https://web.archive.org/web/20080811021537/http://www.em-dat.net/ EM-DAT International Disaster Database] of the [[Centre for Research on the Epidemiology of Disasters]] * [[Global Disaster Alert and Coordination System]] – a joint initiative of the [[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]] (OCHA) and the [[European Commission]] * [http://www.un-spider.org/ UN-SPIDER] – [[UN-SPIDER]], the United Nations Platform for Space-based Information for Disaster Management and Emergency Response], a project of the [[United Nations Office for Outer Space Affairs]] (UNOOSA) {{Disasters}} {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} [[শ্ৰেণী:দুৰ্যোগ| ]] i1vqcpof2ifde69pjhmlclug71u2o11 2 107571 648205 634495 2026-10-27T17:47:20Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* গুণগত মানৰ আলোকচিত্ৰ আৰু বিশেষ উল্লেখ (Quality image & Special mention) লাভ কৰা আলোকচিত্ৰ */ 648205 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=কুমুদ ঘোষ |birth_name=কুমুদ ঘোষ |birth_date=২৯ ডিচেম্বৰ |birth_place=[[বৰজুৰি চাহ বাগিচা, বোকাখাট]], গোলাঘাট - [[অসম]] |location= [[১৬৩ নং গ্ৰাণ্ট (ভেলেউগুৰি ৰতনপুৰ গাঁও), নকছাৰি - ৭৮৫৬৩৫, যোৰহাট - অসম]] |nationality=[[ভাৰতীয়]] |citizenship=ভাৰতীয় |education=স্নাতকোত্তৰ (শি‍ক্ষাতত্ত্ব, অসমীয়া), পিএইচ.ডি‍ |university=<!-- CONTACT INFO --------------> |website=<!-- {{URL|example.com}} --> |blog= www.kumudghosh.blogspot.com |email=kumudghosh29@gmail.com |image=Kumud Ghosh at AWC 2025.jpg |native_name= |native_name_lang= |caption= |image_caption= |honorific suffix= |years active=২০২৪ — বৰ্তমানলৈকে |honorific prefix=অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান }} [[চিত্ৰ:Wikipedia logo puzzle globe spins horizontally and vertically, revealing the contents of all of its puzzle pieces, without background.gif|thumb]] মই অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সৈতে হেঁপাহেৰে ১৪ চেপ্তেম্বৰ, ২০২৪ চনত সংযুক্ত হৈছিলোঁ। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত মোৰ প্ৰথম প্ৰবন্ধ [[সুবোধ সৰকাৰ]]। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত মোৰ দ্বাৰা সৃষ্ট পৃষ্ঠাসমূহত চকু ফুৰাবলৈ‍ তলত দিয়া লিঙ্কত ক্লিক কৰক - *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%A6%20%E0%A6%98%E0%A7%8B%E0%A6%B7 '''ৱিকিপিডিয়াত মোৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধ'''] ==ৱিকিপিডিয়াৰ সদস্য হিচাপে মই লাভ কৰা স্বীকৃতি== ===এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান=== * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৫|জানুৱাৰী-২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ-২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই-২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/আগষ্ট-২০২৬|আগষ্ট-২০২৬]] ===শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত সম্পাদক=== * শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত সম্পাদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৫|জানুৱাৰী-২০২৫]] ===প্ৰতিভাবান নবাগত লেখক পদক=== * প্ৰতিভাবান নবাগত লেখক পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/অক্টোবৰ-২০২৪|অক্টোবৰ-২০২৪]] === ফটোগ্ৰাফাৰৰ পদক === * ফটোগ্ৰাফাৰৰ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৪|নৱেম্বৰ-২০২৪]] ===ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক=== * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে’-২০২৫]] ===অক্লান্ত কৰ্মী পদক=== * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৫|নৱেম্বৰ-২০২৫]] === সুলেখিত প্ৰবন্ধকাৰ পদক === * সুলেখিত প্ৰবন্ধকাৰ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ-২০২৪]] === এছিয়ান মাহৰ বৰকটকী === * এছিয়ান মাহৰ বৰকটকী: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৫|জানুৱাৰী-২০২৫]] ===পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক=== * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন-২০২৫]] === ৱিকি শতক পদক === * ৱিকি শতক পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৫|ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৫]] === দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক === * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ-২০২৫]] ===এডিটাথন তেজীঘোঁৰা=== * এডিটাথন তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ-২০২৫]] ===গুণগত মানৰ আলোকচিত্ৰ আৰু বিশেষ উল্লেখ (Quality image & Special mention) লাভ কৰা আলোকচিত্ৰ=== * Paris Peacock (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:A_Paris_Peacock_butterfly_from_Hoollongapar_Gibbon_Sanctuary,_Jorhat_-_Assam.jpg) * Himalayan Red Lacewing (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Himalayan_Red_Lacewing.jpg) * Himalayan Five-bar Swordtail (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Himalayan_Five-bar_Swordtail.jpg) * Long-banded Silverline https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Long-banded_Silverline_(Cigaritis_lohita).jpg * ১ – ৩০ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫-ত অনুষ্ঠিত Wiki Loves Monuments 2025 in India-ত বিশেষ উল্লেখ (Special Mention) লাভ (https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments_2025_in_India/Winners) === Wikipedia Asian Month 2024 Golden Barnstar === <div style="border: 5px solid #FFD700; background-color: #FAFAD2; margin: 0 auto; padding: 30px; width: 60%; box-shadow: 0 0 15px rgba(0, 0, 0, 0.2); font-family: 'Segoe UI', Tahoma, Geneva, Verdana, sans-serif; border-radius: 25px; display: flex; flex-direction: column; height: auto;"> <!-- Title Section: Golden Award and Wikipedia Asian Month (placed at top) --> <div style="font-size: 150%; font-weight: bold; text-shadow: 1px 1px 10px rgba(0, 0, 0, 0.4); margin-bottom: 1px; text-align: center;"> Golden Award <br>Wikipedia Asian Month 2024 </div> <!-- Image and Message Section: Image on the right, Message on the left --> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; gap: 10px;"> <!-- Reduced the gap between image and text --> <!-- Congratulations Message (on the left side of the box) --> <div style="font-size: 120%; color: #333333; text-align: left; line-height: 1.6; max-width: 60%;"> <p>Dear {{ROOTPAGENAME}},</p> <p>Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month! We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate in Asian Month each year, helping to promote and share knowledge about Asia. Sincerely, Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Image Section (on the right side) --> <div style="max-width: 180px;"> [[File:2024 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|2024 Wikipedia Asian Month Special Barnstar|180px]] </div> </div> </div> === Wikipedia Asian Month 2025 Barnstar === <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|500px]] ==মই অংশগ্ৰহণ কৰা এডিটাথনসমূহ== [[ৱিকিপিডিয়া: ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪]] [[ৱিকিপিডিয়া:ইণ্ডিক ৰাইটিং চিষ্টেম কেম্পেইন, ২০২৫|ইণ্ডিক ৰাইটিং চিষ্টেম কেম্পেইন, ২০২৫]] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> ''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকি লাভছ্ ফ'ক্‌ল'ৰ ২০২৫, অসম|ৱিকি লাভছ্ ফ'ক্‌ল'ৰ ২০২৫, অসম]] Wiki Loves Monuments 2025 in India, 1 – 30 SEPTEMBER 2025 (https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments_2025_in_India/Winners) [[ৱিকিপিডিয়া: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা ২০২৫|অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা ২০২৫]] [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]] [[ৱিকিপিডিয়া: কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] [[ৱিকিপিডিয়া:হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ|হেৰিটেজ এক্ৰছ বৰ্ডাৰছ]] [[Event:চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬|চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পাদনা মেলা ২০২৬]] cvel4wsioa7dqbiotw6utbv3ecw5zdk 0 109496 648173 571313 2026-10-27T15:01:16Z Kontributor 2K 49567 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Kiirap Pisungsung Jaladri.jpg]] → [[File:Kirab Pisungsung Jaladri.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · typo ikiiiii 648173 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=দেৱী|name=দেৱী শ্ৰী ꦢꦺꦮꦶꦱꦿꦶ ᬤᬾᬯᬶᬲ᭄ᬭᬶ |image=Dewi Sri Lakshmi Ancient Java in Sonobudoyo.jpg|alt=|caption=নৱম শতিকাৰ মধ্য জাভানীজ ব্ৰঞ্জৰ শিল্পত দেৱী শ্ৰীৰ চিত্ৰণ, সোণোবুডোয়ো সংগ্ৰহালয়ৰ সংগ্ৰহ|god_of=ধানৰ দেৱী|abode=শস্যৰ পথাৰ|symbol=[[ধান]]|affiliation=ফচপ, ইনাৰী, চেৰেছ|region=জাভা, বালী, লম্বক, চুলাৱেছি}} '''দেৱী শ্ৰী''' বা '''শ্ৰীদেৱী''' ( জাভানী : ꦢꦺꦮꦶꦱꦿꦶ, বালি : ᬤᬾᬯᬶᬲ᭄ᬭᬶ, সুন্দানী : ᮑᮄ ᮕᮧᮠᮎᮤ ᮞᮀᮠᮡᮀ ᮃᮞᮢᮤ) হৈছে জাভা, সুন্দানী আৰু বালিৰ [[চাউল|ধান]] আৰু উৰ্বৰতাৰ এগৰাকী [[হিন্দু]] দেৱী। বৰ্তমানো [[ইণ্ডোনেছিয়া|ইণ্ডোনেছিয়াৰ]] জাভা, বালি আৰু লম্বক দ্বীপত বহুলভাৱে এই দেৱীৰ পূজা কৰা হয়। <ref name="Kompas.id-Sri">{{Cite web|last=Agus Dermawan T|date=2021-09-25|title=Menjumpai Dewi Sri pada Hari Tani|url=https://www.kompas.id/baca/opini/2021/09/26/menjumpai-dewi-sri-pada-hari-tani|accessdate=2023-02-14|work=kompas.id|language=id}}</ref> [[বিষ্ণু|বিষ্ণুৰ]] ''শক্তি'' (পত্নী) হিন্দু দেৱী [[লক্ষ্মী|লক্ষ্মীৰ]] সৈতে তেওঁক প্ৰায়ে জড়িত বা সমান বুলি কোৱা হয়। <ref name="NG-Sri">{{Cite web|title=Dewi Sri, Sosok Perempuan Sebagai Penjaga Kemakmuran Alam Semesta|first=Fikri|last=Muhammad|url=https://nationalgeographic.grid.id/read/132848515/dewi-sri-sosok-perempuan-sebagai-penjaga-kemakmuran-alam-semesta|date=24 August 2021|accessdate=2023-02-16|work=National Geographic Indonesia|language=id}}</ref> == ইতিহাস আৰু উৎপত্তি == ধানৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীক পূজা কৰাৰ নিয়ম এছিয়াত ধান খেতিৰ প্ৰাগঐতিহাসিক কালত ঘৰুৱাভাৱে খেতি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰা, ইয়াৰ বিকাশ আৰু প্ৰসাৰৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছে। সম্ভৱতঃ অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক বা অষ্ট্ৰ'নেছিয়ান জনপ্ৰৱজনে এই শস্যবিধ এচিয়ালৈ লৈ আনিছিল। তেওঁলোকে প্ৰব্ৰজন কৰি এচিয়াৰ কোনো কোনো দ্বীপপুঞ্জত বসতি স্থাপন কৰিছিল। ইণ্ডোনেছিয়ান জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত আৰু চুবুৰীয়া দেশসমূহ যেনে থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াতো একেধৰণৰ অলপ বেলেগ বৈশিষ্ট্যৰ ধানৰ আত্মা আৰু ধানৰ দেৱতাৰ পৌৰাণিক কাহিনী ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত হৈ আছে। [[চিত্ৰ:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Beeld_van_Dewi_Sri_de_rijstgodin_TMnr_60016918.jpg|left|thumb|246x246px|দেৱী শ্ৰীৰ প্ৰাচীন মূৰ্তি]] "শ্ৰী" নামটো [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] ( {{Linktext|श्री}} ) ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে যাৰ অৰ্থ হৈছে ধন, সমৃদ্ধি, স্বাস্থ্য, সৌন্দৰ্য্য, সৌভাগ্য আৰু লগতে হিন্দু দেৱী [[লক্ষ্মী|লক্ষ্মীৰো]] আন এটা নাম। <ref>{{Cite web|title=Sanskrit - Dictionary|url=https://www.learnsanskrit.cc/translate?search=Shri&dir=au|accessdate=2023-02-14|work=www.learnsanskrit.cc}}</ref> সেয়েহে প্ৰাচীন জাভাৰ ''চিপলিন'' (ভাস্কৰ্যকাৰ বা মূৰ্তি নিৰ্মাতা)ত প্ৰায়ে দেৱী শ্ৰীক ধানৰ দেৱী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। প্ৰাচীন জাভাত ''চিপলিনত'' বিষ্ণুৰ শক্তি হিচাপে শ্ৰী দেৱীৰ এক বেলেগ ধাৰণা আছে। প্ৰাগঐতিহাসিক যুগৰ পৰাই পূজা হৈ অহা ধানৰ দেৱী হিচাপে দেৱী শ্ৰীৰ চিত্ৰণ অবিচ্ছেদ্য। গতিকে দেৱী শ্ৰীৰ এটা সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আছে, সেয়া হ’ল দেৱীৰ বাওঁহাতখনে [[চাউল|ধানৰ]] থোক এটা ধৰি থাকে। ইণ্ডোনেছিয়াৰ সমাজত ধানৰ দেৱীৰ পূজা উৰ্বৰতা পূজা আৰু কৃষিক্ষেত্ৰত ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকাৰ সৈতে অতি ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। <ref name="Nastiti">{{Cite journal|date=2020-06-26|first1=Titi Surti|last=Nastiti|title=Dewi Sri Dalam Kepercayaan Masyarakat Indonesia|journal=Jurnal Tumotowa, Kementerian Pendidikan Dan Kebudayaan Republik Indonesia|url=https://jurnaltumotowa.kemdikbud.go.id/index.php/tumotowa/article/view/48|language=id|access-date=2024-11-27|archivedate=2023-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230402030951/https://jurnaltumotowa.kemdikbud.go.id/index.php/tumotowa/article/view/48|deadurl=yes}}</ref> পুছাট পেনেলিটিয়ান আৰ্কিঅ’লজি নেচনেলৰ গৱেষক টিটি সুৰতি নাষ্টিটিয়ে অৱশ্যে কৈছে যে ধানৰ দেৱীৰ উৎপত্তি পুৰণি যুগতে হৈছিল। দ্বীপপুঞ্জত হিন্দু-বৌদ্ধ প্ৰভাৱৰ পূৰ্বৰ প্ৰাগঐতিহাসিক যুগৰ পৰাই তেওঁৰ পূজা কৰা হৈছিল। "দেৱী শ্ৰী" নামেৰে চিনাক্ত কৰা শিল আৰু ব্ৰঞ্জৰ পৰা নিৰ্মিত কেইবাটাও মূৰ্তি ইণ্ডোনেছিয়াত পোৱা গৈছিল, ইয়াতোকৈ অধিক নিৰ্দিষ্টভাৱে ক'বলৈ গ'লে প্ৰাচীন জাভাৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা মূৰ্তিলৈয়ো আঙুলিয়াই দিব পাৰি। প্ৰতিমূৰ্তিৰ ''মুদ্ৰা'' (হাতৰ অৱস্থান) আৰু ''লক্ষণা'' (বৈশিষ্ট্য) পৰীক্ষা কৰিলে ইণ্ডোনেছিয়াৰ দেৱী শ্ৰী আইকনগ্ৰাফী ভাৰতত পোৱা দেৱী শ্ৰীলক্ষ্মীৰ ''মূৰ্তিতকৈ'' পৃথক। ভাৰতত লক্ষ্মীৰ চিত্ৰণত প্ৰায়ে তেওঁৰ হাতেৰে [[পদুম|পদ্ম]] (ৰঙা পদ্ম) বা ৰঙা পদুম ফুল ধৰি থকা দেখা যায়। ইণ্ডোনেছিয়াত দেৱী শ্ৰীৰ চিত্ৰণ সদায় ধানৰ দেৱী হিচাপেই সম্পৰ্কিত হৈ আহিছে। ধানৰ দেৱী বা উৰ্বৰতাৰ দেৱীক পূজা কৰাৰ প্ৰথা ইতিমধ্যে এই দ্বীপপুঞ্জত হিন্দু-বৌদ্ধ প্ৰভাৱৰ আগৰেপৰা আছিল। <ref name="Nastiti"/> ডেনিছ লম্বাৰ্ডে তেওঁৰ ''লে কেৰেফ’ৰ জাভানেইছ গ্ৰন্থত লিখিছে। '' ''এছাই ডি হিষ্ট’ৰী গ্ল’বেলৰ'' মতে দেৱী শ্ৰীৰ পৌৰাণিক চৰিত্ৰৰ উৎপত্তি ভাৰতৰ পৰাই হৈছিল। <ref name="Kompas,com-1"/> [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] ধৰ্মত শ্ৰী দেৱীক [[বিষ্ণু|বিষ্ণুৰ]] শক্তি বা পত্নী [[লক্ষ্মী]] বুলি জনা যায়। কিন্তু ইণ্ডোনেছিয়াৰ দ্বীপপুঞ্জত দেৱী শ্ৰীৰ সৈতে জড়িত ধানৰ দেৱীৰ পূজা ভাৰতীয় প্ৰভাৱৰ সন্মুখীন নোহোৱা অঞ্চলতো ব্যাপকভাৱে বিয়পি পৰিছে। == আঞ্চলিক ৰূপসমূহ == [[চিত্ৰ:Dewi_Sri_Java_Bronze.jpg|right|thumb|কেন্দ্ৰীয় জাৱন কলাত দেৱী শ্ৰীৰ চিত্ৰণ]] জাভানীজ আৰু সুন্দানীজ জনসাধাৰণৰ মাজত দেৱী শ্ৰীৰ পৌৰাণিক কাহিনী জাভাৰ স্থানীয়, যি প্ৰথম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰে পৰাই উক্ত দ্বীপপুঞ্জ সমূহৰ হিন্দু ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। তেওঁক [[দেৱী|হিন্দু দেৱী]] [[লক্ষ্মী|শ্ৰী লক্ষ্মীৰ]] সৈতে তুলনা কৰা হয়, আৰু প্ৰায়ে তেওঁক অৱতাৰ বা তেওঁৰ এটা প্ৰকাশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। দেৱী, ধন-সম্পদ আৰু সমৃদ্ধিৰ সৈতেও জড়িত।<ref name="NG-Sri"/> জাভাত, দেৱী শ্ৰীৰ কিংবদন্তিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা আটাইতকৈ পুৰণি জাভানীজ পাণ্ডুলিপিটো হ 'ল ''তান্তু পাংগেলাৰণ''। ''তান্তু পাংগেলাৰণ'' হৈছে মধ্যযুগীয় জাভানীজ ভাষাৰ এটা জাভানী সাহিত্যিক ৰচনা, এয়া প্ৰাচীন জাভানী আৰু আধুনিক জাভানীৰ মাজত এক পৰিৱৰ্তনশীল ভাষাৰ সমল। আনুমানিক মাজাপাহিত যুগত প্ৰায় ১৫ শতিকাত এই সাহিত্য লিখা হৈছিল।<ref name="Kompas,com-1"/> পশ্চিম জাভাত দেৱী শ্ৰীক ঞি পোহচি সংঘয়াং আশ্ৰী নামেৰে জনা যায়। ঞি পোহচিৰ কিংবদন্তিৰ কথা উল্লেখ কৰা সুন্দানিজ পাণ্ডুলিপিসমূহ হ 'ল ''ৱাৱাকান পোহচি'', ''কেৰিঅ' ছ ছাৱাৰ্গালোকা'', ''ৱাৱকান সংঘয়াং শ্ৰী'', ''ৱাৱাকান পুহাচি ডাণ্ডয়াং'', ''ৱাৱাকান দেৱী শ্ৰী'' আৰু ''ৱাৱাকান চুলঞ্জনা''।<ref name="Kompas,com-1">{{Cite web|last=Auliani|first=Palupi Annisa|date=2021-08-04|title=Legenda Dewi Sri: Simbol Kesuburan, Kehidupan, sekaligus Penderitaan|url=https://travel.kompas.com/read/2021/08/04/184222327/legenda-dewi-sri-simbol-kesuburan-kehidupan-sekaligus-penderitaan|accessdate=2023-02-13|work=KOMPAS.com|language=id}}</ref> ইফালে মধ্য জাভাত, দেৱী শ্ৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিংবদন্তীসমূহৰ ভিতৰত এটা হৈছে ''শ্ৰী সেডানা''। মাদুৰা দ্বীপত দেৱী শ্ৰীৰ মূৰ্তিটো ৰত্ন ডুমিলাহ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। বালিত দেৱী শ্ৰীক শ্ৰী সাধনা, ৰামবুত সাধনা, দেৱী দানু বা দেৱা আয়ু মাণিক গলীহ বুলিও জনা যায়। উত্তৰ সুমাত্ৰা, দাৰু দায়াং কাহিনীত দেৱী শ্ৰীৰ পৌৰাণিক চিত্ৰণ দেখা যায়।<ref name="Kompas,com-1"/> দক্ষিণ ছুলাৱেচিৰ বুগিনিজৰ প্ৰাচীন পাণ্ডুলিপি ''সুৰেক গালিগো'' লিখা ছেঙ্গ চেৰিৰ বিষয়ে এটা কিংবদন্তি আছে।<ref>{{Cite web|last=bpnbsulsel|date=2018-06-19|title=Sangiang Serri|url=http://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bpnbsulsel/sangiang-serri/|accessdate=2023-02-14|work=Balai Pelestarian Nilai Budaya Sulawesi Selatan|language=id}}</ref> চাংইয়াং ছেৰি কাহিনীৰ মূল বিষয়বস্তু প্ৰকৃততে জাভাত দেৱী শ্ৰীৰ কাহিনীৰ সৈতে প্ৰায় একে। এণ্ডেৰ, ববী আৰু নোম্বীৰ কাহিনীত দেৱী শ্ৰীৰ কাহিনী অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। দেৱী শ্ৰীক ইনে পাৰে বা ইনে ম্বু বুলিও জনা যায়। ইয়াৰোপৰি আন এটা কাহিনী আছে য'ত লেটৱিৰ নামৰ এজন যুৱকৰ কাহিনীৰ জৰিয়তে মালুকু কেই দ্বীপত থকা দেৱী শ্ৰীৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনীৰ অস্তিত্বৰ আঁৰত জাভানীজ আৰু বালিজ প্ৰভাৱ আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, কিয়নো ধান আৰু চাউল কেই লোকসকলৰ মুখ্য খাদ্য নহয়।<ref name="Kompas,com-1"/> == বৈশিষ্ট্য আৰু কিংবদন্তি == [[চিত্ৰ:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_IJzeren_gesp_met_slangversiering_TMnr_1772-2304a.jpg|right|thumb|জাভানীজ বেল্টৰ বাকলৰ সৈতে সাপৰ সাজ-সজ্জা যাক টিমাং উলাৰ-উলৰ বুলি কোৱা হয়। সাপবোৰ উৰ্বৰতাৰ দেৱী নিই পোহচি বা দেৱী শ্ৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ 'ব পাৰে। ]] দেৱী শ্ৰীৰ ধান বা চাউলৰ ওপৰত আধিপত্য আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যিটো ইণ্ডোনেছিয়ানসকলৰ মুখ্য খাদ্য, সেয়েহে [[জীৱন]] আৰু সম্পদ বা সমৃদ্ধি বিশেষকৈ জাভাৰ ৰাজ্যসমূহৰ সম্পদ যেনে সুন্দা, মাজাপাহিত আৰু মাতৰামৰ বাবে চাউলৰ গুৰুত্ব অধিক আৰু ইয়াৰ বিপৰীতে আছে [[দৰিদ্ৰতা]], দুৰ্ভিক্ষ, ক্ষুধা, [[ৰোগ]] (কিছু পৰিমাণে)।<ref name="NG-Sri"/> তেওঁ প্ৰায়ে ধানৰ মাজত থকা সাপৰ (uler sawah) সৈতে জড়িত হৈ থাকে।<ref name="Tribun-1">{{Cite web|title=Cerita Rakyat Dewi Sri Dewi Kesuburan|date=25 September 2021|last=Jen|url=https://jateng.tribunnews.com/2021/09/25/cerita-rakyat-dewi-sri-dewi-kesuburan|accessdate=2023-02-16|work=Tribunjateng.com|language=id-ID}}</ref> === পৌৰাণিক কাহিনী === দেৱী শ্ৰী সম্পৰ্কীয় বেছিভাগ কাহিনী অঞ্চলটোৰ মুখ্য খাদ্য ধান গছৰ পৌৰাণিক উৎপত্তিৰ সৈতেও জড়িত। ইয়াৰ উদাহৰণ "ৱাৱাকান চুলঞ্জনা"ত পোৱা যায় <ref>{{Cite web|url=http://www.sunda.org/sundanese/myths.htm|title=Early Mythology - Dewi Sri|publisher=Sunda.org|accessdate=2012-08-26|archivedate=2012-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120905215151/http://www.sunda.org/sundanese/myths.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://my.opera.com/mrtaufik/blog/2008/03/01/mitos-nyi-pohaci-sanghyang-asri-dewi-sri|title=(Indonesian) Mitos Nyi Pohaci/Sanghyang Asri/Dewi Sri|publisher=My.opera.com|date=2008-03-01|accessdate=2012-08-26}}</ref> এসময়ত স্বৰ্গত থকাৰ সময়ত, বাতাৰা গুৰু (যি প্ৰাচীন জাভানীজ হিন্দু ধৰ্মত [[শিৱ]]ৰ সৈতে জড়িত আছিল) -সৰ্বোচ্চ দেৱতাই সকলো দেৱ-দেৱীক এক নতুন ৰাজপ্ৰসাদ নিৰ্মাণৰ বাবে তেওঁলোকৰ শক্তি অৰিহণা দিবলৈ আদেশ দিছিল। যিজনে এই আজ্ঞা অমান্য কৰে তেওঁক অলস বুলি গণ্য কৰা হ 'ব আৰু তেওঁ নিজৰ হাত আৰু ভৰি হেৰুৱাব। বাতাৰা গুৰুৰ আজ্ঞা শুনি, দেৱতাসকলৰ মাজৰ এজন, অন্তাবোগা (অনন্ত বোগা, এজন নাগ দেৱতা), অতি চিন্তিত হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ হাত বা ভৰি নাছিল আৰু তেওঁ কেনেকৈ সম্ভৱতঃ কামটো কৰিব পাৰিব সেই বিষয়ে নিশ্চিত নাছিল। অন্তাৰ আকৃতি এটা সৰ্পৰ দৰে আছিল আৰু তেওঁ কাম কৰিব পৰা নাছিল। তেওঁ বাতাৰা গুৰুৰ সৰু ভাতৃ বাতাৰ নাৰদৰ পৰা পৰামৰ্শ বিচাৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে, নাৰদো অন্তাৰ এই দুৰ্ভাগ্যৰ প্ৰতি বিভ্ৰান্ত হৈছিল। অন্তা বিচলিত হৈ পৰিছিল আৰু বৰকৈ কান্দিছিল। তেওঁ কান্দি থকাৰ সময়তে তিনিটোপাল চকুপানী মাটিত পৰিছিল। অলৌকিকভাৱে, মাটি স্পৰ্শ কৰাৰ পিছত চকুপানীৰ টোপালবোৰ গহনা বা মুকুতাৰ দৰে দেখাত তিনিটা সুন্দৰ উজ্জ্বল ডিম্বত পৰিণত হৈছিল। বাতাৰা নাৰদে তেওঁক এই "ডিম্ব" কেইটা বাতাৰ গুৰুলৈ আগবঢ়োৱাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, এই আশাতে যে উপহাৰটোৱে তেওঁক হয়টো সন্তুষ্ট কৰিব আৰু তেওঁ অন্তাৰ অক্ষমতাৰ কথা বিবেচনা কৰি এক ন্যায্য বিচাৰ দিব। মুখত তিনিটা কণী লৈ অন্তা বাতাৰা গুৰুৰ ৰাজপ্ৰসাদলৈ গ'ল। যোৱাৰ বাটত তেওঁৰ ওচৰলৈ এটা [[Eagle|ঈগল]] আহি তেওঁক এটা প্ৰশ্ন সুধিছিল। কিন্তু অন্তাই উত্তৰ দিব নোৱাৰিলে, কিয়নো তেওঁ ডিম্বকেইটা মুখেৰে ধৰি ৰাখিছিল। উত্তৰ দিবলৈ তেওঁ অনিচ্ছুক হোৱা বাবে চৰাইটোৱে অন্তাক অহংকাৰী বুলি ভাবিছিল আৰু ই খঙতে অন্তাক আক্ৰমণ কৰিবলৈ ধৰে। ফলস্বৰূপে, এটা কণী মাটিত পৰি ভাঙি যায়। অন্তাই তৎপৰ হৈ জোপোহাৰ ভিতৰত লুকুৱাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, কিন্তু চৰাইটোৱে তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। দ্বিতীয় বাৰৰ আক্ৰমণৰ ফলত অন্তাৰ ওচৰত মাত্ৰ এটা কণীহে গুৰুলৈ বুলি আগবঢ়োৱাৰ বাবে থাকিল। মাটিত পৰা কণী দুটাৰ পৰা যমজ [[গাহৰি]] কালাবুৱাট আৰু বুদুগ বসুৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RheSrkiK2zYC&q=Budug+basu&pg=PA225|title=Jawa Barat, koleksi lima lembaga|last=Edi Suhardi Ekajati|last2=Undang A. Darsa|last3=Oman Fathurahman|year=1999|publisher=Yayasan Obor Indonesia, Ecole française d'Extrême-Orient|isbn=9789794613313|access-date=29 March 2012}}</ref> অৱশেষত তেওঁ ৰাজপ্ৰসাদত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ চকচকীয়া কণীৰ দৰে চকুপানীৰ টোপালটো বাতাৰা গুৰুক প্ৰদান কৰে। এই প্ৰস্তাৱ অনুগ্ৰহপূৰ্বকভাৱে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, আৰু বাতাৰা গুৰুৱে তেওঁক কণীটো ফুটালৈকে ঘৰতে ৰাখিবলৈ কৈছিল। আচৰিতভাৱে, কণীটো এগৰাকী ধুনীয়া ছোৱালীলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল। তেওঁ ছোৱালীজনী বাতাৰা গুৰু আৰু তেওঁৰ পত্নীলৈ বুলি আগবঢ়াই দিছিল। ==চিত্ৰ বীথিকা== <gallery> File:Dewi sri vitarka mudra.JPG|বিতৰ্ক মুদ্ৰাৰ সৈতে ধানৰ দেৱী, দেৱী শ্ৰীৰ শিলৰ মূৰ্তি File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Pop van gevlochten lontarblad voorstellende de rijstgodin Dewi Sri TMnr 1100-20.jpg|পামপাতৰ বালিনী দেৱী শ্ৰী প্ৰতিমূৰ্তি File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Pop van lontarbladrepen voorstellende de godin Dewi Sri TMnr 261-11.jpg|দেৱী শ্ৰীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা লণ্টাৰ পাতৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি File:Indonesia 1952 10r o.jpg|১৯৫২ চনৰ ১০ ৰূপিয়া নোটত দেৱী শ্ৰী চিত্ৰ:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Houten_wajangpop_voorstellende_Subadra_TMnr_4283-49.jpg|সুন্দানীজ ৱায়াঙত দেৱী শ্ৰীৰ গোলেক কাঠৰ পুতলা। চিত্ৰ:DewiSri.jpg|বালিনীজ দেৱী শ্ৰী চিত্ৰ:Kirab Pisungsung Jaladri.jpg|চাউলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত দেৱী শ্ৰীৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ জাভাৰ পৰম্পৰাগত কিৰাব শোভাযাত্ৰা। চিত্ৰ:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Rijstsnijdende_vrouw_bij_offerhuisje_rijstgodin_Dewi_Sri_Karangtengah_TMnr_10011216.jpg|কৰংটেংগাহৰ ধানৰ পথাৰত দেৱী শ্ৰীৰ এটা সৰু মন্দিৰ। চিত্ৰ:Kebo-keboan_Alasmalang,_Banyuwangi._01.jpg|বানুৱাংগীত এনগিদাৰ বুমি অনুষ্ঠান। দৈৱী শ্ৰী এগৰাকী ধানৰ দেৱী হিচাপে পানী ম'হৰ পোছাক পিন্ধি দুজন লোকে টানি অনা ষ্ট্ৰেচাৰত উঠি আছে। চিত্ৰ:Malasari_panen_padi.JPG|সুন্দানিজ ছেৰেন টাউনৰ ধান চপোৱা অনুষ্ঠান। চিত্ৰ:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_De_tempel_Pura_Beji_bij_Sangsit_in_Noord-Bali_gewijd_aan_Dewi_Sri_godin_van_de_landbouw_TMnr_60018434.jpg|উত্তৰ বালি পুৰা বেজী সংগচিত, কৃষিৰ দেৱী দেৱী শ্ৰীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত।</gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} == টোকাসমূহ == [[শ্ৰেণী:চাউল]] [[শ্ৰেণী:লক্ষ্মী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়ান দেৱী]] nfen1szu1bai97ykn869ayf18adguj7 3 124057 648240 528444 2026-10-27T21:39:23Z Ontzak 16577 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Uregapedia]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Wyatt Ureba]]লৈ Ontzakয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Uregapedia|Uregapedia]]" to "[[Special:CentralAuth/Wyatt Ureba|Wyatt Ureba]]" 528444 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 02:30, 29 July 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> 5xj3kzzpwa84s9a5bqkii9bfj72kbd2 0 126748 648156 614478 2026-10-27T13:45:35Z Ananya Taye 28065 648156 wikitext text/x-wiki [[File:314a.jpg|thumb|right| এগৰাকী নিছি ছোৱালীৰ প্ৰতিকৃতি ]] '''পৰ্বতীয়া মিৰি {{lang_en| Hill Miri people}} ''' উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ এটা থলুৱা জনজাতি। <ref>{{cite book|last=Pandey|first=B. B.|title=The Hill Miri|year=1974|publisher=Director of Information and Public Relations, Govt. of Arunachal Pradesh | oclc = 4591820 | page = 1}}</ref> আপাৰ সুবনশিৰি, কামলে, আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা জিলাসমূহত বিয়পি আছে। তেওঁলোকে তিব্বত-বাৰ্মী ভাষা কয় যদিও তেওঁলোকৰ ভাষাৰ উৎপত্তিৰ বিষয়টো বিতৰ্কিত। এই জনগোষ্ঠীটো কৃষিপ্ৰধান আৰু তেওঁলোকে মূলতঃ ইচিন (ধান), টেমি (বজৰা), মুকু (তিয়হ), টেক (আদা), আৰু বহুতো সেউজীয়া শাক-পাচলিৰ খেতি কৰা দেখা যায়। জনজাতিটোৰ মাজত স্থানান্তৰিত খেতিৰ প্ৰধান আছিল যদিও সময়ৰ লগে লগে তেওঁলোকে ক্ৰমান্বয়ে পশ্চিমীয়া মিৰি সংস্কৃতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। তেওঁলোকে বিশেষভাৱে স্থানীয় চাউল ভিত্তিক ব্ৰু (opo) তৈয়াৰ কৰিবলৈ বজৰাৰ খেতি কৰে। এই ব্ৰু সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য আৰু অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয়। এই ব্ৰু উৎসৱ, বিয়া, পাৰ্টি আদি অনুষ্ঠানত বহুলভাৱে পৰিৱেশন কৰা হয়। ==ব্যুৎপত্তি== অসমৰ “ভৈয়ামৰ মিৰি” আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ “নিছি”ৰ মাজত পাৰ্থক্য বুজাবলৈ ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনে "হিল মিৰি" বা অসমীয়া ভাষাত পৰ্বতীয়া মিৰি শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Moseley2007">{{cite book|last=Moseley|first=Christopher|title=Encyclopedia of the world's endangered languages|url=https://books.google.com/books?id=dQt6XWloU10C&pg=PA298|accessdate=1 April 2012|year=2007|publisher=Routledge|isbn=978-0-7007-1197-0|page=298}}</ref> ==উৎসৱ== ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত বুৰি-বুট নামৰ এটা উৎসৱ অতি আড়ম্বৰ আৰু উল্লাসেৰে উদ্‌যাপন কৰা হয়। সামূহিকভাৱে পতা এই অনুষ্ঠানত পুৰোহিতসকলে (নিব) কৰা অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাথনা আৰু গীত, লগতে মিথুন, ছাগলী, কুকুৰা (প’ৰক), আৰু গাহৰি (এৰেক) আদি জীৱ-জন্তুৰ বলিদান দিয়া হয় আৰু উপস্থিতসকলক স্থানীয় পানীয় (অ’প’) পৰিৱেশন কৰা হয়। পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত লেনিন, শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশ আঁঠুলৈকে ঢাকি ৰখা কাপোৰ আৰু মূৰত বেতৰ টুপী (বোপাৰ/বোপা), তাৰ ওপৰত ভালুকৰ চামৰাৰ বেল্ট (কেতিয়াবা ওপৰত হৰ্ণবিল ঠোঁট) থাকে। পুৰুষে মেচেট (অৰক) আৰু কটাৰী (ৰভচিক) লৈ ফুৰে, যিবোৰ জন্তুৰ নোমেৰে মেৰিয়াই থোৱা বাঁহৰ আৱৰণত সোমাই থাকে। মহিলাৰ কাপোৰৰ ভিতৰত আছে ব্লাউজ আৰু কঁকালত ধুনীয়া বোৱা শিল্পকৰ্মৰে মেৰিয়াই থোৱা এটা দীঘল কাপোৰ। ==তথ্যৰ উৎস== [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] 5upvois824pi1l5gw5zy0fsan1yaha0 0 132787 648279 596340 2026-10-28T10:24:27Z Raj1920 52535 /* */ হৈ 648279 wikitext text/x-wiki '''মাইলী ৰে চাইৰাছ''' (জন্ম '''ডেষ্টিনি হোপ চাইৰাছ'''; ২৩ নৱেম্বৰ, ১৯৯২) এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন গায়িকা, গীতিকাৰ আৰু অভিনেত্ৰী। জনপ্ৰিয় সংগীতৰ এগৰাকী প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিত্ব হিচাপে চাইৰাছ তেওঁৰ বিকশিত শিল্পশৈলী আৰু ছবি পুনৰ উদ্ভাৱনৰ বাবে পৰিচিত। প্ৰাপ্তবয়স্ক হিচাপে সফল মনোৰঞ্জন কেৰিয়াৰ গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত শিশু অভিনেত্ৰী আছিল। ডিজনী চেনেলৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''হান্না মণ্টানা'' (২০০৬–২০১১)ত মাইলী ষ্টুৱেৰ্টৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি চাইৰাছে কিশোৰ-কিশোৰীৰ মূৰ্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত এটা লাভজনক ফ্ৰেঞ্চাইজি সৃষ্টি হয় আৰু বিলবোৰ্ড ২০০ত দুটা এক নম্বৰৰ চাউণ্ডট্ৰেক লাভ কৰে। চাইৰাছৰ একক সংগীত কেৰিয়াৰ আৰম্ভ হৈছিল তেওঁৰ আমেৰিকাৰ এক নম্বৰ পপ-ৰক এলবাম ''মিট মাইলী চাইৰাছ'' (২০০৭) আৰু ''ব্ৰেকআউট'' (২০০৮)ৰপৰা। তেওঁৰ ইপি ''দ্য টাইম অৱ আৱাৰ লাইভছ'' (২০০৯)ৰ একক গীত "পাৰ্টি ইন দ্য ইউএছএ" ৰেকৰ্ডিং ইণ্ডাষ্ট্ৰি এছ’চিয়েচন অৱ আমেৰিকা (RIAA)ৰদ্বাৰা ১৪ বাৰ প্লেটিনাম প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰে। তেখেতে ডান্স-পপ এলবাম ''কেন’ট বি টেমড'' (২০১০)ৰ জৰিয়তে অধিক পৰিপক্ব ভাবমূৰ্তি গঢ়ি তোলে আৰু পিছলৈ ''বেংগাৰ্জ'' (২০১৩)ৰ সৈতে ট্ৰেপ-পপ আৰু আৰ এণ্ড বি ধাৰালৈ আগবাঢ়ে, য’ত "উই কেন’ট ষ্টপ" আৰু তেওঁৰ প্ৰথম বিলবোৰ্ড হট ১০০ নম্বৰ-ৱান গীত "ৰেকিং বল" অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। পিছত তেওঁ ''মাইলী চাইৰাছ এণ্ড হাৰ ডেড পেটজ'' (২০১৫), ''ইয়ংগাৰ নাও'' (২০১৭) আৰু ''প্লাষ্টিক হাৰ্টছ'' (২০২০) আদি এলবামত চাইকেডেলিক, কাণ্ট্ৰি আৰু ৰক ধাৰা অন্বেষণ কৰে। কলম্বিয়া ৰেকৰ্ডছৰ সৈতে চুক্তিবদ্ধ হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ অষ্টম ষ্টুডিঅ’ এলবাম ''এণ্ডলেছ ছামাৰ ভেকেচন'' (২০২৩) আৰু ভিজুৱেল এলবাম ''ছামথিং বিউটিফুল'' (২০২৫) মুক্তি পায়। ইয়াৰ মুখ্য গীত "ফ্লাৱাৰ্ছ" তেওঁৰ দ্বিতীয়টো আমেৰিকাৰ এক নম্বৰ একক গীত হয় আৰু বছৰৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি দুটা গ্ৰেমী বঁটা লাভ কৰে। অভিনেত্ৰী হিচাপে চাইৰাছে ''বোল্ট'' (২০০৮), ''হান্না মণ্টানা: দ্য মুভি'' (২০০৯), ''দ্য লাষ্ট ছং'' (২০১০), ''এল অ’ এল'' (২০১২) আৰু ''ছ’ আণ্ডাৰকাভাৰ'' (২০১৩) আদি ছবিত অভিনয় কৰিছে। টেলিভিছনত তেওঁ তথ্যচিত্ৰ ''মাইলী: দ্য মুভমেণ্ট'' (২০১৩)ত উপস্থিত হৈছিল, মিনিচিৰিজ ''ক্ৰাইছিছ ইন ছিক্স ছিনছ'' (২০১৭)ত অভিনয় কৰিছিল, আৰু ''দ্য ভইচ''ৰ দুটা ছিজনত প্ৰশিক্ষক হিচাপে কাম কৰিছিল (২০১৬–২০১৭)। লগতে ''ব্লেক মিৰ’ৰ'' (২০১৯)ৰ "ৰেচেল, জেক আৰু এছলী টু" খণ্ডতো অভিনয় কৰিছিল আৰু ছুটীৰ বিশেষ অনুষ্ঠান ''মাইলীৰ নৱবৰ্ষৰ পাৰ্টি'' (২০২১–২০২২) আয়োজন কৰিছিল। চাইৰাছে বিভিন্ন প্ৰশংসা লাভ কৰিছে, য’ত তিনিটা গ্ৰেমী বঁটা, এটা ব্ৰিট বঁটা, পাঁচটা বিলবোৰ্ড মিউজিক বঁটা, তিনিটা এমটিভি ভিডিঅ’ মিউজিক বঁটা আৰু আঠটা গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ডিজনী লিজেণ্ড হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে আৰু বিলবোৰ্ডে একবিংশ শতিকাৰ শ্ৰেষ্ঠ পপ তাৰকাৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। চাইৰাছ RIAAৰদ্বাৰা অষ্টম সৰ্বাধিক প্ৰমাণিত মহিলা ডিজিটেল একক শিল্পী। তেওঁ ''টাইম ১০০'' (২০০৮, ২০১৪) আৰু ''ফৰ্বছ চেলিব্ৰিটি ১০০'' (২০১০, ২০১৫) তালিকাতো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। ২০১৪ চনত তেওঁ হেপি হিপ্পী ফাউণ্ডেশ্যন প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যিয়ে এলজিবিটিকিউ সম্প্ৰদায় আৰু যুৱ গৃহহীনতাৰ সহায়ৰ বাবে কাম কৰে। ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি== ডেষ্টিনি হোপ চাইৰাছৰ জন্ম ১৯৯২ চনৰ ২৩ নৱেম্বৰত টেনেচিৰ ফ্ৰেংকলিনত হৈছিল,<ref name=childhood>{{cite web|title=Miley Cyrus Biography |url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/miley-cyrus.html |publisher=The Biography Channel |access-date=April 7, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512170758/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/miley-cyrus.html |archive-date=May 12, 2015 |url-status=dead }}</ref> লেটিচিয়া "টিছ" জিন চাইৰাছ (জন্ম ফিনলে) আৰু দেশীয় গায়ক বিলি ৰে চাইৰাছৰ ঘৰত।<ref name=childhood /> জন্মতে তেওঁৰ সুপ্ৰাভেণ্ট্ৰিকুলাৰ টেকিকাৰ্ডিয়া আছিল, যিটো অৱস্থাত জিৰণি লোৱাৰ সময়ত হৃদস্পন্দন অস্বাভাৱিকভাৱে বেগেৰে চলে।<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/1606651/miley-cyrus-opens-up-about-heart-condition/ |title=Miley Cyrus Opens Up About Heart Condition |website=mtv.com |publisher=MTV |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304192429/http://www.mtv.com/news/1606651/miley-cyrus-opens-up-about-heart-condition/ |archive-date=March 4, 2017 |access-date=March 4, 2017 |archivedate=March 4, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170304192429/http://www.mtv.com/news/1606651/miley-cyrus-opens-up-about-heart-condition/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ জন্মৰ নাম ডেষ্টিনি হোপে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ বিশ্বাস প্ৰকাশ কৰিছিল যে তেওঁ ডাঙৰ কাম সম্পন্ন কৰিব। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক "স্মাইলী" বুলি ডাকনাম দিছিল, যিটো পিছলৈ চুটি কৰি "মাইলী" কৰা হয়, কাৰণ তেওঁ কেঁচুৱা অৱস্থাত প্ৰায়ে হাঁহিছিল।<ref name="signonsandiego">{{cite web|last=Hiltbrand|first=David|url=http://www.utsandiego.com/uniontrib/20060520/news_1c20hannah.html|title=Miley Cyrus braced for Disney stardom|work=The San Diego Union-Tribune|publisher=Platinum Equity|date=May 20, 2006|access-date=May 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305075515/http://www.sandiegouniontribune.com/uniontrib/20060520/news_1c20hannah.html|archive-date=March 5, 2016}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ আইনগতভাৱে নিজৰ নাম সলনি কৰি মাইলী ৰে চাইৰাছ কৰে; তেওঁৰ মধ্যম নামটোৱে তেওঁৰ দাদা ৰ'নাল্ড ৰে চাইৰাছৰ সন্মান জনাইছে, যি কেণ্টাকিৰ ডেম'ক্ৰেটিক ৰাজনীতিবিদ আছিল।<ref name=":5">{{cite news|last=France | first=Lisa Respers |url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/08/25/billy.ray.cyrus/|title='Eraserhead' director inspired Billy Ray Cyrus|work=CNN|date=August 25, 2009|access-date=July 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304194018/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/08/25/billy.ray.cyrus/|archive-date=March 4, 2017}}</ref> চাইৰাছৰ গডমাদাৰ হৈছে গায়িকা-গীতিকাৰ ডলী পাৰ্টন।<ref>{{cite web|url=https://music.yahoo.com/blogs/our-country/dolly-parton-surprising-family-role-just-may-not-205451471.html|title=Dolly Parton Has A Surprising Family Role–That You Just May Not Know About!|last=Geller|first=Wendy|date=January 18, 2013|publisher=Yahoo! Music|access-date=April 7, 2014|archive-date=September 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907040539/https://music.yahoo.com/blogs/our-country/dolly-parton-surprising-family-role-just-may-not-205451471.html|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ পিতৃৰ ৰেকৰ্ড কোম্পানীৰ পৰামৰ্শৰ বিপৰীতে,<ref name="abcnews"/> চাইৰাছৰ জন্মৰ এবছৰৰ পাছত ১৯৯৩ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে গোপনে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name=GQBilly>{{cite web| url = https://www.gq.com/entertainment/celebrities/201103/billy-ray-cyrus-mr-hannah-montana-miley?currentPage=4| last = Heath| first = Chris| title = Mr. Hannah Montana's Achy Broken Heart| date = March 2011| work = GQ| access-date = September 10, 2017| archive-date = October 6, 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20141006175652/http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201103/billy-ray-cyrus-mr-hannah-montana-miley?currentPage=4| url-status = live| archivedate = October 6, 2014| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141006175652/http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201103/billy-ray-cyrus-mr-hannah-montana-miley?currentPage=4| deadurl = yes}}</ref> তেওঁলোকৰ আৰু দুটা সন্তান আছে, পুত্ৰ ব্ৰেইছন আৰু কন্যা নোহ।<ref>{{cite news|title=Miley Cyrus' Brother Hospitalized With Serious Bleeding|url=https://hollywoodreporter.com/news/miley-cyrus-billy-ray-cyrus-braison-bloody-349473|work=The Hollywood Reporter|access-date=April 7, 2014|date=July 15, 2012|archive-date=June 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140608220052/http://www.hollywoodreporter.com/news/miley-cyrus-billy-ray-cyrus-braison-bloody-349473|url-status=live}}</ref> পূৰ্বৰ সম্পৰ্কৰপৰা তেওঁৰ মাতৃৰ আন দুটা সন্তান ব্ৰেণ্ডী আৰু ট্ৰেচ।<ref name="adopt">{{cite web |url=https://people.com/archive/cover-story-my-girl-billy-ray-and-miley-cyrus-vol-68-no-1/ |last=Tan |first=Michelle |title=My Girl |date=July 2, 2007 |access-date=March 7, 2019 |work=People |archive-date=December 19, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219104405/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20061306,00.html |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃৰ প্ৰথম সন্তান ক্ৰিষ্টোফাৰ ক'ডিৰ জন্ম হৈছিল ১৯৯২ চনৰ এপ্ৰিলত আৰু তেওঁ দক্ষিণ কেৰ'লিনাত মাতৃ ক্ৰিষ্টিন লাকিৰ সৈতে পৃথকে ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name=GQBilly/><ref name="abcnews">{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Primetime/story?id=132388&page=1|title=Once a Country Superstar, He Got Out of the Spotlight for Fatherhood|access-date=August 14, 2008|date=March 13, 2004|publisher=ABC News|work=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015215128/http://abcnews.go.com/Primetime/story?id=132388|archive-date=October 15, 2013}}</ref> চাইৰাছৰ মাতৃৰফালৰ সকলো ভাই-ভনী মনোৰঞ্জন জগতত জড়িত। ট্ৰেচ ইলেক্ট্ৰনিক পপ বেণ্ড মেট্ৰ' ষ্টেচনৰ কণ্ঠশিল্পী আৰু গীটাৰবাদক আছিল।<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/268332/metro-station-ready-to-roll-with-miley|title=Metro Station Ready To Roll With Miley|magazine=Billboard|date=June 19, 2009|access-date=August 4, 2009|last=Graff|first=Gary|location=Detroit, Michigan|archive-date=April 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423122753/http://www.billboard.com/articles/news/268332/metro-station-ready-to-roll-with-miley|url-status=live}}</ref> নোহ এগৰাকী অভিনেত্ৰী আৰু গায়িকা; ব্ৰেইছনো মডেলিং, গায়ন আৰু গীতলেখনত জড়িত।<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/articles/news/8473442/noah-cyrus-good-cry-ep-release-date |title=Noah Cyrus Announces 'Good Cry' EP Release Date |magazine=Billboard |access-date=January 12, 2019 |archive-date=September 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180905113246/https://www.billboard.com/articles/news/8473442/noah-cyrus-good-cry-ep-release-date |url-status=live }}</ref> ব্ৰেণ্ডী পূৰ্বতে ইণ্ডি ৰক বেণ্ড Frank + Derol ৰ সংগীতজ্ঞ আছিল আৰু এজন পেছাদাৰী ডিজে।<ref>{{cite web|last=Fisher|first=Luchina|title=5 Things About Miley Cyrus' Sister Brandi|url=https://abcnews.go.com/blogs/entertainment/2013/11/5-things-about-miley-cyrus-sister-brandi/|work=ABC News|access-date=April 7, 2014|date=November 25, 2013|archive-date=April 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411182952/http://abcnews.go.com/blogs/entertainment/2013/11/5-things-about-miley-cyrus-sister-brandi/|url-status=live}}</ref> নেচভিলৰ বাহিৰত ৫০০ একৰ মাটিত চাইৰাছ পৰিয়ালৰ ফাৰ্মহাউচ অৱস্থিত।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Cyrus|first=Miley|date=September 2017|title=Chillin' at Miley's House|journal=Cosmopolitan|volume=263| issue = 3|page=140}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Sister project links |wikt=no |commons=Miley Cyrus |commonscat=yes |b=no |n=no |q=Miley Cyrus |s=no |v=no |d=Q4235 |m=no|mw=no|species=no}} * {{AllMusic}} * {{IMDb name}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান অভিনয় শিল্পী]] 19axzuc5ck80h67c8wco8bwfgojkc3w 0 132885 648161 630185 2026-10-27T14:00:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648161 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = জোনিনা লিঅ’চডটিৰ | image = Jónína Leósdóttir 2011.jpg | caption = ২০১১ চনত লিঅ’চডটিৰ | birth_date = {{Birth date and age|1954|05|16|df=y}} | birth_name = | birth_place = [[আইচলেণ্ড]] | death_date = | death_place = | occupation = ঔপন্যাসিক, নাট্যকাৰ, সাংবাদিক | spouse = জোহানা চিগুৰ্ডাৰ্ডটিৰ | parents = | children = | known_for = }} '''জোনিনা লিঅ’চডটিৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Jónína Leósdóttir; জন্ম ১৬ মে', ১৯৫৪) এগৰাকী আইচলেণ্ডিক ঔপন্যাসিক, নাট্যকাৰ আৰু প্ৰাক্তন সাংবাদিক। তেওঁ [[আইচলেণ্ড]]ৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী জোহানা চিগুৰ্ডাৰ্ডটিৰৰ (২০০৯–২০১৩) পত্নী।<ref>{{Citation |url=http://eng.forsaetisraduneyti.is/minister/cv |title=CV: Prime Minister of Iceland Jóhanna Sigurðardóttir |publisher=Prime Minister's Office |accessdate=August 28, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018051454/http://eng.forsaetisraduneyti.is/minister/cv |archivedate=October 18, 2017}}</ref> তেওঁ এক ডজন নাটক, এঘাৰখন উপন্যাস, দুখন জীৱনী আৰু এখন প্ৰবন্ধ সংগ্ৰহৰ লেখিকা। তেওঁৰ কিতাপসমূহ কেইবাটাও ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| url=http://joninaleosdottir.com/books/| title=Books| publisher=Jónína Leósdótti| accessdate=December 27, 2018| archivedate=November 22, 2019| archiveurl=https://web.archive.org/web/20191122230159/https://joninaleosdottir.com/books/| deadurl=yes}}</ref> তেওঁ আইচলেণ্ডৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী জোহানা চিগুৰ্ডাৰ্ডটিৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছে, যি আধুনিক ইতিহাসৰ প্ৰথমগৰাকী মুকলি সমকামী চৰকাৰ মুৰব্বী আছিল।<ref>{{cite web |last1=Brandsma |first1=Elliott |title=We Are All the Same |url=https://grapevine.is/icelandic-culture/literature-and-poetry/2014/09/10/we-are-all-the-same/ |website=The Reykjavík Grapevine |date=10 September 2014 |access-date=15 September 2021}}</ref> ২০১০ চনত আইচলেণ্ডত সমলিংগ বিবাহ বৈধ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। জোনিনা আৰু জোহানাৰ প্ৰথম দেখা হৈছিল ১৯৮৩ চনত।<ref name=Pais>{{cite news| url= https://elpais.com/sociedad/2014/04/11/actualidad/1397228247_965193.html| title= La esposa de la presidenta|language=es| last=Voces| first=Carmen| work=El País| date=April 13, 2014|accessdate=December 27, 2018}}</ref> জোনিনাই ১৯৯২ চনত ৰোচা ইংগোলফচডটিৰৰ জীৱনী প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ উপন্যাস ''সুন্দুৰ অগ চামন'' ১৯৯৩ চনত প্ৰকাশ পায়। এই কিতাপখন পিতৃ-মাতৃৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হোৱা এটি শিশুক কেন্দ্ৰ কৰি লিখা হৈছে। তেওঁ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰীগৰাকীৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়েও এখন কিতাপ লিখিছে। তেওঁ আইচলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ইংৰাজী আৰু সাহিত্যত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে আৰু এছেক্স বিশ্ববিদ্যালয়ত কাম কৰিছে। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://www.joninaleosdottir.com জোনিনা লিঅ’চডটিৰৰ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260312081824/https://joninaleosdottir.com/ |date=2026-03-12 }} * [https://www.telegraph.co.uk/women/womens-politics/10756847/Icelands-Jonina-Leosdottir-I-was-the-worlds-first-lesbian-First-Lady.html দ্য টেলিগ্ৰাফত জোনিনা লিঅ’চডটিৰৰ সাক্ষাৎকাৰ] [[শ্ৰেণী:আইচলেণ্ড]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] rv05heucody47bg74ws0mysidqdrvth 0 133825 648137 626980 2026-10-27T13:17:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648137 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ছামাৰা ৱিভিং | image = Samara Weaving mirror - shot by Jordan Dorso.png | caption = ২০২৪ চনত ৱিভিং | birth_date = {{birth date and age|1992|02|23|df=yes}} | birth_place = এডেল্ট, দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়া, [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | occupation = {{flatlist| * অভিনেত্ৰী * মডেল }} | years_active = ২০০৪–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|জিম্মী ৱাৰ্ডেন|2019}}<ref name="ONeill"/> | relatives = {{plainlist| * হুগো ৱিভিং (খুৰাক) * হেৰী গ্ৰীণউড (খুৰাকৰ পুত্ৰ) }} }} '''ছামাৰা ৱিভিং''' ([[ইংৰাজী]]: Samara Weaving; জন্ম ২৩ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯২) এগৰাকী অষ্ট্ৰেলিয়ান অভিনেত্ৰী আৰু মডেল। তেওঁ অষ্ট্ৰেলিয়ান টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''আউট অৱ দ্য ব্লু'' (২০০৮)-ত কৰা অভিনয়ৰ জৰিয়তে চৰ্চালৈ আহে আৰু চাব অপেৰা ''হোম এণ্ড এৱে'' (২০০৯–২০১৩)-ত ইণ্ডি ৱাকাৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি এটা এএচিটিএ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে। তেওঁ ''এচ ভাৰ্চাছ ইভিল ডেড'' (২০১৫) ধাৰাবাহিকখনৰ প্ৰথম ছিজনত এটা পাৰ্শ্ব চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৱিভিঙে হৰৰ ছবি ''মেহেম'' আৰু ''দ্য বেবীচিটাৰ''-ত অভিনয় কৰিছিল আৰু ড্ৰামা ছবি ''থ্ৰী বিলবোৰ্ডছ আউটচাইড এবিং, মিজুৰী'' (সকলোবোৰ ২০১৭ চনৰ)-ৰ বাবে এনচেম্বল বঁটা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ডাৰ্ক কমেডী হৰৰ ছবি ''ৰেডী অৰ নট'' (২০১৯)-ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি ব্যাপক পৰিচিতি লাভ কৰে, যিয়ে তেওঁক এগৰাকী 'স্ক্ৰীম কুইন' আৰু অগ্ৰণী অভিনেত্ৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ চাই-ফাই ছবি ''বিল এণ্ড টেড ফেচ দ্য মিউজিক'', হৰৰ কমেডী ছবি ''দ্য বেবীচিটাৰ: কিলাৰ কুইন'' (দুয়োখন ২০২০ চনৰ), স্লাচাৰ ছবি ''স্ক্ৰীম ৬'' (২০২৩), একচন হৰৰ ছবি ''আজৰায়েল'' (২০২৪) আৰু থ্ৰিলাৰ ছবি ''বৰ্ডাৰলাইন'' (২০২৫)-ত অভিনয় কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৯২ চনৰ ২৩ ফেব্ৰুৱাৰীত এডিলটত ৱিভিঙৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.nowtolove.com.au/celebrity/celeb-news/who-is-samara-weaving-44473|title=Who is Samara Weaving: Get to know the Summer Bay babe that's taking Hollywood by storm|last=Lal|first=Chloe|date=31 January 2018|publisher=Now To Love|access-date=25 August 2019|archive-date=25 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825195053/https://www.nowtolove.com.au/celebrity/celeb-news/who-is-samara-weaving-44473|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ এজন ইংৰাজ ব্যক্তি চাইমন ৱিভিং আৰু মাতৃ মাল্টিজ মূলৰ হেলেনা বেজিনা।<ref>{{cite web|url=https://au.tv.yahoo.com/a/5863484/samara-weaving/|title=Samara Weaving|date=27 August 2009|publisher=Yahoo7|access-date=9 January 2018|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109181917/https://au.tv.yahoo.com/a/5863484/samara-weaving/|archive-date=9 January 2018}}</ref> তেওঁ ছিংগাপুৰ, ফিজি, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="Fox">{{cite news|url=https://www.smh.com.au/entertainment/samara-settles-into-a-fine-career-20120817-24ced.html|title=Samara settles into a fine career|last=Fox|first=Richard|date=19 August 2012|work=The Sydney Morning Herald|access-date=7 June 2017|archive-date=28 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528201548/https://www.smh.com.au/entertainment/samara-settles-into-a-fine-career-20120817-24ced.html|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু নিউকেছল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হোৱাৰ লগতে কেনবেৰা আন্তৰ্জাতিক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ শৈল্পিক সঞ্চালক। তেওঁৰ মাতৃ এগৰাকী কলা বিশেষজ্ঞ (art therapist) যিয়ে একেখন বিশ্ববিদ্যালয়তে মিউজিয়াম ষ্টাডিজ পঢ়ায়।<ref name="Lipworth">{{cite news|url=https://www.smh.com.au/culture/movies/must-be-in-the-genes-why-samara-weaving-was-destined-for-stardom-20190925-p52unn.html|title='Must be in the genes': Why Samara Weaving was destined for stardom|last=Lipworth|first=Elaine|date=29 September 2019|work=The Sydney Morning Herald|access-date=5 November 2019|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921133629/https://www.smh.com.au/culture/movies/must-be-in-the-genes-why-samara-weaving-was-destined-for-stardom-20190925-p52unn.html|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ সৰু ভনীয়েক মৰগান এগৰাকী অভিনেত্ৰী আৰু তেওঁলোকৰ খুৰাক হ’ল অভিনেতা হুগো ৱিভিং।<ref name="Fox"/><ref>{{cite news|url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/summer-bays-new-sister-act-with-samara-weaving-and-her-sister-morgan/news-story/8229914a0662aa37a64bbb9e3d6c70db?nk=cfb429b18655ca0e93ccfee99540e4e4-1496880270|title=Summer Bay's new sister act with Samara Weaving and her sister Morgan|last=Clune|first=Richard|date=22 April 2012|work=The Daily Telegraph|location=Sydney, NSW|access-date=8 June 2017|archive-date=14 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714230304/https://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/summer-bays-new-sister-act-with-samara-weaving-and-her-sister-morgan/news-story/8229914a0662aa37a64bbb9e3d6c70db?nk=cfb429b18655ca0e93ccfee99540e4e4-1496880270|url-status=live}}</ref> ৱিভিং আৰু তেওঁৰ পৰিয়াল ২০০৫ চনত কেনবেৰালৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু তেওঁ কেনবেৰা গাৰ্লছ গ্ৰামাৰ স্কুলত অধ্যয়ন কৰে।<ref name="Edwards">{{cite news|url=http://citynews.com.au/2013/weaving-fame-from-a-passionate-past/|title=Weaving fame from a passionate past|last=Edwards|first=Laura|date=23 January 2013|work=Canberra CityNews|access-date=8 June 2017|archive-date=19 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919092312/https://citynews.com.au/2013/weaving-fame-from-a-passionate-past/|url-status=live}}</ref> তেওঁ বিদ্যালয়ৰ নাটক বিভাগৰ উপ-অধিনায়ক আছিল আৰু বিভিন্ন স্কুলীয়া তথা নাট্য অনুষ্ঠানত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="Edwards"/> == কেৰিয়াৰ == [[চিত্ৰ:Samara Weaving 9.jpg|thumb|২০১২ চনত এএচিটিএ বঁটাত ৱিভিং|left]] ৱিভিঙে ১৬ বছৰ বয়সত ২০০৮ চনত অষ্ট্ৰেলিয়ান চাব অপেৰা ''আউট অৱ দ্য ব্লু''-ত কাৰ্ষ্টিন মুলৰনিৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি পৰ্দাত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Joe |first=Chloe |date=2023-04-25 |title=Samara Weaving On Her First Heartbreak, Crushing On Orlando Bloom, & Life At 14 |url=https://www.bustle.com/entertainment/samara-weaving-orlando-bloom-acting-childhood-teen-heartbreak |access-date=2024-05-05 |website=Bustle |language=en}}</ref> ধাৰাবাহিকখনে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল যদিও ইয়াৰ দ্বিতীয়টো ছিজন নিৰ্মাণ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Clune">{{cite news|url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/huge-weavings-as-neice-samara-takes-up-acting/news-story/0fa38889565acb9e006470bf67964b84|title=Huge Weaving's as niece Samara takes up acting|last=Clune|first=Richard|date=6 June 2010|publisher=news.com.au|access-date=7 June 2017|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925012215/https://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/huge-weavings-as-neice-samara-takes-up-acting/news-story/0fa38889565acb9e006470bf67964b84|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ কেনবেৰাৰপৰা চিডনিলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু অষ্ট্ৰেলিয়ান চাব অপেৰা ''হোম এণ্ড এৱে''-ত ইণ্ডি ৱাকাৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name="Edwards" /> আৰম্ভণিতে এটা পাৰ্শ্ব চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিলেও পিছলৈ তেওঁক মূল অভিনয় শিল্পীৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় আৰু ২০০৯ চনৰপৰা ২০১৩ চনলৈকে তেওঁ এই চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰে।<ref name="Clune" /><ref name="Sun">{{cite news|url=http://www.news.com.au/news/samara-weaving-gets-acting-tips-from-uncle-hugo-weaving/news-story/019eca10c5f7dc4df058c2b91b8cba18|title=Samara Weaving gets acting tips from uncle Hugo Weaving|first=Colin|last=Vickery|date=16 August 2009|publisher=news.com.au|access-date=8 June 2017|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925010252/https://www.news.com.au/news/samara-weaving-gets-acting-tips-from-uncle-hugo-weaving/news-story/019eca10c5f7dc4df058c2b91b8cba18|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925010252/https://www.news.com.au/news/samara-weaving-gets-acting-tips-from-uncle-hugo-weaving/news-story/019eca10c5f7dc4df058c2b91b8cba18|archivedate=25 September 2020|deadurl=yes}}</ref> ৱিভিঙে এই অভিজ্ঞতাক অতি কষ্টকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ২০১২ চনত তেওঁ এএচিটিএ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ মহিলা অভিনয়ৰ বাবে মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.adelaidenow.com.au/ipad/vote-for-the-aacta-award-winners/news-story/ad7a73bc8c34d120d5129028bb843f09|title=Vote for the AACTA award winners|date=17 January 2012|work=The Advertiser|access-date=31 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331204111/https://www.adelaidenow.com.au/ipad/vote-for-the-aacta-award-winners/news-story/ad7a73bc8c34d120d5129028bb843f09|url-status=live}}</ref> ৱিভিঙে ২০১২ চনত অষ্ট্ৰেলিয়ান অন্তৰ্বাসৰ ব্ৰেণ্ড মণ্ডছৰ বাবে মডেলিং আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |date=18 February 2014 |title=Samara Weaving sparkles in new Bonds ad |url=https://www.nowtolove.com.au/fashion/fashion-news/samara-weaving-sparkles-in-new-bonds-ad-14048 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018133520/https://www.nowtolove.com.au/fashion/fashion-news/samara-weaving-sparkles-in-new-bonds-ad-14048 |archive-date=18 October 2017 |access-date=7 June 2017 |publisher=Now to Love}}</ref> ২০১৩ চনত ৱিভিঙে তেওঁৰ খুৰাক হুগোৰ সৈতে ক্ৰাইম ছবি ''মিষ্ট্ৰী ৰোড''-ত অভিনয় কৰে।<ref name="Time">{{cite magazine |last1=Scott |first1=Gavin |last2=Miller |first2=Erin |date=3–9 August 2013 |title='It was time to go' |magazine=TV Week |pages=4–5 |issue=31}}</ref> ২০১৫ চনত তেওঁ কমেডী হৰৰ ধাৰাবাহিক ''এচ ভাৰ্চাছ ইভিল ডেড''-ত হিদাৰৰ পাৰ্শ্ব চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="Williamson">{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2016-06-08/australian-home-and-away-star-unintended-centre-of-us-election/7493422|title=Home and Away star Samara Weaving unintended centre of US Election social media scam|last=Williamson|first=Brett|date=10 June 2016|work=ABC Online|access-date=8 June 2017|archive-date=21 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521072545/https://www.abc.net.au/news/2016-06-08/australian-home-and-away-star-unintended-centre-of-us-election/7493422|url-status=live}}</ref> মেক-আপ টেষ্টৰ সময়ৰ তেওঁৰ এখন ছবি এটা প্ৰৱঞ্চনাত ব্যৱহাৰ হোৱাৰ পিছত তেওঁ চৰ্চালৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=Silverman |first=Craig |date=2016-06-08 |title=This Actress Is Not Happy Her Photo Is Being Used In A Hoax About Trump Fans |url=https://www.buzzfeed.com/craigsilverman/samara-weaving-trump-hoax-photo |access-date=2024-05-05 |website=BuzzFeed |language=en-ca}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত তেওঁ কমেডী ৱেব ধাৰাবাহিক ''স্কুইৰেল বয়জ''-ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://au.lifestyle.yahoo.com/news/samara-weavings-fave-designers-and-guilty-pleasures-27082235.html|title=Samara Weaving's Fave Designers and Guilty Pleasures|date=13 April 2015|publisher=Yahoo! Lifestyle|access-date=12 October 2022|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009162351/https://au.lifestyle.yahoo.com/news/samara-weavings-fave-designers-and-guilty-pleasures-27082235.html|url-status=live}}</ref> পিছৰ বছৰত তেওঁ একচন কমেডী ছবি ''মন্সটাৰ ট্ৰাকছ''-ত ব্ৰায়েনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০১৪ চনত লছ এঞ্জেলছৰ প্ৰথম ভ্ৰমণৰ সময়তে তেওঁক এই ছবিখনৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="Parker L">{{cite news|url=https://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/sydney-confidential/former-home-and-away-sweetheart-samara-weavings-monster-start-to-the-year/news-story/9be8ee840f6b1fb6ade77b61d3f91a29|title=Former Home and Away sweetheart Samara Weaving's Monster start to the year|last=Parker|first=Lou|date=6 January 2017|work=The Daily Telegraph|location=Sydney, NSW|access-date=8 June 2017|archive-date=24 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170524143237/http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/sydney-confidential/former-home-and-away-sweetheart-samara-weavings-monster-start-to-the-year/news-story/9be8ee840f6b1fb6ade77b61d3f91a29|url-status=live}}</ref> ২০১৭ চনত ৱিভিঙে একচন কমেডী-থ্ৰিলাৰ ছবি ''মেহেম''-ত ষ্টিভেন ইউয়ুনৰ বিপৰীতে মেলানি ক্ৰছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/walking-dead-star-steven-yeun-876227/|title='Walking Dead' Star Steven Yeun Tackles Action Movie 'Mayhem' (Exclusive)|last=Kit|first=Borys|date=16 March 2016|work=The Hollywood Reporter|access-date=31 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331204121/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/walking-dead-star-steven-yeun-876227/|url-status=live}}</ref> ৰজাৰ ইবাৰ্ট ডট কমৰ ব্ৰায়ান টেলেৰিক’ৱে তেওঁক মাৰ্গট ৰবীৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁৰ অভিনয়ক "আকৰ্ষণীয় আৰু একেলগে কিছু ভয়ংকৰ" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Tallerico |first=Brian |title=Mayhem movie review & film summary (2017) {{!}} Roger Ebert |url=https://www.rogerebert.com/reviews/mayhem-2017 |access-date=2024-05-05 |website=RogerEbert.com |language=en}}</ref> তেওঁ লগতে ''থ্ৰী বিলবোৰ্ডছ আউটচাইড এবিং, মিজুৰী'' ছবিত জন হকছৰ প্ৰেমিকাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁৰ অভিনয় দলটোৰ সৈতে কেইবাটাও বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ হৰৰ-কমেডী ছবি ''দ্য বেবীচিটাৰ''-ত নাম ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ চাৰ্লি পুথৰ গীত "এটেনচন"-ৰ মিউজিক ভিডিঅ'টো অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news |date=17 May 2017 |title=Samara Weaving's dramatic role in Charlie Puth's video emerges after naked photo scandal |url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/sydney-confidential/samara-weavings-dramatic-role-in-charlie-puths-video-emerges-after-naked-photo-scandal/news-story/890ed97c2e0cfcb7d7ecd05018ced69e?nk=cfb429b18655ca0e93ccfee99540e4e4-1496858181 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325060537/https://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/sydney-confidential/samara-weavings-dramatic-role-in-charlie-puths-video-emerges-after-naked-photo-scandal/news-story/890ed97c2e0cfcb7d7ecd05018ced69e?nk=cfb429b18655ca0e93ccfee99540e4e4-1496858181 |archive-date=25 March 2022 |access-date=7 June 2017 |work=The Daily Telegraph |location=Sydney, NSW}}</ref> ৱিভিঙে ইয়াৰ পিছত ২০১৯ চনৰ কমেডী-হৰৰ ছবি ''ৰেডী অৰ নট''-ত গ্ৰেচৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যিখন এখন আমেৰিকান চলচ্চিত্ৰত তেওঁৰ প্ৰথম মুখ্য চৰিত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite web |last=McNary |first=Dave |date=2018-08-23 |title=Samara Weaving to Star in Thriller 'Ready or Not' for Fox Searchlight |url=https://variety.com |access-date=2024-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref> এই ছবিখনৰ জৰিয়তে পৰিচালক মেট বেটিনেলী-অল্পিন আৰু টাইলাৰ গিলেটেৰ সৈতে তেওঁৰ প্ৰথমটো সহযোগিতা আৰম্ভ হয়। ছবিখন আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে<ref>{{cite web|url=https://bloody-disgusting.com|title=Radio Silence Plays a Game of 'Ready or Not' With Samara Weaving|work=Bloody Disgusting|first=Brad|last=Miska|date=22 August 2018|access-date=26 November 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127022542/https://bloody-disgusting.com|url-status=live}}</ref> আৰু তেওঁক এগৰাকী 'স্ক্ৰীম কুইন' হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com|title=Scream 6's Samara Weaving Casting Is A Cheap Trick|date=19 July 2022|publisher=Screen Rant|access-date=22 July 2022|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722230053/https://screenrant.comamp/|url-status=live}}</ref> দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ জেনেট কেটচুলিছে তেওঁক "অসাধাৰণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Catsoulis |first=Jeannette |date=2019-08-20 |title='Ready or Not' Review: The Run-and-Slay Bride |url=https://www.nytimes.com |access-date=2024-05-05 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ২০১৯ চনতে তেওঁ একচন কমেডী ছবি ''গানছ আকিম্বো''-ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.screendaily.com|title=Samara Weaving joins Daniel Radcliffe on 'Guns Akimbo'|last=Kay|first=Jeremy|date=26 April 2018|work=Screendaily|access-date=20 January 2019|archive-date=20 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190120094001/https://www.screendaily.com|url-status=live}}</ref> [[চিত্ৰ:SYDNEY, AUSTRALIA - JANUARY 16 Samara Weaving meets fans at the Babylon premiere at State Theatre on January 16, 2023 in Sydney, Australia.JPG (10) (52629739792).jpg|thumb|২০২৩ চনত 'বেবিলন' ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰত অনুৰাগীসকলক সম্ভাষণ জনোৱাৰ সময়ত ৱিভিং]] ২০২০ চনত ৱিভিঙে ড্ৰামা থ্ৰিলাৰ ছবি ''লাষ্ট মমেণ্ট অৱ ক্লেৰিটি''-ত অভিনয় কৰে,<ref>{{Cite web |last=N'Duka |first=Amanda |date=2018-02-16 |title='Three Billboards' Samara Weaving, Carly Chaikin To Star In 'Last Moment of Clarity' From Metalwork Pictures |url=https://deadline.com |access-date=2024-05-05 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> লগতে ''দ্য বেবীচিটাৰ: কিলাৰ কুইন''-ত নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ণ কৰে।<ref>{{cite web|last=Srisavasdi|first=Greg|date=18 May 2020|title=Brian Cox Talks 'Last Moment Of Clarity' Collaboration With 'Exceptional' Filmmakers|url=https://www.hollywoodoutbreak.com|access-date=2 June 2020|website=Hollywood Outbreak|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922171538/https://www.hollywoodoutbreak.com|url-status=live}}</ref> তেওঁ বিজ্ঞান-ভিত্তিক কমেডী ছবি ''বিল এণ্ড টেড ফেচ দ্য মিউজিক''-তো অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com|title='Bill & Ted 3' Finds Daughters for 'Face the Music'|first=Aaron|last=Couch|date=5 June 2019|work=The Hollywood Reporter|access-date=31 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331204111/https://www.hollywoodreporter.com|url-status=live}}</ref> পিছৰ বছৰত তেওঁ জি.আই. জো-ৰ স্পিন-অফ ''স্নেক আইজ''-ত স্কাৰলেটৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে,<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com|title=Samara Weaving Joins Henry Golding in G.I. Joe Spinoff 'Snake Eyes'|last=Kit|first=Borys|date=14 October 2019|work=The Hollywood Reporter|access-date=31 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331204116/https://www.hollywoodreporter.com|url-status=live}}</ref> আৰু হুলু ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''নাইন পাৰফেক্ট ষ্ট্ৰেঞ্জাৰ্ছ''-ত জেছিকাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.nowtolove.com.au|title=Home And Away's Samara Weaving has scored a huge Hollywood role opposite Nicole Kidman|last=Hockey|first=Maddison|date=16 July 2020|work=TV Week|access-date=20 July 2020|archive-date=20 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720222143/https://www.nowtolove.com.au|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত ৱিভিঙে ইউজেনিয়া ডেৰবেজৰ সৈতে ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি ''দ্য ভেলেট''-ত অভিনয় কৰে, যিখন ২০০৬ চনৰ একে নামৰ ফৰাচী ছবিখনৰ পুনৰ নিৰ্মাণ আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/samara-weaving-joins-eugenio-derbez-in-the-valet-for-lionsgate-pantelion-exclusive-4155559/|title=Samara Weaving Joins Eugenio Derbez in 'The Valet' for Lionsgate (Exclusive)|last=Kit|first=Borys|date=24 March 2021|work=The Hollywood Reporter|access-date=3 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185044/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/samara-weaving-joins-eugenio-derbez-in-the-valet-for-lionsgate-pantelion-exclusive-4155559/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনতে তেওঁ ডেমিয়ান চাজেলৰ পিৰিয়ড ড্ৰামা ছবি ''বেবিলন''-ত কনষ্টেন্স মূৰৰ চৰিত্ৰত আৰু জীৱনীমূলক ছবি ''চেভেলিয়াৰ''-ত মেৰী-জোচেফাইন ডি মণ্টালেম্বাৰ্টৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web |last=Kit |first=Borys |date=2 June 2021 |title=Max Minghella, Flea, Samara Weaving Join Brad Pitt, Margot Robbie in 'Babylon' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/max-minghella-flea-samara-weaving-join-brad-pitt-margot-robbie-in-babylon-1234962105/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618090632/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/max-minghella-flea-samara-weaving-join-brad-pitt-margot-robbie-in-babylon-1234962105/ |archive-date=18 June 2021 |access-date=28 June 2021 |work=The Hollywood Reporter}}</ref><ref>{{cite web |last=Kit |first=Borys |date=8 July 2021 |title=Samara Weaving to Star in Searchlight Drama 'Chevalier de Saint-Georges' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/samara-weaving-star-chevalier-de-saint-georges-searchlight-drama-exclusive-1234979071/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822210315/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/samara-weaving-star-chevalier-de-saint-georges-searchlight-drama-exclusive-1234979071/ |archive-date=22 August 2021 |access-date=4 October 2021 |work=The Hollywood Reporter}}</ref> সেই একে বছৰতে তেওঁ ''স্ক্ৰীম ৬''-ৰ অভিনয় শিল্পীৰ দলত যোগদান কৰে।<ref>{{cite web |last=Miska |first=Brad |date=14 July 2022 |title='Scream 6' – Samara Weaving and Tony Revolori Join the Cast! (Exclusive) |url=https://bloody-disgusting.com/exclusives/3723281/scream-6-samara-weaving-and-tony-revolori-join-the-cast-exclusive/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714163412/https://bloody-disgusting.com/exclusives/3723281/scream-6-samara-weaving-and-tony-revolori-join-the-cast-exclusive/ |archive-date=14 July 2022 |access-date=14 July 2022 |publisher=Bloody Disgusting}}</ref> বেটিনেলী-অল্পিন আৰু গিলেটেৰ সৈতে তেওঁৰ দ্বিতীয়খন ছবি হিচাপে এই ছবিখন ২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পায় আৰু ই এই ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Rahul |date=2023-04-09 |title='Scream VI' Slashes Its Way to Franchise-Best at Domestic Box Office |url=https://collider.com/scream-6-highest-grossing-scream-franchise/ |access-date=2024-05-05 |website=Collider |language=en}}</ref> ২০২২ চনত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে ৱিভিঙে একচন হৰৰ ছবি ''আজৰায়েল''-ত নাম ভূমিকা পালন কৰিব।<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Andreas |date=2022-09-27 |title='Ready Or Not' & 'Scream 6' Star Samara Weaving Attached To Lead Action-Horror Pic 'Azrael' From 'Godzilla Vs. Kong 2' & 'You're Next' Scribe |url=https://deadline.com/2022/09/samara-weaving-scream-ready-not-action-horror-azrael-godzilla-kong-writer-1235127775/ |access-date=2024-05-05 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত 'চাউথ বাই চাউথৱেষ্ট'ত ইয়াৰ প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠিত হয় আৰু ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ছবিগৃহ তথা ষ্ট্ৰীমিং সেৱা 'ছাডাৰ'ত মুক্তি পায়।<ref>{{Cite web |last=Complex |first=Valerie |date=2024-01-10 |title=SXSW Lineup Sets 'The Fall Guy', '3 Body Problem' Among Fest's 2024 World Premieres As First Titles Revealed |url=https://deadline.com/2024/01/sxsw-2024-lineup-the-fall-guy-3-body-problem-1235709942/ |access-date=2024-10-13 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> ২০২৪ চনতে তেওঁ অষ্ট্ৰেলিয়ান ছবি ''২০০% উল্ফ''-ত এটা কণ্ঠ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Kroll |first=Justin |date=2024-07-12 |title=Samara Weaving To Star In 20th Century Thriller 'Eenie Meanie' From Director Shawn Simmons |url=https://deadline.com/2023/07/samara-weaving-20th-century-eenie-meanie-shawn-simmons-1235435629/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725173952/https://deadline.com/2023/07/samara-weaving-20th-century-eenie-meanie-shawn-simmons-1235435629/ |archive-date=2023-07-25 |access-date=2024-04-13 |work=Deadline}}</ref> ৱিভিঙে ২০২৩ চনত নেটফ্লিক্সৰ ধাৰাবাহিক ''লিটল স্কাই''-ৰ পাইলট খণ্ডত অভিনয় কৰাৰ লগতে ইয়াৰ কাৰ্যবাহী প্ৰযোজনা কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ জিম্মী ৱাৰ্ডেনৰ কমেডী-থ্ৰিলাৰ ছবি ''বৰ্ডাৰলাইন'', এডাম লিয়নৰ জীৱনীমূলক ছবি ''লিজ'' আৰু হলী মেডিচনৰ স্মৃতিগ্ৰন্থৰ ওপৰত আধাৰিত এখন ধাৰাবাহিকত অভিনয়ৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হৈছে।<ref>{{cite web |last=Lang |first=Brent |date=7 September 2022 |title=Samara Weaving, Eric Dane, Ray Nicholson Starring in Comedic-Thriller 'Borderline' (Exclusive) |url=https://variety.com/2022/film/festivals/samara-weaving-eric-dane-ray-nicholson-starring-borderline-cocaine-bear-1235362768/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012201332/https://variety.com/2022/film/festivals/samara-weaving-eric-dane-ray-nicholson-starring-borderline-cocaine-bear-1235362768/ |archive-date=12 October 2022 |access-date=12 October 2022 |work=Variety}}</ref> তেওঁ ''ৰেডী অৰ নট ২''-ত পুনৰ গ্ৰেচৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিব আৰু নৰৱেজিয়ান থ্ৰিলাৰ ছবি ''আই ওণ্ডে ডাগেৰ''-ৰ পুনৰ নিৰ্মাণ হিচাপে নিৰ্মিত নেটফ্লিক্সৰ হৰৰ-কমেডী ছবি ''অভাৰ ইউৰ ডেড বডী''-ত অভিনয় কৰিব।<ref>{{cite web|url=https://www.digitalspy.com/movies/a62995087/samara-weaving-the-trip-remake/|title=Samara Weaving joins remake of Netflix horror-comedy|last=Anderton|first=Joe|date=23 November 2024|publisher=Digital Spy|access-date=23 November 2024}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ''দ্য বেবীচিটাৰ''-ৰ চেটত লগ পোৱাৰ পিছৰেপৰা ৱিভিং লেখক জিম্মী ৱাৰ্ডেনৰ সৈতে সম্পৰ্কত আছে।<ref>{{cite web|url=https://www.who.com.au/samara-weaving-boyfriend|title=Inside Samara Weaving and Jimmy Warden's low-key relationship|last=Christie|first=Erin|date=26 July 2021|work=Who|access-date=12 October 2022|archive-date=21 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521222829/https://www.who.com.au/samara-weaving-boyfriend|url-status=live}}</ref> তেওঁলোকে ২০১৯ চনৰ ১০ মাৰ্চত তেওঁলোকৰ বাগদানৰ কথা ঘোষণা কৰে<ref>{{cite web|url=https://www.digitalspy.com/soaps/home-and-away/a26787319/home-and-away-samara-weaving-engagement/|title=Former Home and Away star Samara Weaving announces her engagement|last=Edwards|first=Chris|date=11 March 2019|publisher=Digital Spy|access-date=12 March 2019|archive-date=7 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207011659/https://www.digitalspy.com/soaps/home-and-away/a26787319/home-and-away-samara-weaving-engagement/|url-status=live}}</ref> আৰু সেই বছৰতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name="ONeill">{{cite magazine|url=https://harpersbazaar.com.au/samara-weaving-interview-2/|title=Weaving Magic: Samara Weaving on Home and Hollywood|last=O'Neill|first=Grace|date=1 July 2022|magazine=Harper's Bazaar Australia/New Zealand|access-date=12 October 2022|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922054057/https://harpersbazaar.com.au/samara-weaving-interview-2/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nowtolove.com.au/celebrity/celeb-news/samara-weaving-jimmy-warden-70640|title=Samara Weaving has finally confirmed she secretly married film producer Jimmy Warden|last=Leach|first=Maddison|date=18 May 2022|publisher=Now to Love|access-date=12 October 2022|archive-date=12 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012195509/https://www.nowtolove.com.au/celebrity/celeb-news/samara-weaving-jimmy-warden-70640|url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত ৱিভিং আৰু ৱাৰ্ডেনে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তানৰ আগমনৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |first1=Paige |last1=Strout |first2=Ryan |last2=Hudgins |date=2025-12-19 |title=Celebrity Pregnancy Announcements of 2025: Jennifer Meyer and More |url=https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/pictures/pregnant-celebrities-of-2025-stars-who-are-expecting-babies/ |access-date=2025-12-22 |website=Us Weekly |language=en-US}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} * {{IMDb name|id=3034977}} * [http://www.cggs.act.edu.au/pages/page332.asp Canberra Girls' Grammar newsletter announcing Samara's role] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512220510/http://www.cggs.act.edu.au/pages/page332.asp |date=12 May 2013 }} * [http://www.tvsa.co.za/actorprofile.asp?actorID=8838 Samara Weaving on TVSA] [[শ্ৰেণী:অষ্ট্ৰেলিয়ান চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] a7c56hndn7q17ut3cujzc4yu83kf1u5 0 133952 648249 636890 2026-10-28T05:04:36Z PaulLim11 49340 Image 648249 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = এলিসা ডিয়াজ | image = Alyssa Diaz at San Diego Comic Con 2026-3.jpg | image_size = | caption = ২০২৬ চনত ডিয়াজ | birth_name = এলিসা ইলেইন ডিয়াজ | birth_date = {{birth date and age|1985|09|07}} | birth_place = লছ এঞ্জেলছ, কেলিফৰ্ণিয়া, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | education = বিছপ এলেমানি হাইস্কুল | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০০১–বৰ্তমান | spouse = গুস্তাভো গেলিণ্ডো | children = ২ }} '''এলিসা ইলেইন ডিয়াজ'''<ref name="TVGuide-bio" /> (জন্ম: ৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৫)<ref name="TVGuide-bio">{{cite web |url=https://www.tvguide.com/celebrities/alyssa-diaz/219485/ |title=Alyssa Diaz |work=[[TV Guide]] |access-date=August 10, 2016 |archivedate=August 9, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160809173543/http://www.tvguide.com/celebrities/alyssa-diaz/219485 |deadurl=yes}}</ref> এগৰাকী আমেৰিকান অভিনেত্ৰী। তেওঁ টেলিভিছনৰ বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ বাবে পৰিচিত, যেনে চিবিএছৰ ডে-টাইম ছোপ অপাৰেটৰ ''এজ দ্য ৱৰ্ল্ড টাৰ্ণছ''-ত চেলিয়া অৰ্টেগা, এবিচি ফেমিলি চেনেলৰ ধাৰাবাহিক ''দ্য নাইন লাইভছ অফ ক্ল’ই কিং''-ত জেচমিন, লাইফটাইমৰ ''আৰ্মী ৱাইভছ''-ত গ্ল’ৰিয়া ক্ৰুজ, শ্ব’টাইমৰ ''ৰে ডনোভান''-ত টেৰেছা, চিবিএছৰ ধাৰাবাহিক ''জু''-ত ডৰিয়েলা মাৰ্জান আৰু এবিচিৰ ধাৰাবাহিক ''দ্য ৰুকী''-ত ডিটেকটিভ এঞ্জেলা লোপেজ। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৮৫ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত কেলিফৰ্ণিয়াৰ লছ এঞ্জেলছৰ নৰ্থৰিজত ডিয়াজৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="TVGuide-bio"/> তেওঁ কলম্বিয়ান আৰু মেক্সিকান মূলৰ।<ref name="herita">{{cite web |title=The Rookie: 10/10 baddie|url=https://abc.go.com/shows/the-rookie/cast/alyssa-diaz |website=ABC |access-date=April 22, 2019 |date=October 18, 2018}}</ref> সপ্তম শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা অৱস্থাত তেওঁ নিজৰ বিদ্যালয়ৰ নিৰ্মাণ ''হাকলবেৰী ফিন''-ত অভিনয়ৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হৈ অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল।<ref>{{Cite AV media|title=Alyssa Diaz- My 100th Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=VF400_-4r6U|date=2020-04-17|access-date=2025-11-28|via=YouTube|last=The Latest With Maya}}</ref> == কৰ্মজীৱন == ডিয়াজ কেইবাখনো ধাৰাবাহিকত তেওঁৰ সঘনাই দেখা দিয়া চৰিত্ৰসমূহৰ বাবে পৰিচিত, যাৰ ভিতৰত আছে ''আৰ্মী ৱাইভছ'', ''ৰে ডনোভান'' আৰু ছোপ অপাৰেটৰ ধাৰাবাহিক ''এজ দ্য ৱৰ্ল্ড টাৰ্ণছ''। তেওঁ ''ৰেড ডন''-ৰ ৰিমেক সংস্কৰণত অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত খোপনি পুতিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''সাউথলেণ্ড'', ''চিএছআই: এনৱাই'' আৰু ''লাই টু মি''-ৰ দৰে টেলিভিছন শ্ব’ত অতিথি শিল্পী হিচাপে অভিনয় কৰিছে। তেওঁ ''হাউ দ্য গাৰ্চিয়া গাৰ্লছ স্পেণ্ট দেয়াৰ ছামাৰ'' চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ লগতে ''বেন ১০: এলিয়েন স্বৰ্ম''<ref>{{cite web |first=Brian|last=Lowry |url=https://variety.com/2009/tv/reviews/ben-10-alien-swarm-1200477332/ |title=Review: 'Ben 10: Alien Swarm' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=November 22, 2009 |access-date=September 8, 2016}}</ref> আৰু ''দ্য জেনচেন প্ৰজেক্ট''-ৰ দৰে টেলিভিছন ছবিত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |first=Brian|last=Lowry |url=https://variety.com/2010/tv/reviews/the-jensen-project-1117943160/ |title=Review: 'The Jensen Project' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=July 14, 2010 |access-date=September 7, 2016}}</ref> ২০১১ চনত এবিচি ফেমিলিৰ ধাৰাবাহিক ''দ্য নাইন লাইভছ অফ ক্ল’ই কিং''-ত জেচমিন নামৰ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{cite press release |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2011/01/31/abc-family-announces-pick-up-of-switched-at-birth-the-nine-lives-of-chloe-king-and-the-great-state-of-georgia-871013/20110131abcfamily01/ |title=ABC Family Announces Pick-Up of "Switched at Birth," "The Nine Lives of Chloe King" and "The Great State of Georgia" |publisher=ABC Family |via=The Futon Critic |date=January 31, 2011 |access-date=September 8, 2016}}</ref> ২০১২ চনত তেওঁ ''আৰ্মী ৱাইভছ''-ত গ্ল’ৰিয়া ক্ৰুজৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ সুযোগ পায়। ২০১৩ চনৰ মাৰ্চ মাহৰপৰা আৰম্ভ হোৱা সপ্তম ছিজনৰপৰা তেওঁক ধাৰাবাহিকখনৰ নিয়মীয়া শিল্পী হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|last=Ausiello|first=Michael|title=Army Wives Exclusive: Major Character Getting Killed Off Amid Season 7 Shake-Up|url=https://tvline.com/2012/11/16/army-wives-season-7-spoilers-kim-delaney-leaving/|work=[[TVLine]]|date=November 17, 2012|access-date=April 6, 2012}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''দ্য ভেম্পায়াৰ ডায়েৰীজ''-তো অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web|last=Jeffery|first=Morgan|title='Vampire Diaries' casts '90210' star Blake Hood, Alyssa Diaz|url=https://www.digitalspy.co.uk/ustv/s62/vampire-diaries/news/a404584/vampire-diaries-casts-90210-star-blake-hood-alyssa-diaz.html|work=[[Digital Spy]]|date=September 7, 2012|access-date=April 6, 2013}}</ref> ২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ডিয়াজে চিবিএছৰ ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''জু''-ৰ দ্বিতীয় ছিজনৰ বাবে ডৰিয়েলা নামৰ এটা চৰিত্ৰত অভিনয়ৰ সুযোগ পায়।<ref>{{cite web |first=Denise|last=Petski |url=https://deadline.com/2016/03/zoo-josh-salatin-alyssa-diaz-season-2-cast-cbs-summer-series-1201712588/ |title='Zoo': Josh Salatin & Alyssa Diaz Join Season 2 Cast Of CBS Summer Series |work=[[Deadline Hollywood]] |date=March 1, 2016 |access-date=September 8, 2016}}</ref> ২০১৮ চনত তেওঁ নেটফ্লিক্স ধাৰাবাহিক ''নাৰ্কোছ: মেক্সিকো''-ত ডিইএ এজেণ্ট কিকি কামাৰেনাৰ পত্নী মিকা কামাৰেনাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। বৰ্তমান তেওঁ এবিচিৰ ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''দ্য ৰুকী''-ত এলএপিডি প্ৰশিক্ষণ বিষয়া/ডিটেকটিভ এঞ্জেলা লোপেজ হিচাপে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি আছে।<ref>{{Cite web|title=ABC Press|url=https://www.detpress.com/abc/bios/alyssa-diaz-1/|access-date=2025-11-28|language=en-US}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ডিয়াজ গায়ক তথা গীতিকাৰ গুস্তাভো গেলিণ্ডোৰ সৈতে বাগদানত আবদ্ধ। ২০২০ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত ডিয়াজে নিজৰ ইনষ্টাগ্ৰামযোগে ঘোষণা কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান ভূমিষ্ঠ হৈছে। তেওঁৰ গৰ্ভধাৰণৰ কথাটো ''দ্য ৰুকী'' ধাৰাবাহিকখনৰ তেওঁৰ চৰিত্ৰ এঞ্জেলা লোপেজৰ কাহিনীভাগতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.hitc.com|title=Is Alyssa Diaz pregnant? The Rookie star confuses fans!|author=Elissa Bain|date=2021-03-31|access-date=2021-11-01}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{wikiquote}} * {{IMDb name|1595801}} * {{Twitter}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান অভিনয় শিল্পী]] fgagfwyv4rc7ljxx41pz3v0iqd9yesg 0 135380 648158 647461 2026-10-27T13:55:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648158 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = জে্নিফাৰ হকিংছ | title = মিছ ইউনিভাৰ্ছ অষ্ট্ৰেলিয়া ২০০৪<br />মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০০৪ | image = Jennifer Hawkins 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত হকিংছ | occupation = মডেল, ঘোষিকা | birth_place = নিউকেচেল, নিউ চাউথ ৱেলছ, [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]<ref name="holmesville">{{cite news|title=The Universe Is Her Oyster |publisher=The Newcastle Herald|date=10 May 2004|first=Michael|last=Gadd}}</ref> | birth_name = জে্নিফাৰ লুইচ হকিংছ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1983|12|22}} | years_active = ২০০৩–বৰ্তমান | spouse = জেক ৱাল (বিবাহ ২০১৩) | children = ২ | height = ১৮০ চেণ্টিমিটাৰ | eye_color = নীলা | hair_color = সোণালী | competitions = মিছ ইউনিভাৰ্ছ অষ্ট্ৰেলিয়া ২০০৪ (বিজয়ী)<br />মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০০৪ (বিজয়ী) }} '''জে্নিফাৰ লুইচ হকিংছ-ৱাল''' ([[ইংৰাজী]]: Jennifer Louise Hawkins-Wall; জন্ম: ২২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৩) এগৰাকী [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ন টেলিভিছন ঘোষিকা, মডেল আৰু সৌন্দৰ্য ৰাণী, যিয়ে ২০০৪ চনৰ মিছ ইউনিভাৰ্ছ খিতাপ জয় কৰিছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০০৪ চনৰ মিছ ইউনিভাৰ্ছ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ মুকুট লাভ কৰিছিল। তেওঁ ''অষ্ট্ৰেলিয়াছ নেক্সট টপ মডেল''ৰ ঘোষিকা আছিল আৰু লাভবল ইনটিমেটছ, মাউণ্ট ফ্ৰেংকলিন লাইটলি স্পাৰ্কলিং আৰু ৰেঞ্জ ৰভাৰৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেছাদৰ আছিল। তেওঁ অষ্ট্ৰেলিয়ান ডিপাৰ্টমেণ্ট ষ্টোৰ মায়াৰৰ মুখ (face of the brand) আছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == হকিংছৰ জন্ম নিউ চাউথ ৱেলছৰ হোমছভিলত গেইল আৰু ৰবাৰ্টৰ ঘৰত হৈছিল।<ref name="holmesville" /> তেওাকাল নিউ চাউথ ৱেলছৰ ৱেষ্ট ৱালচেণ্ডত অৱস্থিত ৱেষ্ট ৱালচেণ্ড হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁ চাৰিজন ভাই-ভনীৰ ভিতৰত এজন। হকিংছ নিউকেচেল নাইটছ ৰাগবী লীগ দল<ref>{{cite news|title=Jenny's universal appeal|publisher=Sunday Telegraph|date=16 May 2004}}</ref> আৰু হাণ্টাৰ পাইৰেটছ বাস্কেটবল দলৰ এগৰাকী চিয়াৰলিডাৰ আছিল আৰু মডেল হিচাপেও কাম কৰিছিল। মডেল হিচাপে কাম কৰি থকাৰ সময়তে তেওঁ মিছ ইউনিভাৰ্ছ প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে মিছ অষ্ট্ৰেলিয়া হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Aussie charm conquers universe |publisher=The Courier Mail|date=3 June 2004|first=Julietta|last=Jameson}}</ref> হকিংছে অষ্ট্ৰেলিয়া ভ্ৰমণ কৰা এটা নৃত্য দলৰ কৰিঅ’গ্ৰাফাৰ হিচাপেও কাম কৰিছিল, যিটো দল হিপ হপ আৰু বেলে নৃত্যত বিশেষজ্ঞ আছিল। == ৰাজহুৱা ছবি == জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰাৰ পাছত হকিংছে পোনপ্ৰথমে বাথাৰ্ষ্ট স্কুলৰ ছাত্ৰ ডেনিয়েল ডিবলীৰ আমন্ত্ৰণ ৰক্ষা কৰি ২০০৬ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁৰ দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ গ্ৰেজুৱেশ্যন বলত সংগ দিবলৈ সন্মত হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Miss Universe gives Daniel a formal 'yes' |work=Herald Sun |location=Australia |date=27 August 2006 |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,,20263604-661,00.html |access-date=8 September 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901040909/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0%2C%2C20263604-661%2C00.html |archive-date=1 September 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901040909/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0%2C%2C20263604-661%2C00.html |archivedate=1 September 2006 |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে পিছলৈ তেওঁ সেই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰে, কাৰণ তেওঁ আন দম্পতীসকলৰপৰা দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিব বিচৰা নাছিল। অৱশ্যে তেওঁ ডিবলীৰ সৈতে এটা ব্যক্তিগত ডেটত যাবলৈ সন্মত হৈছিল। == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০১৩ চনৰ ৪ জুনত হকিংছে আঠবছৰীয়া প্ৰেমিক জেক ৱালৰ সৈতে ইণ্ডোনেছিয়াৰ বালি দ্বীপৰ এটা ৰিজৰ্টত এক চুটি অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। নিউজিলেণ্ডত ৱালে বিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱাৰ ১৮ মাহৰ পিছত এই দম্পতীটোৰ বাগদান সম্পন্ন হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Jennifer Hawkins marries Jake Wall in Bali|url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/myer-model-jennifer-hawkins-marrying-jake-wall-i-bali/story-e6frfmqi-1226657273815|publisher=news.com.au|access-date=24 February 2014|archive-date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107194715/http://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/myer-model-jennifer-hawkins-marrying-jake-wall-i-bali/story-e6frfmqi-1226657273815|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160107194715/http://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/myer-model-jennifer-hawkins-marrying-jake-wall-i-bali/story-e6frfmqi-1226657273815|archivedate=7 January 2016|deadurl=yes}}</ref> ২০১৯ চনৰ মে' মাহত হকিংছে ঘোষণা কৰে যে তেওঁ আৰু ৱালে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তানৰ আশা কৰিছে। গৰ্ভাৱস্থাৰ সময়ত হকিংছে তেওঁৰ সন্তান জন্মৰ সমস্যাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল আৰু ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁলোকৰ কন্যা সন্তান জন্ম হোৱাৰ কথা জনাইছিল।<ref>{{cite news|title=Jennifer Hawkins reveals secret heartbreak |newspaper=News.com.au|date=23 August 2019|url=https://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/i-almost-broke-jennifer-hawkins-reveals-secret-heartbreak/news-story/1ea689172a2408bbe6b59daeb725b88d|access-date=26 September 2019}}</ref> ২০১৯ চনৰ ২২ অক্টোবৰত হকিংছে এটি কন্যা সন্তান জন্ম হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে। হকিংছ ছিডনীত বাস কৰে। ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰত হকিংছে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় সন্তান এটি পুত্ৰ জন্ম হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web|date=28 October 2021|title=Jennifer Hawkins welcomes second child, Hendrix Hawkins-Wall|url=https://www.news.com.au/lifestyle/parenting/babies/jennifer-hawkins-welcomes-second-child-hendrix-hawkinswall/news-story/8d401bca94a591204338feacd30e7eb5|access-date=7 November 2021|website=News.com.au|language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} *{{Official website|jenniferhawkins.com.au}} *{{IMDb name|id=1696010|name=Jennifer Hawkins}} [[শ্ৰেণী:অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] [[শ্ৰেণী:সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী]] sxpaeo8fgo86vx3x2ryhrep2kjxvt8u 0 135427 648157 647460 2026-10-27T13:53:12Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648157 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = জেচিণ্টা ফ্ৰেঙ্কলিন | title = মিছ ইউনিভাৰ্ছ অষ্ট্ৰেলিয়া ২০১০ | nationalcompetition= মিছ ইউনিভাৰ্ছ অষ্ট্ৰেলিয়া ২০১০<br/>(বিজয়ী)<br/>মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০১০<br/>(দ্বিতীয় ৰানাৰ-আপ)<br/>(মিছ কনজেনেৰিলিটি) | image = Jesinta Campbell 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনৰ মে' মাহত ইনষ্টাইল বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত ফ্ৰেঙ্কলিন | birth_name = জেচিণ্টা কেম্পবেল | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1991|08|12}} | birth_place = গ’ল্ড ক’ষ্ট, কুইন্সলেণ্ড, [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | occupation = মডেল | yearsactive = ২০০৯–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|লান্স ফ্ৰেঙ্কলিন|২০১৬}} | children = ২ | height = {{height|m=1.75}}<ref>{{cite web | url=http://www.asics.com.au/partnerships/athletes/jesinta-campbell | title=Jesinta Campbell | publisher=[[Asics]] | access-date=11 December 2013 | archivedate=11 December 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131211025959/http://www.asics.com.au/partnerships/athletes/jesinta-campbell | deadurl=yes }}</ref> | eye_color = নীলা | hair_color = সোণালী}} '''জেচিণ্টা ফ্ৰেঙ্কলিন''' ([[ইংৰাজী]]: Jesinta Franklin; জন্ম: ১২ আগষ্ট ১৯৯১) এগৰাকী অষ্ট্ৰেলিয়ান মডেল আৰু সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী, যিয়ে মিছ ইউনিভাৰ্ছ অষ্ট্ৰেলিয়া ২০১০ ৰ মুকুট লাভ কৰিছিল আৰু মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০১০-ত [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি দ্বিতীয় ৰানাৰ-আপৰ স্থান দখল কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ফ্ৰেঙ্কলিনৰ জন্ম আৰু ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল কুইন্সলেণ্ডৰ গ’ল্ড ক’ষ্টত।<ref>{{cite web|date=26 October 2020|title=Gold Coast celebrities before they were famous photos|url=https://www.goldcoastbulletin.com.au/news/gold-coast/gold-coast-photos-of-celebrities-before-they-were-famous/news-story/fca54bc769466adedc1994cf6aa53e40|access-date=16 October 2021|publisher=[[Gold Coast Bulletin]]}}</ref> তেওঁ শৈশৱত চিল্কউড স্কুলত আৰু হাইস্কুলৰ সময়ছোৱাত একুইনাছ কলেজত অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Strebe|first=Sacha|date=25 August 2010|title=Jesinta Campbell: reliving the journey|url=http://www.goldcoast.com.au/article/2010/08/25/250175_more-gold-coast-gig-guide.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827211057/http://www.goldcoast.com.au/article/2010/08/25/250175_more-gold-coast-gig-guide.html|url-status=dead|archive-date=27 August 2010|access-date=10 October 2013|publisher=Gold Coast Bulletin}}</ref> == মডেলিং কেৰিয়াৰ == ২০১০ চনৰ ১৭ জুনত কুইন্সলেণ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি ফ্ৰেঙ্কলিন মিছ ইউনিভাৰ্ছ অষ্ট্ৰেলিয়া ২০১০ ৰ মুকুট লাভ কৰে। পিছত তেওঁ ২০১০ চনৰ ২৩ আগষ্টত মিছ ইউনিভাৰ্ছ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু য়েন্দি ফিলিপছ (জামাইকা) আৰু বিজয়ী জিমেনা নাভাৰেটেৰ (মেক্সিকো) পিছত দ্বিতীয় ৰানাৰ-আপ হিচাপে সমাপ্ত কৰে। এই প্ৰতিযোগিতাত তেওঁক 'মিছ কনজেনেৰিলিটি' বঁটাও প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite news | url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/australias-jesinta-campbell-in-final-15-of-miss-universe-finals-in-las-vegas/story-e6frf96o-1225909371134 | title=Australia's Jesinta Campbell wins Miss Congeniality at Miss Universe finals in Las Vegas |website=[[Herald Sun]]| date=25 August 2010 | access-date=3 July 2011 }}</ref> ২০১৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ফ্ৰেঙ্কলিন ডেভিড জোনছ ডিপাৰ্টমেণ্টেল ষ্টোৰৰ এগৰাকী এম্বেচেডৰ হয়।<ref>{{Cite web|date=1 February 2016|title=Campbell announces 'huge news'|url=https://www.news.com.au/entertainment/model-jesinta-campbell-announces-huge-news-its-been-a-massive-goal-of-mine/news-story/8eb4aad03e82b30364cf8a06b0d40f85|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226004455/https://www.news.com.au/entertainment/model-jesinta-campbell-announces-huge-news-its-been-a-massive-goal-of-mine/news-story/8eb4aad03e82b30364cf8a06b0d40f85|archive-date=26 December 2020|access-date=26 December 2020|website=News.com.au|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201226004455/https://www.news.com.au/entertainment/model-jesinta-campbell-announces-huge-news-its-been-a-massive-goal-of-mine/news-story/8eb4aad03e82b30364cf8a06b0d40f85|archivedate=26 December 2020|deadurl=yes}}</ref> ২০১৭ চনৰ ডিচেম্বৰত এই চুক্তিৰ অন্ত পৰে।<ref>{{Cite web|last=Croffey|first=Amy|date=2 February 2018|title=Jesinta Franklin: No hard feelings with David Jones after shock December split|url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/jesinta-franklin-no-hard-feelings-with-david-jones-after-shock-december-split-20180202-h0sbf6.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226014221/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/jesinta-franklin-no-hard-feelings-with-david-jones-after-shock-december-split-20180202-h0sbf6.html|archive-date=26 December 2020|access-date=26 December 2020|website=[[Sydney Morning Herald]]|language=en}}</ref> == মিডিয়া কেৰিয়াৰ == ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰত ফ্ৰেঙ্কলিনে (জেচিণ্টা কেম্পবেল হিচাপে) তেওঁৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থ ''Live a Beautiful Life'' প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|last=Utting|first=Alexandria|date=30 October 2016|title=Jesinta Campbell's new venture|url=https://www.goldcoastbulletin.com.au/former-miss-universe-australia-jesinta-campbell-launches-her-first-book/news-story/40ceaedff58cadaf0edc09b72cd54ba4|access-date=25 December 2020|website=Gold Coast Bulletin|language=en}}</ref> === টেলিভিছন === ২০১০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁ চেভেন নেটৱৰ্কৰ ''দ্য মৰ্নিং শ্ব’''ত মনোৰঞ্জন আৰু ফেশ্বন সম্পৰ্কীয় বিষয়ৰ অতিথি প্ৰতিবেদক হিচাপে কাম আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news |url=http://www.news.com.au/entertainment/fashion/miss-universe-runner-up-jesinta-campbell-joins-channel-sevens-morning-show/story-e6frfn7i-1225914593654 |title=Miss Universe runner-up Jesinta Campbell joins Channel Seven's Morning Show |first=Rosie |last=Squires |newspaper=The Sunday Mail |location=Queensland |date=5 September 2010 |access-date=3 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100914133612/http://www.news.com.au/entertainment/fashion/miss-universe-runner-up-jesinta-campbell-joins-channel-sevens-morning-show/story-e6frfn7i-1225914593654 |archive-date=14 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100914133612/http://www.news.com.au/entertainment/fashion/miss-universe-runner-up-jesinta-campbell-joins-channel-sevens-morning-show/story-e6frfn7i-1225914593654 |archivedate=14 September 2010 |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ অক্টোবৰত তেওঁ নাইন নেটৱৰ্কৰ ''দ্য চেলিব্ৰিটি এপ্ৰেণ্টিচ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত 'টীম ইউনিটি'ৰ এগৰাকী প্ৰতিযোগী হিচাপে অংশ লয়।<ref>{{cite news | url=http://www.tvtonight.com.au/2011/11/julia-morris-wins-celebrity-apprentice-2011.html | title=Julia Morris wins Celebrity Apprentice 2011 | date=21 November 2011 | publisher=TV Tonight | first=David | last=Knox | access-date=26 November 2011}}</ref> === ৰেডিঅ' === ২০১২ চনৰ ৩ জানুৱাৰীত ফ্ৰেঙ্কলিনে হ’ট৩০ কাউণ্টডাউনত অংশ লৈছিল। ইয়াৰ পিছত ২০১২ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁ মেট্টি এক্টনৰ সৈতে সহ-উপস্থাপিকা হিচাপে হ’ট৩০ কাউণ্টডাউনলৈ পুনৰ ঘূৰি আহে। == ব্যক্তিগত জীৱন == জেচিণ্টা ফ্ৰেঙ্কলিনে অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰুলছ ফুটবল খেলুৱৈ লান্স ফ্ৰেঙ্কলিনৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছে। লান্স ফ্ৰেঙ্কলিনে অষ্ট্ৰেলিয়ান ফুটবল লীগ (AFL)ত হথৰ্ন হকছ আৰু চিডনী ছোৱানছৰ হৈ খেলিছিল।<ref>{{cite web|last=|first=|date=21 December 2014|title=Lance 'Buddy' Franklin and Jesinta Campbell engaged|url=http://www.smh.com.au/lifestyle/celebrity/lance-buddy-franklin-and-jesinta-campbell-engaged-20141221-12bpgs.html|access-date=|work=Sydney Morning Herald}}</ref> তেওঁলোকে ২০১৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত পৰিয়াল আৰু ঘনিষ্ঠ বন্ধু-বান্ধৱীৰ উপস্থিতিত এক ব্যক্তিগত অনুষ্ঠানত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news|last=|first=|date=5 November 2016|title=Mr and Mrs Franklin|newspaper=News.com.au|url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/jesinta-campbell-posts-first-picture-of-wedding-to-buddy-franklin/news-story/b6a9f650c90bddbb5f8b202ab3b64242|access-date=}}</ref> ২০১৯ চনৰ আগষ্ট মাহত ফ্ৰেঙ্কলিনে তেওঁৰ প্ৰথম সন্তান আহিবলগীয়া হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=|first=|date=27 August 2019|title=Jesinta Campbell and AFL star husband Lance 'Buddy' Franklin announce pregnancy news|url=https://7news.com.au/sport/afl/jesinta-campbell-and-afl-star-husband-lance-buddy-franklin-announce-pregnancy-news-c-421641|access-date=|website=|publisher=[[Seven News]]}}</ref> ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁলোকৰ কন্যা তুলুলাৰ জন্ম হয়।<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2020-02-25|title=Jesinta Franklin welcomes first baby with husband Buddy, daughter Tallulah|url=https://www.news.com.au/lifestyle/parenting/babies/jesinta-franklin-gives-birth-to-first-child-with-husband-buddy/news-story/b701ba0fe8718f70f815b9089b529c3c|access-date=|newspaper=News.com.au|language=en|last1=Mazza|first1=Emilia}}</ref> ২০২০ চনৰ অক্টোবৰত ফ্ৰেঙ্কলিনে তেওঁৰ দ্বিতীয় সন্তানৰ আগমনৰ কথা জানিবলৈ দিছিল।<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2020-10-30|title=Second baby on the way for Jesinta, Buddy Franklin|url=https://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/second-baby-on-the-way-for-jesinta-buddy-franklin/news-story/f0d2c63546efd0b50ed8441a9c8d420a|access-date=|newspaper=News.com.au|language=en|last1=Payne|first1=Shiloh}}</ref> ২০২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ৰকিৰ জন্ম হয়।<ref>{{Cite news|date=2021-03-24|title=Lance 'Buddy' Franklin and wife Jesinta have had their second child|url=https://www.news.com.au/sport/afl/lance-buddy-franklin-and-wife-jesinta-have-had-their-second-child/news-story/f7bd13a3552e1ed7040aae352aa290d9|access-date=|newspaper=News.com.au|language=en|last1=Gould|first1=Russell}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{official website|http://www.jesinta.com.au}} *[http://imgmodels.com/model/sydney/women/17007 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107092525/http://imgmodels.com/model/sydney/women/17007 |date=7 November 2016 }} at [[IMG Models]] *[https://www.news.com.au/national/western-australia/jesinta-franklin-and-other-celebs-react-to-news-that-cleo-smith-has-been-found-alive/news-story/9a4557fd642dad7ce1fd9d7762e450a2 Franklin deletes Instagram post highlighting disparity in Cleo Smith's rescue] [[শ্ৰেণী:অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] [[শ্ৰেণী:সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী]] 16s3o68ii6cz5ruuc26hakqzayp76ox 5 136751 648285 642291 2026-10-28T10:37:25Z Raj1920 52535 /* অসমীয়া সমাজত প্ৰচলিত কিছু উপাধিl */ নতুন অনুচ্ছেদ 648285 wikitext text/x-wiki মানুহৰ মনৰ ভাব সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰকাশ কৰিব পৰা পদ বা পদ-সমষ্টিক ব্যাকৰণত বাক্য (Sentence) বুলি কোৱা হয়। কিন্তু কেৱল কেইটামান শব্দ বা পদ একেলগে গোট খুৱালেই সি এটা সাৰ্থক বাক্য হ'ব নোৱাৰে। এটা শুদ্ধ, অৰ্থপূৰ্ণ আৰু ব্যাকৰণ-সন্মত বাক্য গঠন হ'বলৈ হ'লে বাক্যটোত প্ৰধানকৈ তিনিটা গুণ বা চৰ্ত থাকিব লাগিব। সংস্কৃত আৰু অসমীয়া ব্যাকৰণত এই তিনিটা গুণকে 'বাক্যৰ ত্ৰিসূত্ৰ' বুলি কোৱা হয়। এই তিনিটা প্ৰধান গুণ বা চৰ্ত হ'ল— আকাংক্ষা, যোগ্যতা আৰু আসত্তি (বা সন্নিধি)। তলত এই বিষয়ে বহলভাৱে আলোচনা কৰা হ'ল: ১. আকাংক্ষা (Akanksha) আকাংক্ষা শব্দৰ সাধাৰণ অৰ্থ হ'ল ইচ্ছা বা হাবিয়াস। এটা বাক্যৰ অৰ্থ সম্পূৰ্ণৰূপে বুজিবলৈ এটা পদ শুনাৰ বা পঢ়াৰ পাছত আন এটা পদ শুনিবলৈ শ্ৰোতা বা পাঠকৰ মনত যি স্বাভাৱিক আগ্ৰহ বা ইচ্ছাৰ সৃষ্টি হয়, তাকে ব্যাকৰণৰ ভাষাত আকাংক্ষা বোলে। যেতিয়ালৈকে এই ইচ্ছা নিবৃত্তি বা পূৰণ নহয়, তেতিয়ালৈকে বাক্যটো অসম্পূৰ্ণ হৈ থাকে আৰু তাক সাৰ্থক বাক্য বুলিব নোৱাৰি। অসম্পূৰ্ণ বাক্যৰ উদাহৰণ: যদি কোৱা হয়, "মই কাইলৈ পুৱা..." বা "ৰামে যোৱাকালি বজাৰৰ পৰা..." বিশ্লেষণ: ওপৰৰ উদাহৰণ দুটাত মনৰ ভাব সম্পূৰ্ণ হোৱা নাই। "মই কাইলৈ পুৱা..." কি কৰিম? শুই উঠিম নে ক'ৰবালৈ যাম? এই প্ৰশ্নটো শ্ৰোতাৰ মনত জাগি উঠে। এই অসম্পূৰ্ণ বোধেই হৈছে আকাংক্ষা। সাৰ্থক বাক্য (আকাংক্ষা নিবৃত্তি): যেতিয়া কোৱা হ'ব, "মই কাইলৈ পুৱা গুৱাহাটীলৈ যাম" বা "ৰামে যোৱাকালি বজাৰৰ পৰা মাছ কিনি আনিলে", তেতিয়া শ্ৰোতাৰ মনৰ প্ৰশ্ন দূৰ হয় আৰু বাক্যটোৱে পূৰ্ণতা লাভ কৰে। ২. যোগ্যতা (Yogyata) যোগ্যতা মানে হ'ল বাক্যত ব্যৱহাৰ হোৱা পদবোৰৰ অৰ্থৰ মাজত থকা পাৰস্পৰিক মিল, সংগতি বা ঔচিত্য। এটা বাক্যত থকা পদবোৰে বুজোৱা অৰ্থ বাস্তৱসন্মত, প্ৰাকৃতিক নিয়মৰ লগত খাপ খোৱা আৰু যুক্তিসংগত হ'ব লাগিব। অবাস্তৱ, অসম্ভৱ বা প্ৰকৃতি-বিৰুদ্ধ কথাক বাক্যত প্ৰকাশ কৰিলে সি অৰ্থহীন হৈ পৰে আৰু বাক্যটোৱে যোগ্যতা হেৰুৱায়। যোগ্যতাহীন বাক্যৰ উদাহৰণ: "গৰুৱে আকাশত উৰি ফুৰিছে", "মানুহজনে জুইৰে পানী খাইছে" বা "বৰফে গছবোৰ পুৰি পেলালে"। বিশ্লেষণ: এই বাক্যবোৰত আকাংক্ষা আৰু আসত্তি থাকিলেও বাস্তৱিক অৰ্থত পদসমূহৰ মাজত কোনো সংগতি নাই। গৰুৱে উৰিব নোৱাৰে, জুইৰে পানী খাব নোৱাৰি আৰু বৰফে একো পুৰিব নোৱাৰে। সেয়েহে এইবোৰ সাৰ্থক বাক্য নহয়। সাৰ্থক বাক্য (যোগ্যতাসম্পন্ন): যদি কোৱা হয়, "চৰায়ে আকাশত উৰি ফুৰিছে", "মানুহজনে গিলাচেৰে পানী খাইছে" বা "জুইয়ে গছবোৰ পুৰি পেলালে", তেতিয়া পদসমূহৰ মাজত বাস্তৱিক সংগতি স্থাপিত হয় আৰু বাক্যটোৱে যোগ্যতা লাভ কৰে। ৩. আসত্তি বা সন্নিধি (Asatti / Sannidhi) আসত্তি শব্দৰ অৰ্থ হ'ল নৈকট্য বা ওচৰা-উচৰি অৱস্থান। বাক্য এটাৰ অৰ্থ সুন্দৰভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ পদবোৰৰ মাজত যি ক্ৰমিক অৱস্থান বা ওচৰা-উচৰি সম্বন্ধ থাকিব লাগে, তাকে আসত্তি বা সন্নিধি বোলে। আসত্তি প্ৰধানকৈ দুটা দিশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে: কালগত আসত্তি (সময়ৰ নৈকট্য): বাক্য এটা প্ৰকাশ কৰোঁতে পদবোৰ একেৰাহে বা অবিৰতভাৱে উচ্চাৰণ কৰিব লাগে। ধৰক, কোনোবাই "মই" শব্দটো আজি পুৱা ক'লে, "ভাত" শব্দটো দুপৰীয়া ক'লে আৰু "খালোঁ" শব্দটো গধূলি ক'লে— তেন্তে সি কেতিয়াও বাক্য হ'ব নোৱাৰে। পদবোৰ একেলগে একেটা সময়ৰ সোঁতত উচ্চাৰণ কৰিলেহে আসত্তি ৰক্ষা পৰে। ক্ৰমগত আসত্তি (শৃংখলাবদ্ধ অৱস্থান): পদবোৰ ব্যাকৰণৰ নিয়ম অনুসৰি সঠিক ক্ৰমত বহিব লাগে। অসমীয়া ভাষাত সাধাৰণতে কৰ্তা + কৰ্ম + ক্ৰিয়া (Subject + Object + Verb) ক্ৰমত বাক্য গঠন হয়। ভুল আসত্তি: "খায় ভাত সদায় ৰামে পুৱা।" (ইয়াত শব্দবোৰ বিশৃংখল হৈ আছে) শুদ্ধ আসত্তি: "ৰামে সদায় পুৱা ভাত খায়।" (ইয়াত পদবোৰ সঠিক ক্ৰমত আৰু ওচৰা-উচৰিকৈ বহি এটা অৰ্থপূৰ্ণ বাক্যৰ সৃষ্টি কৰিছে)। সামৰণি : ভাষাৰ লিখিত আৰু মৌখিক দুয়োটা ৰূপতেই এই ত্ৰিসূত্ৰৰ প্ৰয়োগ অপৰিহাৰ্য। আকাংক্ষাই বাক্যৰ মানসিক অসম্পূৰ্ণতা দূৰ কৰে, যোগ্যতাই বাক্যৰ অৰ্থক বাস্তৱৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ কৰে আৰু আসত্তিয়ে পদসমূহক ব্যাকৰণগত শৃংখলাত আৱদ্ধ কৰে। এই তিনিওটা গুণৰ সমাহাৰ ঘটিলেহে এটা নিৰ্ভুল আৰু সাৰ্থক বাক্যৰ সৃষ্টি হয় == অসমীয়া সমাজত প্ৰচলিত কিছু উপাধিl == অসমত প্ৰচলিত কিছু উপাধিৰ বিষয়ে তলত আলোচনা কৰা হ'ল - ১/ হাজৰিকা - এই উপাধিটো আহোমৰ শাসন কালত ১০০০ জন সৈনিকৰ সেনাপতিক দিয়া হৈছিল। ২/শইকীয়া - এই উপাধিটো আহোমৰ শাসন কালত ১০০ জন সৈনিকৰ সেনাপতিক দিয়া হৈছিল। ৩/ ডেকা/বৰা- এই উপাধিটো আহোমৰ শাসন কালত ২০ জন সৈনিকৰ সেনাপতিক দিয়া হৈছিল। ৪/ ৰাজখোৱা - এই উপাধিটো আহোমৰ শাসন কালত ৩০০০ জন সৈনিকৰ সেনাপতিক দিয়া হৈছিল। ৫/ফুকন/ বৰুৱা - এই উপাধিটো আহোমৰ শাসন কালত ৬০০০ জন  সৈনিকৰ সেনাপতিক দিয়া হৈছিল। ৬/বেজবৰুৱা- এই উপাধিটো আহোমৰ শাসন কালত ৰাজবৈদ্য বা ৰজাৰ চিকিৎসকক দিয়া হৈছিল।                                            ☝️ সেইকাৰণে এই উপাধি বিলাক আপুনি মুছলিম, হিন্দু, ট্ৰাইবেল, non ট্ৰাইবেল ইত্যাদি বিভিন্ন জাতিৰ মানুহৰ মাজত আজিও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা পাব। সেইকাৰণে "বৰুৱা" উপাধিটো এজন ৰাজবংশী মানুহৰ মাজত বা "হাজৰিকা" উপাধিটো এজন মুছলিম মানুহৰ মাজত বা "ফুকন" উপাধিটো এজন চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ মাজত বা ডেকা শব্দটো এজন কাৰ্বি সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ মাজত ব্যৱহাৰ কৰা দেখিলে আচৰিত নহব। কাৰণ জাতি বেলেগে হলেও সিহঁতৰ এসময়ত কাম একে আছিল সেইবাবে উপাধিও একে হৈ গৈছিল।                                        --- ঋত্বিক নাথ। [[সদস্য:Raj1920|Raj1920]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Raj1920|বাৰ্তা]]) 10:37, 28 October 2026 (ইউ.টি.চি.) 5uiw7p62gpu53entcmq61gxrijvv8uq 0 136874 648188 638920 2026-10-27T16:53:36Z Mg. Hemchandra Mili 49582 648188 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox settlement | name = চাৰহ মিচিং <br/>Charoh Mising | settlement_type = গাঁও | image_skyline = Charoh Mising.jpg | pushpin_map = India Assam | pushpin_map_caption = [[অসম]]ত চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ অৱস্থান | pushpin_label_position = left | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[গোলাঘাট জিলা]] | population_total = 1000ৰ অধিক | population_as_of = ২০১১ | postal_code = 785614 | registration_plate = AS-05 }} '''চাৰহ মিচিং ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী:]] Charoh Mising)''' [[অসম]]ৰ [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ [[দেৰগাঁও]]ৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ১০৪ নং দেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১০ নং কাজিৰঙা লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>https://nregastrep.nic.in/Netnrega/writereaddata/citizen_out/WA_0414001_0414001003_WH_9010199999.html{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা [[মিচিং]]সকলৰ ভিতৰত ''চাৰহ'' উপাধিৰ মানুহ অধিক থকা বাবে গাঁওখনৰ নাম ''চাৰহ মিচিং'' হিচাপে নামকৰণ কৰা হয় বুলি স্থানীয় লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। <ref>তথ্যদাতা : আনন্দ মোহন মিলি, বয়স: ৪৯</ref> == ভৌগোলিক বিৱৰণ == ইয়াৰ চাৰিসীমা― পূবে যোৰহাট জিলা; পশ্চিমে বোকাখাত; উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী আৰু দক্ষিণে ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ। ই দেৰগাঁও চাৰিআলিৰপৰা ৯ কিলোমিটাৰ, ৰঙামাটিৰপৰা ৬ কিলোমিটাৰ আৰু বাদুলিপাৰৰ পৰা ৯ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ মাজেৰে [[দিচৈ নদী]] বৈ গৈছে।গাঁওখন দেৰগাঁও উত্তৰ উন্নয়ন খণ্ডৰ পশ্চিম ব্ৰহ্মপুত্ৰ গাঁও পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত।<ref>https://nregastrep.nic.in/netnrega/asset_report_dtl.aspx?lflag=eng&state_name=ASSAM&state_code=04&district_name=GOLAGHAT&district_code=0414&block_name=DERGAON%20NORTH&block_code=&panchayat_name=PACHIM%20BRAHAMAPUTRA&panchayat_code=0414001003&fin_year=2025-2026&source=&Digest=q8WDjMftuILaZksdv/61cw{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ক্ৰমিক নং 504, আহৰণ কৰা হৈছে</ref> == যাতায়াত == <mapframe latitude="30" longitude="0" zoom="2" width="303" height="230">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 93.89799, 26.725044 ] } } ] }</mapframe> [[দেৰগাঁও]] চহৰৰ পৰা চাৰহ মিচিং গাঁৱলৈ যাব পৰা যাতায়াত ব্যৱস্থা আছে আৰু ৰঙামাটিৰ পৰাও গাঁওখনলৈ যাতায়ত সুচল আছে। সেইদৰে বাদুলিপাৰৰ পৰাও চাৰহ মিচিং গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি == গাঁওখনৰ মিচিং লোকসকলে প্ৰধানকৈ চাংঘৰ সাজি বাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, ইটা, চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। গাঁৱখনৰ বেছিভাগ লোকেই কৃষি আৰু বেহা-বেপাৰ কৰি অৰ্থোপাৰ্জন কৰে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পোহাৰ পৰম্পৰা আছে। দৈনন্দিন জীৱনত বিভিন্ন সকাম-নিকাম, বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আৰু লগতে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে তেওঁলোকৰ থলুৱা পানীয় [[আপং]] (নগিন আপং আৰু প:ৰ: আপং) প্ৰস্তত কৰে। এই মিচিং গাঁওখনত মিচিংসকলৰ অন্যতম ফৈদ পাগ্‌ৰ ফৈদৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত মিলি, চাৰহ, পাওঁ, মৰাং এইকেইটা মিচিং উপাধিৰ মানুহ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ঘৰুৱা জীৱনত তেওঁলোকে মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে পাৰস্পৰিক যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনত প্ৰায় এহেজাৰৰ ওপৰত জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে ৯৯ শতাংশই অনুসূচীত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনগোষ্ঠীৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ == মিচিং জনগোষ্ঠীৰ এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[আলি আঃয়ে লৃগাং]] আৰু [[পঃৰাগ]] উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত নানান পূজা-পাতল, যেনে [[দবুৰ পূজা]] আদি পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান == চাৰহ মিচিং গাঁৱত দুটা [[নামঘৰ]] (Ríkkong  আৰু Rígdum), এটা মুৰং অকুম, এখন প্ৰথমিক বিদ্যালয়,<ref>https://schools.org.in/golaghat/18180305604/chara-mising-lps.html আহৰণ কৰা হৈছে</ref> এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়, এখন উচ্চ মাধ্যমিক বালিকা বিদ্যালয়, তিনিটা অংগনবাড়ি কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (Charoh Mising Lolat Youth Club) আছে।<ref>https://rfsfinance.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/rfs_finance_uneecopscloud_com_oid_75/portlet/level_1/files/ngo_registered_for_the_year_2017-18.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909005359/https://rfsfinance.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/rfs_finance_uneecopscloud_com_oid_75/portlet/level_1/files/ngo_registered_for_the_year_2017-18.pdf |date=2024-09-09 }} আহৰণ কৰা হৈছে। পৃ,৬০ ১৬ মে', ২০২৬</ref> == চিত্ৰ বীথিকা == <gallery> চিত্ৰ:Sunset view at Charoh Mising Village,Dergaon, Assam.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ সূৰ্যাস্ত চিত্ৰ:The Girls High School located in Charoh Mising Village.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত অৱস্থিত শ্বহীদ স্মৃতি খকন্দগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় চিত্ৰ:Jurki, a fishing tool used in Charoh Mising Village, Assam.jpg|জুৰকি, চাৰহ মিচিং গাঁৱত ব্যৱহৃত এবিধ মাছ ধৰা সঁজুলি চিত্ৰ:A view of Ali Ayé Lígang celebrated in Charoh Mising Village.jpg|গাঁওখনত উদযাপিত আলি আ:য়ে লৃগাঙৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Taléng okum Charoh Mising, Dergaon, Assam.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত এটি চাংঘৰৰ ভিতৰৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Fishing in the Disoi River at Charoh Mising Village, Assam, India.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ মাজেৰে বৈ যোৱা দিচৈ নদীত মাছ ধৰি থকা অৱস্থাত চিত্ৰ:View of the Disoi River at Charoh Mising Village, Assam, India.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত দিচৈ নদীৰ দৃশ্য চিত্ৰ:A girl in traditional Mising attire in a crop field in Charoh Mising, Dergaon, Assam.jpg|গাঁওখনৰ এখন পথাৰত পৰম্পৰাগত সাজেৰে এগৰাকী যুৱতী চিত্ৰ:Ploughing the land in Charoh Mising, Dergaon, Assam, India.jpg|আধুনিক সৰু যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা মাটি চহ কৰাৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Farmers transplanting rice seedlings at Charoh Mising Village, Golaghat, Assam.jpg|পথাৰত কঠীয়া ৰুই থকাৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Taleng okum (Chang Ghar).jpg|গাঁওখনৰ এটি চাংঘৰৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Modern Mising Taléng okum, Charoh Mising (Chang Ghar).jpg| গাঁওখনৰ এটি আধুনিক চাংঘৰ </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:গোলাঘাট জিলা]] 2yqr4blhnz6tknoj48hjp7uo83csvz2 648189 648188 2026-10-27T16:57:23Z Mg. Hemchandra Mili 49582 648189 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox settlement | name = চাৰহ মিচিং <br/>Charoh Mising | settlement_type = গাঁও | image_skyline = Charoh Mising.jpg | pushpin_map = India Assam | pushpin_map_caption = [[অসম]]ত চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ অৱস্থান | pushpin_label_position = left | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[গোলাঘাট জিলা]] | population_total = 1000ৰ অধিক | population_as_of = ২০১১ | postal_code = 785614 | registration_plate = AS-05 }} '''চাৰহ মিচিং ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী:]] Charoh Mising)''' [[অসম]]ৰ [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ [[দেৰগাঁও]]ৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ১০৪ নং দেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১০ নং কাজিৰঙা লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>https://nregastrep.nic.in/Netnrega/writereaddata/citizen_out/WA_0414001_0414001003_WH_9010199999.html{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা [[মিচিং]]সকলৰ ভিতৰত ''চাৰহ'' উপাধিৰ মানুহ অধিক থকা বাবে গাঁওখনৰ নাম ''চাৰহ মিচিং'' হিচাপে নামকৰণ কৰা হয় বুলি স্থানীয় লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। <ref>তথ্যদাতা : আনন্দ মোহন মিলি, বয়স: ৪৯</ref> == ভৌগোলিক বিৱৰণ == ইয়াৰ চাৰিসীমা― পূবে যোৰহাট জিলা; পশ্চিমে বোকাখাত; উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী আৰু দক্ষিণে ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ। ই দেৰগাঁও চাৰিআলিৰপৰা ৯ কিলোমিটাৰ, ৰঙামাটিৰপৰা ৬ কিলোমিটাৰ আৰু বাদুলিপাৰৰ পৰা ৯ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। স্বাধীনতা সংগ্ৰামী শ্বহীদ [[কমলা মিৰি]]ৰ জন্মস্থান ওপৰ টেমেৰাৰ পৰা ৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত গাঁওখনৰ মাজেৰে [[দিচৈ নদী]] বৈ গৈছে। গাঁওখন দেৰগাঁও উত্তৰ উন্নয়ন খণ্ডৰ পশ্চিম ব্ৰহ্মপুত্ৰ গাঁও পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত।<ref>https://nregastrep.nic.in/netnrega/asset_report_dtl.aspx?lflag=eng&state_name=ASSAM&state_code=04&district_name=GOLAGHAT&district_code=0414&block_name=DERGAON%20NORTH&block_code=&panchayat_name=PACHIM%20BRAHAMAPUTRA&panchayat_code=0414001003&fin_year=2025-2026&source=&Digest=q8WDjMftuILaZksdv/61cw{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ক্ৰমিক নং 504, আহৰণ কৰা হৈছে</ref> == যাতায়াত == <mapframe latitude="30" longitude="0" zoom="2" width="303" height="230">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 93.89799, 26.725044 ] } } ] }</mapframe> [[দেৰগাঁও]] চহৰৰ পৰা চাৰহ মিচিং গাঁৱলৈ যাব পৰা যাতায়াত ব্যৱস্থা আছে আৰু ৰঙামাটিৰ পৰাও গাঁওখনলৈ যাতায়ত সুচল আছে। সেইদৰে বাদুলিপাৰৰ পৰাও চাৰহ মিচিং গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি == গাঁওখনৰ মিচিং লোকসকলে প্ৰধানকৈ চাংঘৰ সাজি বাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, ইটা, চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। গাঁৱখনৰ বেছিভাগ লোকেই কৃষি আৰু বেহা-বেপাৰ কৰি অৰ্থোপাৰ্জন কৰে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পোহাৰ পৰম্পৰা আছে। দৈনন্দিন জীৱনত বিভিন্ন সকাম-নিকাম, বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আৰু লগতে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে তেওঁলোকৰ থলুৱা পানীয় [[আপং]] (নগিন আপং আৰু প:ৰ: আপং) প্ৰস্তত কৰে। এই মিচিং গাঁওখনত মিচিংসকলৰ অন্যতম ফৈদ পাগ্‌ৰ ফৈদৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত মিলি, চাৰহ, পাওঁ, মৰাং এইকেইটা মিচিং উপাধিৰ মানুহ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ঘৰুৱা জীৱনত তেওঁলোকে মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে পাৰস্পৰিক যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনত প্ৰায় এহেজাৰৰ ওপৰত জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে ৯৯ শতাংশই অনুসূচীত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনগোষ্ঠীৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ == মিচিং জনগোষ্ঠীৰ এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[আলি আঃয়ে লৃগাং]] আৰু [[পঃৰাগ]] উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত নানান পূজা-পাতল, যেনে [[দবুৰ পূজা]] আদি পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান == চাৰহ মিচিং গাঁৱত দুটা [[নামঘৰ]] (Ríkkong  আৰু Rígdum), এটা মুৰং অকুম, এখন প্ৰথমিক বিদ্যালয়,<ref>https://schools.org.in/golaghat/18180305604/chara-mising-lps.html আহৰণ কৰা হৈছে</ref> এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়, এখন উচ্চ মাধ্যমিক বালিকা বিদ্যালয়, তিনিটা অংগনবাড়ি কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (Charoh Mising Lolat Youth Club) আছে।<ref>https://rfsfinance.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/rfs_finance_uneecopscloud_com_oid_75/portlet/level_1/files/ngo_registered_for_the_year_2017-18.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909005359/https://rfsfinance.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/rfs_finance_uneecopscloud_com_oid_75/portlet/level_1/files/ngo_registered_for_the_year_2017-18.pdf |date=2024-09-09 }} আহৰণ কৰা হৈছে। পৃ,৬০ ১৬ মে', ২০২৬</ref> == চিত্ৰ বীথিকা == <gallery> চিত্ৰ:Sunset view at Charoh Mising Village,Dergaon, Assam.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ সূৰ্যাস্ত চিত্ৰ:The Girls High School located in Charoh Mising Village.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত অৱস্থিত শ্বহীদ স্মৃতি খকন্দগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় চিত্ৰ:Jurki, a fishing tool used in Charoh Mising Village, Assam.jpg|জুৰকি, চাৰহ মিচিং গাঁৱত ব্যৱহৃত এবিধ মাছ ধৰা সঁজুলি চিত্ৰ:A view of Ali Ayé Lígang celebrated in Charoh Mising Village.jpg|গাঁওখনত উদযাপিত আলি আ:য়ে লৃগাঙৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Taléng okum Charoh Mising, Dergaon, Assam.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত এটি চাংঘৰৰ ভিতৰৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Fishing in the Disoi River at Charoh Mising Village, Assam, India.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ মাজেৰে বৈ যোৱা দিচৈ নদীত মাছ ধৰি থকা অৱস্থাত চিত্ৰ:View of the Disoi River at Charoh Mising Village, Assam, India.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত দিচৈ নদীৰ দৃশ্য চিত্ৰ:A girl in traditional Mising attire in a crop field in Charoh Mising, Dergaon, Assam.jpg|গাঁওখনৰ এখন পথাৰত পৰম্পৰাগত সাজেৰে এগৰাকী যুৱতী চিত্ৰ:Ploughing the land in Charoh Mising, Dergaon, Assam, India.jpg|আধুনিক সৰু যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা মাটি চহ কৰাৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Farmers transplanting rice seedlings at Charoh Mising Village, Golaghat, Assam.jpg|পথাৰত কঠীয়া ৰুই থকাৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Taleng okum (Chang Ghar).jpg|গাঁওখনৰ এটি চাংঘৰৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Modern Mising Taléng okum, Charoh Mising (Chang Ghar).jpg| গাঁওখনৰ এটি আধুনিক চাংঘৰ </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:গোলাঘাট জিলা]] ggkd8rzq1cx31c4hbpr20m93u1umh29 648190 648189 2026-10-27T17:00:38Z Mg. Hemchandra Mili 49582 /* সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি */ 648190 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox settlement | name = চাৰহ মিচিং <br/>Charoh Mising | settlement_type = গাঁও | image_skyline = Charoh Mising.jpg | pushpin_map = India Assam | pushpin_map_caption = [[অসম]]ত চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ অৱস্থান | pushpin_label_position = left | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[গোলাঘাট জিলা]] | population_total = 1000ৰ অধিক | population_as_of = ২০১১ | postal_code = 785614 | registration_plate = AS-05 }} '''চাৰহ মিচিং ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী:]] Charoh Mising)''' [[অসম]]ৰ [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ [[দেৰগাঁও]]ৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ১০৪ নং দেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি আৰু ১০ নং কাজিৰঙা লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>https://nregastrep.nic.in/Netnrega/writereaddata/citizen_out/WA_0414001_0414001003_WH_9010199999.html{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা [[মিচিং]]সকলৰ ভিতৰত ''চাৰহ'' উপাধিৰ মানুহ অধিক থকা বাবে গাঁওখনৰ নাম ''চাৰহ মিচিং'' হিচাপে নামকৰণ কৰা হয় বুলি স্থানীয় লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। <ref>তথ্যদাতা : আনন্দ মোহন মিলি, বয়স: ৪৯</ref> == ভৌগোলিক বিৱৰণ == ইয়াৰ চাৰিসীমা― পূবে যোৰহাট জিলা; পশ্চিমে বোকাখাত; উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী আৰু দক্ষিণে ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ। ই দেৰগাঁও চাৰিআলিৰপৰা ৯ কিলোমিটাৰ, ৰঙামাটিৰপৰা ৬ কিলোমিটাৰ আৰু বাদুলিপাৰৰ পৰা ৯ কিলোমিটাৰ উত্তৰত অৱস্থিত। স্বাধীনতা সংগ্ৰামী শ্বহীদ [[কমলা মিৰি]]ৰ জন্মস্থান ওপৰ টেমেৰাৰ পৰা ৪ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত গাঁওখনৰ মাজেৰে [[দিচৈ নদী]] বৈ গৈছে। গাঁওখন দেৰগাঁও উত্তৰ উন্নয়ন খণ্ডৰ পশ্চিম ব্ৰহ্মপুত্ৰ গাঁও পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত।<ref>https://nregastrep.nic.in/netnrega/asset_report_dtl.aspx?lflag=eng&state_name=ASSAM&state_code=04&district_name=GOLAGHAT&district_code=0414&block_name=DERGAON%20NORTH&block_code=&panchayat_name=PACHIM%20BRAHAMAPUTRA&panchayat_code=0414001003&fin_year=2025-2026&source=&Digest=q8WDjMftuILaZksdv/61cw{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ক্ৰমিক নং 504, আহৰণ কৰা হৈছে</ref> == যাতায়াত == <mapframe latitude="30" longitude="0" zoom="2" width="303" height="230">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 93.89799, 26.725044 ] } } ] }</mapframe> [[দেৰগাঁও]] চহৰৰ পৰা চাৰহ মিচিং গাঁৱলৈ যাব পৰা যাতায়াত ব্যৱস্থা আছে আৰু ৰঙামাটিৰ পৰাও গাঁওখনলৈ যাতায়ত সুচল আছে। সেইদৰে বাদুলিপাৰৰ পৰাও চাৰহ মিচিং গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি == গাঁওখনৰ মিচিং লোকসকলে প্ৰধানকৈ চাংঘৰ সাজি বাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, ইটা, চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। গাঁৱখনৰ বেছিভাগ লোকেই কৃষি আৰু বেহা-বেপাৰ কৰি অৰ্থোপাৰ্জন কৰে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পোহাৰ পৰম্পৰা আছে। দৈনন্দিন জীৱনত বিভিন্ন সকাম-নিকাম, বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আৰু লগতে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে তেওঁলোকৰ থলুৱা পানীয় [[আপং]] (নগিন আপং আৰু প:ৰ: আপং) প্ৰস্তত কৰে। এই মিচিং গাঁওখনত মিচিংসকলৰ অন্যতম ফৈদ পাগ্‌ৰ ফৈদৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত মিলি, চাৰহ, পাওঁ, মৰাং এইকেইটা মিচিং উপাধিৰ মানুহ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ঘৰুৱা জীৱনত তেওঁলোকে মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। আনহাতে, শিক্ষাৰ মাধ্যম আৰু অনা-মিচিং লোকৰ সৈতে ভাব বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনত প্ৰায় এহেজাৰৰ ওপৰত জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে ৯৯ শতাংশই অনুসূচীত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনগোষ্ঠীৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ == মিচিং জনগোষ্ঠীৰ এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[আলি আঃয়ে লৃগাং]] আৰু [[পঃৰাগ]] উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত নানান পূজা-পাতল, যেনে [[দবুৰ পূজা]] আদি পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান == চাৰহ মিচিং গাঁৱত দুটা [[নামঘৰ]] (Ríkkong  আৰু Rígdum), এটা মুৰং অকুম, এখন প্ৰথমিক বিদ্যালয়,<ref>https://schools.org.in/golaghat/18180305604/chara-mising-lps.html আহৰণ কৰা হৈছে</ref> এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়, এখন উচ্চ মাধ্যমিক বালিকা বিদ্যালয়, তিনিটা অংগনবাড়ি কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (Charoh Mising Lolat Youth Club) আছে।<ref>https://rfsfinance.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/rfs_finance_uneecopscloud_com_oid_75/portlet/level_1/files/ngo_registered_for_the_year_2017-18.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909005359/https://rfsfinance.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/rfs_finance_uneecopscloud_com_oid_75/portlet/level_1/files/ngo_registered_for_the_year_2017-18.pdf |date=2024-09-09 }} আহৰণ কৰা হৈছে। পৃ,৬০ ১৬ মে', ২০২৬</ref> == চিত্ৰ বীথিকা == <gallery> চিত্ৰ:Sunset view at Charoh Mising Village,Dergaon, Assam.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ সূৰ্যাস্ত চিত্ৰ:The Girls High School located in Charoh Mising Village.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত অৱস্থিত শ্বহীদ স্মৃতি খকন্দগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় চিত্ৰ:Jurki, a fishing tool used in Charoh Mising Village, Assam.jpg|জুৰকি, চাৰহ মিচিং গাঁৱত ব্যৱহৃত এবিধ মাছ ধৰা সঁজুলি চিত্ৰ:A view of Ali Ayé Lígang celebrated in Charoh Mising Village.jpg|গাঁওখনত উদযাপিত আলি আ:য়ে লৃগাঙৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Taléng okum Charoh Mising, Dergaon, Assam.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত এটি চাংঘৰৰ ভিতৰৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Fishing in the Disoi River at Charoh Mising Village, Assam, India.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱৰ মাজেৰে বৈ যোৱা দিচৈ নদীত মাছ ধৰি থকা অৱস্থাত চিত্ৰ:View of the Disoi River at Charoh Mising Village, Assam, India.jpg|চাৰহ মিচিং গাঁৱত দিচৈ নদীৰ দৃশ্য চিত্ৰ:A girl in traditional Mising attire in a crop field in Charoh Mising, Dergaon, Assam.jpg|গাঁওখনৰ এখন পথাৰত পৰম্পৰাগত সাজেৰে এগৰাকী যুৱতী চিত্ৰ:Ploughing the land in Charoh Mising, Dergaon, Assam, India.jpg|আধুনিক সৰু যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা মাটি চহ কৰাৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Farmers transplanting rice seedlings at Charoh Mising Village, Golaghat, Assam.jpg|পথাৰত কঠীয়া ৰুই থকাৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Taleng okum (Chang Ghar).jpg|গাঁওখনৰ এটি চাংঘৰৰ দৃশ্য চিত্ৰ:Modern Mising Taléng okum, Charoh Mising (Chang Ghar).jpg| গাঁওখনৰ এটি আধুনিক চাংঘৰ </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:গোলাঘাট জিলা]] gdezxu228guhju8c0ehk6ejt3zsfr0x 0 137478 648250 648084 2026-10-28T05:05:00Z ManjurKhan 18997 /* নিৰ্বাচনী ফলাফল */ 648250 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = নন্দীগ্ৰাম | type = SLA | map_image = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=Vidhan Sabha constituencies/West Bengal/Nandigram.map}} | map_caption = নন্দিগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিৰ ৰূপৰেখা দেখুওৱা মানচিত্ৰ | map_alt = | incumbent_image = | mla = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|20px]][[হাছিৰানি ৰথ]] | party = {{Party index link|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}} | alliance = {{Party index link|ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা}} | latest_election_year = ২০২৬ | state = [[পশ্চিমবংগ]] | district = পূব মেদিনীপুৰ | loksabha_cons = তামলুক | constituency_no = ২১০ | established = ১৯৫১ | electors = ২৬৭,৬০৮ | reservation = নাই (মুক্ত আসন) | abolished = }} '''নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি''' [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[পশ্চিমবংগ]] ৰাজ্যৰ পূব মেদিনীপুৰ জিলাৰ এটা বিধানসভা সমষ্টি।<ref>{{cite web |url=https://chanakyya.com/Assembly-Details/WestBengal/Nandigram |title=West Bengal - Nandigram Assembly Constituency |website=Chanakyya |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == এলাকা == ভাৰতৰ সীমা পুনৰ নিৰ্ধাৰণ আয়োগৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি, ২১০ নং নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো নন্দীগ্ৰাম ১ আৰু নন্দীগ্ৰাম ২ সমষ্টি উন্নয়ন ব্লকৰ অন্তৰ্গত। নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো ৩০ নং তমলুক লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। == বিধানসভাৰ বিধায়কসকল == {| class="wikitable" |- ! নিৰ্বাচনৰ বছৰ !! সমষ্টি !! বিধায়ক !! ৰাজনৈতিক দল |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৬৭ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৬৯ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭১ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭২ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৭৭ || নন্দীগ্ৰাম || প্ৰবীৰ জানা || জনতা পাৰ্টি |- | ১৯৮২ || নন্দীগ্ৰাম || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৮৭ || নন্দীগ্ৰাম || শক্তি বল || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৯১ || নন্দীগ্ৰাম || শক্তি বল || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৯৬ || নন্দীগ্ৰাম || দেৱী শংকৰ পাণ্ডা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ২০০১ || নন্দীগ্ৰাম || ইলিয়াছ মহম্মদ শ্বেখ || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |- | ২০০৬ || নন্দীগ্ৰাম || ইলিয়াছ মহম্মদ শ্বেখ || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ২০০৯ (উপ-নিৰ্বাচন) || নন্দীগ্ৰাম || ফিৰোজা বিবি || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০১১ || নন্দীগ্ৰাম || ফিৰোজা বিবি || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০১৬ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |- | ২০২১ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ২০২৬ || নন্দীগ্ৰাম || শুভেন্দু অধিকাৰী || ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২৬ৰ উপ-নিৰ্বাচন === ২০২৬ চনৰ উপ-নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ]] [[হাচিৰাণী ৰথ|হাচিৰাণী ৰথে]] তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ]] মিলন প্ৰধানক পৰাস্ত কৰে। {{Election box begin|title=পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা উপ-নিৰ্বাচন, ২০২৬: নন্দীগ্ৰাম<ref>{{cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcByeOct2026/candidateswise-S25210.htm|access-date=9 October 2026|website=results.eci.gov.in}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link | candidate = হাচিৰাণী ৰথ | party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | votes = 1,64,427 | percentage = 75.94 | change = +25.79 }} {{Election box candidate with party link | candidate = মিলন প্ৰধান | party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | votes = 41,674 | percentage = 19.25 | change = +18.94 }} {{Election box candidate with party link | candidate = শান্তিগোপাল গিৰি | party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি | votes = 5,725 | percentage = 2.68 | change = +1.48 }} {{Election box candidate with party link | candidate = মহম্মদ চাবেমিৰাজ আলী খান | party = ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট | votes = 1,603 | percentage = 0.75 | change = }} {{Election box candidate with party link | candidate = এহতেশমুল হক | party = গণতান্ত্ৰিক তৃণমূল কংগ্ৰেছ | votes = 848 | percentage = 0.39 | change = {{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate | candidate = ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]]) | party = নটা | votes = 641 | percentage = 0.30 | change = -0.06 }} {{Election box majority | votes = 1,22,753 | percentage = 56.69 | change = +52.82 }} {{Election box turnout | votes = 2,16,515 | percentage = 80.87 | change = -13.72 }} {{Election box hold with party link | winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | loser = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | swing = }} {{Election box end}} === ২০২৬ === ২০২৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ]] [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ৰ পবিত্ৰ কৰক পৰাজিত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2026-05-05|title=Nandigram (West Bengal) Assembly Election Result 2026: Suvendu Adhikari of BJP Wins|url=https://indianexpress.com/elections/nandigram-election-result-live-updates-west-bengal-assembly-election-results-winner-10670374/|work=Indianexpress.com}}</ref> {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২৬]]: নন্দীগ্ৰাম<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|ভাষা=en|শিৰোনাম=Election Commission of India|ইউআৰএল=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল=http://web.archive.org/web/20260505033045/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ=2026-05-05|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-19|ৱেবছাইট=results.eci.gov.in}}</ref><ref>{{সংবাদ উদ্ধৃতি|ইউআৰএল=https://bengali.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/|শিৰোনাম=Nandigram Election Result 2021 LIVE : নন্দীগ্রাম বিধানসভা ফলাফল লাইভ, নিকটতম প্রতিদ্বন্দ্বী,ভোট ভাগাভাগি - Oneindia Bengali|কৰ্ম=www.oneindia.com|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-05|ভাষা=bn}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |votes=127301{{formatnum:}} |percentage=50.37 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate= পবিত্ৰ কৰ |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes=117636{{formatnum:}} |percentage=46.55 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শান্তি গিৰি |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |votes=2997{{formatnum:}} |percentage=1.19 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শেখ জাৰিয়াতুল হুছেইন |party=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |votes=794{{formatnum:}} |percentage=0.31 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=মোঃ সাবেমিৰাজ আলী খান |party=ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট |votes=1898{{formatnum:}} |percentage=0.75 |change={{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate with party link |candidate=শাহিদুল হক |party=আম জনতা উন্নয়ন পার্টি |votes=68{{formatnum:}} |percentage=0.03 |change={{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate with party link |candidate=বিমল কুমাৰ মাইতি |party=ছোচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |votes=238{{formatnum:}} |percentage=0.09 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=নটা |party=নটা |votes=919{{formatnum:}} |percentage=0.36 |change=}} {{Election box majority |votes=9665{{formatnum:}} |percentage= |change= }} {{Election box turnout |votes=252722{{formatnum:}} |percentage= |change=}} {{Election box hold with party link | winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | swing = }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Main|নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি নিৰ্বাচন, ২০২১}} ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত বিজেপিৰ শুভেন্দু অধিকাৰীয়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী তথা তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী তৃণমূলৰ মমতা বেনাৰ্জীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২১}} {{Election box winning candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes=১,১০,৭৬৪ |percentage=৪৮.৪৯ |change=+৪৩.০৯}} {{Election box candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[মমতা বেনাৰ্জী]] |votes=১,০৮,৮০৮ |percentage=৪৭.৬৪ |change=-১৯.৫৬}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate=মীনাক্ষী মুখাৰ্জী |percentage=২.৭৪ |votes=৬,২৬৭ |change=-২৩.৯৬}} {{Election box candidate with party link |party=নটা |candidate=নটা |votes=১০৯০ |percentage=০.৪৮ |change=-০.১৫}} {{Election box majority| |votes = ১৯৫৬ |percentage = ০.8৫ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ২২৮৪৬৭ |percentage = ৮৮.৫৫ |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =৩১.৩৩ }} {{Election box end}} ===২০১৬=== ২০১৬ চনৰ নিৰ্বাচনত, তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ আব্দুল কবিৰ শ্বেখক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin | title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬|পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬]]: নন্দীগ্ৰাম সমষ্টি <ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |শিৰোনাম = Nandigram |কৰ্ম = মে' ২০১১ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-17 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০১১-০৫-১৬ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = Empowering India |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০২১-১১-০২ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ইউআৰএল-অৱস্থা=অকাৰ্যকৰ |আৰ্কাইভের-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = 2011-09-12 |df = |ভাষা=en}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes = ১৩৪,৬২৩ |percentage = ৬৭.২০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = আব্দুল কবিৰ শ্বেখ |votes = ৫৩,৩৯৩ |percentage = ২৬.৭০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = ১০,৭১৩ |percentage = ৫.৪০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ছোচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |candidate = বাপ্পাদিত্য নায়ক |votes = ৮২৮ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় নৱশক্তি পাৰ্টী |candidate = ৰামমোহন মাইতি |votes = ৭১৭ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box majority |votes = ৮১,২৩০ |percentage = ৪০.৬ |change = }} {{Election box turnout |votes = ২,০০,২৭৪ |percentage = ৮৬.৪৬ |change = }} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = ২৫.৭৭ }} {{Election box end}} ===২০১১=== ২০১১ চনৰ নিৰ্বাচনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা বিবি থায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১১]]: [[নন্দীগ্ৰাম]]<ref name="Nandigram">{{cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|title=Nandigram|work=Assembly Elections May 2011 Results|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-17|archive-date=16 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|url-status=dead|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519164924/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|url-status=usurped|archive-date=19 May 2012|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Empowering India|access-date=2011-05-01|archivedate=2021-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|archive-date=2011-09-12|archivedate=2011-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|deadurl=yes}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[ফিৰোজা বিবি]] |votes=103,300 |percentage=61.21 |change=+2.93}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate=পৰমানন্দ ভাৰতী |votes=59,660 |percentage=35.35 |change=-4.00}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=বিজন কুমাৰ দাস |votes=5,813 |percentage=1.72 |change=}} {{Election box candidate with party link |party = PDCI |candidate = মেহেদী মাছদ শ্বেখ |votes = 2,898 |percentage = 1.69 |change = }} {{Election box majority |votes=43,640 |percentage=25.42 |change= }} {{Election box turnout |votes=1,71,671 |percentage=87.93 |change= }} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =3.47 }} {{Election box end}} {{electiontable|পূৰ্ব মেদিনীপুৰ নিৰ্বাচন ২০১১ সাৰাংশ}}'''[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা]] নিৰ্বাচন, ২০১১ <br> পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ সাৰাংশ'''<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|শিৰোনাম=West Bengal District Purba Medinipur Vidhan Sabha Election results|ইউআৰএল=https://www.indiavotes.com/district/ac/249/1194|কৰ্ম=IndiaVotes|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=25 September 2021}}</ref> |- ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" width=225 |দল ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন জয় ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন পৰিৱৰ্তন |- | style="text-align:left;" |[[তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] | style="text-align:center;" | ১৩ | style="text-align:center;" | {{increase}}৯ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)]] | style="text-align:center;" | ২ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৪ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী]] | style="text-align:center;" | ১ | style="text-align:center;" | {{decrease}}২ |- | style="text-align:left;" |[[West Bengal Socialist Party|ডব্লিউ বিএছপি]]/[[Samajwadi Party|এছপি]] | style="text-align:center;" | ০ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৩ |- |} <noinclude> </noinclude> ====২০০৯ উপ-নিৰ্বাচন==== চিপিআইৰ তৎকালীন বিধায়ক মহম্মদ ইলিয়াছ শ্বেখৰ পদত্যাগৰ বাবে ২০০৯ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত নন্দীগ্ৰামত উপ-নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। {{Election box begin | title=উপ-নিৰ্বাচন, ২০০৯: নন্দীগ্ৰাম<ref name=vidhansabha2011by>{{cite web| url = http://www.moneycontrol.com/news/current-affairs/mamata-banerjee-wins-assembly-bypoll_591641.html | title = Mamata Banerjee wins assembly bypoll | access-date = 28 September 2011 | publisher = PTI, 28 September 2011 }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[ফিৰোজা বিবি]] |votes = 93,022 |percentage = 58.28 |change = +12.41 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = পৰমানন্দ ভাৰতী |votes = 53,473 |percentage = 39.35 |change = -13.36 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = 9,813 |percentage = 1.72 |change = }} {{Election box majority |votes = 39,549 |percentage = 23.43 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,53,407 |percentage = 84.75 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |swing = ২৫.৭৭ }} {{Election box end}} <small>. ২০০৬ চনৰ কংগ্ৰেছ আৰু তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সন্মিলিত ভোটৰ শতাংশ আৰু চিপিআইৰ ভোটৰ শতাংশৰ ভিত্তিত এই 'চুইং' (Swing) গণনা কৰা হৈছে। ২০০৯ চনৰ উপ-নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তথ্য পোৱা নগ'ল।</small> ===২০০৬=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ |votes = 93,022 |percentage = 48.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = শ্বেখ চুপিয়ান |votes = 53,473 |percentage = 45.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = আনোৱাৰ আলী শ্বেখ |votes = 4943 |percentage = 3.5 |change = }} {{Election box majority |votes = 4,823 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,42,548 |percentage = 88.1 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===২০০১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = [[শেখ মোহাম্মদ ইলিয়াস|শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] |votes = 67,544 |percentage = 51.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 59,540 |percentage = 45.4 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = মোহিত কুমাৰ ত্ৰিপাঠী |votes = 4,071 |percentage = 4,071 |change = }} {{Election box majority |votes = 8004 |percentage = 6.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,31,200 |percentage = 81.4 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯৬=== ১৯৯৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছৰ]] দেৱীিশংকৰ পাণ্ডাই তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী|চিপিআই]]ৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 61,885 |percentage = 49.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = শক্তি বল |votes = 61,747 |percentage = 49.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = জয়দেৱ সৎপতি |votes = 1,508 |percentage = 1.2 |change = }} {{Election box majority |votes = 138 |percentage = 0.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,28,160 |percentage = 87.4 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = শক্তি বল |votes = 49,923 |percentage = 47.9 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 46,253 |percentage = 44.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল মাইতি |votes = 4,655 |percentage = 4.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = সন্তোষ কুমাৰ দাস |votes = 2,830 |percentage = 2.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = ভৱানী প্ৰসাদ দাস |votes = 672 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box majority |votes = 3,670 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,07,039 |percentage = 78.8 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |loser = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৭৭]]: Nandigram<ref>{{Cite web|date=2026-05-13|title=AC: Nandigram 1977|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/1977/west-bengal/nandigram/9/1927/13|work=}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |party = জনতা পাৰ্টী |candidate = প্ৰবীৰ জানা |votes = 26,388 |percentage = 46.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]] |votes = 12,135 |percentage = 20.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate = ৰবীন্দ্ৰনাথ মাইতি |votes = 10,744 |percentage = 18.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাই |votes = 8,932 |percentage = 15.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 382 |percentage = 0.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = চৈয়দ আছাফ আলী |votes = 352 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সিতাংশু শেখৰ দাস |votes = 205 |percentage = 0.4 |change = }} {{Election box majority |votes = 14,253 |percentage = 23.8 |change = }} {{Election box turnout |votes = 59,977 |percentage = 62.8 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = জনতা পাৰ্টী |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭-২০০৯=== দুৰ্নীতিৰ অভিযোগত বৰ্তমানৰ বিধায়ক শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছৰ পদত্যাগৰ বাবে আৱশ্যক হৈ পৰা উপ-নিৰ্বাচনটো, নন্দীগ্ৰাম হিংসাৰ প্ৰেক্ষাপটত ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰীত অনুষ্ঠিত হয়। সেই নিৰ্বাচনত সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা কবিয়ে কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অফ ইণ্ডিয়াৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |title = State By-Elections 2009 – Trinamool Congress wins Nandigram bypoll |publisher = The Hindu, 9 January 2009 |access-date = 2010-12-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |archive-date = 15 June 2010 |url-status = usurped |archivedate = 15 June 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |deadurl = yes }}</ref> ২০০৬ আৰু ২০০১ চনৰ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচনত, চিপিআইৰ শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছে ২০৬ নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা আসনত তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী ২০০৬ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ শ্বেখ চופিয়ান আৰু ২০০১ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সুনীল বৰণ মাইতিক পৰাজিত কৰি জয়লাভ কৰে। বেছিভাগ বছৰতে প্ৰতিদ্বন্দিতা বহুমুখী আছিল, কিন্তু ইয়াত কেৱল বিজয়ী আৰু ৰানাৰ্ছ-আপসকলৰ কথাহে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯৬ চনত কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাই চিপিআইৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। ১৯৯১ আৰু ১৯৮৭ চনত চিপিআইৰ শক্তি বলে কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে। ১৯৮২ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাই কংগ্ৰেছৰ ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাইক পৰাজিত কৰে। ১৯৭৭ চনত জনতা পাৰ্টীৰ প্ৰবীৰ জানাই চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite web| url = http://eci.nic.in/archive/ElectionAnalysis/AE/S25/Partycomp206.htm |title = 206 – Nandigram Assembly Constituency |work = Partywise Comparison Since 1977 | publisher = Election Commission of India|access-date = 2010-12-07}}</ref> ===১৯৬৭-১৯৭২=== চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা ১৯৭২, ১৯৭১, ১৯৬৯ আৰু ১৯৬৭ চনত জয়ী হৈছিল। তাৰ পূৰ্বে নন্দীগ্ৰামত দুখন আসন আছিল, নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ আৰু নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ।<ref name=archive>{{cite web | url = http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp | title = Statistical Reports of Elections | access-date = 2010-12-01 | work = General Election Results and Statistics | publisher = Election Commission of India | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp | archive-date = 2010-10-05 }}</ref> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ=== কংগ্ৰেছৰ সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতিয়ে ১৯৬২ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯show৫৭ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন আৰু ১৯৫১ চনৰ স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচনত জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ=== ১৯৬২ চনত কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা জয়ী হয়। ১৯৫৭ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা জয়ী হয়। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচন, ১৯৫১ চনত, কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানাই নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ আসনৰ পৰা জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগৰ বিধানসভা সমষ্টি]] ohg3l8v579yy7cbd6kar62zlwyl5s3i 648252 648250 2026-10-28T05:59:43Z ManjurKhan 18997 /* বিধানসভাৰ বিধায়কসকল */ সম্প্ৰসাৰণ 648252 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = নন্দীগ্ৰাম | type = SLA | map_image = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=Vidhan Sabha constituencies/West Bengal/Nandigram.map}} | map_caption = নন্দিগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিৰ ৰূপৰেখা দেখুওৱা মানচিত্ৰ | map_alt = | incumbent_image = | mla = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|20px]][[হাছিৰানি ৰথ]] | party = {{Party index link|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}} | alliance = {{Party index link|ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা}} | latest_election_year = ২০২৬ | state = [[পশ্চিমবংগ]] | district = পূব মেদিনীপুৰ | loksabha_cons = তামলুক | constituency_no = ২১০ | established = ১৯৫১ | electors = ২৬৭,৬০৮ | reservation = নাই (মুক্ত আসন) | abolished = }} '''নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি''' [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[পশ্চিমবংগ]] ৰাজ্যৰ পূব মেদিনীপুৰ জিলাৰ এটা বিধানসভা সমষ্টি।<ref>{{cite web |url=https://chanakyya.com/Assembly-Details/WestBengal/Nandigram |title=West Bengal - Nandigram Assembly Constituency |website=Chanakyya |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == এলাকা == ভাৰতৰ সীমা পুনৰ নিৰ্ধাৰণ আয়োগৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি, ২১০ নং নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো নন্দীগ্ৰাম ১ আৰু নন্দীগ্ৰাম ২ সমষ্টি উন্নয়ন ব্লকৰ অন্তৰ্গত। নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো ৩০ নং তমলুক লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। == বিধানসভাৰ বিধায়কসকল == {| class="wikitable" |- ! নিৰ্বাচনৰ বছৰ !! সমষ্টি !! বিধায়ক !! ৰাজনৈতিক দল |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |} === ১৯৬৭ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈ নন্দীগ্ৰামৰ সদস্যসকল === {| class="wikitable sortable" |- ! নিৰ্বাচন ! সদস্য ! colspan="2" | ৰাজনৈতিক দল |- | [[1967 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | rowspan="4" | [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]]<ref name="vidhansabha1967">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf |title=General Elections, India, 1967, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 146 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | rowspan="4" style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি}}" | | rowspan="4" | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি]] |- | [[1969 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৬৯]]<ref name="vidhansabha1969">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf |title=General Elections, India, 1969, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 146 |publisher=Election Commission |access-date=2 December 2014}}</ref> |- | [[1971 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৭১]]<ref name="vidhansabha1971">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf |title=General Elections, India, 1971, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 144 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | [[1972 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৭২]]<ref name="vidhansabha1972">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf |title=General Elections, India, 1972, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 144 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | [[1977 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৭৭]] | প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা<ref name="vidhansabha1977">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf |title=General Elections, India, 1977, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|জনতা পাৰ্টী}}" | | [[জনতা পাৰ্টী]] |- | [[1982 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৮২]] | [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]]<ref name="vidhansabha1982">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf |title=General Elections, India, 1982, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | rowspan="3" style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি}}" | | rowspan="3" | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি]] |- | [[1987 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৮৭]] | rowspan="2" | শক্তি বল<ref name="vidhansabha1987">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf |title=General Elections, India, 1987, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | [[1991 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৯১]]<ref name="vidhansabha1991">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf |title=General Elections, India, 1991, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | [[1996 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | দেৱীশংকৰ পাণ্ডা<ref name="vidhansabha1996">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf |title=General Elections, India, 1996, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | [[2001 West Bengal Legislative Assembly election|২০০১]]<ref name="vidhansabha2001">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf |title=General Elections, India, 2001, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | rowspan="2" | [[শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] | rowspan="2" style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি}}" | | rowspan="2" | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি]] |- | [[2006 West Bengal Legislative Assembly election|২০০৬]]<ref name="indianexpress.com">{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/cpi-mla-from-nandigram-resigns-over-bribery-charge/359842/ |title=CPI MLA from Nandigram resigns over bribery charge |publisher=The Indian Express, 11 September 2008 |access-date=2010-12-10}}</ref><ref name="vidhansabha2006">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf |title=General Elections, India, 2006, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | ২০০৯ (উপ-নিৰ্বাচন)^ | rowspan="2" | [[ফিৰোজা বিবি]] | rowspan="3" style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ}}" | | rowspan="3" | [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] |- | [[2011 West Bengal Legislative Assembly election|২০১১]]<ref name="vidhansabha2011">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2011/stat_WB_May2011.pdf |title=General Elections, India, 2011, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No |publisher=Election Commission |access-date=6 February 2015}}</ref> |- | [[2016 West Bengal Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" | [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]{{Efn|অধিকাৰীয়ে ২০২০ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰ আৰু ২০২৬ চনৰ ১৩ মে’ত পদত্যাগ কৰিছিল।}} |- | [[2021 West Bengal Legislative Assembly election|২০২১]] | rowspan="3" style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}}" | | rowspan="3" | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]] |- | [[2026 West Bengal Legislative Assembly election|২০২৬]] |- | ২০২৬ (উপ-নিৰ্বাচন)^ | [[হাচিৰাণী ৰথ]] |} *^ উপ-নিৰ্বাচনক সূচায় == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২৬ৰ উপ-নিৰ্বাচন === ২০২৬ চনৰ উপ-নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ]] [[হাচিৰাণী ৰথ|হাচিৰাণী ৰথে]] তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ]] মিলন প্ৰধানক পৰাস্ত কৰে। {{Election box begin|title=পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা উপ-নিৰ্বাচন, ২০২৬: নন্দীগ্ৰাম<ref>{{cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcByeOct2026/candidateswise-S25210.htm|access-date=9 October 2026|website=results.eci.gov.in}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link | candidate = হাচিৰাণী ৰথ | party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | votes = 1,64,427 | percentage = 75.94 | change = +25.79 }} {{Election box candidate with party link | candidate = মিলন প্ৰধান | party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | votes = 41,674 | percentage = 19.25 | change = +18.94 }} {{Election box candidate with party link | candidate = শান্তিগোপাল গিৰি | party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি | votes = 5,725 | percentage = 2.68 | change = +1.48 }} {{Election box candidate with party link | candidate = মহম্মদ চাবেমিৰাজ আলী খান | party = ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট | votes = 1,603 | percentage = 0.75 | change = }} {{Election box candidate with party link | candidate = এহতেশমুল হক | party = গণতান্ত্ৰিক তৃণমূল কংগ্ৰেছ | votes = 848 | percentage = 0.39 | change = {{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate | candidate = ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]]) | party = নটা | votes = 641 | percentage = 0.30 | change = -0.06 }} {{Election box majority | votes = 1,22,753 | percentage = 56.69 | change = +52.82 }} {{Election box turnout | votes = 2,16,515 | percentage = 80.87 | change = -13.72 }} {{Election box hold with party link | winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | loser = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | swing = }} {{Election box end}} === ২০২৬ === ২০২৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ]] [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ৰ পবিত্ৰ কৰক পৰাজিত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2026-05-05|title=Nandigram (West Bengal) Assembly Election Result 2026: Suvendu Adhikari of BJP Wins|url=https://indianexpress.com/elections/nandigram-election-result-live-updates-west-bengal-assembly-election-results-winner-10670374/|work=Indianexpress.com}}</ref> {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২৬]]: নন্দীগ্ৰাম<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|ভাষা=en|শিৰোনাম=Election Commission of India|ইউআৰএল=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল=http://web.archive.org/web/20260505033045/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ=2026-05-05|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-19|ৱেবছাইট=results.eci.gov.in}}</ref><ref>{{সংবাদ উদ্ধৃতি|ইউআৰএল=https://bengali.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/|শিৰোনাম=Nandigram Election Result 2021 LIVE : নন্দীগ্রাম বিধানসভা ফলাফল লাইভ, নিকটতম প্রতিদ্বন্দ্বী,ভোট ভাগাভাগি - Oneindia Bengali|কৰ্ম=www.oneindia.com|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-05|ভাষা=bn}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |votes=127301{{formatnum:}} |percentage=50.37 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate= পবিত্ৰ কৰ |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes=117636{{formatnum:}} |percentage=46.55 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শান্তি গিৰি |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |votes=2997{{formatnum:}} |percentage=1.19 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শেখ জাৰিয়াতুল হুছেইন |party=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |votes=794{{formatnum:}} |percentage=0.31 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=মোঃ সাবেমিৰাজ আলী খান |party=ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট |votes=1898{{formatnum:}} |percentage=0.75 |change={{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate with party link |candidate=শাহিদুল হক |party=আম জনতা উন্নয়ন পার্টি |votes=68{{formatnum:}} |percentage=0.03 |change={{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate with party link |candidate=বিমল কুমাৰ মাইতি |party=সোশিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অব ইণ্ডিয়া (কম্যুনিষ্ট) |votes=238{{formatnum:}} |percentage=0.09 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=নটা |party=নটা |votes=919{{formatnum:}} |percentage=0.36 |change=}} {{Election box majority |votes=9665{{formatnum:}} |percentage= |change= }} {{Election box turnout |votes=252722{{formatnum:}} |percentage= |change=}} {{Election box hold with party link | winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | swing = }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Main|নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি নিৰ্বাচন, ২০২১}} ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত বিজেপিৰ শুভেন্দু অধিকাৰীয়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী তথা তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী তৃণমূলৰ মমতা বেনাৰ্জীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২১}} {{Election box winning candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes=১,১০,৭৬৪ |percentage=৪৮.৪৯ |change=+৪৩.০৯}} {{Election box candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[মমতা বেনাৰ্জী]] |votes=১,০৮,৮০৮ |percentage=৪৭.৬৪ |change=-১৯.৫৬}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate=মীনাক্ষী মুখাৰ্জী |percentage=২.৭৪ |votes=৬,২৬৭ |change=-২৩.৯৬}} {{Election box candidate with party link |party=নটা |candidate=নটা |votes=১০৯০ |percentage=০.৪৮ |change=-০.১৫}} {{Election box majority| |votes = ১৯৫৬ |percentage = ০.8৫ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ২২৮৪৬৭ |percentage = ৮৮.৫৫ |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =৩১.৩৩ }} {{Election box end}} ===২০১৬=== ২০১৬ চনৰ নিৰ্বাচনত, তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ আব্দুল কবিৰ শ্বেখক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin | title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬|পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬]]: নন্দীগ্ৰাম সমষ্টি <ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |শিৰোনাম = Nandigram |কৰ্ম = মে' ২০১১ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-17 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০১১-০৫-১৬ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = Empowering India |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০২১-১১-০২ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ইউআৰএল-অৱস্থা=অকাৰ্যকৰ |আৰ্কাইভের-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = 2011-09-12 |df = |ভাষা=en}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes = ১৩৪,৬২৩ |percentage = ৬৭.২০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = আব্দুল কবিৰ শ্বেখ |votes = ৫৩,৩৯৩ |percentage = ২৬.৭০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = ১০,৭১৩ |percentage = ৫.৪০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেন্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |candidate = বাপ্পাদিত্য নায়ক |votes = ৮২৮ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় নৱশক্তি পাৰ্টী |candidate = ৰামমোহন মাইতি |votes = ৭১৭ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box majority |votes = ৮১,২৩০ |percentage = ৪০.৬ |change = }} {{Election box turnout |votes = ২,০০,২৭৪ |percentage = ৮৬.৪৬ |change = }} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = ২৫.৭৭ }} {{Election box end}} ===২০১১=== ২০১১ চনৰ নিৰ্বাচনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা বিবি থায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১১]]: [[নন্দীগ্ৰাম]]<ref name="Nandigram">{{cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|title=Nandigram|work=Assembly Elections May 2011 Results|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-17|archive-date=16 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|url-status=dead|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519164924/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|url-status=usurped|archive-date=19 May 2012|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Empowering India|access-date=2011-05-01|archivedate=2021-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|archive-date=2011-09-12|archivedate=2011-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|deadurl=yes}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[ফিৰোজা বিবি]] |votes=103,300 |percentage=61.21 |change=+2.93}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate=পৰমানন্দ ভাৰতী |votes=59,660 |percentage=35.35 |change=-4.00}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=বিজন কুমাৰ দাস |votes=5,813 |percentage=1.72 |change=}} {{Election box candidate with party link |party = PDCI |candidate = মেহেদী মাছদ শ্বেখ |votes = 2,898 |percentage = 1.69 |change = }} {{Election box majority |votes=43,640 |percentage=25.42 |change= }} {{Election box turnout |votes=1,71,671 |percentage=87.93 |change= }} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =3.47 }} {{Election box end}} {{electiontable|পূৰ্ব মেদিনীপুৰ নিৰ্বাচন ২০১১ সাৰাংশ}}'''[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা]] নিৰ্বাচন, ২০১১ <br> পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ সাৰাংশ'''<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|শিৰোনাম=West Bengal District Purba Medinipur Vidhan Sabha Election results|ইউআৰএল=https://www.indiavotes.com/district/ac/249/1194|কৰ্ম=IndiaVotes|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=25 September 2021}}</ref> |- ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" width=225 |দল ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন জয় ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন পৰিৱৰ্তন |- | style="text-align:left;" |[[তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] | style="text-align:center;" | ১৩ | style="text-align:center;" | {{increase}}৯ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)]] | style="text-align:center;" | ২ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৪ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী]] | style="text-align:center;" | ১ | style="text-align:center;" | {{decrease}}২ |- | style="text-align:left;" |[[West Bengal Socialist Party|ডব্লিউ বিএছপি]]/[[Samajwadi Party|এছপি]] | style="text-align:center;" | ০ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৩ |- |} <noinclude> </noinclude> ====২০০৯ উপ-নিৰ্বাচন==== চিপিআইৰ তৎকালীন বিধায়ক মহম্মদ ইলিয়াছ শ্বেখৰ পদত্যাগৰ বাবে ২০০৯ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত নন্দীগ্ৰামত উপ-নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। {{Election box begin | title=উপ-নিৰ্বাচন, ২০০৯: নন্দীগ্ৰাম<ref name=vidhansabha2011by>{{cite web| url = http://www.moneycontrol.com/news/current-affairs/mamata-banerjee-wins-assembly-bypoll_591641.html | title = Mamata Banerjee wins assembly bypoll | access-date = 28 September 2011 | publisher = PTI, 28 September 2011 }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[ফিৰোজা বিবি]] |votes = 93,022 |percentage = 58.28 |change = +12.41 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = পৰমানন্দ ভাৰতী |votes = 53,473 |percentage = 39.35 |change = -13.36 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = 9,813 |percentage = 1.72 |change = }} {{Election box majority |votes = 39,549 |percentage = 23.43 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,53,407 |percentage = 84.75 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |swing = ২৫.৭৭ }} {{Election box end}} <small>. ২০০৬ চনৰ কংগ্ৰেছ আৰু তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সন্মিলিত ভোটৰ শতাংশ আৰু চিপিআইৰ ভোটৰ শতাংশৰ ভিত্তিত এই 'চুইং' (Swing) গণনা কৰা হৈছে। ২০০৯ চনৰ উপ-নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তথ্য পোৱা নগ'ল।</small> ===২০০৬=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ |votes = 93,022 |percentage = 48.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = শ্বেখ চুপিয়ান |votes = 53,473 |percentage = 45.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = আনোৱাৰ আলী শ্বেখ |votes = 4943 |percentage = 3.5 |change = }} {{Election box majority |votes = 4,823 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,42,548 |percentage = 88.1 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===২০০১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = [[শেখ মোহাম্মদ ইলিয়াস|শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] |votes = 67,544 |percentage = 51.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 59,540 |percentage = 45.4 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = মোহিত কুমাৰ ত্ৰিপাঠী |votes = 4,071 |percentage = 4,071 |change = }} {{Election box majority |votes = 8004 |percentage = 6.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,31,200 |percentage = 81.4 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯৬=== ১৯৯৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছৰ]] দেৱীিশংকৰ পাণ্ডাই তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী|চিপিআই]]ৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 61,885 |percentage = 49.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = শক্তি বল |votes = 61,747 |percentage = 49.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = জয়দেৱ সৎপতি |votes = 1,508 |percentage = 1.2 |change = }} {{Election box majority |votes = 138 |percentage = 0.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,28,160 |percentage = 87.4 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = শক্তি বল |votes = 49,923 |percentage = 47.9 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 46,253 |percentage = 44.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল মাইতি |votes = 4,655 |percentage = 4.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = সন্তোষ কুমাৰ দাস |votes = 2,830 |percentage = 2.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = ভৱানী প্ৰসাদ দাস |votes = 672 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box majority |votes = 3,670 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,07,039 |percentage = 78.8 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৭৭]]: Nandigram<ref>{{Cite web|date=2026-05-13|title=AC: Nandigram 1977|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/1977/west-bengal/nandigram/9/1927/13|work=}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |party = জনতা পাৰ্টী |candidate = প্ৰবীৰ জানা |votes = 26,388 |percentage = 46.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]] |votes = 12,135 |percentage = 20.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate = ৰবীন্দ্ৰনাথ মাইতি |votes = 10,744 |percentage = 18.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাই |votes = 8,932 |percentage = 15.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 382 |percentage = 0.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = চৈয়দ আছাফ আলী |votes = 352 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সিতাংশু শেখৰ দাস |votes = 205 |percentage = 0.4 |change = }} {{Election box majority |votes = 14,253 |percentage = 23.8 |change = }} {{Election box turnout |votes = 59,977 |percentage = 62.8 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = জনতা পাৰ্টী |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭-২০০৯=== দুৰ্নীতিৰ অভিযোগত বৰ্তমানৰ বিধায়ক শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছৰ পদত্যাগৰ বাবে আৱশ্যক হৈ পৰা উপ-নিৰ্বাচনটো, নন্দীগ্ৰাম হিংসাৰ প্ৰেক্ষাপটত ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰীত অনুষ্ঠিত হয়। সেই নিৰ্বাচনত সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা কবিয়ে কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অফ ইণ্ডিয়াৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |title = State By-Elections 2009 – Trinamool Congress wins Nandigram bypoll |publisher = The Hindu, 9 January 2009 |access-date = 2010-12-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |archive-date = 15 June 2010 |url-status = usurped |archivedate = 15 June 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |deadurl = yes }}</ref> ২০০৬ আৰু ২০০১ চনৰ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচনত, চিপিআইৰ শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছে ২০৬ নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা আসনত তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী ২০০৬ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ শ্বেখ চופিয়ান আৰু ২০০১ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সুনীল বৰণ মাইতিক পৰাজিত কৰি জয়লাভ কৰে। বেছিভাগ বছৰতে প্ৰতিদ্বন্দিতা বহুমুখী আছিল, কিন্তু ইয়াত কেৱল বিজয়ী আৰু ৰানাৰ্ছ-আপসকলৰ কথাহে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯৬ চনত কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাই চিপিআইৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। ১৯৯১ আৰু ১৯৮৭ চনত চিপিআইৰ শক্তি বলে কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে। ১৯৮২ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাই কংগ্ৰেছৰ ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাইক পৰাজিত কৰে। ১৯৭৭ চনত জনতা পাৰ্টীৰ প্ৰবীৰ জানাই চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite web| url = http://eci.nic.in/archive/ElectionAnalysis/AE/S25/Partycomp206.htm |title = 206 – Nandigram Assembly Constituency |work = Partywise Comparison Since 1977 | publisher = Election Commission of India|access-date = 2010-12-07}}</ref> ===১৯৬৭-১৯৭২=== চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা ১৯৭২, ১৯৭১, ১৯৬৯ আৰু ১৯৬৭ চনত জয়ী হৈছিল। তাৰ পূৰ্বে নন্দীগ্ৰামত দুখন আসন আছিল, নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ আৰু নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ।<ref name=archive>{{cite web | url = http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp | title = Statistical Reports of Elections | access-date = 2010-12-01 | work = General Election Results and Statistics | publisher = Election Commission of India | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp | archive-date = 2010-10-05 }}</ref> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ=== কংগ্ৰেছৰ সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতিয়ে ১৯৬২ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯show৫৭ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন আৰু ১৯৫১ চনৰ স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচনত জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ=== ১৯৬২ চনত কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা জয়ী হয়। ১৯৫৭ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা জয়ী হয়। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচন, ১৯৫১ চনত, কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানাই নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ আসনৰ পৰা জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগৰ বিধানসভা সমষ্টি]] h0ua6avw49d64cdohx6xbn2m3m3vhht 648253 648252 2026-10-28T06:02:12Z ManjurKhan 18997 /* ১৯৬৭ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈ নন্দীগ্ৰামৰ সদস্যসকল */ 648253 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = নন্দীগ্ৰাম | type = SLA | map_image = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=Vidhan Sabha constituencies/West Bengal/Nandigram.map}} | map_caption = নন্দিগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিৰ ৰূপৰেখা দেখুওৱা মানচিত্ৰ | map_alt = | incumbent_image = | mla = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|20px]][[হাছিৰানি ৰথ]] | party = {{Party index link|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}} | alliance = {{Party index link|ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা}} | latest_election_year = ২০২৬ | state = [[পশ্চিমবংগ]] | district = পূব মেদিনীপুৰ | loksabha_cons = তামলুক | constituency_no = ২১০ | established = ১৯৫১ | electors = ২৬৭,৬০৮ | reservation = নাই (মুক্ত আসন) | abolished = }} '''নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি''' [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[পশ্চিমবংগ]] ৰাজ্যৰ পূব মেদিনীপুৰ জিলাৰ এটা বিধানসভা সমষ্টি।<ref>{{cite web |url=https://chanakyya.com/Assembly-Details/WestBengal/Nandigram |title=West Bengal - Nandigram Assembly Constituency |website=Chanakyya |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == এলাকা == ভাৰতৰ সীমা পুনৰ নিৰ্ধাৰণ আয়োগৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি, ২১০ নং নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো নন্দীগ্ৰাম ১ আৰু নন্দীগ্ৰাম ২ সমষ্টি উন্নয়ন ব্লকৰ অন্তৰ্গত। নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টিটো ৩০ নং তমলুক লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। == বিধানসভাৰ বিধায়কসকল == {| class="wikitable" |- ! নিৰ্বাচনৰ বছৰ !! সমষ্টি !! বিধায়ক !! ৰাজনৈতিক দল |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫১ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৫৭ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা || ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম নৰ্থ || সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতি || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ১৯৬২ || নন্দীগ্ৰাম সাউথ || প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |} === ১৯৬৭ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈ নন্দীগ্ৰামৰ সদস্যসকল === {| class="wikitable sortable" |- ! নিৰ্বাচন ! সদস্য ! colspan="2" | ৰাজনৈতিক দল |- | [[1967 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | rowspan="4" | [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]]<ref name="vidhansabha1967">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf |title=General Elections, India, 1967, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 146 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | rowspan="4" style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি}}" | | rowspan="4" | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি]] |- | [[1969 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৬৯]]<ref name="vidhansabha1969">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf |title=General Elections, India, 1969, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 146 |publisher=Election Commission |access-date=2 December 2014}}</ref> |- | [[1971 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৭১]]<ref name="vidhansabha1971">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf |title=General Elections, India, 1971, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 144 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | [[1972 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৭২]]<ref name="vidhansabha1972">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf |title=General Elections, India, 1972, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 144 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | [[1977 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৭৭]] | প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা<ref name="vidhansabha1977">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf |title=General Elections, India, 1977, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|জনতা পাৰ্টী}}" | | [[জনতা পাৰ্টি]] |- | [[1982 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৮২]] | [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]]<ref name="vidhansabha1982">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf |title=General Elections, India, 1982, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | rowspan="3" style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি}}" | | rowspan="3" | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি]] |- | [[1987 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৮৭]] | rowspan="2" | শক্তি বল<ref name="vidhansabha1987">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf |title=General Elections, India, 1987, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | [[1991 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৯১]]<ref name="vidhansabha1991">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf |title=General Elections, India, 1991, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | [[1996 West Bengal Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | দেৱীশংকৰ পাণ্ডা<ref name="vidhansabha1996">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf |title=General Elections, India, 1996, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | [[2001 West Bengal Legislative Assembly election|২০০১]]<ref name="vidhansabha2001">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf |title=General Elections, India, 2001, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> | rowspan="2" | [[শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] | rowspan="2" style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি}}" | | rowspan="2" | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি]] |- | [[2006 West Bengal Legislative Assembly election|২০০৬]]<ref name="indianexpress.com">{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/cpi-mla-from-nandigram-resigns-over-bribery-charge/359842/ |title=CPI MLA from Nandigram resigns over bribery charge |publisher=The Indian Express, 11 September 2008 |access-date=2010-12-10}}</ref><ref name="vidhansabha2006">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf |title=General Elections, India, 2006, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No 154 |publisher=Election Commission |access-date=3 December 2014}}</ref> |- | ২০০৯ (উপ-নিৰ্বাচন)^ | rowspan="2" | [[ফিৰোজা বিবি]] | rowspan="3" style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ}}" | | rowspan="3" | [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] |- | [[2011 West Bengal Legislative Assembly election|২০১১]]<ref name="vidhansabha2011">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2011/stat_WB_May2011.pdf |title=General Elections, India, 2011, to the Legislative Assembly of West Bengal |work=Constituency-wise Data, AC No |publisher=Election Commission |access-date=6 February 2015}}</ref> |- | [[2016 West Bengal Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" | [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]{{Efn|অধিকাৰীয়ে ২০২০ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰ আৰু ২০২৬ চনৰ ১৩ মে’ত পদত্যাগ কৰিছিল।}} |- | [[2021 West Bengal Legislative Assembly election|২০২১]] | rowspan="3" style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}}" | | rowspan="3" | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]] |- | [[2026 West Bengal Legislative Assembly election|২০২৬]] |- | ২০২৬ (উপ-নিৰ্বাচন)^ | [[হাচিৰাণী ৰথ]] |} *^ উপ-নিৰ্বাচনক সূচায় == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২৬ৰ উপ-নিৰ্বাচন === ২০২৬ চনৰ উপ-নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ]] [[হাচিৰাণী ৰথ|হাচিৰাণী ৰথে]] তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ]] মিলন প্ৰধানক পৰাস্ত কৰে। {{Election box begin|title=পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা উপ-নিৰ্বাচন, ২০২৬: নন্দীগ্ৰাম<ref>{{cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcByeOct2026/candidateswise-S25210.htm|access-date=9 October 2026|website=results.eci.gov.in}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link | candidate = হাচিৰাণী ৰথ | party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | votes = 1,64,427 | percentage = 75.94 | change = +25.79 }} {{Election box candidate with party link | candidate = মিলন প্ৰধান | party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | votes = 41,674 | percentage = 19.25 | change = +18.94 }} {{Election box candidate with party link | candidate = শান্তিগোপাল গিৰি | party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি | votes = 5,725 | percentage = 2.68 | change = +1.48 }} {{Election box candidate with party link | candidate = মহম্মদ চাবেমিৰাজ আলী খান | party = ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট | votes = 1,603 | percentage = 0.75 | change = }} {{Election box candidate with party link | candidate = এহতেশমুল হক | party = গণতান্ত্ৰিক তৃণমূল কংগ্ৰেছ | votes = 848 | percentage = 0.39 | change = {{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate | candidate = ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]]) | party = নটা | votes = 641 | percentage = 0.30 | change = -0.06 }} {{Election box majority | votes = 1,22,753 | percentage = 56.69 | change = +52.82 }} {{Election box turnout | votes = 2,16,515 | percentage = 80.87 | change = -13.72 }} {{Election box hold with party link | winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | loser = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | swing = }} {{Election box end}} === ২০২৬ === ২০২৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ]] [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ৰ পবিত্ৰ কৰক পৰাজিত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2026-05-05|title=Nandigram (West Bengal) Assembly Election Result 2026: Suvendu Adhikari of BJP Wins|url=https://indianexpress.com/elections/nandigram-election-result-live-updates-west-bengal-assembly-election-results-winner-10670374/|work=Indianexpress.com}}</ref> {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২৬]]: নন্দীগ্ৰাম<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|ভাষা=en|শিৰোনাম=Election Commission of India|ইউআৰএল=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল=http://web.archive.org/web/20260505033045/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS25210.htm|আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ=2026-05-05|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-19|ৱেবছাইট=results.eci.gov.in}}</ref><ref>{{সংবাদ উদ্ধৃতি|ইউআৰএল=https://bengali.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/|শিৰোনাম=Nandigram Election Result 2021 LIVE : নন্দীগ্রাম বিধানসভা ফলাফল লাইভ, নিকটতম প্রতিদ্বন্দ্বী,ভোট ভাগাভাগি - Oneindia Bengali|কৰ্ম=www.oneindia.com|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=2026-06-05|ভাষা=bn}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |votes=127301{{formatnum:}} |percentage=50.37 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate= পবিত্ৰ কৰ |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes=117636{{formatnum:}} |percentage=46.55 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শান্তি গিৰি |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |votes=2997{{formatnum:}} |percentage=1.19 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=শেখ জাৰিয়াতুল হুছেইন |party=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |votes=794{{formatnum:}} |percentage=0.31 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=মোঃ সাবেমিৰাজ আলী খান |party=ইণ্ডিয়ান চেকুলাৰ ফ্ৰণ্ট |votes=1898{{formatnum:}} |percentage=0.75 |change={{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate with party link |candidate=শাহিদুল হক |party=আম জনতা উন্নয়ন পার্টি |votes=68{{formatnum:}} |percentage=0.03 |change={{নতুন প্ৰৱেশ}} }} {{Election box candidate with party link |candidate=বিমল কুমাৰ মাইতি |party=সোশিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অব ইণ্ডিয়া (কম্যুনিষ্ট) |votes=238{{formatnum:}} |percentage=0.09 |change=}} {{Election box candidate with party link |candidate=নটা |party=নটা |votes=919{{formatnum:}} |percentage=0.36 |change=}} {{Election box majority |votes=9665{{formatnum:}} |percentage= |change= }} {{Election box turnout |votes=252722{{formatnum:}} |percentage= |change=}} {{Election box hold with party link | winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | swing = }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Main|নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি নিৰ্বাচন, ২০২১}} ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত বিজেপিৰ শুভেন্দু অধিকাৰীয়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী তথা তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী তৃণমূলৰ মমতা বেনাৰ্জীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২১}} {{Election box winning candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=[[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes=১,১০,৭৬৪ |percentage=৪৮.৪৯ |change=+৪৩.০৯}} {{Election box candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[মমতা বেনাৰ্জী]] |votes=১,০৮,৮০৮ |percentage=৪৭.৬৪ |change=-১৯.৫৬}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate=মীনাক্ষী মুখাৰ্জী |percentage=২.৭৪ |votes=৬,২৬৭ |change=-২৩.৯৬}} {{Election box candidate with party link |party=নটা |candidate=নটা |votes=১০৯০ |percentage=০.৪৮ |change=-০.১৫}} {{Election box majority| |votes = ১৯৫৬ |percentage = ০.8৫ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ২২৮৪৬৭ |percentage = ৮৮.৫৫ |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =৩১.৩৩ }} {{Election box end}} ===২০১৬=== ২০১৬ চনৰ নিৰ্বাচনত, তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ [[শুভেন্দু অধিকাৰী]]য়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ আব্দুল কবিৰ শ্বেখক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin | title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬|পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬]]: নন্দীগ্ৰাম সমষ্টি <ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |শিৰোনাম = Nandigram |কৰ্ম = মে' ২০১১ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-17 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০১১-০৫-১৬ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = Empowering India |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ভাষা = en |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = ২০২১-১১-০২ |আৰ্কাইভৰ-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210 |ইউআৰএল-অৱস্থা = অকাৰ্যকৰ }}</ref><ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি |ইউআৰএল = http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |শিৰোনাম = West Bengal Assembly Election 2011 |কৰ্ম = Nandigram |প্ৰকাশক = ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ |সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ = 2011-05-01 |ইউআৰএল-অৱস্থা=অকাৰ্যকৰ |আৰ্কাইভের-ইউআৰএল = https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf |আৰ্কাইভৰ-তাৰিখ = 2011-09-12 |df = |ভাষা=en}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[শুভেন্দু অধিকাৰী]] |votes = ১৩৪,৬২৩ |percentage = ৬৭.২০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = আব্দুল কবিৰ শ্বেখ |votes = ৫৩,৩৯৩ |percentage = ২৬.৭০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = ১০,৭১৩ |percentage = ৫.৪০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেন্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |candidate = বাপ্পাদিত্য নায়ক |votes = ৮২৮ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় নৱশক্তি পাৰ্টী |candidate = ৰামমোহন মাইতি |votes = ৭১৭ |percentage = ০.৪০% |change = }} {{Election box majority |votes = ৮১,২৩০ |percentage = ৪০.৬ |change = }} {{Election box turnout |votes = ২,০০,২৭৪ |percentage = ৮৬.৪৬ |change = }} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = ২৫.৭৭ }} {{Election box end}} ===২০১১=== ২০১১ চনৰ নিৰ্বাচনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা বিবি থায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী চিপিআইৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১১]]: [[নন্দীগ্ৰাম]]<ref name="Nandigram">{{cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|title=Nandigram|work=Assembly Elections May 2011 Results|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-17|archive-date=16 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|url-status=dead|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS25210.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519164924/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|url-status=usurped|archive-date=19 May 2012|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Empowering India|access-date=2011-05-01|archivedate=2021-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102140853/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=736&cid=210|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|title=West Bengal Assembly Election 2011|work=Nandigram|publisher=Election Commission of India|access-date=2011-05-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|archive-date=2011-09-12|archivedate=2011-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912030612/http://www.ceowestbengal.nic.in/mis_pdf/election_2011/canddtl_4th_phase.pdf|deadurl=yes}}</ref> }} {{Election box winning candidate with party link |party=সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate=[[ফিৰোজা বিবি]] |votes=103,300 |percentage=61.21 |change=+2.93}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate=পৰমানন্দ ভাৰতী |votes=59,660 |percentage=35.35 |change=-4.00}} {{Election box candidate with party link |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate=বিজন কুমাৰ দাস |votes=5,813 |percentage=1.72 |change=}} {{Election box candidate with party link |party = PDCI |candidate = মেহেদী মাছদ শ্বেখ |votes = 2,898 |percentage = 1.69 |change = }} {{Election box majority |votes=43,640 |percentage=25.42 |change= }} {{Election box turnout |votes=1,71,671 |percentage=87.93 |change= }} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing =3.47 }} {{Election box end}} {{electiontable|পূৰ্ব মেদিনীপুৰ নিৰ্বাচন ২০১১ সাৰাংশ}}'''[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা]] নিৰ্বাচন, ২০১১ <br> পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ সাৰাংশ'''<ref>{{ৱেব উদ্ধৃতি|শিৰোনাম=West Bengal District Purba Medinipur Vidhan Sabha Election results|ইউআৰএল=https://www.indiavotes.com/district/ac/249/1194|কৰ্ম=IndiaVotes|সংগ্ৰহৰ-তাৰিখ=25 September 2021}}</ref> |- ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" width=225 |দল ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন জয় ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:right;" |আসন পৰিৱৰ্তন |- | style="text-align:left;" |[[তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] | style="text-align:center;" | ১৩ | style="text-align:center;" | {{increase}}৯ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)]] | style="text-align:center;" | ২ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৪ |- | style="text-align:left;" |[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী]] | style="text-align:center;" | ১ | style="text-align:center;" | {{decrease}}২ |- | style="text-align:left;" |[[West Bengal Socialist Party|ডব্লিউ বিএছপি]]/[[Samajwadi Party|এছপি]] | style="text-align:center;" | ০ | style="text-align:center;" | {{decrease}}৩ |- |} <noinclude> </noinclude> ====২০০৯ উপ-নিৰ্বাচন==== চিপিআইৰ তৎকালীন বিধায়ক মহম্মদ ইলিয়াছ শ্বেখৰ পদত্যাগৰ বাবে ২০০৯ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত নন্দীগ্ৰামত উপ-নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। {{Election box begin | title=উপ-নিৰ্বাচন, ২০০৯: নন্দীগ্ৰাম<ref name=vidhansabha2011by>{{cite web| url = http://www.moneycontrol.com/news/current-affairs/mamata-banerjee-wins-assembly-bypoll_591641.html | title = Mamata Banerjee wins assembly bypoll | access-date = 28 September 2011 | publisher = PTI, 28 September 2011 }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = [[ফিৰোজা বিবি]] |votes = 93,022 |percentage = 58.28 |change = +12.41 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = পৰমানন্দ ভাৰতী |votes = 53,473 |percentage = 39.35 |change = -13.36 }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = বিজন কুমাৰ দাস |votes = 9,813 |percentage = 1.72 |change = }} {{Election box majority |votes = 39,549 |percentage = 23.43 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,53,407 |percentage = 84.75 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |swing = ২৫.৭৭ }} {{Election box end}} <small>. ২০০৬ চনৰ কংগ্ৰেছ আৰু তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সন্মিলিত ভোটৰ শতাংশ আৰু চিপিআইৰ ভোটৰ শতাংশৰ ভিত্তিত এই 'চুইং' (Swing) গণনা কৰা হৈছে। ২০০৯ চনৰ উপ-নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তথ্য পোৱা নগ'ল।</small> ===২০০৬=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ |votes = 93,022 |percentage = 48.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = শ্বেখ চুপিয়ান |votes = 53,473 |percentage = 45.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = আনোৱাৰ আলী শ্বেখ |votes = 4943 |percentage = 3.5 |change = }} {{Election box majority |votes = 4,823 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,42,548 |percentage = 88.1 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===২০০১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০০১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = [[শেখ মোহাম্মদ ইলিয়াস|শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছ]] |votes = 67,544 |percentage = 51.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 59,540 |percentage = 45.4 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = মোহিত কুমাৰ ত্ৰিপাঠী |votes = 4,071 |percentage = 4,071 |change = }} {{Election box majority |votes = 8004 |percentage = 6.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,31,200 |percentage = 81.4 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯৬=== ১৯৯৬ চনৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছৰ]] দেৱীিশংকৰ পাণ্ডাই তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী|চিপিআই]]ৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯৬]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 61,885 |percentage = 49.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = শক্তি বল |votes = 61,747 |percentage = 49.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = জয়দেৱ সৎপতি |votes = 1,508 |percentage = 1.2 |change = }} {{Election box majority |votes = 138 |percentage = 0.1 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,28,160 |percentage = 87.4 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৯১=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৯১]]: নন্দীগ্ৰাম}} {{Election box winning candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |candidate = শক্তি বল |votes = 49,923 |percentage = 47.9 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডা |votes = 46,253 |percentage = 44.3 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল মাইতি |votes = 4,655 |percentage = 4.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |candidate = সন্তোষ কুমাৰ দাস |votes = 2,830 |percentage = 2.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = ভৱানী প্ৰসাদ দাস |votes = 672 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box majority |votes = 3,670 |percentage = 3.4 |change = }} {{Election box turnout |votes = 1,07,039 |percentage = 78.8 |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী |loser = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭=== {{Election box begin|title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯৭৭]]: Nandigram<ref>{{Cite web|date=2026-05-13|title=AC: Nandigram 1977|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/1977/west-bengal/nandigram/9/1927/13|work=}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link |party = জনতা পাৰ্টী |candidate = প্ৰবীৰ জানা |votes = 26,388 |percentage = 46.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |candidate = [[ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা]] |votes = 12,135 |percentage = 20.5 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |candidate = ৰবীন্দ্ৰনাথ মাইতি |votes = 10,744 |percentage = 18.2 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |candidate = ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাই |votes = 8,932 |percentage = 15.1 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সুনীল বৰণ মাইতি |votes = 382 |percentage = 0.7 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = চৈয়দ আছাফ আলী |votes = 352 |percentage = 0.6 |change = }} {{Election box candidate with party link |party = স্বতন্ত্ৰ ৰাজনীতিবিদ |candidate = সিতাংশু শেখৰ দাস |votes = 205 |percentage = 0.4 |change = }} {{Election box majority |votes = 14,253 |percentage = 23.8 |change = }} {{Election box turnout |votes = 59,977 |percentage = 62.8 |change = }} {{Election box gain with party link |winner = জনতা পাৰ্টী |loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি |swing = }} {{Election box end}} ===১৯৭৭-২০০৯=== দুৰ্নীতিৰ অভিযোগত বৰ্তমানৰ বিধায়ক শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছৰ পদত্যাগৰ বাবে আৱশ্যক হৈ পৰা উপ-নিৰ্বাচনটো, নন্দীগ্ৰাম হিংসাৰ প্ৰেক্ষাপটত ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰীত অনুষ্ঠিত হয়। সেই নিৰ্বাচনত সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ফিৰোজা কবিয়ে কমিউনিষ্ট পাৰ্টী অফ ইণ্ডিয়াৰ পৰমানন্দ ভাৰতীক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |title = State By-Elections 2009 – Trinamool Congress wins Nandigram bypoll |publisher = The Hindu, 9 January 2009 |access-date = 2010-12-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |archive-date = 15 June 2010 |url-status = usurped |archivedate = 15 June 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100615053836/http://hinduonnet.com/thehindu/holnus/000200901091322.htm |deadurl = yes }}</ref> ২০০৬ আৰু ২০০১ চনৰ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচনত, চিপিআইৰ শ্বেখ মহম্মদ ইলিয়াছে ২০৬ নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা আসনত তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দী ২০০৬ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ শ্বেখ চופিয়ান আৰু ২০০১ চনত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ সুনীল বৰণ মাইতিক পৰাজিত কৰি জয়লাভ কৰে। বেছিভাগ বছৰতে প্ৰতিদ্বন্দিতা বহুমুখী আছিল, কিন্তু ইয়াত কেৱল বিজয়ী আৰু ৰানাৰ্ছ-আপসকলৰ কথাহে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯৬ চনত কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাই চিপিআইৰ শক্তি বলক পৰাজিত কৰে। ১৯৯১ আৰু ১৯৮৭ চনত চিপিআইৰ শক্তি বলে কংগ্ৰেছৰ দেৱীশঙ্কৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে। ১৯৮২ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাই কংগ্ৰেছৰ ৰমেশ চন্দ্ৰ ঘৰাইক পৰাজিত কৰে। ১৯৭৭ চনত জনতা পাৰ্টীৰ প্ৰবীৰ জানাই চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডাক পৰাজিত কৰে।<ref>{{cite web| url = http://eci.nic.in/archive/ElectionAnalysis/AE/S25/Partycomp206.htm |title = 206 – Nandigram Assembly Constituency |work = Partywise Comparison Since 1977 | publisher = Election Commission of India|access-date = 2010-12-07}}</ref> ===১৯৬৭-১৯৭২=== চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা ১৯৭২, ১৯৭১, ১৯৬৯ আৰু ১৯৬৭ চনত জয়ী হৈছিল। তাৰ পূৰ্বে নন্দীগ্ৰামত দুখন আসন আছিল, নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ আৰু নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ।<ref name=archive>{{cite web | url = http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp | title = Statistical Reports of Elections | access-date = 2010-12-01 | work = General Election Results and Statistics | publisher = Election Commission of India | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp | archive-date = 2010-10-05 }}</ref> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম উত্তৰ=== কংগ্ৰেছৰ সুবোধ চন্দ্ৰ মাইতিয়ে ১৯৬২ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন, ১৯show৫৭ চনৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন আৰু ১৯৫১ চনৰ স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচনত জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> ===১৯৫১–১৯৬২ নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ=== ১৯৬২ চনত কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানা জয়ী হয়। ১৯৫৭ চনত চিপিআইৰ ভূপাল চন্দ্ৰ পাণ্ডা জয়ী হয়। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম নিৰ্বাচন, ১৯৫১ চনত, কংগ্ৰেছৰ প্ৰবীৰ চন্দ্ৰ জানাই নন্দীগ্ৰাম দক্ষিণ আসনৰ পৰা জয়লাভ কৰিছিল।<ref name=archive/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগৰ বিধানসভা সমষ্টি]] cbyaw3od3mevucgrubrx9j9huh07hat 0 138826 648123 636344 2026-10-27T12:42:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648123 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ | native_name = ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട | settlement_type = | image_skyline = Chandrigiri_Fort_-Kasaragod_-Kerala_-file_1001.jpg | image_caption = কেৰালাৰ কাছাৰগোড়ৰ চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ | image_seal = | nickname = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|12.466946|N|75.003248|E|display=inline}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰেলা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = কাছাৰগোড় জিলা | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_name3 = উত্তৰ মালাবাৰ (কোলাথনাডু) | subdivision_type4 = তালুক | subdivision_name4 = [[কাছাৰগোড়]] | subdivision_type5 = ভাষা | subdivision_name5 = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|আই এছ টি]] | utc_offset1 = +৫:৩০ }} [[চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_34.jpg|thumb| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গৰ এটা স্থাপত্য]] '''চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ''' ({{Lang-en|Chandragiri Fort}}, {{Lang-ml|ചന്ദ്രഗിരിക്കോട്ട}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰেলাৰ]] কাছাৰগোড় জিলাত অৱস্থিত, ১৭ শতিকাত নিৰ্মিত এটা দুৰ্গ।<ref>{{Cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/kerala-tourism-/chandragiri-fort|title=Chandragiri Fort, Kerala|work=Asian Trails India|language=en|accessdate=2026-08-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/kasaragod/investment/|title=Chandragiri Fort {{!}} Attractions in Kasaragod {{!}} Tourist destinations {{!}} BRDC {{!}} Travel and Tourism {{!}} Kerala|work=Invest in Kasaragod|language=en|accessdate=2026-08-03}}</ref> এই বৃহৎ বৰ্গাকাৰ দুৰ্গটো সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা ১৫০ ফুট (৪৬ মিটাৰ) উচ্চতাত অৱস্থিত<ref>{{Cite book|title=Kerala Sanchaaram|last=Divakaran|first1=Kattakada|year=2005|publisher=Z Library|place=Trivandrum, India|page=925}}</ref>আৰু ই [[চন্দ্ৰগিৰি নদী]]ৰ কাষৰ প্ৰায় সাত একৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। বৰ্তমান এই দুৰ্গটো ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছে। == ভূগোল == চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ [[আৰৱ সাগৰ]] আৰু [[চন্দ্ৰগিৰি নদী]]ৰ (যি পায়স্বিনী নদী নামেৰেও জনাজাত) সংগমস্থলত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|title=Chandragiri Fort - a ruined fort above 46 m sea level, Kasaragod {{!}} Forts in Malabar districts, Kerala|url=https://www.keralatourism.org/|accessdate=2023-08-03|work=www.keralatourism.org|language=en}}</ref> এই দুৰ্গটো মাংগালোৰৰপৰা প্ৰায় ৫৯ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে আৰু [[কন্নুৰ]]ৰপৰা প্ৰায় ৮৭ কিলোমিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত। == ইতিহাস == চন্দ্ৰগিৰি নদীয়ে তুলুনাডু আৰু কোলাথানাড়ু ৰাজ্য দুখনৰ মাজৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> পৰৱৰ্তী সময়ত [[বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য]]ই দুয়োখন ৰাজ্য জয় কৰে আৰু এই অঞ্চলটো তেওঁলোকৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=Chandragiri Fort Kasaragod|url=https://www.reachkerala.com/chandragiri-fort/|accessdate=2023-08-03|work=ReachKerala|language=en|archivedate=2023-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230803191907/https://www.reachkerala.com/chandragiri-fort/|deadurl=yes}}</ref> বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত, বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ হৈ এই অঞ্চলটো শাসন কৰা কেলাডী নায়কসকলে স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে আৰু উত্তৰ কানাড়াৰ বহুতো অঞ্চল নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিছিল, য'ত পৰৱৰ্তী সময়ত এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা অঞ্চলটোও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ ১৭ শতিকাত শিৱপ্পা নায়কৰদ্বাৰা আন বহুতো দুৰ্গৰ সৈতে একেলগে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name=":1" /> বৰ্তমান সময়ত এই দুৰ্গটো কেৰালা ৰাজ্যিক প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগৰদ্বাৰা পৰ্যটন বিভাগৰ সহযোগত পৰিচালনা কৰা হৈছে। প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে ইয়াত এক খনন কাৰ্য চলাইছিল আৰু শিল তথা লোহাৰে নিৰ্মিত হিলৈৰ গোলা (কামানৰ গোলা), লোহাৰ সঁজুলি আৰু মৃৎশিল্পৰ (মাটিৰ পাত্ৰ) সন্ধান লাভ কৰিছিল।<ref name=":2">{{Cite web|title=Chandragiri Fort {{!}} Forts protected by Department of Archaeology {{!}} Protected Monuments|url=https://www.archaeology.kerala.gov.in/monuments/chandragiri-fort/22|accessdate=2023-08-03|work=Archaeology}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == নক্সা == উদ্ধাৰ হোৱা পৰিসীমাৰ মাটি-কালি প্ৰায় ৭.৭৬ একৰ, আনহাতে মূল ভৱনটোৰ মাটি-কালি প্ৰায় ৫ একৰ আৰু ই বৰ্গাকৃতিৰ।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|title=DRAFT REPORT ON COASTAL ZONE MANAGEMENT PLAN (CZMP) FOR KASARAGOD DISTRICT – KERALA (Prepared as per CRZ Notification 2019)|url=http://www.coastal.keltron.org/images/pdf/czmp-2019-reports/kasaragod/CZMP%20Report%20-%20KASARAGOD%20REPORT.pdf|work=www.coastal.keltron.org|access-date=2026-08-15|archivedate=2023-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929104250/http://www.coastal.keltron.org/images/pdf/czmp-2019-reports/kasaragod/CZMP%20Report%20-%20KASARAGOD%20REPORT.pdf|deadurl=yes}}</ref> দুৰ্গটো সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা ৪৬ মিটাৰ (১৫০ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ই লেতেৰাইট ইটাৰে নিৰ্মিত। বৰটোপৰ গুলীবৰ্ষণৰ ফলত ইয়াৰ কিছুমান দেৱাল ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name=":0" /> এটা পৰিখাই তিনিটা দিশৰপৰা দুৰ্গটোক বেঢ়ি ৰাখিছে। পূব আৰু পশ্চিম দুয়োটা দিশতে পৰিখাটোলৈ সোমাই যোৱা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ-পূব কোণত এটা ভূ-গৰ্ভস্থ সুৰংগও দৃশ্যমান হৈ আছে।<ref name=":2" /> দুৰ্গটোত ৮টা বুৰুজ আছে, যাৰ প্ৰতিটোতে বৰটোপ (পীৰাংকী) দাগিব পৰা ফুটা আছে। প্ৰধান বুৰুজটো উত্তৰ দিশত অৱস্থিত। দুৰ্গটোৰ ভিতৰত সৈন্যবাহিনীৰ বেৰাকৰ দৰে অন্যান্য ভৱনো আছে।<ref name=":2" /> * == চিত্ৰ বীথিকা == <gallery> চিত্ৰ:Chandragiri_Fort,_Kerala.jpg|alt=Chandrigiri Fort Melparamba, is 6 Kilometers away from Kasaragod town| চন্দ্ৰিগিৰি দুৰ্গ মেলপাৰম্বা, কাছাৰগোড চহৰৰপৰা ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_02.jpg|alt=Chandragiri Fort renovation works 2019| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ সংস্কাৰৰ কাম ২০১৯ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_03.jpg|alt=Chandragiri Fort entrance| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_04.jpg|alt=Chandragiri Fort renovation works 2019| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ সংস্কাৰৰ কাম ২০১৯ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_05.jpg|alt=Chandragiri Fort renovation works 2019| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ সংস্কাৰৰ কাম ২০১৯ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_06.jpg|alt=Chandragiri Fort renovation works 2019| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ সংস্কাৰৰ কাম ২০১৯ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_07.jpg|alt=Chandragiri Fort renovation works 2019| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ সংস্কাৰৰ কাম ২০১৯ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_08.jpg|alt=Chandragiri Fort renovation works 2019| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ সংস্কাৰৰ কাম ২০১৯ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_10.jpg|alt=Chandragiri Fort| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_11.jpg|alt=Chandragiri Fort| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_13.jpg|alt=Chandragiri Fort| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_15.jpg|alt=Chandragiri Fort| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_18.jpg|alt=Chandragiri Fort renovation works 2019| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ সংস্কাৰৰ কাম ২০১৯ চিত্ৰ:CHANDRAGIRI_FORT_KASARAGOD_S-KL-25_TPR_19.jpg|alt=Chandragiri Fort| চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ </gallery> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Chandragiri Fort, Kerala|চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গ, কেৰালা}} * [http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=54&id=6&distid=4 Kerala Tourism] == লগতে চাওক == * [[কান্নুৰ দুৰ্গ]] * থালাচেৰী দুৰ্গ * [[বেকাল দুৰ্গ]] * হোছদুৰ্গ দুৰ্গ {{Forts in India}} {{Tourism in Kerala}} {{coord|12.470|75.003|display=title}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ দুৰ্গ]] 2d9izwxi9ww614mhip8fp73zv7y3509 0 139053 648201 633662 2026-10-27T17:38:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648201 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ভজো | native_name = | settlement_type = গাঁও | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = অসমৰ মানচিত্ৰত ভজোৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27|3|49|N|95|1|56|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[চৰাইদেউ জিলা]] | subdivision_type3 = মহকুমা | subdivision_name3 = [[সোণাৰি]] | subdivision_type4 = উন্নয়ন খণ্ড | subdivision_name4 = [[সোণাৰি]] | governing_body = ভজো গাঁও পঞ্চায়ত | population_total = ১,৫৮৭ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name="Census2011">{{Cite web |title=ভজো গাঁও আৰু ভজো ৰে’ল ষ্টেচন |url=https://villageinfo.in/assam/charaideo/sonari/bhojo-gaon-bhojo-rly-stn/ |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভিলেজইনফো}}</ref> | area_total_ha = ২৬৪.৪৪ | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = প্ৰধান ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code = ৭৮৫৬৮৯ | registration_plate = এএছ-০৪ }} '''ভজো''' (ইংৰাজী: ''Bhojo'') অসমৰ [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ [[সোণাৰি]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন গাঁও। গাঁওখনৰ নাম ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ নথিত '''ভজো গাঁও''' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। গাঁওখন সোণাৰি চহৰৰপৰা প্ৰায় ৫–৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="Census2011"/> ভজো অঞ্চলটো ইয়াত থকা ভজো ৰে’ল ষ্টেচনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ৰে’ল ষ্টেচনটো উত্তৰ-পূব সীমান্ত ৰে'লৱেৰ তিনিচুকীয়া ৰে’ল মণ্ডলৰ অন্তৰ্গত।<ref name="Railway">{{Cite web |title=ভজো ৰে’ল ষ্টেচন |url=https://indiarailinfo.com/station/map/bhojo-boj/1366 |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ইণ্ডিয়া ৰে'ল ইনফো}}</ref> == ভূগোল == ভজো [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ সোণাৰি অঞ্চলত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ ভৌগোলিক স্থানাংক প্ৰায় ২৭°৩′৪৯″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৫°১′৫৬″ পূব দ্ৰাঘিমাংশ।<ref>{{Cite web |title=ভজো ৰে’ল ষ্টেচনৰ অৱস্থান |url=https://www.geonames.org/search.html?country=IN&q=Charaideo |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=জিঅ'নেমছ}}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ মুঠ ভৌগোলিক এলেকা ২৬৪.৪৪ হেক্টৰ।<ref name="Census2011"/> ভজো সোণাৰি চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত। চৰাইদেউ জিলা প্ৰশাসনৰ তথ্য অনুসৰি ভজো ৰে’ল ষ্টেচন জিলা সদৰ সোণাৰিৰপৰা পথযোগে প্ৰায় ৬.৩ কিলোমিটাৰ দূৰত।<ref>{{Cite web |title=চৰাইদেউ জিলা — জিলা সম্পৰ্কে |url=https://charaideo.assam.gov.in/about-us/about-district |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=চৰাইদেউ জিলা প্ৰশাসন, অসম চৰকাৰ}}</ref> == প্ৰশাসন == ভজো সোণাৰি মহকুমা আৰু সোণাৰি উন্নয়ন খণ্ডৰ অন্তৰ্গত। গাঁওখন ভজো গাঁও পঞ্চায়তৰ অধীনত স্থানীয়ভাৱে প্ৰশাসিত হয়।<ref>{{Cite web |title=ভজো গাঁও আৰু ভজো ৰে’ল ষ্টেচন |url=https://villageinfo.org/village/293021 |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভিলেজইনফো}}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত গাঁওখনৰ লোকপিয়ল গাঁও কোড ২৯৩০২১ হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ভজো গাঁও আৰু ভজো ৰে’ল ষ্টেচন — লোকপিয়লৰ তথ্য |url=https://assam.villagecodes.in/sivasagar/sonari-31102074/bhojo-gaon-and-bhojo-rly-stn-02074293021/ |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভিলেজ কোডছ}}</ref> == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভজো গাঁও আৰু ভজো ৰে’ল ষ্টেচনৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১,৫৮৭ জন। ইয়াৰে ৮২৭ জন পুৰুষ আৰু ৭৬০ গৰাকী মহিলা। মুঠ পৰিয়ালৰ সংখ্যা আছিল ৩৫৮টা।<ref name="Census2011"/> ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৭৬.৮১ শতাংশ। ০–৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা আছিল ১৬৯ জন।<ref>{{Cite web |title=ভজো গাঁও আৰু ভজো ৰে’ল ষ্টেচন — জনসংখ্যা আৰু সাক্ষৰতা |url=https://villagegram.in/village/assam/charaideo/sonari/bhojo-gaon-bhojo-rly-stn/ |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভিলেজগ্ৰাম }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == পৰিবহণ == === ৰে'ল === ভজোত ভজো ৰে’ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ষ্টেচনটোৰ ৰে'ল সংকেত '''বিঅজে''' আৰু ই উত্তৰ-পূব সীমান্ত ৰে'লৱেৰ তিনিচুকীয়া ৰে'ল মণ্ডলৰ অন্তৰ্গত।<ref name="Railway"/> ষ্টেচনটো লামডিং–ডিব্ৰুগড় ৰে'লপথৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াত দুটা প্লেটফৰ্ম আছে আৰু নিয়মীয়া যাত্ৰীবাহী ৰে'লৰ হাল্ট আছে।<ref name="Railway"/> ভজো ৰে'ল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ ষ্টেচনসমূহৰ ভিতৰত লংপটীয়া ৰে'ল ষ্টেচন, চাফ্ৰাই ৰে'ল ষ্টেচন আৰু সাপেখাতী ৰে'ল ষ্টেচন উল্লেখযোগ্য।<ref name="Railway"/> === পথ === ভজো [[সোণাৰি]]ৰ সৈতে পথযোগে সংযুক্ত। সোণাৰি চহৰলৈ পথৰ দূৰত্ব প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ।<ref name="Census2011"/> চৰাইদেউ জিলা প্ৰশাসনৰ তথ্য অনুসৰি ভজো ৰে'ল ষ্টেচন সোণাৰি জিলা সদৰৰ অন্যতম নিকটৱৰ্তী ৰে'ল সংযোগস্থল আৰু সোণাৰিৰপৰা ইয়াৰ পথ দূৰত্ব প্ৰায় ৬.৩ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=চৰাইদেউ জিলা — যোগাযোগ ব্যৱস্থা |url=https://charaideo.assam.gov.in/about-us/about-district |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=চৰাইদেউ জিলা প্ৰশাসন, অসম চৰকাৰ}}</ref> == শিক্ষা == ভজো আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ সোণাৰি অঞ্চলত বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠান আছে। চৰাইদেউ জিলা প্ৰশাসনৰ তথ্য অনুসৰি জিলাখনৰ উচ্চ শিক্ষাৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত সোণাৰি বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় আৰু [[সোণাৰি মহাবিদ্যালয়]] উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |title=চৰাইদেউ জিলা — জিলা প্ৰফাইল |url=https://charaideo.assam.gov.in/about-us/district-profile |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=চৰাইদেউ জিলা প্ৰশাসন, অসম চৰকাৰ}}</ref> == অৰ্থনীতি == ভজো অঞ্চলৰ অৰ্থনীতিৰ সৈতে কৃষি, স্থানীয় বাণিজ্য আৰু সেৱা খণ্ড জড়িত। সোণাৰি চহৰৰ নিকটৱৰ্তী অৱস্থান আৰু ৰে'ল যোগাযোগৰ বাবে অঞ্চলটোত বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপৰ গুৰুত্ব আছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভজো গাৱত মুঠ ৬১৭ জন লোক কৰ্মৰত আছিল।<ref>{{Cite web |title=ভজো গাঁও আৰু ভজো ৰে’ল ষ্টেচন — কৰ্মসংস্থাপন |url=https://villagegram.in/village/assam/charaideo/sonari/bhojo-gaon-bhojo-rly-stn/ |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভিলেজগ্ৰাম }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ৰাজনীতি == ভজো [[সোণাৰি বিধানসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। লোকসভা নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত ই [[যোৰহাট (লোকসভা সমষ্টি)|যোৰহাট লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত।<ref name="Census2011"/> == ভজো যুদ্ধ প্ৰশিক্ষণ ক্ষেত্ৰ == ভজো যুদ্ধ প্ৰশিক্ষণ ক্ষেত্ৰ অসমৰ [[চৰাইদেউ জিলা]]ৰ [[সোণাৰি]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা আহোম যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে স্থানটো সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু কীৰ্তিচিহ্ন হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু কীৰ্তিচিহ্ন |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব সঞ্চালকালয় |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250329171152/https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |archivedate=2025-03-29 |deadurl=yes}}</ref> মধ্যযুগত আহোমসকলে এই স্থানটো ''গেৰিলা যুদ্ধৰ কৌশলৰ প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ'' হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। প্ৰায় ১২৯ বিঘা মাটি-কালিৰ এই স্থানত বহুতো মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মাটিৰ ঢিপি আছে। ঢিপিসমূহৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় ৯০ৰপৰা ১০০ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ১.১০ৰপৰা ১.২০ মিটাৰ। স্থানটোত পৰিখাসদৃশ গাঁতৰ অৱশেষো দেখা যায়।<ref name="AssamArchaeology">{{Cite web |title=সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু কীৰ্তিচিহ্ন |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব সঞ্চালকালয় |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250329171152/https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |archivedate=2025-03-29 |deadurl=yes}}</ref> এই মাটিৰ ঢাপ আৰু খাদসদৃশ গঠনসমূহৰ বিন্যাসৰপৰা স্থানটো সামৰিক প্ৰশিক্ষণৰ বাবে পৰিকল্পিতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায়। অসম পৰ্যটন বিভাগেও ভজো যুদ্ধ প্ৰশিক্ষণ ক্ষেত্ৰক আহোমসকলৰ গেৰিলা যুদ্ধ প্ৰশিক্ষণৰ সৈতে জড়িত এটা ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=অসমৰ পৰ্যটন — ভজো যুদ্ধ প্ৰশিক্ষণ ক্ষেত্ৰ |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ, অসম চৰকাৰ}}</ref><ref>{{Cite web |title=আমাৰ বিষয়ে |url=https://dietcharaideo.com/ |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, চৰাইদেউ}}</ref> === সংৰক্ষণ === ভজো যুদ্ধ প্ৰশিক্ষণ ক্ষেত্ৰটো ২০০৬ চনত সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=আহোম যুগৰ গেৰিলা যুদ্ধ প্ৰশিক্ষণ ক্ষেত্ৰত বেদখল |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/ahom-era-guerilla-warfare-training-site-in-charaideo-encroached/articleshow/121711283.cms |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}</ref> সাম্প্ৰতিক সময়ত স্থানটো বেদখল আৰু সংৰক্ষণৰ অভাৱৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছে। সংবাদমাধ্যমৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি সংৰক্ষিত এলেকাৰ কিছু অংশত কৃষিকাৰ্যৰ বাবে ভূমি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে আৰু কিছুমান প্ৰাচীন মাটিৰ ঢিপি ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে।<ref>{{Cite news |title=চৰাইদেউৰ আহোম যুগৰ গেৰিলা যুদ্ধ প্ৰশিক্ষণ ক্ষেত্ৰত বেদখল |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/ahom-era-guerilla-warfare-training-site-in-charaideo-encroached/articleshow/121711283.cms |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}</ref> এই স্থানটোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক গঠনসমূহ সংৰক্ষণ কৰাটো আহোম যুগৰ সামৰিক ইতিহাস আৰু অসমৰ মধ্যযুগীয় ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। == স্থানীয় গুৰুত্ব == ভজো সোণাৰি চহৰৰ নিকটৱৰ্তী হোৱাৰ লগতে ৰে'ল যোগাযোগৰ বাবে চৰাইদেউ জিলাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। চৰাইদেউ জিলা প্ৰশাসনে ভজো ৰে'ল ষ্টেচনক সোণাৰি জিলা সদৰৰ নিকটৱৰ্তী ৰে'ল সংযোগ হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=চৰাইদেউ জিলা — যোগাযোগ ব্যৱস্থা |url=https://charaideo.assam.gov.in/about-us/about-district |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=চৰাইদেউ জিলা প্ৰশাসন, অসম চৰকাৰ}}</ref> ভজো আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ চৰাইদেউ অঞ্চল আহোম যুগৰ ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভজোৰপৰা অলপ দূৰৈত অৱস্থিত চৰাইদেউ [[মৈদাম]]সমূহ আহোম ৰাজবংশৰ ৰাজকীয় সমাধি স্থাপত্যৰ উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন। চৰাইদেউ মৈদামসমূহ আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ মৃত সদস্যসকলৰ সমাধিস্থল হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=চৰাইদেউ মৈদাম |url=https://asi.nic.in/charideo/ |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ}}</ref> চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহৰ স্থাপত্যত মাটি আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত গম্বুজাকৃতিৰ সমাধি, পাথৰৰ গাঁথনি আৰু বিভিন্ন আনুষ্ঠানিক উপাদান দেখা যায়। এই স্থান আহোম যুগৰ ৰাজকীয় সমাধি পৰম্পৰা আৰু স্থাপত্য-সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>{{Cite web |title=চৰাইদেউ মৈদাম — আহোম ৰাজবংশৰ সমাধি |url=https://whc.unesco.org/en/list/1499/ |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য কেন্দ্ৰ}}</ref> চৰাইদেউ মৈদামসমূহ ২০২৪ চনত ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ইয়াৰ ফলত চৰাইদেউ অঞ্চলৰ আহোম যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঐতিহ্যৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{Cite web |title=মৈদাম — আহোম ৰাজবংশৰ সমাধি ব্যৱস্থা |url=https://whc.unesco.org/en/list/1499/ |access-date=২০ আগষ্ট ২০২৬ |website=ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য কেন্দ্ৰ}}</ref> ==লগতে চাওক == * [[সোণাৰি]] * [[চৰাইদেউ জিলা]] * [[সোণাৰি বিধানসভা সমষ্টি]] * [[যোৰহাট লোকসভা সমষ্টি]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:চৰাইদেউ জিলা]] ay0nptiwhqxu9ww07um9ofmp0lpx3gq 0 139376 648219 638512 2026-10-27T18:30:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648219 wikitext text/x-wiki {{Short description|চীনা শস্য চপোৱা উৎসৱ}} {{Infobox holiday | holiday_name = মধ্য-শৰৎ উৎসৱ | type = এচীয় | image = Mid-Autumn Festival-beijing.jpg | caption = [[বেইজিং]]ত উৎসৱৰ সজ্জা | nickname = চন্দ্ৰ উৎসৱ, চন্দ্ৰ-পিঠা উৎসৱ | observedby = চীনা লোক | longtype = সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় | significance = শৰৎকালীন শস্য চপোৱাৰ সমাপ্তি উদ্‌যাপন | frequency = বাৰ্ষিক | scheduling = চীনৰ চান্দ্ৰ-সৌৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখ | celebrations = বন্তি জ্বলোৱা, [[মুনকেক]] প্ৰস্তুত আৰু বিতৰণ, প্ৰণয় আৰু বিবাহৰ বাবে যোৰা মিলোৱা, আতচবাজী, পৰিয়ালৰ সমাৱেশ, [[ড্ৰেগন নৃত্য]], পৰিয়ালৰ সৈতে ভোজন, বন্ধু আৰু আত্মীয়ক সাক্ষাৎ, উপহাৰ দিয়া | observances = [[মুনকেক]] আৰু [[কেছিয়া সুৰা]] সেৱন | relatedto = [[চুছক]] (কোৰিয়া), [[ছুকিমি]] (জাপান), [[টেট ছুং থু]] (ভিয়েটনাম), [[অশ্বিনী]] বা [[কৃত্তিকা|কৃত্তিকাৰ]] [[উপোসথ]] ([[কম্বোডিয়া]], [[লাওছ]], [[ম্যানমাৰ]], [[শ্ৰীলংকা]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]) | module = {{Infobox Chinese | child = yes | pic = Mid-Autumn Festival (Chinese characters).svg | piccap = "মধ্য-শৰৎ উৎসৱ"ৰ পৰম্পৰাগত (ওপৰত) আৰু সৰলীকৃত (তলত) চীনা আখৰ | picupright = 0.475 | t = {{linktext|中秋節}} | s = {{linktext|中秋节}} | l = "মধ্য-শৰৎ উৎসৱ" | p = Zhōngqiū jié | w = Chung¹-ch'iu¹ chieh² | mi = {{IPAc-cmn|zh|ong|1|.|q|iu|1|-|j|ie|2}} | wuu = Tson-tshieu tsiq | j = Zung¹-cau¹ zit³ | y = Jūng-chāu jit | poj = Tiong-chhiu-cheh | buc = Dṳ̆ng-chiŭ-cáik | ci = {{IPAc-yue|z|ung|1|.|c|au|1|-|z|it|3}} | h = Chûng-chhiû-chiet<br>Zúng qiú jièd | altname = পঞ্জিকাৰ তাৰিখৰ নাম | c2 = {{linktext|八月十五}}/{{linktext|八月半}} | l2 = "অষ্টম মাহৰ পোন্ধৰ তাৰিখ/আধা মাহ" | p2 = Bāyuè shíwǔ/bàn | j2 = Baat³ jyut⁶ sap⁶ ng⁵ | wuu2 = Paq⁷-yuq⁸ zeq⁸-ng⁶<br>Paq⁷-yuq⁸-poe⁵ | poj2 = Poeh-ge̍h-cha̍p-gō͘<br>Poeh-ge̍h-pòaⁿ | h2 = Bàd ngiad seb ǹg<br>Bàd ngiad ban | altname3 = আঞ্চলিক নাম | t3 = {{linktext|八月節}} | l3 = "অষ্টম মাহৰ উৎসৱ" | poj3 = Peh-go̍eh-cheh | buc3 = Báik-nguŏk-cáik | h3 = Pat-ngie̍t-chiet }} | date = }} '''মধ্য-শৰৎ উৎসৱ''', '''চন্দ্ৰ উৎসৱ''' বা '''মুনকেক উৎসৱ''' নামেৰেও পৰিচিত, চীনা সংস্কৃতিত উদযাপিত এটা শস্য চপোৱা উৎসৱ। ই চীনা চান্দ্ৰ-সৌৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয় আৰু [[গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা]] অনুসৰি ৭ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ৮ অক্টোবৰৰ ভিতৰত যিকোনো তাৰিখত পৰিব পাৰে।<ref name="xinhua2">{{cite news | last = Yang | first = Fang | title = Mid-Autumn Festival and its traditions | url = http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2011-09/12/c_131134150.htm | date = 12 September 2011 | publisher = Xinhuanet | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120413010432/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2011-09/12/c_131134150.htm | archive-date = 13 April 2012 | access-date = 30 August 2026 | archivedate = 21 September 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130921055044/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2011-09/12/c_131134150.htm | deadurl = yes}}</ref><ref>{{Cite web |title= |url=https://taiwan-database.net/PDFs/WTFpdf23.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260112110310/https://taiwan-database.net/PDFs/WTFpdf23.pdf |archive-date=2026-01-12 |access-date=2026-01-12 |website=taiwan-database.net}}</ref> এই দিনটোত চীনাসকলে বিশ্বাস কৰে যে শৰৎকালৰ মাজভাগত শস্য চপোৱাৰ সময়ৰ সৈতে একেলগে চন্দ্ৰ আটাইতকৈ পূৰ্ণ আৰু উজ্জ্বল হৈ থাকে।<ref>{{cite news | last1= Chng |first1= Pinky | last2= Tan |first2= William | title = Mooncakes, lanterns and legends: Your guide to the Mid-Autumn Festival in Singapore | url = https://www.asiaone.com/lifestyle/mooncakes-lanterns-and-legends-your-guide-mid-autumn-festival-singapore | publisher = [[AsiaOne]] | date = 19 September 2020 | access-date = 16 October 2024 }}</ref> মধ্য-শৰৎ উৎসৱ চীনা সংস্কৃতিৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্ধ আৰু উদ্‌যাপন। এই উৎসৱৰ ইতিহাস এতিয়া ৩,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি।<ref>{{cite news|date=3 June 2021|title=Moon Festival – The Chinese Mid Autumn Festival|url=https://moonfestivalblog.com/moon-festival-the-chinese-mid-autumn-festival/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803090247/https://moonfestivalblog.com/moon-festival-the-chinese-mid-autumn-festival/|url-status=usurped|archive-date=3 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812091452/https://moonfestivalblog.com/moon-festival-the-chinese-mid-autumn-festival/|archivedate=12 August 2021|access-date=30 August 2026|deadurl=yes}}</ref><ref name="roy2">{{cite book|last=Roy|first=Christian|url=https://books.google.com/books?id=IKqOUfqt4cIC&pg=PA282|title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia, Volume 1|date=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1576070895|pages=282–286}}</ref> [[পূব এছিয়া|পূব]] আৰু [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]]ৰ আন সংস্কৃতিসমূহতো একেধৰণৰ উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। উৎসৱৰ সময়ত বিভিন্ন আকাৰ আৰু আকৃতিৰ বন্তি কঢ়িয়াই লৈ ফুৰা আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই বন্তিসমূহে মানুহৰ সমৃদ্ধি আৰু সৌভাগ্যৰ পথ পোহৰোৱা নিৰ্দেশক হিচাপে প্ৰতীকী অৰ্থ বহন কৰে। [[মুনকেক]] হৈছে সাধাৰণতে মিঠা বীন বা পদুমৰ গুটিৰ পেষ্টেৰে ভৰোৱা এক সমৃদ্ধ পিঠাজাতীয় খাদ্য, যি এই উৎসৱৰ সময়ত খোৱা হয়।<ref>{{cite news|title=Mid-Autumn Festival in Other Asian Countries|work=www.travelchinaguide.com|url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mid-autumn-asia.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=A Chinese Symbol of Reunion: Moon Cakes – China culture|language=en|work=kaleidoscope.cultural-china.com|url=http://kaleidoscope.cultural-china.com/en/8Kaleidoscope562.html|url-status=dead|access-date=4 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505183442/http://kaleidoscope.cultural-china.com/en/8Kaleidoscope562.html|archive-date=5 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|date=10 August 2014|title=Back to Basics: Baked Traditional Moon Cakes|website=Guai Shu Shu|url=https://kwgls.wordpress.com/2014/08/10/back-to-basicsbaked-traditional-mooncake-%E4%BC%A0%E7%BB%9F%E7%B2%A4%E5%BC%8F%E6%9C%88%E9%A5%BC%EF%BC%89/|access-date=4 October 2017}}</ref> মধ্য-শৰৎ উৎসৱ [[চীনা পৌৰাণিক কাহিনী]]ৰ চন্দ্ৰ দেৱী [[ছাং'এ]]ৰ কিংবদন্তিৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref>{{Cite web |script-title=zh:中秋传说故事四：嫦娥奔月|trans-title=The Mid-Autumn Festival's Fourth Legend: Chang'e Running to the Moon |url=http://guoqing.china.com.cn/2023-09/20/content_116698284.htm |access-date=2025-03-31 |website=China.com}}</ref> ই [[চীন]]<ref>{{Cite web |title=China's public holidays for 2026 |url=https://english.www.gov.cn/policies/featured/202511/04/content_WS6909c915c6d00ca5f9a074f7.html |access-date=2026-01-12 |website=english.www.gov.cn}}</ref> আৰু [[টাইৱান]]<ref>{{Cite web |title=中華民國一百一十五年政府行政機關辦公日曆表 行政院人事行政總處全球資訊網-DGPA--辦公日曆表 |url=https://www.dgpa.gov.tw/information?uid=41&pid=12573 |access-date=2026-01-12 |website=www.dgpa.gov.tw}}</ref> দুয়োখন ঠাইতে চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ পাছদিনা [[হংকং]]<ref>{{Cite web |last=GovHK (www.gov.hk) |title=GovHK: General holidays for 2026 |url=https://www.gov.hk/en/about/abouthk/holiday/2026.htm |access-date=2026-01-12 |website=www.gov.hk |language=en}}</ref> আৰু [[মাকাও]]তো চৰকাৰী বন্ধৰ দিন।<ref>{{Cite web |title=2026 |url=https://www.gov.mo/en/public-holidays/year-2026/ |access-date=2026-01-12 |website=Macao SAR Government Portal |language=en-US}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== এই উৎসৱক এই নামেৰে জনা হয়, কাৰণ [[জল বিষুৱ]]ৰ সময়ছোৱাত চীনা পঞ্জিকাৰ অষ্টম চান্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫ তাৰিখে ইয়াক পালন কৰা হয়।<ref name="roy2"/> চীনা ভাষাসমূহত ইয়াৰ নাম বিভিন্ন ধৰণৰ, ইয়াৰে আটাইতকৈ প্ৰচলিত নাম হৈছে ''মধ্য-শৰৎ উৎসৱ'' বা কেৱল ''মধ্য-শৰৎ'' ({{lang|zh-hant|中秋}})। ইয়াৰ পৰম্পৰাগত পঞ্জিকাৰ তাৰিখ অনুসৰি ''অষ্টম মাহৰ পোন্ধৰ তাৰিখ'' বা ''অষ্টম মাহৰ আধা'' বুলিও কোৱা হয়, যি নামসমূহ অঞ্চলভেদে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আন আঞ্চলিক নামৰ ভিতৰত ''অষ্টম মাহৰ উৎসৱ'' উল্লেখযোগ্য। এই নাম উত্তৰ-পূব চীন, দক্ষিণ ফুজিয়ান আৰু জিয়ানঘুৱাই আদি ঠাইত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ''ঐক্যৰ উৎসৱ'' ({{lang-zh|團圓節|s=团圆节}}; উ চীনা ভাষাৰ ৰোমানীকৰণ: ''doe²-yoe²-ciq⁷'';নানজিং উপভাষা: ''tuang² üän² zie⁵''), যি [[ছাংহাই]] আৰু নানজিঙত ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আৰু ''মুনকেকৰ উৎসৱ'' ({{lang-zh|月餅節|s=月饼节|j=jyut⁶ beng² zit³}}) গুৱাংডং আৰু [[হংকং]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=2023, 2024與2025年中秋節 |url=https://publicholidays.hk/zh/mid-autumn-festival/ |website=PublicHolidays.hk}}</ref> চীনৰ বাহিৰত এই উৎসৱৰ আন কেইবাটাও নাম আছে: * ছুচেঅক (추석) {{lit|'autumn eve'}}, কোৰিয়াত পালন কৰা এটা উৎসৱ। এই উৎসৱ চীনা আৰু পূব এছিয়াৰ অন্যান্য চান্দ্ৰ-সৌৰ পঞ্জিকাত একেটা দিনতে পালন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Chuseok |url=https://asia.si.edu/whats-on/events/celebrations/chuseok/ |website=Smithsonian National Museum of Asian Art |language=en}}</ref> * {{Nihongo|চুকিমি|月見||{{Literal translation|moon viewing}}}}, চীনা চান্দ্ৰ-সৌৰ পঞ্জিকাৰ একেটা দিনতে পালন কৰা মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ জাপানী ৰূপ। **চন্দ্ৰ উৎসৱ বা শস্য চপোৱাৰ পূৰ্ণিমাৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়, কাৰণ এই নিশাৰ পূৰ্ণিমা আৰু চন্দ্ৰপূজা তথা চন্দ্ৰদৰ্শনৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উৎসৱৰ সম্পৰ্ক আছে। * {{lang|vi|Tết Trung Thu}} ({{lang|vi-hant|節中秋}} চু নোম), [[ভিয়েটনাম]]ত। ** ভিয়েটনামত ইয়াক শিশুৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱৰ অধিকাংশ গীত শিশুসকলে গায়।<ref name="lee">{{cite book|url=https://archive.org/details/encyclopediaofas00leej|title=Encyclopedia of Asian American Folklore and Folklife|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=978-0313350665|editor-last1=Lee|editor-first1=Jonathan H. X.|location=Santa Barbara, California|page=1180|editor-last2=Nadeau|editor-first2=Kathleen M.|url-access=registration}}</ref> * চীনা লণ্ঠন উৎসৱৰ সৈতে একে নামৰ এটা শব্দ। এই নাম [[ছিংগাপুৰ]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Lantern Festival {{!}} Definition, History, Traditions, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Lantern-Festival|access-date=2021-11-30|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> ইয়াক চীনৰ [[লণ্ঠন উৎসৱ]]ৰ সৈতে একে বুলি ভাবিব নালাগে, কাৰণ সেই উৎসৱ চীনা পঞ্জিকাৰ প্ৰথম মাহৰ ১৫ তাৰিখে পালন কৰা হয়। ** অৱশ্যে, ইংৰাজীত এই উৎসৱৰ কথা কওঁতে স্থানীয় লোকসকলে ''মধ্য-শৰৎ উৎসৱ'' নামটোৱেই অধিক ব্যৱহাৰ কৰে আৰু চীনা ভাষাত এই উৎসৱৰ কথা কওঁতে ''ঝংকিউ জিয়ে'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * বন অম টৌক, বা [[খমেৰ ভাষা]]ত জল আৰু চন্দ্ৰ উৎসৱ। [[কম্বোডিয়া]]ত এই উৎসৱ প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত ৩ দিন ধৰি পালন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Water and Moon Festival (Bon Om Tuk, Bondet Protit, Sam Peah Preah Khae) |url=https://intocambodia.org/content/water-and-moon-festival-bon-om-tuk-bondet-protit-sam-peah-preah-khae |website=intocambodia.org |access-date=30 June 2021}}</ref> ==অৰ্থ == এই উৎসৱ তিনিটা পৰস্পৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত মৌলিক ধাৰণাক উদ্‌যাপন কৰে: * ''সমবেত হোৱা'': পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গ একেলগে হোৱা, অথবা উৎসৱৰ বাবে শস্য চপোৱা। কোৱা হয় যে এই দিনটোত চন্দ্ৰ আটাইতকৈ উজ্জ্বল আৰু ঘূৰণীয়া হয়, যাৰ অৰ্থ পৰিয়ালৰ পুনৰ মিলন। সেয়েহে উৎসৱটো গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভবা হয়। * ''কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ'': শস্য চপোৱাৰ বাবে বা ইজনে সিজনক মুনকেক দিয়াৰ দৰে কাৰ্যৰ জৰিয়তে সুসম্পৰ্কৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰা। * ''প্ৰাৰ্থনা'' (ধাৰণাগত বা বস্তুগত সন্তুষ্টিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা): সন্তান, জীৱনসংগী, সৌন্দৰ্য, দীৰ্ঘায়ু বা সুন্দৰ ভৱিষ্যতৰ দৰে বিষয়ৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা। এই ধাৰণাসমূহৰ আধাৰত উৎসৱটোক কেন্দ্ৰ কৰি পৰম্পৰা আৰু লোককথা গঢ় লৈ উঠিছে,<ref name="siu">{{cite journal|last=Siu|first=K. W. Michael|title=Lanterns of the mid-Autumn Festival: A Reflection of Hong Kong Cultural Change|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-popular-culture_fall-1999_33_2/page/67|journal=The Journal of Popular Culture|year=1999|volume=33|issue=2|pages=67–86|doi=10.1111/j.0022-3840.1999.3302_67.x}}</ref> যদিও প্ৰযুক্তি, বিজ্ঞান, অৰ্থনীতি, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত সময়ৰ সৈতে এই পৰম্পৰাসমূহৰো পৰিৱৰ্তন ঘটিছে।<ref name="siu" /> ==উৎপত্তি আৰু বিকাশ== শ্বাং ৰাজবংশৰ সময়ৰ পৰাই ({{circa|১৬০০}}–১০৪৬ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) চীনাসকলে শৰৎকালৰ পূৰ্ণিমাৰ সময়ত শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ পালন কৰি আহিছে।<ref name="siu" /><ref name="yu">{{cite book|last=Yu|first=Jose Vidamor B.|title=Inculturation of Filipino-Chinese culture mentality|year=2000|publisher=Pontificia università gregoriana|location=Roma|isbn=978-8876528484|pages=111–112}}</ref> ''মধ্য-শৰৎ'' (中秋) শব্দটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ঝৌৰ আচাৰ-বিধি নামৰ পশ্চিম ঝৌ ৰাজবংশৰ (১০৪৬-৭৭১ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) লিখিত আচাৰ-সংগ্ৰহত দেখা যায়।<ref name="xinhua2"/> ৰাজদৰবাৰত এই উৎসৱ দেৱী [[:zh:姜皇后|তাইয়িনছিংজুন]] ({{lang-zh|太陰星君|p=Tàiyīn xīng jūn|labels=no}})ৰ বাবে উৎসৰ্গিত আছিল। [[তাওবাদ]] আৰু চীনা লোকধৰ্মতো এই পৰম্পৰা এতিয়াও আছে।<ref>{{cite book|last=Overmyer|first=Daniel L.|url=https://books.google.com/books?id=nYkbAAAAQBAJ|title=Religions of China: The World as a Living System|publisher=Harper & Row|year=1986|isbn=9781478609896|location=New York|page=51|author-link=Daniel L. Overmyer}}</ref><ref name="Fan, Chen 2013. p. 23">{{cite journal|last1=Fan|first1=Lizhu|last2=Chen|first2=Na|date=2013|title=The Revival of Indigenous Religion in China|url=http://fudan-uc.ucsd.edu/_files/201306_China_Watch_Fan_Chen.pdf|journal=China Watch|page=23}}</ref> উৎসৱ হিচাপে ইয়াৰ উদ্‌যাপন তাং ৰাজবংশৰ আৰম্ভণিৰ সময়ছোৱাত (৬১৮-৯০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ)হে জনপ্ৰিয় হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="xinhua2"/> এটা লোককথা অনুসৰি, তাং সম্ৰাট ছুৱানজঙে চন্দ্ৰ-ৰাজপ্ৰাসাদ ভ্ৰমণ কৰাৰ পিছত নিজৰ ৰাজপ্ৰাসাদত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই উৎসৱ পালন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="siu" /> মিং আৰু ছিং ৰাজবংশৰ সময়লৈকে মধ্য-শৰৎ উৎসৱ চীনৰ অন্যতম প্ৰধান লোকউৎসৱত পৰিণত হৈছিল। সম্ৰাজ্ঞী বিধৱা ছিচি (১৯ শতিকাৰ শেষভাগত) মধ্য-শৰৎ উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰি ইমান আনন্দ পাইছিল যে তেওঁ অষ্টম মাহৰ ১৩ তাৰিখৰ পৰা ১৭ তাৰিখলৈকে বিস্তৃত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰি সময় কটাইছিল।<ref name="roy2"/> ===চন্দ্ৰপূজা=== {{multiple image | direction = vertical | image1 = The Moon Goddess Chang E - Unidentified artist, after Tang Yin.jpg | caption1 = চাং ই, অমৰত্বৰ চন্দ্ৰদেৱী | image2 = Chang'e_flies_to_the_moon_-_Project_Gutenberg_eText_15250.jpg | caption2 = হৌ য়িয়ে অসহায়ভাৱে নিজৰ পত্নী চাং ইক অমৰত্বৰ ঔষধ সেৱন কৰাৰ পিছত চন্দ্ৰলৈ উৰি যোৱা চাই আছে। }} উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে চন্দ্ৰপূজা। প্ৰাচীন চীনাসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে পুনৰ যৌৱন লাভৰ সৈতে চন্দ্ৰ আৰু পানীৰ সম্পৰ্ক আছে। তেওঁলোকে এই ধাৰণাটোৰ সৈতে [[ঋতুস্ৰাৱ]]কো সংযোগ কৰিছিল আৰু ইয়াক ''মাহেকীয়া পানী'' বুলি কৈছিল।<ref name="minority-li">{{cite book|last=Li|first=Xing|title=Festivals of China's Ethnic Minorities|url=https://archive.org/details/festivalsofchina0000xing|year=2006|publisher=China Intercontinental Press|isbn=978-7508509990|pages=124–127|chapter=Chapter VI: Women's Festivals}}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, ঝুৱাং জনগোষ্ঠীৰ এটা প্ৰাচীন সাধুকথাত কোৱা হয় যে সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ এহাল দম্পতী আৰু তৰাবোৰ তেওঁলোকৰ সন্তান। চন্দ্ৰ গৰ্ভৱতী হ’লে ই ঘূৰণীয়া হয় আৰু সন্তান জন্ম দিয়াৰ পিছত কাঁচি চন্দ্ৰৰ ৰূপ লয়। এই বিশ্বাসৰ ফলত এই নিশা মহিলাসকলৰ মাজত চন্দ্ৰক পূজা কৰা আৰু চন্দ্ৰলৈ নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল।<ref name="minority-li" /> চীনৰ কিছুমান অঞ্চলত এতিয়াও এনে প্ৰথা আছে য’ত ''পুৰুষে চন্দ্ৰক পূজা নকৰে আৰু মহিলাই পাকঘৰৰ দেৱতালৈ বলি নিদিয়ে''।<ref name="minority-li" /> চীনত মধ্য-শৰৎ উৎসৱে পৰিয়ালৰ পুনৰ মিলনৰ প্ৰতীক হিচাপে কাম কৰে আৰু এই দিনা সকলো পৰিয়ালে সন্ধিয়া চন্দ্ৰ উপভোগ কৰে। কাৰণ চীনা চান্দ্ৰ-সৌৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখে চন্দ্ৰ আটাইতকৈ পূৰ্ণ ৰূপত থাকে। অমৰত্বৰ চন্দ্ৰদেৱী হিচাপে পৰিচিত অধিক জনপ্ৰিয় চন্দ্ৰদেৱী চাং ইলৈও নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা হয়। চাং'ইৰ সৈতে জড়িত লোককথাসমূহে এই দিনা চন্দ্ৰপূজাৰ উৎপত্তিৰ ব্যাখ্যা দিয়ে। কাহিনীটোৰ এটা ৰূপ লিহুই ইয়াংৰ ''চীনা ধৰ্মীয় আখ‍্যানৰ হাতপুথি'' নামৰ গ্ৰন্থত এইদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে:<ref name="handbook">{{cite book |last=Yang |first=Lihui |author2=Deming An |title=Handbook of Chinese Mythology |year=2005 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara, Calif. |isbn=978-1576078068 |pages=89–90 |url=https://i.4pcdn.org/tg/1560731269210.pdf |language=en}}</ref> <blockquote>প্ৰাচীন কালত হৌ য়ি নামৰ এজন বীৰ আছিল, যি ধনুৰ্বিদ্যাত অতি নিপুণ আছিল। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল চাং ই। এবছৰ আকাশত একেলগে দহটা সূৰ্য উদয় হোৱাত মানুহৰ ওপৰত ভয়ংকৰ দুৰ্যোগ নামি আহিছিল। য়িয়ে নটা সূৰ্যক কাঁড় মাৰি পেলাই দিলে আৰু পোহৰ দিয়াৰ বাবে এটা সূৰ্যহে ৰাখিলে। এজন অমৰে য়িৰ প্ৰতি সন্মান দেখুৱাই তেওঁক অমৰত্বৰ ঔষধ দিলে। য়িয়ে চাং'ইক এৰি অমৰ হ’ব নিবিচাৰিলে। সেয়েহে তেওঁ ঔষধটো চাং'ইৰ ওচৰত ৰাখিবলৈ দিলে। কিন্তু তেওঁৰ এজন শিষ্য পেং মেঙে এই গোপন কথাটো জানিছিল। সেয়েহে চীনা চান্দ্ৰ-সৌৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখে য়ি চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱাৰ সময়ত পেং মেঙে য়িৰ ঘৰত সোমাই চাং'ইক ঔষধটো তেওঁক দিবলৈ বাধ্য কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে। চাং'ই মানি নল’লে। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ ঔষধটো নিজেই সেৱন কৰি আকাশলৈ উৰি গ’ল। তেওঁ নিজৰ স্বামীক ভাল পাইছিল আৰু তেওঁৰ ওচৰত থাকিব বিচাৰিছিল। সেয়েহে তেওঁ চন্দ্ৰক নিজৰ বাসস্থান হিচাপে বাছি ল’লে। য়ি উভতি আহি ঘটনাটো জানিব পাৰি অতি দুখী হ’ল। তেওঁ চাং ই ভাল পোৱা ফল-মূল আৰু পিঠা চোতালত থ’লে আৰু নিজৰ পত্নীৰ বাবে বলি আগবঢ়ালে। মানুহে সোনকালেই এই কথা জানিব পাৰিলে আৰু চাং'ইৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল হৈ য়িৰ সৈতে তেওঁলোকেও এই বলিত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ ধৰিলে।</blockquote> ''যেতিয়া মানুহে এই কাহিনীটো জানিব পাৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে দীঘল বেদীত ধূপ জ্বলাই সৌভাগ্য আৰু নিৰাপত্তাৰ বাবে এতিয়া চন্দ্ৰদেৱী হিচাপে পৰিচিত চাং ইৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ ধৰিলে। সেই সময়ৰ পৰা মধ্য-শৰৎ দিৱসত চন্দ্ৰৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ এই প্ৰথা হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।''<ref>{{Cite journal|last=Lemei|first=Yang|date=2006|title=China's Mid-Autumn Day|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-folklore-research_september-december-2006_43_3/page/263|journal=Journal of Folklore Research|volume=43|issue=3|pages=263–270|issn=0737-7037|jstor=4640212|doi=10.2979/JFR.2006.43.3.263|s2cid=161494297}}</ref> ''চীনা ধৰ্মীয় আখ‍্যানৰ হাতপুথি'' গ্ৰন্থখনত এই লোককথাটোৰ আন এটা প্ৰচলিত ৰূপো বৰ্ণনা কৰা হৈছে:<ref name="handbook" /> <blockquote>হৌ য়িয়ে দহটা সূৰ্যৰ ভিতৰত নটা সূৰ্য কাঁড় মাৰি পেলোৱাৰ পিছত কৃতজ্ঞ মানুহে তেওঁক ৰজা পাতিলে। কিন্তু অতি সোনকালেই তেওঁ অহংকাৰী আৰু অত্যাচাৰী শাসকত পৰিণত হ’ল। মৃত্যুৰ পৰা হাত সাৰি দীৰ্ঘদিন জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁ ছিৱাংমুৰ ওচৰত অমৰত্বৰ ঔষধ বিচাৰিলে। কিন্তু তেওঁৰ পত্নী চাং ইয়ে অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখে সেই ঔষধ চুৰি কৰিলে, কাৰণ তেওঁ নিষ্ঠুৰ ৰজাজনে দীৰ্ঘদিন জীয়াই থাকি আৰু অধিক মানুহক কষ্ট দিয়াটো নিবিচাৰিছিল। স্বামী অমৰ হৈ নপৰিবলৈ তেওঁ যাদুকৰী ঔষধটো সেৱন কৰিলে। চাং ইয়ে ঔষধটো লৈ চন্দ্ৰৰ ফালে উৰি যোৱা দেখি হৌ য়ি অতি খঙাল হ’ল আৰু পত্নীলৈ কাঁড় মাৰিলে, কিন্তু কাঁড় লক্ষ্যভ্ৰষ্ট হ’ল। চাং ইয়ে চন্দ্ৰলৈ পলাই গ’ল আৰু চন্দ্ৰৰ আত্মাত পৰিণত হ’ল। অতিশয় খঙত আক্ৰান্ত হোৱাৰ বাবে হৌ য়ি অতি সোনকালেই মৃত্যুবৰণ কৰিলে। তাৰ পিছৰে পৰা চাং ইৰ কাৰ্যক স্মৰণ কৰি মানুহে প্ৰতি অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখে চাং ইলৈ বলি আগবঢ়াবলৈ ধৰিলে।</blockquote> ==উদ্‌যাপন== এই উৎসৱত ধান আৰু ঘেঁহু সফলভাৱে চপোৱাৰ আনন্দত চন্দ্ৰৰ সন্মানত খাদ্য নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা হৈছিল। বৰ্তমানো ই বন্ধু-বান্ধৱ আৰু আত্মীয়-স্বজনৰ মাজত বাহিৰত একেলগে মিলিত হৈ মুনকেক খোৱা আৰু সমন্বয় তথা ঐক্যৰ প্ৰতীক চন্দ্ৰ দৰ্শন কৰাৰ এক উপলক্ষ।<ref name="stepanchuk">{{cite book|last=Stepanchuk|first=Carol|title=Mooncakes and hungry ghosts: festivals of China|year=1991|publisher=China Books & Periodicals|location=San Francisco|isbn=978-0835124812|author2=Wong, Charles|pages=[https://archive.org/details/mooncakeshungryg00caro/page/51 51]–60|url=https://archive.org/details/mooncakeshungryg00caro|url-access=registration}}</ref> সূৰ্যগ্ৰহণ হোৱা বছৰত গ্ৰহণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা দীঘলীয়া আকাশীয় উদ্‌যাপন উপভোগ কৰিবলৈ চৰকাৰী কাৰ্যালয়, বেংক আৰু বিদ্যালয়সমূহ সাধাৰণতে অতিৰিক্ত দিন বন্ধ থাকে। এই উৎসৱৰ সৈতে বহুতো সাংস্কৃতিক বা আঞ্চলিক প্ৰথা জড়িত হৈ আছে, তাৰ ভিতৰত আছে: * ধূপ জ্বলাই চাং ইকে ধৰি দেৱতাসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰা। * [[ড্ৰেগন নৃত্য|ড্ৰেগন]] আৰু [[সিংহ নৃত্য]] পৰিৱেশন কৰা (মূলতঃ দক্ষিণ চীনত প্ৰচলিত)।<ref name="xinhua2"/> ===লণ্ঠন=== {{Hatnote|লণ্ঠন জড়িত আন এটা উৎসৱৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে [[লণ্ঠন উৎসৱ]] চাওক}} {{multiple image | direction = vertical | image1 = Mid-Autumn Festival, Chinatown 32, 102006.JPG | caption1 = ছিংগাপুৰৰ চায়না টাউনত মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ লণ্ঠন | image2 = HK SYP Queen's Road West Mid-Autumn Festival Lanterns 01 Shop.JPG | caption2 = হংকঙৰ এখন দোকানত মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ লণ্ঠন }} এই উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ হৈছে উজ্জ্বলভাৱে জ্বলি থকা লণ্ঠন কঢ়িয়াই নিয়া, স্তম্ভৰ ওপৰত লণ্ঠন জ্বলোৱা বা আকাশী লণ্ঠন উৰুৱা।<ref name="xinhua2"/> লণ্ঠনৰ সৈতে জড়িত আন এটা পৰম্পৰা হৈছে সেইবোৰৰ ওপৰত সাঁথৰ লিখি আন লোকক তাৰ উত্তৰ অনুমান কৰিবলৈ দিয়া ({{lang-zh | s=灯谜 | t=燈謎 |p=dēng mí |l=lantern riddles}})।<ref name="yang">{{cite journal|last=Yang|first=Lemei|title=China's Mid-Autumn Day|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-folklore-research_september-december-2006_43_3/page/263|journal=Journal of Folklore Research|date=Sep–Dec 2006|volume=43|issue=3|pages=263–270|jstor=4640212|doi=10.2979/jfr.2006.43.3.263|s2cid=161494297}}</ref> উৎসৱৰ সৈতে লণ্ঠনৰ মূল উদ্দেশ্য কি আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰা কঠিন, কিন্তু এইটো নিশ্চিত যে তাং ৰাজবংশৰ আগতে চন্দ্ৰপূজাৰ সৈতে লণ্ঠনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="siu" /> পৰম্পৰাগতভাৱে লণ্ঠন উৰ্বৰতাৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু মূলতঃ খেলনা আৰু সজ্জা হিচাপে কাম কৰিছিল। কিন্তু বৰ্তমান লণ্ঠন নিজেই উৎসৱৰ প্ৰতীকত পৰিণত হৈছে।<ref name="siu" /> পুৰণি কালত লণ্ঠন প্ৰাকৃতিক বস্তু, পৌৰাণিক কাহিনী আৰু স্থানীয় সংস্কৃতিৰ আকৃতিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="siu" /> সময়ৰ লগে লগে স্থানীয় সংস্কৃতিসমূহে ওচৰ-চুবুৰীয়া সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত অধিক বিভিন্ন ধৰণৰ লণ্ঠন দেখা যাবলৈ ধৰিলে।<ref name="siu" /> চীন কৃষিভিত্তিক সমাজৰ পৰা ক্ৰমে কৃষি আৰু বাণিজ্যৰ সংমিশ্ৰিত সমাজলৈ বিকশিত হোৱাৰ লগে লগে আন উৎসৱৰ প্ৰথাসমূহ মধ্য-শৰৎ উৎসৱলৈও আহিবলৈ ধৰিলে। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল এমাহ আগতে পালন কৰা ভূত উৎসৱৰ সময়ত ডুবি মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ আত্মাক পথ দেখুৱাবলৈ নদীত লণ্ঠন ৰখাৰ প্ৰথা।<ref name="siu" /> উদাহৰণস্বৰূপে, ছিং ৰাজবংশৰ সময়ত হংকঙৰ মাছমৰীয়াসকলে ভূত উৎসৱৰ বাবে নিজৰ নাওত লণ্ঠন লগাইছিল আৰু মধ্য-শৰৎ উৎসৱলৈকে সেই লণ্ঠনবোৰ জ্বলাই ৰাখিছিল।<ref name="siu" /> ===মুনকেক=== {{multiple image | image1 = | caption1 = সাধাৰণ মুনকেক ৰখা বাকচ | image2 = Moon Cakes.jpg | caption2 = উৎসৱৰ সময়ত খোৱা পদুমগুটিৰে ভৰোৱা সাধাৰণ মুনকেক | image3 = Banhtrungthu.jpg | caption3 = [[ভিয়েটনাম]]ত প্ৰাণীৰ আকৃতিৰ মুনকেক | align = | direction = | total_width = | alt1 = }} {{Main|মুনকেক}} মুনকেক প্ৰস্তুত কৰা আৰু ইজনে সিজনৰ মাজত বিলাই খোৱাটো এই উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান পৰম্পৰা। চীনা সংস্কৃতিত ঘূৰণীয়া আকৃতিয়ে পূৰ্ণতা আৰু পুনৰমিলনৰ প্ৰতীক বহন কৰে। সেয়েহে উৎসৱৰ সপ্তাহটোত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে ঘূৰণীয়া মুনকেক ভাগ কৰি খোৱাটোৱে পৰিয়ালৰ পূৰ্ণতা আৰু ঐক্যক সূচায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.huaxia.com/zhwh/whrd/whrdwz/2016/09/5008345.html|title=中秋节传统习俗：吃月饼|website=www.huaxia.com|access-date=24 September 2018|archive-date=24 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924145403/http://www.huaxia.com/zhwh/whrd/whrdwz/2016/09/5008345.html|url-status=dead|archivedate=24 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180924145403/http://www.huaxia.com/zhwh/whrd/whrdwz/2016/09/5008345.html|deadurl=yes}}</ref> চীনৰ কিছুমান অঞ্চলত মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ নিশা মুনকেক বনোৱাৰ পৰম্পৰা আছে।<ref name="chiculture1">{{cite web |url=http://www.chiculture.net/1302/html/1302festivals_b02b01.shtml |title=中秋食品 |publisher=Academy of Chinese Studies |access-date=16 December 2012 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ঘৰৰ জ্যেষ্ঠ ব্যক্তিজনে মুনকেকবোৰ টুকুৰা কৰি প্ৰতিজন পৰিয়ালৰ সদস্যৰ মাজত বিলাই দিয়ে, যিয়ে পৰিয়ালৰ পুনৰমিলন সূচায়।<ref name="chiculture1" /> অৱশ্যে আধুনিক কালত ঘৰত মুনকেক বনোৱাৰ ঠাইত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলক মুনকেক উপহাৰ দিয়াৰ অধিক জনপ্ৰিয় প্ৰথাই স্থান লৈছে, যদিও পৰিয়ালৰ ঐক্য অটুট ৰখাৰ অৰ্থটো একেই আছে।{{Citation needed|reason=Reliable source needed for the previous sentence.|date=December 2012}} সাধাৰণ মুনকেকৰ ব্যাস কেইছেণ্টিমিটাৰমান হ'ব পাৰে যদিও ৰাজকীয় ৰান্ধনীসকলে ৮ মিটাৰ পৰ্যন্ত ব্যাসৰ মুনকেকও প্ৰস্তুত কৰিছিল। সেইবোৰৰ পৃষ্ঠত কেচিয়া গছ, চাং ই বা চন্দ্ৰ-ৰাজপ্ৰাসাদৰ নক্সা অংকন কৰা হৈছিল।<ref name="stepanchuk" /> এটা পৰম্পৰা অনুসৰি ১৩টা মুনকেক এটাৰ ওপৰত আনটো থৈ পোগোডাৰ দৰে আকৃতি দিয়া হয়। ১৩ সংখ্যাটো এটা সম্পূৰ্ণ চীনা চান্দ্ৰ-সৌৰ বছৰৰ ১৩টা মাহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ বাছি লোৱা হৈছিল।<ref name="stepanchuk" /> অতি ডাঙৰ মুনকেক বনোৱাৰ এই দৃশ্য আধুনিক চীনতো অব্যাহত আছে।<ref>{{cite news |last=Yan |first=Alice |title=Chinese city's record 2.4-metre-wide Mid-Autumn Festival mooncake cut down to size for hungry fans |url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/2014482/chinese-citys-record-24-metre-diameter-mid-autumn-festival |newspaper=South China Morning Post |date=4 September 2016 |access-date=25 December 2017}}</ref> চীনা লোকবিশ্বাস অনুসৰি, অষ্টম চীনা চান্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫ তাৰিখে শিওংনুৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ সময়ত তাং সম্ৰাট তাইজঙক তুৰ্পানৰ এজন ব্যৱসায়ীয়ে পিঠা আগবঢ়াইছিল। তাইজঙে ঘূৰণীয়া পিঠাবোৰ লৈ হাঁহি হাঁহি চন্দ্ৰলৈ আঙুলি টোৱাই কৈছিল, "মই ভেকুলীটোক ''হু'' (胡) পিঠা খাবলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰিব বিচাৰোঁ।" মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে পিঠাবোৰ ভাগ কৰি খোৱাৰ পিছত এই ''হু'' পিঠা খোৱাৰ প্ৰথা সমগ্ৰ দেশতে বিয়পি পৰিল।<ref>{{cite book|last=Wei|first=Liming|title=Chinese festivals|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521186599|edition=Updated|author2=Lang, Tao|year=2011}}</ref> পাছলৈ এইবোৰ [[মুনকেক]] নামেৰে পৰিচিত হ'ল। যদিও এই কিংবদন্তিটোৱে মুনকেক উপহাৰ দিয়াৰ আৰম্ভণিৰ ব্যাখ্যা দিয়ে, ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু উৎসৱৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছং ৰাজবংশৰ সময়ত (৯০৬–১২৭৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰম্ভ হৈছিল।<ref name="siu" /> আন এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি য়ুয়ান ৰাজবংশৰ (১২৮০–১৩৬৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) শেষৰ ফালে শাসন কৰা মংগোলসকলৰ বিৰুদ্ধে হান চীনাসকলৰ বিদ্ৰোহৰ সৈতে জড়িত। হান চীনাসকলে মধ্য-শৰৎ দিৱসত বিদ্ৰোহ কৰাৰ বাৰ্তা পৰম্পৰাগত মুনকেকৰ ভিতৰত লুকুৱাইছিল।<ref name="yang" /> মংগোলসকলে হান চীনা পৰিয়ালসমূহৰ ওপৰত কঠোৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰিছিল আৰু কেৱল প্ৰতি ১০টা পৰিয়ালৰ ভিতৰত এটাকহে মংগোল সৈন্যৰ তত্বাৱধানত এখন ছুৰী ৰখাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল। সেয়েহে যিমান পাৰি অধিক অস্ত্ৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ এই সমন্বিত বাৰ্তাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। ===অন্যান্য খাদ্য আৰু খাদ্য প্ৰদৰ্শন=== {{multiple image | image1 = Chinesischer Duftwein Flasche.jpg | caption1 = মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সময়ত খোৱা "পুনৰমিলনৰ সুৰা"ৰ পৰম্পৰাগত পছন্দ হৈছে কেচিয়া সুৰা | width1 = 141 | image2 = Tò he.JPG | caption2 = ''ত' হে'' নামেৰে পৰিচিত ভিয়েটনামৰ চাউলৰ মূৰ্তি | width2 = 250 }} এই উপলক্ষত পৰিৱেশন কৰা ৰাজকীয় খাদ্যৰ ভিতৰত নটা গাঁঠিযুক্ত পদুমৰ শিপা আছিল, যিয়ে শান্তিৰ প্ৰতীক বহন কৰিছিল। আনহাতে পদুমৰ পাহিৰ আকৃতিত কটা তৰমুজে পুনৰমিলনৰ প্ৰতীক বহন কৰিছিল।<ref name="stepanchuk" /> বাগিচাৰ শিলৰ মেজত চাহৰ কাপ ৰখা হৈছিল। পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে তাত চাহ ঢালি কথা পাতি থাকিছিল আৰু পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰৰ প্ৰতিচ্ছবি কাপৰ মাজত দেখা দিয়ালৈ অপেক্ষা কৰিছিল।<ref name="stepanchuk" /> গছজোপাৰ ফুল ফুলাৰ সময়ৰ বাবে কেচিয়া সুৰা এই উপলক্ষত খোৱা "পুনৰমিলনৰ সুৰা"ৰ পৰম্পৰাগত পছন্দ। মানুহে কেচিয়া গছৰ পিঠা আৰু মিঠাই খায়। কিছুমান ঠাইত মানুহে সুগন্ধি ফুলৰ সুৰা পান কৰি সুগন্ধি ফুলৰ মুনকেক খায়।<ref>Li Zhengping. ''Chinese Wine'', [https://books.google.com/books?id=Ph2QpKioOCcC&pg=PA101 p. 101]. Cambridge University Press (Cambridge), 2011. Accessed 8 November 2013.</ref><ref>Qiu Yaohong. ''Origins of Chinese Tea and Wine'', [https://books.google.com/books?id=o75duHSMRp8C&pg=PA121 p. 121]. Asiapac Books (Singapore), 2004. Accessed 7 November 2013.</ref><ref>Liu Junru. ''Chinese Food'', [https://books.google.com/books?id=XzAQ2xulj8IC&pg=PA136 p. 136]. Cambridge Univ. Press (Cambridge), 2011. Accessed 7 November 2013.</ref> দেৱতাসকলৰ বাবে আগবঢ়োৱা খাদ্য নৈবেদ্যসমূহ চোতালত স্থাপন কৰা বেদীত ৰখা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আপেল, নাচপতি, পীচ, আঙুৰ, [[ডালিম]], বগৰী, কমলা আৰু পমেলো থাকে।<ref name="tom">{{cite book|last=Tom|first=K.S.|title=Echoes from old China: life, legends, and lore of the Middle Kingdom|url=https://archive.org/details/echoesfromoldchi0000tomk|url-access=registration|year=1989|publisher=University of Hawaii Press|location=Honolulu|isbn=978-0824812850}}</ref> উৎসৱৰ মেজৰ বাবে কিনা প্ৰথম সজ্জাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে জেড শহাপহুৰ মাটিৰ মূৰ্তি। চীনা লোককথাত জেড খৰগোশ চন্দ্ৰত বাস কৰা আৰু চাং ইৰ সংগী হোৱা এটা প্ৰাণী। জেড খৰগোশৰ বাবে সৰিয়হৰ গুটি আৰু কুকুৰা-ঝুঁটি ফুলৰ নৈবেদ্য আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="stepanchuk" /> বৰ্তমান দক্ষিণ চীনত মানুহে ঋতুভেদে উপলব্ধ কিছুমান ফলও খায়। এই ফলসমূহ অঞ্চলভেদে বেলেগ হ'ব পাৰে যদিও আশীৰ্বাদৰ একে অৰ্থ বহন কৰে। ===প্ৰণয় আৰু বিবাহৰ মিলন=== মধ্য-শৰৎৰ চন্দ্ৰ পৰম্পৰাগতভাৱে বিবাহ উদ্‌যাপনৰ বাবে এটা উপযুক্ত উপলক্ষ আছিল। ছোৱালীয়ে চন্দ্ৰদেৱী [[চাং ই]]ৰ ওচৰত নিজৰ প্ৰেমৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰাত সহায় কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল।<ref name="roy2"/> চীনৰ কিছুমান অঞ্চলত যুৱক-যুৱতীয়ে জীৱনসংগী বিচাৰি পোৱাৰ বাবে নৃত্যৰ আয়োজন কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, যুৱতীসকলক ভিৰৰ মাজলৈ নিজৰ ৰুমাল দলিয়াবলৈ উৎসাহিত কৰা হয় আৰু যুৱকসকলৰ ভিতৰত যিজনে ৰুমালখন ধৰি ঘূৰাই দিয়ে, তেওঁৰ প্ৰেমৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref name="xinhua2"/> দাগুয়াঙত, দক্ষিণ-পশ্চিম গুইঝৌ প্ৰদেশত, ডং জনগোষ্ঠীৰ যুৱক-যুৱতীসকলে এটা নিৰ্দিষ্ট ঠাইত সাক্ষাৎ কৰাৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। যুৱতীসকল আগতীয়াকৈ আহি যুৱকসকলে তেওঁলোকৰ বিষয়ে কৰা মন্তব্য শুনিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। যুৱকসকলে নিজৰ বন্ধুসকলৰ সন্মুখত তেওঁলোকৰ প্ৰেয়সীসকলৰ প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু অৱশেষত শুনি থকা যুৱতীসকলে জোপোহাৰ পৰা ওলাই আহিছিল। প্ৰেমিক-প্ৰেমিকাসকলে নিৰ্জন ঠাইলৈ গৈ ইজনে সিজনৰ আগত নিজৰ মনৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="minority-li" /> ===খেল আৰু কাৰ্যকলাপ=== ১৯২০ আৰু ১৯৩০ৰ দশকত নৃতত্ত্ববিদ ছাও ৱেই-পাঙে গুৱাংডং প্ৰদেশত মধ্য-শৰৎ দিৱসৰ দিনা বা তাৰ ওচৰৰ সময়ত পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুৰ মাজত প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত খেলৰ ওপৰত গৱেষণা কৰিছিল। এই খেলসমূহ আত্মাৰ উৰণ, আত্মাৰ আৱেশ বা ভৱিষ্যৎ গণনাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref name="stepanchuk" /> * "স্বৰ্গলৈ আৰোহণ" ({{lang-zh|上天堂}} ''shàng tiāntáng'') নামৰ এটা কাৰ্যকলাপত মহিলাৰ এটা বৃত্তৰ পৰা নিৰ্বাচিত এগৰাকী যুৱতীক আকাশী জগতলৈ "আৰোহণ" কৰোৱা হয়। জ্বলি থকা ধূপৰ ধোঁৱাই তেওঁক আগুৰি ধৰাৰ সময়ত তেওঁ দেখা সুন্দৰ দৃশ্য আৰু শুনা সুন্দৰ শব্দৰ বৰ্ণনা কৰে।<ref name="stepanchuk" /> * "বাগিচালৈ অৱতৰণ" ({{lang-zh|落花园}} ''luò huāyuán'') নামৰ আন এটা কাৰ্যকলাপ কিশোৰী ছোৱালীৰ মাজত খেলা হয়। ইয়াত প্ৰতিগৰাকী ছোৱালীয়ে স্বৰ্গীয় বাগিচালৈ যোৱাৰ কথা বৰ্ণনা কৰে। কিংবদন্তি অনুসৰি, এটা ফুলৰ গছে ছোৱালীজনীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু ফুলৰ সংখ্যা আৰু ৰঙে তাইৰ জীৱনকালত জন্ম হ'বলগীয়া সন্তানৰ সংখ্যা আৰু লিংগ সূচাইছিল।<ref name="stepanchuk" /> * পুৰুষসকলে "আঠজন অমৰৰ অৱতৰণ" (''jiangbaxian'') নামৰ এটা খেল খেলিছিল। ইয়াত আঠজন অমৰৰ ভিতৰত এজনে এজন খেলুৱৈৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু খেলুৱৈজনে পণ্ডিত বা যোদ্ধাৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="stepanchuk" /> * শিশুসকলে "ভেকুলীক আগুৰি ধৰা" (''guanxiamo'') নামৰ এটা খেল খেলিছিল। দলটোৱে ভেকুলী ৰজা হ'বলৈ নিৰ্বাচিত কৰা এটা শিশুক আগুৰি এটা বৃত্ত গঠন কৰিছিল আৰু শিশুটোক ভেকুলীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা এটা গীত গাইছিল। শিশুটোৱে ভেকুলীৰ দৰে জপিয়াই ফুৰিছিল আৰু মূৰত পানী ছটিয়াই নিদিয়ালৈকে তেনেদৰে কৰি আছিল। পানী ছটিয়াই দিয়াৰ পিছত তেওঁ ৰৈ গৈছিল।<ref name="stepanchuk" /> ===আঞ্চলিক উদ্‌যাপন=== {{multiple image | align = center | image1 = Montreal JBotanique2 tango7174.jpg | caption1 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ৰ উদ্ভিদ উদ্যানত মধ্য-শৰৎ উৎসৱ | width1 = 150 | image2 = Chinese Mid-Autumn Festival, Belfast, September 2012 (10).JPG | caption2 = উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডৰ বেলফাষ্ট নগৰ ভৱনত চীনা মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ শোভাযাত্ৰা | width2 = 300 | image3 = Mid-Autumn Festival 21, Chinatown, Singapore, Sep 06.JPG | caption3 = [[ছিংগাপুৰ]]ৰ চায়না টাউনত মধ্য-শৰৎ উৎসৱ | width3 = 150 | image4 = Mid-Autumn Festival1.JPG | caption4 = হংকঙৰ ভিক্টোৰিয়া পাৰ্কত মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ উদ্‌যাপন | width4 = 169 }} ====শিয়ামেন==== শিয়ামেন দ্বীপ চহৰত প্ৰায় একান্তভাৱে পালন কৰা এক অনন্য পৰম্পৰা আছে। উৎসৱৰ সময়ত পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গ একেলগে মিলিত হৈ বো বিং নামৰ এক জুৱাৰ দৰে খেল খেলে, য'ত ৬টা পাশা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মানুহে পাল পাতি মাটিৰ বাটিত পাশাবোৰ গৰকায় আৰু ফলাফল অনুসৰি তেওঁলোকে কি পুৰস্কাৰ লাভ কৰিব সেয়া নিৰ্ধাৰিত হয়। পুৰস্কাৰৰ আকাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰাত ৪ সংখ্যাটোৱেই মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.shanghaidaily.com/Feature/travel/Xiamen-rolls-the-dice-parties-for-Moon-Festival/shdaily.shtml|title=Xiamen rolls the dice, parties for Moon Festival|website=www.shanghaidaily.com|date=27 August 2013 |access-date=8 October 2016}}</ref> ====হংকং আৰু মাকাও==== [[File:25 Largo do Senado, Macau - panoramio.jpg|thumb|চেনাডো স্কোৱেৰ, মাকাওত লণ্ঠন]] [[হংকং]] আৰু [[মাকাও]]ত মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ পিছদিনটো উৎসৱৰ দিনটোৰ পৰিৱৰ্তে চৰকাৰী বন্ধৰ দিন, অৱশ্যে উৎসৱৰ দিনটো দেওবাৰে পৰিলে সোমবাৰটোও বন্ধ থাকে। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে বহুতো উদ্‌যাপনমূলক অনুষ্ঠান নিশা অনুষ্ঠিত হয়। বহুতো ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানে আগদিনা কৰ্মচাৰীসকলক সোনকালে কামৰ পৰা যাবলৈ দিয়ে। লণ্ঠন জ্বলোৱাৰ দৰে বিভিন্ন উৎসৱমূলক কাৰ্যকলাপ থাকে, কিন্তু [[মুনকেক|মুনকেকই]] ইয়াত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান দখল কৰে। অৱশ্যে মানুহে সাধাৰণতে নিজৰ বাবে মুনকেক কিনা নকৰে, বৰং আত্মীয়-স্বজনক উপহাৰ হিচাপে দিয়ে। উৎসৱৰ বহু আগৰ পৰাই মানুহে এই উপহাৰসমূহ ইজনে সিজনক দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। সেয়েহে মুনকেক আকৰ্ষণীয় বাকচত বিক্ৰী কৰা হয়। এই বাকচবোৰৰ মূল্য সাধাৰণতে কম নহয়—কণীৰ কুহুম থকা পদুমগুটিৰ মিশ্ৰণযুক্ত চাৰিটা মুনকেকৰ এটা বাকচৰ মূল্য সাধাৰণতে ৪০ আমেৰিকান ডলাৰ বা তাতকৈ অধিক হ'ব পাৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.lifestyleasia.com/518332/10-must-order-mooncakes-mid-autumn-festival-2017/|title=10 must-order mooncakes for Mid-Autumn Festival 2017 |website=Lifestyle Asia – Hong Kong|date=9 August 2017}}</ref> অৱশ্যে সাম্প্ৰতিক বছৰসমূহত পৰিৱেশ সংৰক্ষণ জনসাধাৰণৰ উদ্বেগৰ বিষয় হৈ পৰাৰ ফলত হংকঙৰ বহুতো মুনকেক নিৰ্মাতাই মোড়কজাতকৰণ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰিক সীমালৈ হ্ৰাস কৰাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="hkepd-1">{{cite web|url=http://www.epd.gov.hk/epd/english/environmentinhk/waste/eco_responsibility/gts_packaging.html|title=Voluntary Agreement on Management of Mooncake Packaging|publisher=Environmental Protection Department of Hong Kong|date=18 March 2013|access-date=10 September 2013|archive-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826121217/http://www.epd.gov.hk/epd/english/environmentinhk/waste/eco_responsibility/gts_packaging.html|url-status=dead|archivedate=26 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140826121217/http://www.epd.gov.hk/epd/english/environmentinhk/waste/eco_responsibility/gts_packaging.html|deadurl=yes}}</ref> মুনকেক নিৰ্মাতাসকলে নতুন ধৰণৰ মুনকেক, যেনে আইচক্ৰীম মুনকেক আৰু বৰফৰ ছালৰ মুনকেক, প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবেও চেষ্টা কৰিছে। হংকঙত মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সৈতে জড়িত আন কিছুমান পৰম্পৰাও আছে। হংকঙৰ বিভিন্ন অঞ্চলত পৰম্পৰাগত মঞ্চ অনুষ্ঠান, খেলৰ দোকান, হস্তৰেখা পঢ়া আৰু অন্যান্য বহুতো উৎসৱমূলক কাৰ্যকলাপৰ সৈতে মনোমোহা লণ্ঠনৰ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হয়। আটাইতকৈ বৃহৎ উদ্‌যাপন ভিক্টোৰিয়া পাৰ্ক (হংকং)ত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.discoverhongkong.com/ca/see-do/events-festivals/chinese-festivals/mid-autumn-festival.jsp|title=Mid-Autumn Festival|publisher=Hong Kong Tourism Board|access-date=2026-08-31|archivedate=2020-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200202231054/http://www.discoverhongkong.com/ca/see-do/events-festivals/chinese-festivals/mid-autumn-festival.jsp|deadurl=yes}}</ref> ১৯ শতিকাৰ পৰা চলি অহা আৰু চীনৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃত অগ্নি-ড্ৰেগন নৃত্য অন্যতম উজ্জ্বল অনুষ্ঠান।<ref>{{cite web|url=https://rove.me/to/hong-kong/mid-autumn-festival|title=Mid-Autumn Festival|date=21 March 2023 |publisher=rove.me}}</ref><ref name="HKMemory8thMonth">{{cite web |title=Local Festivals: 8th Lunar Month |website=Hong Kong Memory |url=https://www.hkmemory.hk/collections/local_festivals/festivals/lunar8/8_1/index.html |access-date=5 March 2019}}</ref> ২০০ ফুট দীঘল অগ্নি-ড্ৰেগনটো চলাবলৈ ৩০০জনতকৈ অধিক লোকৰ প্ৰয়োজন হয় আৰু তেওঁলোকে পাল পাতি কাম কৰে। অগ্নি-ড্ৰেগন নৃত্যৰ নেতা হাক্কা পৰম্পৰাত আশীৰ্বাদৰ জৰিয়তে শান্তি আৰু সৌভাগ্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে। আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ পিছত অগ্নি-ড্ৰেগনটো লণ্ঠন আৰু কাগজৰ ফলকৰ সৈতে সাগৰত পেলাই দিয়া হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ড্ৰেগনটো সাগৰলৈ ঘূৰি গৈ দুৰ্ভাগ্যবোৰ লগত লৈ যাব।<ref name="HKMemory8thMonth"/> ১৯৪১ চনলৈকে হংকঙৰ সৰু সৰু গাঁৱতো মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ কিছুমান উদ্‌যাপন অনুষ্ঠিত হৈছিল। শা পোত প্ৰতি চীনা চান্দ্ৰ-সৌৰ অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখে মধ্য-শৰৎ উৎসৱ পালন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.hkmemory.hk/collections/oral_history/All_Items_OH/oha_104/highlight/index.html |work=Hong Kong memory |title=Ng Sai Ming was part of a large rural polygamous family |date=2012-11-05}}</ref> মানুহে মধ্য-শৰৎ উৎসৱক কোৱাং ছিন উৎসৱ বুলি কৈছিল। তেওঁলোকে শা পোত থকা দাতং পুখুৰীত পক ছান ঙাউ ছাই অনুষ্ঠিত কৰিছিল। পক ছান ঙাউ ছাই আছিল কোৱাং ছিন উৎসৱৰ এক উদ্‌যাপনমূলক অনুষ্ঠান আৰু মানুহে ইয়াক চাবলৈ একত্ৰিত হৈছিল। অনুষ্ঠানৰ সময়ত কোনোবাই ঢোল-বাদ্য বজাইছিল আৰু কিছুমান গাঁৱৰ লোকে আৱিষ্ট হোৱা যেন অভিনয় কৰি নিজকে "মাওছান গুৰু" বুলি কৈছিল। তেওঁলোকে ধূপৰ কাঠিৰে নিজৰ গাত জুই লগাইছিল আৰু প্ৰকৃত তৰোৱাল আৰু বৰছাৰে যুঁজিছিল।{{citation needed|date=December 2023}} ====মূল চীনৰ সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠী==== * কোৰিয়ান সংখ্যালঘু লোকসকলে ইয়ানবিয়ান কোৰিয়ান স্বায়ত্তশাসিত প্ৰিফেকচাৰত চন্দ্ৰক আদৰাৰ এটা পৰম্পৰা পালন কৰে। তেওঁলোকে শুকান পাইন গছৰ ডালৰে "চন্দ্ৰ ঘৰ" নামৰ এটা ডাঙৰ শংকু আকৃতিৰ ঘৰৰ কাঠামো নিৰ্মাণ কৰে। চন্দ্ৰৰ পোহৰ ইয়াৰ ভিতৰলৈ সোমাই আহে আৰু মানুহে তাক উপভোগ কৰে।<ref name="minority-li" /> * বুয়েই জনগোষ্ঠীয়ে এই উপলক্ষক "চন্দ্ৰপূজা উৎসৱ" বুলি কয়। পূৰ্বপুৰুষৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰি একেলগে আহাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত তেওঁলোকে চাউলৰ পিঠা দুৱাৰমুখলৈ লৈ গৈ চন্দ্ৰ আইতাক পূজা কৰে।<ref name="minority-li" /> * তু জনগোষ্ঠীয়ে "চন্দ্ৰ প্ৰহাৰ" নামৰ এটা অনুষ্ঠান পালন কৰে। তেওঁলোকে চোতালত স্বচ্ছ পানীৰে ভৰা এটা চৰিয়া থৈ তাত চন্দ্ৰৰ প্ৰতিচ্ছবি প্ৰতিফলিত কৰে আৰু তাৰ পিছত ডালেৰে পানীৰ পৃষ্ঠত "প্ৰহাৰ" কৰে।<ref name="minority-li" /> * মাওনান জনগোষ্ঠীয়ে মেজৰ ওচৰত বাঁহ বান্ধি তাত এটা ৰবাব টেঙা ফল ওলোমাই দিয়ে আৰু তাত তিনিডাল জ্বলি থকা ধূপকাঠি লগাই দিয়ে। ইয়াক "চন্দ্ৰলৈ লক্ষ্যভেদ" বুলি কোৱা হয়।<ref name="minority-li" /> ====টাইৱান==== [[টাইৱান]] আৰু ইয়াৰ দ্বীপ পেংহু, কিনমেন আৰু মাটছু দ্বীপপুঞ্জত মধ্য-শৰৎ উৎসৱ চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। বন্ধুবৰ্গ আৰু পৰিয়াল একেলগে মিলিত হৈ পৰস্পৰৰ সংগ উপভোগ কৰাৰ বাবে বাহিৰত মাংস পুৰি খোৱাৰ অনুষ্ঠান জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে।<ref>{{cite news|last=Yeo|first=Joanna|date=20 September 2012|title=Traditional BBQ for Mid-Autumn Festival?|newspaper=Makansutra|url=http://sg.entertainment.yahoo.com/news/traditional-bbq-mid-autumn-festival-132534304.html|access-date=10 November 2012|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021000142/http://sg.entertainment.yahoo.com/news/traditional-bbq-mid-autumn-festival-132534304.html|url-status=dead|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021000142/http://sg.entertainment.yahoo.com/news/traditional-bbq-mid-autumn-festival-132534304.html|deadurl=yes}}</ref> শিশুসকলেও জাম্বুৰাৰ বাকলিৰে বনোৱা টুপী প্ৰস্তুত কৰি পিন্ধে। বিশ্বাস কৰা হয় যে চন্দ্ৰত থকা মহিলা চাং ইয়ে নিজৰ প্ৰিয় ফল থকা শিশুসকলক লক্ষ্য কৰিব আৰু তেওঁলোকক সৌভাগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|author1=Ciaran McEneaney|date=7 January 2019|title=5 Taiwanese Customs to Celebrate Moon Festival|newspaper=Culture Trip|url=https://theculturetrip.com/asia/taiwan/articles/5-taiwanese-customs-to-celebrate-moon-festival/|access-date=5 September 2022}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====কানাডা আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ==== [[File:Singer (1434033239).jpg|thumb|right|২০০৭ চনত ছান ফ্ৰান্সিস্কোৰ চায়না টাউনত শৰৎকালীন চন্দ্ৰ উৎসৱ]] ২০১৪ চনলৈকে উত্তৰ আমেৰিকাত এছিয়ান বজাৰ আৰু খাদ্যৰ দোকানৰ বাহিৰত মধ্য-শৰৎ উৎসৱ সাধাৰণতে লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল,<ref>{{cite news |url=https://www.dailybulletin.com/2014/09/13/mid-autumn-festival-and-being-chinese-american/ |title=Mid-Autumn Festival and being Chinese-American |author=Vuong, Zen |date=13 September 2014 |work=Daily Bulletin |access-date=25 April 2020}}</ref> কিন্তু তাৰ পিছৰে পৰা [[নিউয়ৰ্ক]], [[ছিকাগো]], [[লছ এঞ্জেলছ]] আৰু [[ছান ফ্ৰান্সিস্কো]]ৰ দৰে বিদেশত উল্লেখযোগ্য চীনা জনগোষ্ঠী থকা অঞ্চলসমূহত ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=Xinhua-2019>{{cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/14/c_138391757.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917233816/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/14/c_138391757.htm |url-status=dead |archive-date=17 September 2019 |title=Feature: Mid-Autumn Festival gives Americans a taste of China |date=14 September 2019 |newspaper=Xinhua |access-date=25 April 2020 |archivedate=9 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200209082913/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/14/c_138391757.htm |deadurl=yes }}</ref> চীনত প্ৰচলিত পৰম্পৰাৰ বিপৰীতে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত উদ্‌যাপন সাধাৰণতে দিনৰ সময়তে সীমাবদ্ধ থাকে আৰু সাধাৰণতে সন্ধিয়াৰ আৰম্ভণিতে শেষ হয়।<ref>{{cite web |url=https://sites.google.com/a/stonybrook.edu/mid-autumn-festival-aas-220/celebrations/celebration-in-ameria |title=Celebration in America |website=Mid-Autumn Festival (AAS 220) |publisher=Stonybrook |access-date=25 April 2020}}</ref> {|class="wikitable sortable" style="font-size:90%;" |+উত্তৰ আমেৰিকাৰ মধ্য-শৰৎ উৎসৱ |- ! চহৰ !! জিলা !! আৰম্ভণি !! class="unsortable" | তথ্যসূত্ৰ |- ! [[বষ্টন]] | বষ্টনৰ চায়না টাউন | | <ref>{{Cite web|url=https://www.bostoncentral.com/events/august_moon_festival/p1041.php|title=Annual August Moon Festival: Chinatown 2019 (Tips, Reviews, Local Guide)|website=www.bostoncentral.com}}</ref> |- ! [[ছিকাগো]] | ছিকাগোৰ চায়না টাউন | ২০০৫ | <ref>{{cite web |url=https://www.moonfestchicago.com/about/ |title=About Moon Fest Chicago |website=Moon Festival Chicago |access-date=25 April 2020}}</ref> |- ! [[লছ এঞ্জেলছ]] | লছ এঞ্জেলছৰ চায়না টাউন | ১৯৩৮ | <ref>{{Cite web|url=http://chinatownla.com/wp1/event/81st-annual-mid-autumn-moon-festival/|title=81st Annual Mid-Autumn Moon Festival (2019-09-14)|access-date=8 September 2020|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112035712/http://chinatownla.com/wp1/event/81st-annual-mid-autumn-moon-festival/|url-status=dead|archivedate=12 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112035712/http://chinatownla.com/wp1/event/81st-annual-mid-autumn-moon-festival/|deadurl=yes}}</ref> |- ! [[নিউয়ৰ্ক চিটি]] | ম্যানহাটনৰ চায়না টাউন, ফ্লাশিং, কুইন্স, আৰু ছানছেট পাৰ্ক | ২০১৯ | <ref name=Xinhua-2019/><ref>{{cite web|url=https://mommypoppins.com/newyorkcitykids/moon-cakes-and-flying-lanterns-chinese-mid-autumn-festival-in-new-york-city|publisher= MommyPoppins.com |date=5 August 2014 |first=Raven |last=Snook |title=Chinese Mid-Autumn Moon Festivals in New York City: Moon Cakes and Flying Lanterns}}</ref> |- ! [[ফিলাডেলফিয়া]] | ফিলাডেলফিয়াৰ চায়না টাউন | ১৯৯৫ | <ref name=Philadelphia>{{cite web|url= https://www.phillyvoice.com/philadelphia-chinatown-22nd-annual-mid-autumn-festival/|title= Join in a lantern parade at annual Mid-Autumn Festival in Chinatown|date= 19 September 2017}}</ref> |- ! [[ছান ফ্ৰান্সিস্কো]] | ছান ফ্ৰান্সিস্কোৰ চায়না টাউন | ১৯৯১ | <ref>{{cite news |url=http://www.moonfestival.org/about-us.html |title=About |website=MoonFestival.org |publisher=Chinatown Merchants Association |access-date=25 April 2020 |archive-date=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417131530/http://www.moonfestival.org/about-us.html |url-status=dead |archivedate=17 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200417131530/http://www.moonfestival.org/about-us.html |deadurl=yes }}</ref> |- ! [[টৰণ্টো]] | কেডিলাক ফেয়াৰভিউৰ বজাৰ অঞ্চলসমূহ | | <ref>{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/cadillac-fairview-celebrates-the-mid-autumn-festival-823482467.html|title=Cadillac Fairview Celebrates the Mid-Autumn Festival|first=Cadillac|last=Fairview|website=www.newswire.ca}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cfshops.com/pacific-centre/news-events/events/mid-autumn-festival-2019.html|title=Celebrate Mid-Autumn Festival|website=www.cfshops.com}}</ref> |- ! [[ভেংকুভাৰ]] | ড° ছান ইয়াত-ছেন ধ্ৰুপদী চীনা উদ্যান | | <ref name=Vancouver>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/22/c_137486546.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811175652/http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/22/c_137486546.htm|url-status=dead|archive-date=11 August 2020|title=Mid-Autumn Festival celebration held in Vancouver – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=31 August 2026|archivedate=11 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811175652/http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/22/c_137486546.htm|deadurl=yes}}</ref> |} ==আন সংস্কৃতিৰ একেধৰণৰ উৎসৱ== এছিয়াৰ আন অঞ্চলতো একেধৰণৰ শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ পালন কৰা হয় আৰু এইবোৰো পূৰ্ণিমাক কেন্দ্ৰ কৰি অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱসমূহ সাধাৰণতে একেটা দিনতে বা মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সময়ৰ ওচৰে-পাজৰে অনুষ্ঠিত হয়। ===পূব এছিয়া=== ====জাপান==== জাপানী চন্দ্ৰ দৰ্শন উৎসৱ, o-চুকিমি ({{lang|ja|お月見}}, "চন্দ্ৰ দৰ্শন"), এই সময়তে অনুষ্ঠিত হয়। মানুহে শস্য চপোৱাৰ আনন্দ উদ্‌যাপন কৰিবলৈ পূৰ্ণিমাৰ তলত বনভোজ কৰে আৰু ছাকে পান কৰে। ====কোৰিয়া==== চুছক (추석); [tɕʰu.sʌk̚]), আক্ষৰিক অৰ্থত "শৰৎৰ সন্ধিয়া", পূৰ্বতে হানগাৱি ({{lang|ko|한가위}}; [han.ɡa.ɥi]; "শৰৎৰ মহান মধ্যভাগ"ৰ প্ৰাচীন কোৰিয়ান শব্দৰ পৰা) নামেৰে জনাজাত আছিল। ই উত্তৰ কোৰিয়া আৰু দক্ষিণ কোৰিয়াত পালন কৰা এটা প্ৰধান শস্য চপোৱা উৎসৱ আৰু তিনিদিনীয়া বন্ধ। চীনা চান্দ্ৰ-সৌৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখে পূৰ্ণিমাৰ দিনা ইয়াক পালন কৰা হয়। ছিলাত তিনিটা ৰাজ্যৰ সময়ৰ পৰাই ইয়াক পালন কৰি অহা হৈছে। ভাল শস্য চপোৱাৰ আনন্দত কোৰিয়ানসকলে পূৰ্বপুৰুষৰ গৃহভূমিলৈ যায়, পৰিয়ালৰ অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে পূৰ্বপুৰুষসকলক সন্মান জনায় আৰু ছংপিয়ন ({{lang|ko|송편}}), তোহৰাংগুক ({{lang|ko|토란국}}) আৰু ছিন্দোজু আৰু দোংদোংজুৰ দৰে চাউলৰ সুৰাকে ধৰি পৰম্পৰাগত কোৰিয়ান খাদ্যৰ ভোজ ভাগ কৰে।<ref>{{cite web |title=Chuseok – Korean Day of the Dead |url=https://intldaysofthedead.weebly.com/chuseok.html |website=International Days of the Dead |language=en}}</ref> ===দক্ষিণ-পূব এছিয়া=== [[কম্বোডিয়া]], [[লাওছ]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ত পূৰ্ণিমাক কেন্দ্ৰ কৰি বহুতো উৎসৱ পালন কৰা হয়। মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ দৰে এই উৎসৱসমূহৰো বৌদ্ধ ধৰ্মীয় উৎপত্তি আছে আৰু পূৰ্ণিমাক কেন্দ্ৰ কৰি পালন কৰা হয়। কিন্তু পূব এছিয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱৰ বিপৰীতে এইবোৰ বছৰত কেৱল এদিন নহয়, প্ৰতিটো পূৰ্ণিমাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি বছৰত কেইবাবাৰো অনুষ্ঠিত হয়। ''[[অশ্বিনী]]'' আৰু ''[[কৃত্তিকা]]'' চান্দ্ৰ মাহত অনুষ্ঠিত উৎসৱসমূহ সাধাৰণতে মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সময়তে পৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.chinesetimeschool.com/en-us/articles/how-the-world-celebrates-mid-autumn-festival/|title=How the world celebrates Mid-Autumn Festival – Chinese News|publisher=chinesetimesschool.com|access-date=15 December 2016|archive-date=21 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221162412/http://www.chinesetimeschool.com/en-us/articles/how-the-world-celebrates-mid-autumn-festival/|url-status=dead|archivedate=21 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221162412/http://www.chinesetimeschool.com/en-us/articles/how-the-world-celebrates-mid-autumn-festival/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bairun.net/bairun_cn/insight_xunwei10_cn.html|title=上海百润投资控股集团股份有限公司|website=www.bairun.net|access-date=18 December 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220151752/http://www.bairun.net/bairun_cn/insight_xunwei10_cn.html|url-status=dead|archivedate=20 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220151752/http://www.bairun.net/bairun_cn/insight_xunwei10_cn.html|deadurl=yes}}</ref> ====কম্বোডিয়া==== [[কম্বোডিয়া]]ত ইয়াক সাধাৰণতে "জল আৰু চন্দ্ৰ উৎসৱ" বন অম টুক বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |last1=Aquino |first1=Michael |title=Water and Moon Fest |url=http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=124174&gtop=5295 |website=chanbokeo.com |access-date=15 November 2019 |archivedate=13 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230213123323/http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=124174&gtop=5295 |deadurl=yes }}</ref> জল আৰু চন্দ্ৰ উৎসৱ প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত পালন কৰা হয়। ই তিনিদিনীয়া উদ্‌যাপন, যাৰ আৰম্ভণি উৎসৱৰ প্ৰথম দুদিন ধৰি চলা নাও দৌৰেৰে হয়। নাওবোৰ উজ্জ্বল ৰঙেৰে সুন্দৰকৈ ৰং কৰা হয় আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কম্বোডিয়াৰ সাগৰীয় ড্ৰেগন ''নেক'' আটাইতকৈ জনপ্ৰিয়। শ শ কম্বোডিয়ান পুৰুষে টনলে ছাপ নদীত নাও চলাই প্ৰতিযোগিতাত অংশ লয়। নিশা হ'লে পথবোৰ খাদ্য কিনা আৰু বিভিন্ন সংগীত অনুষ্ঠানত অংশ লোৱা মানুহেৰে ভৰি পৰে।<ref>{{cite web |author=Craig |title=Cambodian Water Festival (Bon Om Touk) |url=https://pharecircus.org/cambodian-water-festival-bon-om-touk/ |website=pharecircus.org |access-date=15 November 2019|date=5 November 2019 }}</ref> সন্ধিয়া ''ছামপিয়াহ প্ৰেহ খে'' অনুষ্ঠিত হয়, যি চন্দ্ৰক অভিবাদন জনোৱা বা চন্দ্ৰৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰা অনুষ্ঠান।<ref>{{cite web |author=Cassie |title=Cambodia's Water Festival (Bon Om Touk) |url=https://www.movetocambodia.com/holidays/cambodias-water-festival/ |website=movetocambodia.com |access-date=15 November 2019|date=21 November 2018 }}</ref> কম্বোডিয়ান লোকসকলে নিজৰ ঘৰৰ সন্মুখত জনপ্ৰিয়ভাৱে খৰগোশ আৰু বিভিন্ন ফলৰ লগতে ''আক আমবক'' নামৰ পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ নৈবেদ্য সজাই ধূপ জ্বলাই চন্দ্ৰৰ ওচৰত ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |last1=Carruthers |first1=Marissa |title=No, not Songkran – that other water festival, in Cambodia, and its thrills |url=https://www.scmp.com/lifestyle/travel-leisure/article/2169322/all-you-need-know-about-cambodias-water-festival-its |website=scmp.com |access-date=15 November 2019|date=22 October 2018 }}</ref> কম্বোডিয়ানসকলে চন্দ্ৰত বাস কৰা খৰগোশ আৰু চন্দ্ৰৰ কিংবদন্তিত বিশ্বাস কৰে। তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰে যে চন্দ্ৰত থকা এটা খৰগোশে কম্বোডিয়ান লোকসকলক চোৱাচিতা কৰে। মাজনিশা সকলোৱে মন্দিৰলৈ গৈ প্ৰাৰ্থনা আৰু ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে আৰু একেলগে আক আমবক উপভোগ কৰে। কম্বোডিয়ানসকলে ঘৰতে লণ্ঠন বনায়, যিবোৰ সাধাৰণতে পদুম ফুল বা আন আধুনিক আকৃতিৰ হয়। ধূপ আৰু মমবাতিৰে লণ্ঠনবোৰ জ্বলোৱা হয় আৰু কম্বোডিয়ানসকলে প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ পিছত নিজৰ ইচ্ছা আৰু প্ৰাৰ্থনা শুনা আৰু পূৰণ হোৱাৰ আশাত সেইবোৰ নদীত উটুৱাই দিয়ে।<ref>{{cite web|url=http://goasiadaytrip.com/blog/asian-mid-autumn-festival.html|title=Asian Mid Autumn Festival|date=25 August 2016|publisher=Blog's GoAsiaDayTrip|access-date=15 December 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220202407/http://goasiadaytrip.com/blog/asian-mid-autumn-festival.html|url-status=dead|archivedate=20 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220202407/http://goasiadaytrip.com/blog/asian-mid-autumn-festival.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Moon Festival in Cambodia – An Unforgettable Experience|url=https://www.travelcambodiaonline.com/travel-news/moon-festival-cambodia-unforgettable-experience|website=travelcambodiaonline.com|access-date=2026-08-31|archivedate=2023-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230608054607/https://www.travelcambodiaonline.com/travel-news/moon-festival-cambodia-unforgettable-experience|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |title=Water and Moon Festival and Boat Racing |url=https://www.tourismcambodia.com/tripplanner/events-in-cambodia/water-and-moon-festival.htm |website=tourismcambodia.com |access-date=15 November 2019}}</ref> ====লাওছ==== [[লাওছ]]ত পূৰ্ণিমাৰ দিনা বহুতো উৎসৱ পালন কৰা হয়। ''থাট লুৱাং উৎসৱ'' নামেৰে পৰিচিত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় উৎসৱটো বৌদ্ধ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত আৰু ভিয়েনতিয়ানৰ ফা থাট লুৱাং মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হয়। উৎসৱটো প্ৰায়ে তিনিৰ পৰা সাতদিন ধৰি চলে। শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয় আৰু বহুতো মানুহে মন্দিৰলৈ যায়।<ref>{{cite web |title=That Luang Festival and Trade Fair, Lao PDR |url=https://mekongtourism.org/events/that-luang-festival-and-trade-fair-lao-pdr-2/ |website=Mekong Tourism |language=en}}</ref> ====ম্যানমাৰ==== [[ম্যানমাৰ]]ত পূৰ্ণিমাৰ দিনা বহুতো উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। অৱশ্যে থাদিংগ্যুত উৎসৱ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু থাদিংগ্যুত মাহত অনুষ্ঠিত হয়। চান্দ্ৰ পঞ্জিকা অনুসৰি ই মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সময়ৰ ওচৰতো পৰে। নতুন বছৰৰ উৎসৱ ''থিংগ্যান''ৰ পিছত ই ম্যানমাৰৰ অন্যতম বৃহৎ উৎসৱ। ই এটা বৌদ্ধ উৎসৱ আৰু বহুতো মানুহে মন্দিৰলৈ গৈ ভিক্ষুসকলক সন্মান জনায় আৰু খাদ্য আগবঢ়ায়।<ref>{{cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/lifestyle/17155-thadingyut-festival-of-lights.html|title=Thadingyut: Festival of Lights|first=Douglas|last=Long|date=23 October 2015}}</ref> এই সময়ত কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰাৰ লগতে বৌদ্ধ ভিক্ষু, শিক্ষক, পিতৃ-মাতৃ আৰু জ্যেষ্ঠসকলক সন্মান জনোৱা হয়।<ref>{{cite web|url=http://discoverydmc.com/travel-guides/myanmar-festivals|title=Myanmar Festivals 2016–2017|date=6 January 2020|access-date=31 August 2026|archivedate=14 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914144615/http://discoverydmc.com/travel-guides/myanmar-festivals|deadurl=yes}}</ref> ====ছিংগাপুৰ==== পেৰানাকান চীনাসকলৰ মাজত ''বুলান লাপান'' নামেৰে পৰিচিত মধ্য-শৰৎ উৎসৱটো অনানুষ্ঠানিকভাৱে পালন কৰা হয়,<ref>{{cite magazine |author=Ee Sin Soo |date=July–September 2006 |title=Moon Fever |magazine=The Peranakan |url=https://www.peranakan.org.sg/magazine/2006/2006_Issue_3.pdf |publisher=The Peranakan Association of Singapore |page=12}}</ref> কিন্তু ই চৰকাৰী বা ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন নহয়।<ref>{{cite web|url= https://www.gardensbythebay.com.sg/en/things-to-do/calendar-of-events/mid-autumn-festival-2024.html |title= Mid-Autumn Festival 2024 – Celebrations (同欢)|work=Gardens by the Bay |date=n.d.| access-date=17 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2023/0524-public-holidays-for-2024|work=Ministry of Manpower, Government of Singapore |title= Public Holidays 2024|date=24 May 2023|access-date=17 September 2024}}</ref> ====ভিয়েটনাম==== [[File:Den ong sao.JPG|thumb|পৰম্পৰাগত পাঁচকোণীয়া তৰা আকৃতিৰ লণ্ঠনৰে টেট চুং থু উদ্‌যাপন কৰা ভিয়েটনামৰ শিশু]] [[ভিয়েটনাম]]ত শিশুসকলে পূৰ্ণিমাত বিভিন্ন আকৃতি, ৰূপ আৰু ৰঙৰ লণ্ঠন লৈ আন্ধাৰত শোভাযাত্ৰাত অংশগ্ৰহণ কৰে। পৰম্পৰাগতভাৱে লণ্ঠনে শীতকালৰ পিছত সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু উষ্ণতা ঘূৰি অহাৰ কামনা সূচাইছিল।<ref name="cohen">{{cite web|last=Cohen|first=Barbara|date=1 October 1995|title=Mid-Autumn Children's Festival|url=http://www.destinationvietnam.com/stories-photos/1055/60789485/4/con0_rec;jsessionid=96D02A8A1D3653C5D0AD9165EDC708B6|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130121101159/http://www.destinationvietnam.com/stories-photos/1055/60789485/4/con0_rec;jsessionid=96D02A8A1D3653C5D0AD9165EDC708B6|archive-date=21 January 2013|access-date=10 November 2012|archivedate=19 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219205102/http://www.destinationvietnam.com/stories-photos/1055/60789485/4/con0_rec;jsessionid=96D02A8A1D3653C5D0AD9165EDC708B6|deadurl=yes}}</ref> লণ্ঠন কঢ়িয়াই নিয়াৰ উপৰিও শিশুসকলে মুখা পিন্ধে। আগতে কাগজৰ মণ্ডৰে জটিল মুখা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও বৰ্তমান প্লাষ্টিকৰ মুখা বেছিকৈ দেখা যায়।<ref name="vietnam-nguyen">{{Citation| last=Nguyen| first=Van Huy| editor-last=Kendall| editor-first=Laurel| contribution=The Mid-Autumn Festival (Tet Trung Thu), Yesterday and Today| title = Vietnam: Journeys of Body, Mind, and Spirit| pages = 93–106| publisher = University of California Press| date = 2003| isbn=978-0520238725}}</ref> দ্বাদশ শতিকাৰ লি ৰাজবংশৰ সময়ৰ পৰাই হাতেৰে নিৰ্মিত ছায়া-লণ্ঠন মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সজ্জাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। এইবোৰত প্ৰায়ে ভিয়েটনামৰ ইতিহাসৰ ঐতিহাসিক ব্যক্তিসকলৰ আকৃতি দেখুওৱা হৈছিল।<ref name="vietnam-nguyen" /> আধুনিক কালত বৃহৎ পৰিমাণে উৎপাদিত প্লাষ্টিকৰ লণ্ঠন সহজে উপলব্ধ হোৱাৰ ফলত হাতেৰে লণ্ঠন বনোৱাৰ প্ৰথা হ্ৰাস পাইছে। এই লণ্ঠনত প্ৰায়ে শিশুৰ অনুষ্ঠান আৰু ভিডিঅ' খেলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে পৰিচিত চৰিত্ৰ দেখুওৱা হয়।<ref name="vietnam-nguyen" /> ভিয়েটনামীত মধ্য-শৰৎ উৎসৱক {{lang|vi|Tết Trung Thu}} (চু নোম: {{lang|vi-hant|節中秋}}) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে "শিশুৰ উৎসৱ" বুলিও কোৱা হয়।<ref name="lee" /> ভিয়েটনামৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাস অনুসৰি, শিশুসকল আটাইতকৈ নিৰ্দোষ হোৱা বাবে পৱিত্ৰ, বিশুদ্ধ আৰু প্ৰাকৃতিক পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যৰ সৈতে তেওঁলোকৰ আটাইতকৈ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। শিশুৰ আত্মাৰ উদ্‌যাপনক বিস্ময়, ৰহস্য, শিক্ষা, আনন্দ আৰু দুখেৰে পৰিপূৰ্ণ সেই পৃথিৱীৰ সৈতে পুনৰ সংযোগ স্থাপনৰ এক উপায় হিচাপে দেখা হৈছিল। উৎসৱৰ সময়ত প্ৰাণবাদী আত্মা, দেৱতা আৰু ভিয়েটনামৰ লোকধৰ্মসমূহো পালন কৰা হয়।<ref name="cohen" /> ইয়াৰ আটাইতকৈ পৰম্পৰাগত ৰূপত সন্ধিয়াটো শস্যৰ বাবে বৰষুণ কঢ়িয়াই অনা ড্ৰেগনৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref name="vietnam-nguyen"/> উদ্‌যাপনকাৰীসকলে মানুহ আৰু শস্যৰ ভৱিষ্যৎ জানিবলৈ চন্দ্ৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। পাছলৈ এই উদ্‌যাপন ফলপ্ৰসূতাৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰ প্ৰতীক হৈ পৰে আৰু প্ৰচুৰ শস্য, পশুধনৰ বৃদ্ধি আৰু উৰ্বৰতাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে সন্তানৰ ''বাবে'' কৰা প্ৰাৰ্থনা সন্তানৰ ''উদ্‌যাপনলৈ'' ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="vietnam-nguyen" /> ঐতিহাসিক কনফুচীয় পণ্ডিতসকলে চন্দ্ৰলৈ চাই থকাৰ পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল যদিও তেওঁলোকে সুৰা পান কৰি কবিতা আৰু গীত ৰচনা কৰিছিল।<ref name="vietnam-nguyen" /> অৱশ্যে বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[হানয়]]ত এই উৎসৱে মূলতঃ শিশুৰ উৎসৱ হিচাপে নিজৰ পৰিচয় লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="vietnam-nguyen" /> চাং ইৰ কাহিনী (ভিয়েটনামী: হাং ঙা)ৰ বাহিৰেও উৎসৱৰ সৈতে জড়িত আন দুটা জনপ্ৰিয় লোককথা আছে। প্ৰথমটোত কুই'ইৰ কথা কোৱা হয়, যাৰ পত্নীয়ে ভুলতে এটা পৱিত্ৰ [[বট গছ]]ত প্ৰস্ৰাৱ কৰিছিল। গছজোপা চন্দ্ৰৰ ফালে ভাঁহি যাবলৈ ধৰিলে আৰু কুই'ইয়ে তাক পৃথিৱীলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে গছজোপাৰ সৈতে চন্দ্ৰলৈ ভাঁহি গ'ল আৰু তাত আবদ্ধ হৈ থাকিল। প্ৰতি বছৰে মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সময়ত শিশুসকলে লণ্ঠন জ্বলাই শোভাযাত্ৰাত অংশগ্ৰহণ কৰে যাতে কুই'ইক পৃথিৱীলৈ ঘূৰি অহাৰ পথ দেখুৱাব পাৰে।<ref name="tet">{{cite web|first=Bet Key|last=Wong|url=http://www.familyculture.com/holidays/tettrungthu.htm|title=Tet Trung Thu|publisher=FamilyCulture.com|access-date=14 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623014205/http://www.familyculture.com/holidays/tettrungthu.htm|archive-date=23 June 2012|archivedate=23 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623014205/http://www.familyculture.com/holidays/tettrungthu.htm|deadurl=yes}}</ref> আনটো কাহিনী এটা কাৰ্প মাছৰ বিষয়ে, যি ড্ৰেগন হ'ব বিচাৰিছিল আৰু সেয়েহে ড্ৰেগনলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ব পৰালৈকে গোটেই বছৰটো কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিছিল।<ref name="lee" /> উৎসৱৰ আগতে আৰু উৎসৱৰ সময়ত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান হৈছে [[সিংহ নৃত্য]]। অপেছাদাৰী শিশুৰ দল আৰু প্ৰশিক্ষিত পেছাদাৰী দল দুয়োটাই এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সিংহ নৃত্যৰ দলসমূহে পথত ঘূৰি ফুৰি ঘৰসমূহলৈ গৈ তাত নৃত্য পৰিৱেশন কৰাৰ অনুমতি বিচাৰে। গৃহস্থই সন্মতি দিলে "সিংহ" ভিতৰলৈ আহি ঘৰখনলৈ সৌভাগ্য আৰু সমৃদ্ধিৰ আশীৰ্বাদ হিচাপে নৃত্য আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ বিনিময়ত গৃহস্থই কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ সৌভাগ্যৰ ধন দিয়ে। পিঠা আৰু ফল কেৱল খোৱাই নহয়, খাদ্য প্ৰদৰ্শনী হিচাপেও সুন্দৰভাৱে সজোৱা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, আঠাযুক্ত চাউলৰ গুড়ি আৰু চাউলৰ মণ্ড চিনাকি জন্তুৰ আকৃতিত গঢ়া হয়। জাম্বুৰাৰ কোঁহবোৰ একশৃংগী, শহাপহু বা কুকুৰৰ আকৃতি দিব পাৰি।<ref name="vietnam-nguyen" /> [[হানয়]]ৰ ঠিক উত্তৰে থকা ছুয়ান লা গাঁৱৰ লোকসকলে ''ত' হে'' নামৰ চাউলৰ মণ্ডৰে বনোৱা আৰু প্ৰাকৃতিক খাদ্য ৰঙেৰে ৰঙীন কৰা মূৰ্তি প্ৰস্তুত কৰে।<ref name="vietnam-nguyen" /> ভিয়েটনামৰ বিংশ শতিকাৰ প্ৰথম দশকসমূহলৈকে ধনী পৰিয়ালৰ জীয়ৰীসকলে নিজৰ সৰু ভাই-ভনীসকলৰ বাবে মিঠাইৰে ভৰোৱা জটিল মধ্যসজ্জা প্ৰস্তুত কৰিছিল। সুন্দৰ পোছাক পিন্ধা অতিথিসকলে জীয়ৰীগৰাকীৰ ভৱিষ্যৎ পত্নী হিচাপে যোগ্যতাৰ নিদৰ্শন হিচাপে তেওঁৰ হাতৰ কাম চাবলৈ আহিব পাৰিছিল। পাছলৈ মধ্যসজ্জা সজোৱাৰ প্ৰথা কেৱল ধনী পৰিয়ালৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নথকা এটা পৰম্পৰাত পৰিণত হয়।<ref name="vietnam-nguyen" /> ভিয়েটনামৰ বিংশ শতিকাৰ প্ৰথম দশকসমূহলৈকে যুৱক-যুৱতীসকলে উৎসৱটোক ভৱিষ্যৎ জীৱনসংগীক লগ পোৱাৰ সুযোগ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। দলবোৰ চোতালত একত্ৰিত হৈ চন্দ্ৰলৈ চাই গীতৰ পদ বিনিময় কৰিছিল। যিসকলে ভালদৰে পৰিৱেশন কৰিব পৰা নাছিল, তেওঁলোকক আঁতৰাই ৰখা হৈছিল আৰু অৱশেষত এজন যুৱক আৰু এগৰাকী যুৱতী থাকি যোৱাৰ পিছত তেওঁলোকে পুৰস্কাৰ লাভ কৰাৰ লগতে বিবাহৰ সম্ভাৱনাৰ কথাও বিবেচনা কৰিব পাৰিছিল।<ref name="vietnam-nguyen" /> ===দক্ষিণ এছিয়া=== ====ভাৰত==== {{main|ওনাম}} [[ভাৰত]]ৰ কেৰালা ৰাজ্যত ওনাম এটা বাৰ্ষিক শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ।<ref name="cush574">{{Cite book|last1=Cush|first1=Denise|url=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&pg=PA574|title=Encyclopedia of Hinduism|last2=Robinson|first2=Catherine|last3=York|first3=Michael|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1135189792|pages=573–574|language=en}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece Mahabali comes calling], The Hindu, Neeti Sarkar (5 September 2014)</ref> মালয়ালম পঞ্জিকাৰ চিংগম মাহৰ ২২তম নক্ষত্ৰ তিৰুৱোনমৰ দিনা ই পৰে, যি গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকাৰ আগষ্ট–ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ সৈতে মিলি যায়।<ref>[http://www.onamfestival.org Onam Festival The Society for Confluence of Festivals of India (2015)]</ref><ref name="cush574" /> কিংবদন্তি অনুসৰি, এই উৎসৱ ৰজা মহাবলিৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয় আৰু বিশ্বাস কৰা হয় যে ওনামৰ সময়ত তেওঁৰ আত্মা কেৰালালৈ আহে।<ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/india/onam-the-legend-behind-keralas-state-festival-500288.html | title=Onam: The legend behind Kerala's state festival | work=News18 | date=21 August 2012 }}</ref><ref name="Lukose2009">{{cite book|author=Ritty A. Lukose|url=https://books.google.com/books?id=R5gNOdw9E_0C|title=Liberalization's Children: Gender, Youth, and Consumer Citizenship in Globalizing India|publisher=Duke University Press|year=2009|isbn=978-0-8223-9124-1|pages=164, 182–183, context: 179–183}}</ref> ওনাম কেৰালাৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত থকা মালয়ালি লোকসকলৰ বাবে এটা প্ৰধান বাৰ্ষিক অনুষ্ঠান।<ref name="S'pore">{{cite web |url=https://www.asiaone.com/News/Latest+News/Singapore/Story/A1Story20120907-370160.html |title=Onam celebrated in S'pore |publisher=Asia One news |date=7 September 2012 |access-date=30 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223175050/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Singapore/Story/A1Story20120907-370160.html |archive-date=23 December 2016 |url-status=live }}</ref><ref name="traditional flair">{{cite web|url=http://www.khaleejtimes.com/nation/general/onam-celebrations-in-dubai-to-have-traditional-flair |title=Onam celebrations in Dubai to have traditional flair |publisher=The Khaleej Times |date=15 August 2015 |access-date=30 December 2015}}</ref><ref name="in the UAE">{{cite web|author=Shveta Pathak |url=http://gulfnews.com/news/uae/society/keralites-in-the-uae-celebrate-onam-1.863848|title=Keralites in the UAE celebrate Onam|publisher=Gulf News |date=10 September 2011 |access-date=30 December 2012}}</ref> ই এটা শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ আৰু বিষু আৰু তিৰুৱাথিৰাৰ সৈতে তিনিটা প্ৰধান বাৰ্ষিক হিন্দু উদ্‌যাপনৰ অন্যতম। ইয়াক বহুতো উৎসৱমূলক কাৰ্যকলাপৰ সৈতে পালন কৰা হয়। ওনামৰ উদ্‌যাপনৰ ভিতৰত [[ভাল্লাম কালি]] (নাও খেল), [[পুলিকালি]] (বাঘ নৃত্য), পুক্কালম (ফুলৰ ৰংগোলি), ওনাথাপ্পন (পূজা), ওনাম কালি, ৰছী টনা, থুম্বি থুল্লাল (মহিলাৰ নৃত্য), [[কুম্মাট্টিকলি]] (মুখা নৃত্য), ওনাথাল্লু (সমৰ কলা), [[অনাভিল্লু]] (সংগীত), কাজ্ছাক্কুলা (কলৰ নৈবেদ্য), [[অনাপোট্টান]] (পোছাক), অত্থাচামায়ম (লোকগীত আৰু নৃত্য) আৰু অন্যান্য উদ্‌যাপন অন্তৰ্ভুক্ত। ওনাম কেৰালাৰ চৰকাৰী ৰাজ্যিক উৎসৱ।<ref name="cush574" /><ref>{{Cite web|last=Ali|first=Subhashini|date=2020-08-31|title=Despite Sangh Efforts to Project it as 'Hindu' Festival, Story of Onam Prevails in Kerala|url=https://thewire.in/society/kerala-onam-festival|access-date=2021-08-12|website=TheWire|language=en-US}}</ref> উথ্ৰাডম (ওনামৰ প্ৰাক্‌সন্ধ্যা)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চাৰিদিন ৰাজহুৱা বন্ধ থাকে। কেৰালাৰ ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ৩০টা স্থানত প্ৰধান উদ্‌যাপন অনুষ্ঠিত হয়। বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইত থকা মালয়ালি প্ৰবাসীসকলেও ইয়াক পালন কৰে। যদিও ই এটা হিন্দু উৎসৱ, কেৰালাৰ অ-হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহেও ইয়াক সাংস্কৃতিক উৎসৱ হিচাপে গণ্য কৰি ওনামৰ উদ্‌যাপনত অংশগ্ৰহণ কৰে। [[শাৰদ পূৰ্ণিমা]] হিন্দু চান্দ্ৰ মাহ [[আহিন|অশ্বিন]]ৰ (ছেপ্টেম্বৰ–অক্টোবৰ) পূৰ্ণিমাৰ দিনা পালন কৰা এটা শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ। এই উৎসৱে বাৰিষা ঋতুৰ অন্ত সূচায়। ====শ্ৰীলংকা==== [[শ্ৰীলংকা]]ত পূৰ্ণিমাৰ দিনক ''পোয়া'' বুলি কোৱা হয় আৰু প্ৰতিটো পূৰ্ণিমাৰ দিন ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন। এই দিনবোৰত মানুহে পূৰ্ণিমাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলোৱাৰ বাবে দোকান আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান বন্ধ থাকে।<ref name="Mid-Autumn Festival celebrations">{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/culture/2016-09/13/content_26774538.htm|title=How the world celebrates Mid-Autumn Festival|publisher=Chinadaily.com.cn|last=冯明惠}}</ref>{{Better source needed|date=October 2021}} অট্টালিকাৰ বাহিৰভাগ লণ্ঠনৰে সজোৱা হয় আৰু মানুহে প্ৰায়ে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰি ধৰ্মোপদেশ শুনিবলৈ মন্দিৰলৈ যায়।<ref name="Mid-Autumn Festival in Asia">{{cite web|url=http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/culture/living/1509/2312-1.htm|title=Mid-Autumn Festival Traditions|publisher=All China Women's Federation|access-date=15 December 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220135333/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/culture/living/1509/2312-1.htm|url-status=dead}}</ref> ''বিনাৰ পূৰ্ণিমা পোয়া দিৱস'' আৰু ''ভাপ পূৰ্ণিমা পোয়া দিৱস'' মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সময়ৰ ওচৰত পৰে। অন্যান্য বৌদ্ধ এছীয় দেশৰ উৎসৱৰ দৰে এই উৎসৱসমূহে বুদ্ধৰ স্বৰ্গলৈ আৰোহণ আৰু স্বৰ্গৰ পৰা অৱতৰণৰ স্মৃতি উদ্‌যাপন কৰে আৰু দ্বিতীয়টোৱে "মহা" নামেৰে পৰিচিত খেতিৰ ঋতুৰ স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>{{cite web|url=http://www.officeholidays.com/countries/sri_lanka/full_moon.php|title=Poya – Sri Lanka – Office Holidays|date=6 January 2023 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://aglobalworld.com/holidays-around-the-world/tag/september-calendar/|title=september calendar|access-date=15 December 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220150022/http://aglobalworld.com/holidays-around-the-world/tag/september-calendar/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/3442-the-navam-pura-pasaloswaka-poya-day-falls-today|title=Today is Vap Full Moon Poya Day|access-date=15 December 2016|archive-date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422164915/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/3442-the-navam-pura-pasaloswaka-poya-day-falls-today|url-status=dead}}</ref> ===পশ্চিম এছিয়া=== ====ইজৰাইল==== ইহুদীসকলৰ শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ ছুক্কোট এটা সমগোত্ৰীয় উদ্‌যাপন। ই তিশ্ৰেই নামৰ চান্দ্ৰ মাহৰ ১৫ তাৰিখে পূৰ্ণিমাৰ দিনা আৰম্ভ হয়। ই হিব্ৰু পঞ্জিকাৰ সপ্তম মাহ। এই পঞ্জিকা আৰু চীনা পঞ্জিকাৰ মাজত থকা সাদৃশ্যৰ বাবে এই উৎসৱ প্ৰায়ে মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সৈতে একে সময়তে পৰে।<ref>{{cite book|chapter-url=https://doi.org/10.1515/9781618114211-007 |chapter-url-access=subscription |doi=10.1515/9781618114211 |chapter=Sukkot and Mid-Autumn Festivals in Kaifeng: Conundrums at the Crossroads of Sino-Judaic Cultural Identity |title=The Image of Jews in Contemporary China |last=Bernstein |first=Moshe Y. |pages=72–98 |publisher=Academic Studies Press |location=Boston, USA |isbn=9781618114211 |date=January 15, 2016 |editor-first1=James R. |editor-last1=Ross |editor-last2=Song |editor-first2=Lihong |series=Jewish Identities in Post-Modern Society|s2cid=242498314 }}</ref> ছুক্কোটক তোৰাহতো "সংগ্ৰহৰ উৎসৱ" ({{langx |he|חַג הָאָסִיף | ḥag hāʾāsif}}) বুলি কোৱা হয়,<ref name =com>{{Cite encyclopedia |title= Sukkot: Meaning, Traditions, & Tabernacles | encyclopedia = Britannica |url= https://www.britannica.com/topic/Sukkoth-Judaism |access-date=2022-06-22}}</ref> যি চীনা মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সমবেত হোৱাৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে একে। এই "সংগ্ৰহ" শব্দটোৱে শস্য চপোৱাৰ অন্ত আৰু মানুহে [[ছুক্কা]]ত সমবেত হোৱাক দুয়োটাকে বুজায়। ==তাৰিখ== মধ্য-শৰৎ উৎসৱ হান পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ ১৫ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়। ই মূলতঃ [[পূৰ্ণিমা]]ৰ নিশা আৰু জল বিষুৱৰ ওচৰত পৰে ([[গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা]]ত ৭ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৮ অক্টোবৰৰ ভিতৰত কোনো এটা দিনত)। আগন্তুক বছৰসমূহত ই এই দিনবোৰত অনুষ্ঠিত হ'ব:<ref>{{Cite web |title= |url=https://taiwan-database.net/PDFs/WTFpdf23.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260112110310/https://taiwan-database.net/PDFs/WTFpdf23.pdf |archive-date=2026-01-12 |access-date=2026-01-12 |website=taiwan-database.net}}</ref> * ২০২৬: শুকুৰবাৰ, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ * ২০২৭: বুধবাৰ, ১৫ ছেপ্টেম্বৰ * ২০২৮: মঙলবাৰ, ৩ অক্টোবৰ * ২০২৯: শনিবাৰ, ২২ ছেপ্টেম্বৰ * ২০৩০: বৃহস্পতিবাৰ, ১২ ছেপ্টেম্বৰ ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mid-Autumn Festival|মধ্য-শৰৎ উৎসৱ}} * [http://www.moonfestival.org ছান ফ্ৰান্সিস্কোৰ চায়না টাউনৰ শৰৎকালীন চন্দ্ৰ উৎসৱ] * {{YouTube|-X371xoBUdA|চন্দ্ৰ দৰ্শন উৎসৱ}} ছুমিয়োছি-তাইছা, ওছাকা, জাপানত * {{YouTube|tFK3WPtj46c|মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ ইতিহাস আৰু পৰম্পৰাৰ সংক্ষিপ্ত ভিডিঅ'}} * [https://www.chinaeducationaltours.com/guide/mid-autumn-festival.htm মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ উৎপত্তি আৰু বিকাশ] [[শ্ৰেণী:চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য]] [[শ্ৰেণী:চীনৰ উৎসৱ]] jcje6ls88zbu3orbps110we4gt3rkm7 0 139601 648230 648025 2026-10-27T20:22:34Z Ananya Taye 28065 648230 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />[[সতী সাধনী]]†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />খেনমুং†<br />[[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ†{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}<br />কনচেং<br />চাও চুখ্ৰিং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''অসম বুৰঞ্জী(SM)''ৰ অনুসৰি সংঘটিত যুদ্ধত আহোমৰ ডেকা ৰজা [[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ নিহত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে, "ডেকা ৰজাৰ পোৱক যুদ্ধত পৰিল।"{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহৰ ভিতৰত মাত্ৰ ''অসম বুৰঞ্জী(SM)'' খনত হে আছে। কিন্তু সেইখন বুৰঞ্জীতো ঘটনাটো ১৪৪৩ শক (১৫২১ খৃষ্টাব্দৰ) পাছত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} সেয়েহে সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ খৃষ্টাব্দৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত (১৫২২ খৃষ্টাব্দত) হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয় আৰু আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে।{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত বৰ্ণিত, পূৰ্বোল্লিখিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখন এই ৰণখনৰ পিছতেই সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে পূবলৈ আগ বাঢ়ি আহি আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ (বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল) আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ স্থলপথে দি আগবাঢ়ি চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, এলেঙী চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}<ref>Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”{{harvcol||Barua|1930|pp=55}}</ref> বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ তামৰ ফলিৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "বৰপাত্ৰ" পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী (বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]]) অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ খাট (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}} সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু ছোৱালী গৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা ৰাজ সম্পদ। প্ৰায় এমাহ পিছত নতুন উপহাৰসমূহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি আছিল।{{sfn|Barua|1930|pp=56}} এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি হুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।[{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামত লাগি আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি নগৰত নোসোমাই চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=108}} আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য নগৰ ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহলৈ অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|pp=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিলৈ পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপনৰ স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাই। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} প্ৰথম অৱস্থাত চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''নাং লুং'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ৰজা জনক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বা নীতিপাল নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উখ ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আগ বাঢ়ি গৈ চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ''ত দেখিলে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Barua|1930|p=57}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনত চন্দনগিৰি আৰু দইথাং দুয়ো ঠাইতে পুনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আনহাতে ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|p=42}} গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী প্ৰধান ৰাণী বা ''নাং লুং'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা বা জীৱিত বন্দী নোহোৱা হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যই পিছু হটে; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক তাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজচিহ্নসমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ মোহনাৰ ওচৰৰ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছু হটে, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * শদিয়া আৰু ইয়াৰ মুখ্য বসতি আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল ঢাল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণসমূহ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে ওপৰৰ ঢালত উপনীত হয়, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থানসমূহ দখল কৰা হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |url=https://archive.org/details/dli.scoerat.13620tribalpolitiesandstatesystemsinprecolonialeasternandnoryheasternindia |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] 0ign3lgorgjj3s4q9kslss3lgagplxm 648231 648230 2026-10-27T20:33:22Z Ananya Taye 28065 /* যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা */ 648231 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />[[সতী সাধনী]]†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />খেনমুং†<br />[[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ†{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}<br />কনচেং<br />চাও চুখ্ৰিং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''অসম বুৰঞ্জী(SM)''ৰ অনুসৰি সংঘটিত যুদ্ধত আহোমৰ ডেকা ৰজা [[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ নিহত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে, "ডেকা ৰজাৰ পোৱক যুদ্ধত পৰিল।"{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহৰ ভিতৰত মাত্ৰ ''অসম বুৰঞ্জী(SM)'' খনত হে আছে। কিন্তু সেইখন বুৰঞ্জীতো ঘটনাটো ১৪৪৩ শক (১৫২১ খৃষ্টাব্দৰ) পাছত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} সেয়েহে সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ খৃষ্টাব্দৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত (১৫২২ খৃষ্টাব্দত) হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয় আৰু আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে।{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত বৰ্ণিত, পূৰ্বোল্লিখিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখন এই ৰণখনৰ পিছতেই সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে পূবলৈ আগ বাঢ়ি আহি আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ (বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল) আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ স্থলপথে দি আগবাঢ়ি চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, এলেঙী চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}<ref>Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”{{harvcol||Barua|1930|pp=55}}</ref> বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ তামৰ ফলিৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "বৰপাত্ৰ" পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী (বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]]) অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ খাট (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}} সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু ছোৱালী গৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা ৰাজ সম্পদ। প্ৰায় এমাহ পিছত নতুন উপহাৰসমূহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি আছিল।{{sfn|Barua|1930|pp=56}} এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি হুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।[{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামত লাগি আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি নগৰত নোসোমাই চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=108}} আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য নগৰ ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহলৈ অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|pp=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিলৈ পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপনৰ স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাই। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} প্ৰথম অৱস্থাত চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''নাং লুং'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ৰজা জনক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বা নীতিপাল নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উখ ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আগ বাঢ়ি গৈ চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ''ত দেখিলে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Barua|1930|p=57}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনত চন্দনগিৰি আৰু দইথাং দুয়ো ঠাইতে পুনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আনহাতে ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|p=42}} গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী প্ৰধান ৰাণী বা ''নাং লুং'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা বা জীৱিত বন্দী নোহোৱা হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যবাহিনী পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক আহোমৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজসম্পদ সমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছুৱাই যায়, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * সধয়াপুৰৰ বৰনগৰ আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে পাহাৰৰ ওপৰত উঠে, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত ১৫৪২ চনত আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} ১৫৫০ চনত শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কানশাপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ১৫৭২ চনত কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |url=https://archive.org/details/dli.scoerat.13620tribalpolitiesandstatesystemsinprecolonialeasternandnoryheasternindia |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] pvydp4ol92z0bpfbev9j42u8hb4mmcn 648232 648231 2026-10-27T20:36:19Z Ananya Taye 28065 /* পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ */ 648232 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />[[সতী সাধনী]]†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />খেনমুং†<br />[[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ†{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}<br />কনচেং<br />চাও চুখ্ৰিং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''অসম বুৰঞ্জী(SM)''ৰ অনুসৰি সংঘটিত যুদ্ধত আহোমৰ ডেকা ৰজা [[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ নিহত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে, "ডেকা ৰজাৰ পোৱক যুদ্ধত পৰিল।"{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহৰ ভিতৰত মাত্ৰ ''অসম বুৰঞ্জী(SM)'' খনত হে আছে। কিন্তু সেইখন বুৰঞ্জীতো ঘটনাটো ১৪৪৩ শক (১৫২১ খৃষ্টাব্দৰ) পাছত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} সেয়েহে সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ খৃষ্টাব্দৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত (১৫২২ খৃষ্টাব্দত) হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয় আৰু আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে।{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত বৰ্ণিত, পূৰ্বোল্লিখিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখন এই ৰণখনৰ পিছতেই সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে পূবলৈ আগ বাঢ়ি আহি আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ (বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল) আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ স্থলপথে দি আগবাঢ়ি চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, এলেঙী চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}<ref>Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”{{harvcol||Barua|1930|pp=55}}</ref> বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ তামৰ ফলিৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "বৰপাত্ৰ" পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী (বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]]) অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ খাট (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}} সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু ছোৱালী গৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা ৰাজ সম্পদ। প্ৰায় এমাহ পিছত নতুন উপহাৰসমূহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি আছিল।{{sfn|Barua|1930|pp=56}} এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি হুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।[{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামত লাগি আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি নগৰত নোসোমাই চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=108}} আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য নগৰ ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহলৈ অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|pp=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিলৈ পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপনৰ স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাই। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} প্ৰথম অৱস্থাত চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''নাং লুং'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ৰজা জনক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বা নীতিপাল নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উখ ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আগ বাঢ়ি গৈ চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ''ত দেখিলে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Barua|1930|p=57}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনত চন্দনগিৰি আৰু দইথাং দুয়ো ঠাইতে পুনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আনহাতে ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|p=42}} গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী প্ৰধান ৰাণী বা ''নাং লুং'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা বা জীৱিত বন্দী নোহোৱা হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যবাহিনী পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক আহোমৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজসম্পদ সমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছুৱাই যায়, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * সধয়াপুৰৰ বৰনগৰ আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে পাহাৰৰ ওপৰত উঠে, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত '''১৫৪২ চনত''' আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} '''১৫৫০ চনত''' শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কংসপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত '''১৫৬৫ চনত''' চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} '''১৫৭২ চনত''' কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ '''১৬৭৩ চন'''লৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |url=https://archive.org/details/dli.scoerat.13620tribalpolitiesandstatesystemsinprecolonialeasternandnoryheasternindia |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] cs2moy5zb4i3p9qo01fhlydry9lj37x 648233 648232 2026-10-27T20:42:35Z Ananya Taye 28065 648233 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />[[সতী সাধনী]]†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />খেনমুং†<br />[[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ†{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}<br />কনচেং<br />চাও চুখ্ৰিং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|300px|১৫১২ৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|300px|300 px|১৫১২ৰ আহোম ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''অসম বুৰঞ্জী(SM)''ৰ অনুসৰি সংঘটিত যুদ্ধত আহোমৰ ডেকা ৰজা [[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ নিহত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে, "ডেকা ৰজাৰ পোৱক যুদ্ধত পৰিল।"{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহৰ ভিতৰত মাত্ৰ ''অসম বুৰঞ্জী(SM)'' খনত হে আছে। কিন্তু সেইখন বুৰঞ্জীতো ঘটনাটো ১৪৪৩ শক (১৫২১ খৃষ্টাব্দৰ) পাছত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} সেয়েহে সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ খৃষ্টাব্দৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত (১৫২২ খৃষ্টাব্দত) হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয় আৰু আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে।{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত বৰ্ণিত, পূৰ্বোল্লিখিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখন এই ৰণখনৰ পিছতেই সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে পূবলৈ আগ বাঢ়ি আহি আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ (বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল) আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ স্থলপথে দি আগবাঢ়ি চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, এলেঙী চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}<ref>Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”{{harvcol||Barua|1930|pp=55}}</ref> বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ তামৰ ফলিৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "বৰপাত্ৰ" পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী (বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]]) অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ খাট (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}} সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু ছোৱালী গৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা ৰাজ সম্পদ। প্ৰায় এমাহ পিছত নতুন উপহাৰসমূহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি আছিল।{{sfn|Barua|1930|pp=56}} এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি হুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।[{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামত লাগি আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি নগৰত নোসোমাই চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=108}} আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য নগৰ ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহলৈ অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|pp=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিলৈ পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপনৰ স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাই। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} প্ৰথম অৱস্থাত চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''নাং লুং'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ৰজা জনক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বা নীতিপাল নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উখ ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আগ বাঢ়ি গৈ চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ''ত দেখিলে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Barua|1930|p=57}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনত চন্দনগিৰি আৰু দইথাং দুয়ো ঠাইতে পুনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আনহাতে ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|p=42}} গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী প্ৰধান ৰাণী বা ''নাং লুং'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা বা জীৱিত বন্দী নোহোৱা হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যবাহিনী পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক আহোমৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজসম্পদ সমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছুৱাই যায়, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * সধয়াপুৰৰ বৰনগৰ আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে পাহাৰৰ ওপৰত উঠে, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত '''১৫৪২ চনত''' আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} '''১৫৫০ চনত''' শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কংসপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত '''১৫৬৫ চনত''' চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} '''১৫৭২ চনত''' কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ '''১৬৭৩ চন'''লৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |url=https://archive.org/details/dli.scoerat.13620tribalpolitiesandstatesystemsinprecolonialeasternandnoryheasternindia |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] 7dygysg7qmo9jax0obkn9gr74i99vch 648235 648233 2026-10-27T20:51:23Z Ananya Taye 28065 /* যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা */ 648235 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />[[সতী সাধনী]]†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />খেনমুং†<br />[[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ†{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}<br />কনচেং<br />চাও চুখ্ৰিং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|300px|১৫১২ৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|300px|300 px|১৫১২ৰ আহোম ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা গঠন আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''অসম বুৰঞ্জী(SM)''ৰ অনুসৰি সংঘটিত যুদ্ধত আহোমৰ ডেকা ৰজা [[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ নিহত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে, "ডেকা ৰজাৰ পোৱক যুদ্ধত পৰিল।"{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহৰ ভিতৰত মাত্ৰ ''অসম বুৰঞ্জী(SM)'' খনত হে আছে। কিন্তু সেইখন বুৰঞ্জীতো ঘটনাটো ১৪৪৩ শক (১৫২১ খৃষ্টাব্দৰ) পাছত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} সেয়েহে সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ খৃষ্টাব্দৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত (১৫২২ খৃষ্টাব্দত) হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয় আৰু আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে।{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত বৰ্ণিত, পূৰ্বোল্লিখিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখন এই ৰণখনৰ পিছতেই সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে পূবলৈ আগ বাঢ়ি আহি আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ (বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল) আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ স্থলপথে দি আগবাঢ়ি চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, এলেঙী চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}<ref>Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”{{harvcol||Barua|1930|pp=55}}</ref> বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ তামৰ ফলিৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "বৰপাত্ৰ" পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী (বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]]) অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ খাট (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}} সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু ছোৱালী গৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা ৰাজ সম্পদ। প্ৰায় এমাহ পিছত নতুন উপহাৰসমূহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি আছিল।{{sfn|Barua|1930|pp=56}} এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি হুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।[{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামত লাগি আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি নগৰত নোসোমাই চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=108}} আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য নগৰ ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহলৈ অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|pp=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিলৈ পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপনৰ স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাই। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} প্ৰথম অৱস্থাত চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''নাং লুং'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ৰজা জনক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বা নীতিপাল নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উখ ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আগ বাঢ়ি গৈ চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ''ত দেখিলে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Barua|1930|p=57}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনত চন্দনগিৰি আৰু দইথাং দুয়ো ঠাইতে পুনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আনহাতে ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|p=42}} গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী প্ৰধান ৰাণী বা ''নাং লুং'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা বা জীৱিত বন্দী নোহোৱা হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যবাহিনী পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক আহোমৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজসম্পদ সমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছুৱাই যায়, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * সধয়াপুৰৰ বৰনগৰ আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে পাহাৰৰ ওপৰত উঠে, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত '''১৫৪২ চনত''' আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} '''১৫৫০ চনত''' শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কংসপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত '''১৫৬৫ চনত''' চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} '''১৫৭২ চনত''' কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ '''১৬৭৩ চন'''লৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |url=https://archive.org/details/dli.scoerat.13620tribalpolitiesandstatesystemsinprecolonialeasternandnoryheasternindia |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] hbt0cd1b3wghy8go3oajngqvfyyvx2b 648236 648235 2026-10-27T20:53:33Z Ananya Taye 28065 /* যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা */ 648236 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />[[সতী সাধনী]]†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />খেনমুং†<br />[[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ†{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}<br />কনচেং<br />চাও চুখ্ৰিং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|300px|১৫১২ৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|300px|300 px|১৫১২ৰ আহোম ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''অসম বুৰঞ্জী(SM)''ৰ অনুসৰি সংঘটিত যুদ্ধত আহোমৰ ডেকা ৰজা [[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ নিহত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে, "ডেকা ৰজাৰ পোৱক যুদ্ধত পৰিল।"{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহৰ ভিতৰত মাত্ৰ ''অসম বুৰঞ্জী(SM)'' খনত হে আছে। কিন্তু সেইখন বুৰঞ্জীতো ঘটনাটো ১৪৪৩ শক (১৫২১ খৃষ্টাব্দৰ) পাছত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} সেয়েহে সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ খৃষ্টাব্দৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত (১৫২২ খৃষ্টাব্দত) হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয় আৰু আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে।{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত বৰ্ণিত, পূৰ্বোল্লিখিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখন এই ৰণখনৰ পিছতেই সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে পূবলৈ আগ বাঢ়ি আহি আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ (বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল) আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ স্থলপথে দি আগবাঢ়ি চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, এলেঙী চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}<ref>Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”{{harvcol||Barua|1930|pp=55}}</ref> বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ তামৰ ফলিৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "বৰপাত্ৰ" পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী (বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]]) অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ খাট (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}} সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু ছোৱালী গৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা ৰাজ সম্পদ। প্ৰায় এমাহ পিছত নতুন উপহাৰসমূহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি আছিল।{{sfn|Barua|1930|pp=56}} এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি হুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।[{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামত লাগি আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি নগৰত নোসোমাই চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=108}} আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য নগৰ ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহলৈ অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|pp=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিলৈ পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপনৰ স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাই। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} প্ৰথম অৱস্থাত চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''নাং লুং'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ৰজা জনক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বা নীতিপাল নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উখ ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আগ বাঢ়ি গৈ চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ''ত দেখিলে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Barua|1930|p=57}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনত চন্দনগিৰি আৰু দইথাং দুয়ো ঠাইতে পুনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আনহাতে ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|p=42}} গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী প্ৰধান ৰাণী বা ''নাং লুং'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা বা জীৱিত বন্দী নোহোৱা হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যবাহিনী পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক আহোমৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজসম্পদ সমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছুৱাই যায়, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * সধয়াপুৰৰ বৰনগৰ আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে পাহাৰৰ ওপৰত উঠে, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত '''১৫৪২ চনত''' আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} '''১৫৫০ চনত''' শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কংসপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত '''১৫৬৫ চনত''' চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} '''১৫৭২ চনত''' কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ '''১৬৭৩ চন'''লৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |url=https://archive.org/details/dli.scoerat.13620tribalpolitiesandstatesystemsinprecolonialeasternandnoryheasternindia |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] f0cmhg18uww0c39bophzbh32wao2udz 648237 648236 2026-10-27T21:02:03Z Ananya Taye 28065 /* আৰু চাওক */ 648237 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />[[সতী সাধনী]]†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />খেনমুং†<br />[[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ†{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}<br />কনচেং<br />চাও চুখ্ৰিং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|300px|১৫১২ৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|300px|300 px|১৫১২ৰ আহোম ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''অসম বুৰঞ্জী(SM)''ৰ অনুসৰি সংঘটিত যুদ্ধত আহোমৰ ডেকা ৰজা [[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ নিহত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে, "ডেকা ৰজাৰ পোৱক যুদ্ধত পৰিল।"{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহৰ ভিতৰত মাত্ৰ ''অসম বুৰঞ্জী(SM)'' খনত হে আছে। কিন্তু সেইখন বুৰঞ্জীতো ঘটনাটো ১৪৪৩ শক (১৫২১ খৃষ্টাব্দৰ) পাছত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} সেয়েহে সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ ১৫১৩ খৃষ্টাব্দৰ বিৱৰণত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত পৰৱৰ্তী সময়ত (১৫২২ খৃষ্টাব্দত) হোৱা যুদ্ধৰ অংশ মিহলাইছে, য’ত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয় আৰু আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে।{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত বৰ্ণিত, পূৰ্বোল্লিখিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখন এই ৰণখনৰ পিছতেই সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে পূবলৈ আগ বাঢ়ি আহি আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ (বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল) আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ স্থলপথে দি আগবাঢ়ি চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, এলেঙী চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}<ref>Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”{{harvcol||Barua|1930|pp=55}}</ref> বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ তামৰ ফলিৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "বৰপাত্ৰ" পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী (বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]]) অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ খাট (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}} সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু ছোৱালী গৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা ৰাজ সম্পদ। প্ৰায় এমাহ পিছত নতুন উপহাৰসমূহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি আছিল।{{sfn|Barua|1930|pp=56}} এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি হুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।[{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামত লাগি আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি নগৰত নোসোমাই চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=108}} আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য নগৰ ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহলৈ অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|pp=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিলৈ পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপনৰ স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাই। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} প্ৰথম অৱস্থাত চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''নাং লুং'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ৰজা জনক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বা নীতিপাল নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উখ ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আগ বাঢ়ি গৈ চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ''ত দেখিলে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Barua|1930|p=57}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনত চন্দনগিৰি আৰু দইথাং দুয়ো ঠাইতে পুনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আনহাতে ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|p=42}} গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}} টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী প্ৰধান ৰাণী বা ''নাং লুং'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-ত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে মুখ্য চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়,<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} আনহাতে ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা বা জীৱিত বন্দী নোহোৱা হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যবাহিনী পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক আহোমৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজসম্পদ সমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছুৱাই যায়, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * সধয়াপুৰৰ বৰনগৰ আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে পাহাৰৰ ওপৰত উঠে, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত '''১৫৪২ চনত''' আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} '''১৫৫০ চনত''' শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কংসপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত '''১৫৬৫ চনত''' চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} '''১৫৭২ চনত''' কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ '''১৬৭৩ চন'''লৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |url=https://archive.org/details/dli.scoerat.13620tribalpolitiesandstatesystemsinprecolonialeasternandnoryheasternindia |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] m9bm6e41kng19tnay3cn7wz1agfhd0y 0 139854 648133 645339 2026-10-27T13:09:05Z Ananya Taye 28065 648133 wikitext text/x-wiki '''ফুলগুৰীয়া''' হ'ল [[অসম]]ৰ অন্যতম এটি আদিবাসী [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় জনগোষ্ঠী। সমাজবিজ্ঞানী আৰু ব্ৰিটিছ নৃবিজ্ঞানী ছিডনী এণ্ডেলৰ মতে, অসমৰ [[কছাৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ যিবোৰ উপদল বা শাখা আছে, তাৰ ভিতৰত ফুলগুৰীয়া অন্যতম। ==ভৌগোলিক অৱস্থিতি আৰু ইতিহাস== মূলতঃ [[নগাঁও জিলা]]ৰ ঐতিহাসিক ফুলগুৰি অঞ্চলৰ আশে-পাশে এই জনগোষ্ঠীৰ মূল বসতি আছিল। ১৮৬১ চনৰ ঐতিহাসিক [[ফুলগুৰি ধেৱা]] বা ফুলগুৰিৰ কৃষক বিদ্ৰোহৰ সৈতে এই অঞ্চলৰ কছাৰী আৰু লালুং (তিৱা) জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল। ==নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয়== ঐতিহাসিকভাৱে তেওঁলোকক বৃহৎ বড়ো-কছাৰী বংশধৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। কালক্ৰমত অসমৰ অন্যান্য কছাৰী উপজাতি যেনে— শৰণীয়া কছাৰী, ঠেঙ্গাল কছাৰী বা সোণোৱাল কছাৰীৰ দৰেই তেওঁলোকেও এক সুকীয়া পৰিচয় লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |last=গগৈ |first=জীৱকান্ত |url=https://mahabahu.com/চুটিয়া-জাতি/ |title=চুটিয়া জাতি |website=Mahabahu.com |date=2021-07-06 |access-date=2026-10-01 |language=as}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==বৰ্তমান স্থিতি== বৰ্তমান সময়ত এই জনগোষ্ঠীৰ বহু লোকে অসমৰ মূলসুঁতিৰ সমাজৰ সৈতে চামিল হৈ পৰিছে, যাৰ বাবে সুকীয়া জনগোষ্ঠী হিচাপে তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা বা বিশেষ সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্যসমূহ অতি সীমিত গণ্ডীৰ ভিতৰত দেখা পোৱা যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] niwmkp7azphmphj7z9snmoxtg1dvruy 0 140356 648185 647032 2026-10-27T15:56:25Z 2026Dhriti Hazarika 52021 648185 wikitext text/x-wiki [[File:Blast in ganeshguri.jpg|thumb|right|200px|]][[অসম]]ৰ ইতিহাসত [[২০০৮]] চনৰ ৩০ অক্টোবৰ তাৰিখটো এক শোকাৱহ দিন হিচাপে পৰিচিত। সেইদিনা [[অসম]]ৰ কেইবাটাও স্থানত ধাৰাবাহিক বোমা বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। এই বিস্ফোৰণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান নগৰ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মহানগৰ। </ref>ৰ [[গণেশগুৰি]] অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণটো বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। এই ঘটনাই কেৱল গুৱাহাটী মহানগৰকে নহয়, সমগ্ৰ [[অসম]]কে গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল। [[গণেশগুৰি]] [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ এটা ব্যস্ত বাণিজ্যিক আৰু জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল। ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, দোকান-পোহাৰ, ৰাজহুৱা পথ আৰু আন বহুতো প্ৰতিষ্ঠান অৱস্থিত। প্ৰতিদিনে বহু মানুহে এই অঞ্চলৰ মাজেৰে অহা-যোৱা কৰে। [[২০০৮]] চনৰ ৩০ অক্টোবৰত এই ব্যস্ত অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণে সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনলৈ আকস্মিক বিপৰ্যয় কঢ়িয়াই আনিছিল। এই ঘটনাত বহু নিৰীহ লোকে প্ৰাণ হেৰুৱাইছিল আৰু বহু লোক আহত হৈছিল। নিহতসকলৰ পৰিয়ালৰ বাবে এই ঘটনা এক অপূৰণীয় ক্ষতি হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। ঘটনাটোৱে জনসাধাৰণৰ মাজত শোক, আতংক আৰু নিৰাপত্তাক লৈ উদ্বেগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[গণেশগুৰি]] বোমা বিস্ফোৰণৰ ইতিহাস অধ্যয়ন কৰাটো কেৱল অতীতৰ এটা কৰুণ ঘটনাৰ বিষয়ে জনা নহয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[অসম]]ৰ সাম্প্ৰতিক ইতিহাস, সামাজিক পৰিস্থিতি, নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা, তদন্ত প্ৰক্ৰিয়া আৰু হিংসাত্মক ঘটনাৰ মানৱীয় প্ৰভাৱৰ বিষয়েও জানিব পাৰি। ==গণেশগুৰিৰ পৰিচয়== [[গণেশগুৰি]] [[অসম]]ৰ [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ এটা পৰিচিত অঞ্চল। ই [[দিছপুৰ]]ৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ বাণিজ্যিক তথা যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[গণেশগুৰি]]<ref>গণেশগুৰি অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ এখন উল্লেখযোগ্য আৰু ব্যস্ত বাণিজ্যিক অঞ্চল। </ref>ত বিভিন্ন দোকান-পোহাৰ, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, কাৰ্যালয় আৰু জনসাধাৰণৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে জড়িত বহুতো প্ৰতিষ্ঠান আছে। অঞ্চলটোত দিনটোৰ বিভিন্ন সময়ত যথেষ্ট মানুহৰ সমাগম ঘটে। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱনৰ সৈতে গণেশগুৰিৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। ইয়াৰ ব্যস্ত পথ আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপে অঞ্চলটোক মহানগৰখনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। ==ঘটনাৰ পৰিচয়== ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত এই অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণে ইয়াৰ স্বাভাৱিক পৰিৱেশ ব্যাহত কৰিছিল। ঘটনাটোৱে দেখুৱাইছিল যে জনবহুল ৰাজহুৱা স্থানত সংঘটিত হিংসাত্মক কাৰ্যকলাপে কেনেদৰে অসংখ্য সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনলৈ বিপদ কঢ়িয়াই আনিব পাৰে। [[গণেশগুৰি]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু নগৰীয়া গুৰুত্বৰ বাবে এই ঘটনাই গুৱাহাটী মহানগৰৰ জনসাধাৰণৰ মাজত বিশেষ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল। গণেশগুৰি গুৱাহাটীৰ অন্যতম ব্যস্ত বাণিজ্যিক অঞ্চল। ইয়াত বিভিন্ন দোকান-পোহাৰ, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু জনসমাগম হোৱা ঠাই আছে। দৈনন্দিন জীৱনত বহু মানুহে এই অঞ্চললৈ অহা-যোৱা কৰে। ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত অসমৰ কেইবাটাও স্থানত একে সময়ছোৱাৰ ভিতৰত ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। গুৱাহাটী, কোকৰাঝাৰ, বঙাইগাঁও আৰু বৰপেটা ৰোড আদি অঞ্চল এই ঘটনাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। [[গণেশগুৰি]]ৰ বিস্ফোৰণে বিশেষভাৱে গুৱাহাটীৰ জনজীৱনক জোকাৰি গৈছিল। ==ঘটনাৰ বিৱৰণ== ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰৰ প্ৰায় পুৱা ১১:৩০ বজাত গুৱাহাটীৰ গণেশগুৰি অঞ্চলত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত অঞ্চলটোত বহু লোকৰ সমাগম হৈছিল। বিস্ফোৰণৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয় আৰু বহু লোক ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। সেইদিনা [[গুৱাহাটী]]ৰ আন কেইবাটাও স্থানৰ লগতে অসমৰ অন্যান্য জিলাতো বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। সমসাময়িক বাতৰি অনুসৰি, গণেশগুৰি অঞ্চলৰ বিস্ফোৰণত বহু লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বহু লোক আহত হৈছিল। এই বিস্ফোৰণৰ ফলত মানুহৰ জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ ব্যাপক ক্ষতি হৈছিল। বহু পৰিয়ালে আপোনজনক হেৰুৱাইছিল আৰু বহু পৰিয়ালৰ জীৱনলৈ দুখ-দুৰ্দশা নামি আহিছিল। আহত লোকসকলক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। বিস্ফোৰণৰ ফলত যান-বাহন আৰু ওচৰ-পাজৰৰ সম্পত্তিৰো ক্ষতি হৈছিল। ঘটনাটোৱে সাধাৰণ মানুহৰ মনত গভীৰ ভয় আৰু নিৰাপত্তাহীনতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বিস্ফোৰণৰ পিছত প্ৰশাসন আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীসকলে পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। আহতসকলক চিকিৎসা প্ৰদান, অঞ্চলটোত নিৰাপত্তা বৃদ্ধি আৰু ঘটনাৰ তদন্ত কৰাটো প্ৰধান কাম হৈ পৰিছিল। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে [[গুৱাহাটী]]ত সান্ধ্য আইনো জাৰি কৰা হৈছিল। চৰকাৰী পৰ্যায়ত এনে ঘটনাৰ পুনৰাবৃত্তি ৰোধ কৰিবলৈ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ==তদন্ত আৰু আইনী ব্যৱস্থা== এই ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণৰ ঘটনাৰ তদন্তৰ বাবে বিশেষ তদন্তকাৰী দল গঠন কৰা হৈছিল। পিছত গোচৰটোৰ তদন্ত কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো (CBI)-ৰ হাতলৈ যায়। [[২০১৯]] চনৰ জানুৱাৰী মাহত গুৱাহাটীৰ বিশেষ [[CBI]] আদালতে ২০০৮ চনৰ ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণৰ গোচৰত ১৪জন লোকক দোষী সাব্যস্ত কৰিছিল। এই ৰায় ঘটনাটোৰ আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় আছিল। গণেশগুৰি বিস্ফোৰণে অসমৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। সাধাৰণ মানুহৰ মাজত নিৰাপত্তাক লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছিল। ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু দৈনন্দিন যাতায়াতো ব্যাহত হৈছিল। এই ঘটনাই সমাজত শান্তি, সম্প্ৰীতি আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পুনৰ স্পষ্ট কৰি তুলিছিল। এনে দুৰ্যোগৰ সময়ত আহত লোকসকলক সহায় কৰা, বিপদগ্ৰস্ত পৰিয়ালৰ কাষত থিয় দিয়া আৰু সমাজত শান্তি বজাই ৰখাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। গণেশগুৰিৰ ঘটনাই মানুহক বুজাই দিছিল যে হিংসাত্মক কাৰ্যৰ ফলত কেৱল প্ৰত্যক্ষভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকেই নহয়, সমগ্ৰ সমাজেই দুখ আৰু ক্ষতিৰ সন্মুখীন হয়। প্ৰতিবছৰে [[৩০ অক্টোবৰ]]ৰ দিনটোত ২০০৮ চনৰ বিস্ফোৰণত প্ৰাণ হেৰুওৱা লোকসকলক স্মৰণ কৰা হয়। বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে নিহতসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱা হয়। এই স্মৰণ অনুষ্ঠানসমূহে অতীতৰ শোকাৱহ ঘটনাৰ কথা মনত পেলোৱাৰ লগতে সমাজত শান্তি আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাৰ্তাও বহন কৰে। ২০০৮ চনৰ গণেশগুৰি বোমা বিস্ফোৰণ অসমৰ ইতিহাসৰ এক অতি শোকাৱহ অধ্যায়। এই ঘটনাত বহু নিৰীহ লোকৰ মৃত্যু আৰু আহত হোৱাৰ ফলত বহু পৰিয়ালৰ জীৱনলৈ অপূৰণীয় ক্ষতি নামি আহিছিল। ঘটনাটোৱে সমাজ আৰু প্ৰশাসন উভয়কে জনসাধাৰণৰ নিৰাপত্তা, শান্তি আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ গুৰুত্বৰ কথা স্মৰণ কৰাইছিল। নিহতসকলৰ স্মৃতি সন্মান জনোৱা আৰু এনে ঘটনাৰ পুনৰাবৃত্তি ৰোধৰ বাবে সচেতন হৈ থকাটো আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। শান্তি, মানৱতা আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ মাজেৰেহে এখন সুস্থ আৰু নিৰাপদ সমাজ গঢ়ি তুলিব পাৰি। 426kbxcy6fwzm9ldrw1gnd5p8nwoeyj 648234 648185 2026-10-27T20:50:46Z AjayDas 12623 /* */ 648234 wikitext text/x-wiki {{Merge|২০০৮ চনৰ অসমৰ বোমা বিস্ফোৰণ}} [[File:Blast in ganeshguri.jpg|thumb|right|200px|]][[অসম]]ৰ ইতিহাসত [[২০০৮]] চনৰ ৩০ অক্টোবৰ তাৰিখটো এক শোকাৱহ দিন হিচাপে পৰিচিত। সেইদিনা [[অসম]]ৰ কেইবাটাও স্থানত ধাৰাবাহিক বোমা বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। এই বিস্ফোৰণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান নগৰ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মহানগৰ। </ref>ৰ [[গণেশগুৰি]] অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণটো বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। এই ঘটনাই কেৱল গুৱাহাটী মহানগৰকে নহয়, সমগ্ৰ [[অসম]]কে গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল। [[গণেশগুৰি]] [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ এটা ব্যস্ত বাণিজ্যিক আৰু জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল। ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, দোকান-পোহাৰ, ৰাজহুৱা পথ আৰু আন বহুতো প্ৰতিষ্ঠান অৱস্থিত। প্ৰতিদিনে বহু মানুহে এই অঞ্চলৰ মাজেৰে অহা-যোৱা কৰে। [[২০০৮]] চনৰ ৩০ অক্টোবৰত এই ব্যস্ত অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণে সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনলৈ আকস্মিক বিপৰ্যয় কঢ়িয়াই আনিছিল। এই ঘটনাত বহু নিৰীহ লোকে প্ৰাণ হেৰুৱাইছিল আৰু বহু লোক আহত হৈছিল। নিহতসকলৰ পৰিয়ালৰ বাবে এই ঘটনা এক অপূৰণীয় ক্ষতি হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। ঘটনাটোৱে জনসাধাৰণৰ মাজত শোক, আতংক আৰু নিৰাপত্তাক লৈ উদ্বেগৰ সৃষ্টি কৰিছিল। [[গণেশগুৰি]] বোমা বিস্ফোৰণৰ ইতিহাস অধ্যয়ন কৰাটো কেৱল অতীতৰ এটা কৰুণ ঘটনাৰ বিষয়ে জনা নহয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[অসম]]ৰ সাম্প্ৰতিক ইতিহাস, সামাজিক পৰিস্থিতি, নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা, তদন্ত প্ৰক্ৰিয়া আৰু হিংসাত্মক ঘটনাৰ মানৱীয় প্ৰভাৱৰ বিষয়েও জানিব পাৰি। ==গণেশগুৰিৰ পৰিচয়== [[গণেশগুৰি]] [[অসম]]ৰ [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ এটা পৰিচিত অঞ্চল। ই [[দিছপুৰ]]ৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ বাণিজ্যিক তথা যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[গণেশগুৰি]]<ref>গণেশগুৰি অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ এখন উল্লেখযোগ্য আৰু ব্যস্ত বাণিজ্যিক অঞ্চল। </ref>ত বিভিন্ন দোকান-পোহাৰ, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, কাৰ্যালয় আৰু জনসাধাৰণৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে জড়িত বহুতো প্ৰতিষ্ঠান আছে। অঞ্চলটোত দিনটোৰ বিভিন্ন সময়ত যথেষ্ট মানুহৰ সমাগম ঘটে। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱনৰ সৈতে গণেশগুৰিৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। ইয়াৰ ব্যস্ত পথ আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপে অঞ্চলটোক মহানগৰখনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। ==ঘটনাৰ পৰিচয়== ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত এই অঞ্চলত সংঘটিত বিস্ফোৰণে ইয়াৰ স্বাভাৱিক পৰিৱেশ ব্যাহত কৰিছিল। ঘটনাটোৱে দেখুৱাইছিল যে জনবহুল ৰাজহুৱা স্থানত সংঘটিত হিংসাত্মক কাৰ্যকলাপে কেনেদৰে অসংখ্য সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনলৈ বিপদ কঢ়িয়াই আনিব পাৰে। [[গণেশগুৰি]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু নগৰীয়া গুৰুত্বৰ বাবে এই ঘটনাই গুৱাহাটী মহানগৰৰ জনসাধাৰণৰ মাজত বিশেষ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল। গণেশগুৰি গুৱাহাটীৰ অন্যতম ব্যস্ত বাণিজ্যিক অঞ্চল। ইয়াত বিভিন্ন দোকান-পোহাৰ, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু জনসমাগম হোৱা ঠাই আছে। দৈনন্দিন জীৱনত বহু মানুহে এই অঞ্চললৈ অহা-যোৱা কৰে। ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত অসমৰ কেইবাটাও স্থানত একে সময়ছোৱাৰ ভিতৰত ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। গুৱাহাটী, কোকৰাঝাৰ, বঙাইগাঁও আৰু বৰপেটা ৰোড আদি অঞ্চল এই ঘটনাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। [[গণেশগুৰি]]ৰ বিস্ফোৰণে বিশেষভাৱে গুৱাহাটীৰ জনজীৱনক জোকাৰি গৈছিল। ==ঘটনাৰ বিৱৰণ== ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰৰ প্ৰায় পুৱা ১১:৩০ বজাত গুৱাহাটীৰ গণেশগুৰি অঞ্চলত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত অঞ্চলটোত বহু লোকৰ সমাগম হৈছিল। বিস্ফোৰণৰ ফলত অঞ্চলটোত আতংকৰ সৃষ্টি হয় আৰু বহু লোক ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। সেইদিনা [[গুৱাহাটী]]ৰ আন কেইবাটাও স্থানৰ লগতে অসমৰ অন্যান্য জিলাতো বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল। সমসাময়িক বাতৰি অনুসৰি, গণেশগুৰি অঞ্চলৰ বিস্ফোৰণত বহু লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বহু লোক আহত হৈছিল। এই বিস্ফোৰণৰ ফলত মানুহৰ জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ ব্যাপক ক্ষতি হৈছিল। বহু পৰিয়ালে আপোনজনক হেৰুৱাইছিল আৰু বহু পৰিয়ালৰ জীৱনলৈ দুখ-দুৰ্দশা নামি আহিছিল। আহত লোকসকলক চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। বিস্ফোৰণৰ ফলত যান-বাহন আৰু ওচৰ-পাজৰৰ সম্পত্তিৰো ক্ষতি হৈছিল। ঘটনাটোৱে সাধাৰণ মানুহৰ মনত গভীৰ ভয় আৰু নিৰাপত্তাহীনতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বিস্ফোৰণৰ পিছত প্ৰশাসন আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীসকলে পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। আহতসকলক চিকিৎসা প্ৰদান, অঞ্চলটোত নিৰাপত্তা বৃদ্ধি আৰু ঘটনাৰ তদন্ত কৰাটো প্ৰধান কাম হৈ পৰিছিল। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে [[গুৱাহাটী]]ত সান্ধ্য আইনো জাৰি কৰা হৈছিল। চৰকাৰী পৰ্যায়ত এনে ঘটনাৰ পুনৰাবৃত্তি ৰোধ কৰিবলৈ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ==তদন্ত আৰু আইনী ব্যৱস্থা== এই ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণৰ ঘটনাৰ তদন্তৰ বাবে বিশেষ তদন্তকাৰী দল গঠন কৰা হৈছিল। পিছত গোচৰটোৰ তদন্ত কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো (CBI)-ৰ হাতলৈ যায়। [[২০১৯]] চনৰ জানুৱাৰী মাহত গুৱাহাটীৰ বিশেষ [[CBI]] আদালতে ২০০৮ চনৰ ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণৰ গোচৰত ১৪জন লোকক দোষী সাব্যস্ত কৰিছিল। এই ৰায় ঘটনাটোৰ আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় আছিল। গণেশগুৰি বিস্ফোৰণে অসমৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। সাধাৰণ মানুহৰ মাজত নিৰাপত্তাক লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছিল। ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু দৈনন্দিন যাতায়াতো ব্যাহত হৈছিল। এই ঘটনাই সমাজত শান্তি, সম্প্ৰীতি আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পুনৰ স্পষ্ট কৰি তুলিছিল। এনে দুৰ্যোগৰ সময়ত আহত লোকসকলক সহায় কৰা, বিপদগ্ৰস্ত পৰিয়ালৰ কাষত থিয় দিয়া আৰু সমাজত শান্তি বজাই ৰখাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। গণেশগুৰিৰ ঘটনাই মানুহক বুজাই দিছিল যে হিংসাত্মক কাৰ্যৰ ফলত কেৱল প্ৰত্যক্ষভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকেই নহয়, সমগ্ৰ সমাজেই দুখ আৰু ক্ষতিৰ সন্মুখীন হয়। প্ৰতিবছৰে [[৩০ অক্টোবৰ]]ৰ দিনটোত ২০০৮ চনৰ বিস্ফোৰণত প্ৰাণ হেৰুওৱা লোকসকলক স্মৰণ কৰা হয়। বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে নিহতসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱা হয়। এই স্মৰণ অনুষ্ঠানসমূহে অতীতৰ শোকাৱহ ঘটনাৰ কথা মনত পেলোৱাৰ লগতে সমাজত শান্তি আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাৰ্তাও বহন কৰে। ২০০৮ চনৰ গণেশগুৰি বোমা বিস্ফোৰণ অসমৰ ইতিহাসৰ এক অতি শোকাৱহ অধ্যায়। এই ঘটনাত বহু নিৰীহ লোকৰ মৃত্যু আৰু আহত হোৱাৰ ফলত বহু পৰিয়ালৰ জীৱনলৈ অপূৰণীয় ক্ষতি নামি আহিছিল। ঘটনাটোৱে সমাজ আৰু প্ৰশাসন উভয়কে জনসাধাৰণৰ নিৰাপত্তা, শান্তি আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ গুৰুত্বৰ কথা স্মৰণ কৰাইছিল। নিহতসকলৰ স্মৃতি সন্মান জনোৱা আৰু এনে ঘটনাৰ পুনৰাবৃত্তি ৰোধৰ বাবে সচেতন হৈ থকাটো আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। শান্তি, মানৱতা আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ মাজেৰেহে এখন সুস্থ আৰু নিৰাপদ সমাজ গঢ়ি তুলিব পাৰি। 5hxv0dnyu4xjfcvvtwil2d8kofq4l5c 0 140390 648121 647088 2026-10-27T12:33:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648121 wikitext text/x-wiki {{short description|২০২০ চনৰ ভাৰতীয় সংকলন চলচ্চিত্ৰ}} {{Infobox film | name = ঘোষ্ট ষ্টৰিজ | image = [[File:Ghost Stories 2020 Poster.jpg|ঘোষ্ট ষ্টৰিজ ২০২০ ৰ পোষ্টাৰ]] | caption = আনুষ্ঠানিক মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | alt = | director = {{plainlist| *কৰণ জোহৰ *দিবাকৰ বেনাৰ্জী *জয়া আখতাৰ *অনুৰাগ কাশ্যপ }} | producer = {{plainlist| *ৰনি স্ক্ৰুৱালা *আশী দুয়া }} | writer = {{plainlist| *কৰণ জোহৰ *দিবাকৰ বেনাৰ্জী *জয়া আখতাৰ *ঈশা লুথৰা *অবিনাশ সম্পথ }} | starring = {{plainlist| *শোভিতা ধূলিপালা *মৃণাল ঠাকুৰ *অবিনাশ তিৱাৰী *জাহ্নৱী কাপুৰ *সুৰেখা চিক্ৰী *ৰঘুবীৰ যাদৱ *গুলশান দেৱাইয়া *পাভেইল গুলাটি *অনিশ বামনে }} | music = '''আৱহ সংগীত:'''<br/>পেইজি শ্বাহকোটি<br/>'''গীত:'''<br/>পেইজি শ্বাহকোটি<br/>[[মদন মোহন]] | cinematography = {{plainlist| *চিলভেষ্টাৰ ফনছেকা *তনয় সাতাম *কমলজিৎ নেগী *মনু আনন্দ *মিতেশ মিৰ্চান্দানী *ৰঞ্জন পালিত }} | editing = | studio = [[RSVP Movies]]<br />Flying Unicorn Entertainment | distributor = [[Netflix]] | released = {{Film date|df=y|2020|01|01}} | runtime = ১৪৪ মিনিট<ref>{{Cite web |title=Ghost Stories (2019) |url=https://bbfc.co.uk/releases/ghost-stories-2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610184011/https://www.bbfc.co.uk/releases/ghost-stories-2019 |archive-date=10 June 2020 |access-date=2 January 2020 |website=[[British Board of Film Classification]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200610184011/https://www.bbfc.co.uk/releases/ghost-stories-2019 |archivedate=10 June 2020 |deadurl=yes}}</ref> | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''ঘোষ্ট ষ্টৰিজ ({{lang-en|Ghost Stories}})''' হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি পোৱা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ সংকলনধৰ্মী ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ, য’ত চাৰিটা চুটি চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। এই চাৰিটা খণ্ড পৰিচালনা কৰিছে [[কৰণ জোহৰ]], দিবাকৰ বেনাৰ্জী, জয়া আখতাৰ আৰু অনুৰাগ কাশ্যপে।<ref>{{Cite news |date=15 April 2019 |title=Karan Johar, Zoya, Dibakar and Anurag reunite for Netflix's 'Ghost Stories' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/apr/15/karan-johar-zoya-dibakar-and-anurag-reunite-for-netflixs-ghost-stories-1964670.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426141048/https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/apr/15/karan-johar-zoya-dibakar-and-anurag-reunite-for-netflixs-ghost-stories-1964670.html |archive-date=26 April 2023 |access-date=20 September 2019 |work=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 August 2019 |title=Netflix's Ghost Stories A 'Nightmare For Dream Team' – Karan Johar, Zoya Akhtar, Anurag Kashyap, Dibakar Bannerjee |url=https://www.ndtv.com/entertainment/netflixs-ghost-stories-a-nightmare-for-dream-team-karan-johar-zoya-akhtar-anurag-kashyap-dibakar-ban-2078555 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404180904/https://www.ndtv.com/entertainment/netflixs-ghost-stories-a-nightmare-for-dream-team-karan-johar-zoya-akhtar-anurag-kashyap-dibakar-ban-2078555 |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 September 2019 |publisher=NDTV}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন ৰনি স্ক্ৰুৱালা আৰু আশী দুয়াই ক্ৰমে তেওঁলোকৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান RSVP Movies আৰু (Flying Unicorn Entertainment)ফ্লাইং ইউনিকৰ্ণ এণ্টাৰটেইণ্টমেণ্টৰ অধীনত যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=1 August 2019 |title=Karan, Anurag, Zoya and Dibaker team up for Netflix original Ghost Stories |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/karan-johar-anurag-kashyap-zoya-akhtar-dibaker-banerjee-ghost-stories-netflix-original-5868705/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403232402/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/karan-johar-anurag-kashyap-zoya-akhtar-dibaker-banerjee-ghost-stories-netflix-original-5868705/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=20 September 2019 |work=The Indian Express}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত মৃণাল ঠাকুৰ, অবিনাশ তিৱাৰী, [[জাহ্নৱী কাপুৰ]], ৰঘুবীৰ যাদৱ, শোভিতা ধূলিপালা, বিজয় বাৰ্মা আৰু পাভেইল গুলাটিকে ধৰি কেইবাগৰাকীও অভিনেতা-অভিনেত্ৰীয়ে অভিনয় কৰিছে।<ref name="it">{{Cite news |date=18 September 2019 |title=Mrunal Thakur, Avinash Tiwary to star in Karan Johar's Ghost Stories |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919175112/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18 |archive-date=19 September 2019 |access-date=20 September 2019 |work=India Today}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন ২০২০ চনৰ ১ জানুৱাৰীত [[Netflix]]-ত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=28 November 2019 |title=Netflix's Ghost Stories to Premier on January 1, 2020 |url=https://www.news18.com/news/movies/netflixs-ghost-stories-to-premier-on-january-1-2020-2403863.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208000542/https://www.news18.com/news/movies/netflixs-ghost-stories-to-premier-on-january-1-2020-2403863.html |archive-date=8 February 2023 |access-date=29 November 2019 |website=News18}}</ref> ''ঘোষ্ট ষ্টৰীজ'' হৈছে কৰণ জোহৰ, দিবাকৰ বেনাৰ্জী, জয়া আখতাৰ আৰু অনুৰাগ কাশ্যপৰদ্বাৰা নিৰ্মিত তিনিখন সংকলনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত তৃতীয়খন। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০১৩ চনত ''বোম্বে টকীজ'' আৰু ২০১৮ চনত ''লাষ্ট ষ্টৰীজ'' মুক্তি পাইছিল। পৰৱৰ্তী চলচ্চিত্ৰখনো নেটফ্লিক্মত মুক্তি দিয়া হৈছিল। == কাহিনী == === ''জয়া আখতাৰ'' === সমীৰা নামৰ এগৰাকী যুৱতী নাৰ্ছে এখন নিৰ্জন ঘৰত অসুস্থ আৰু শয্যাশায়ী বৃদ্ধা শ্ৰীমতী মালিকৰ যত্ন ল’বলৈ আহে। সমীৰা নিজৰ জীৱনত মৰম আৰু নিৰাপত্তাৰ অভাৱ অনুভৱ কৰা এগৰাকী যুৱতী। সেয়ে তেওঁ অনিচ্ছুক প্ৰেমিক গুড্ডুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ থাকে। আনহাতে, শ্ৰীমতী মালিক এসময়ত অত্যন্ত সুন্দৰী মহিলা আছিল।<ref name=":0">{{Cite web |date=2020-01-01 |title=Ghost Stories review: Where are the scares? |url=https://www.thekahaniyahindi.com/2020/05/bhoot-ki-kahani-thekahaniyahindi.html/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716192134/https://www.thekahaniyahindi.com/2020/05/bhoot-ki-kahani-thekahaniyahindi.html |archive-date=16 July 2020 |access-date=2020-01-01 |website=The Indian Express |language=en-US}}</ref> নাৰ্ছ সলনি হোৱাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত বৃদ্ধাগৰাকীৰ পুত্ৰই তেওঁৰ যত্ন লোৱাৰ কথা আছিল। কিন্তু তেওঁ ঘৰত উপস্থিত নাথাকে। শ্ৰীমতী মালিকে সমীৰাক কয় যে তেওঁৰ পুত্ৰ কাষৰ কোঠাটোত শুই আছে, যদিও তাত কোনো লোক নাথাকে। পিছত প্ৰকাশ পায় যে পুত্ৰই তেওঁক পাঁচ দিন ধৰি অকলশৰে এৰি থৈ গৈছিল আৰু বৃদ্ধাগৰাকীৰ তিনি দিন আগতেই অনাহাৰে মৃত্যু হৈছিল। এই কথা জানি সমীৰা স্তম্ভিত হৈ পৰে আৰু কেমেৰাই লাহে লাহে তেওঁৰপৰা আঁতৰি যায়। === ''অনুৰাগ কাশ্যপ'' === কাহিনীটো নেহা নামৰ এগৰাকী গৰ্ভৱতী মহিলাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়ে। তেওঁ নিজৰ মৃত ভনীয়েকৰ সন্তান অংশৰ যত্ন লয়।<ref name=":1">{{Cite web |last=Arora |first=Akhil |date=2 January 2020 |title=Dibakar Banerjee Can't Save Netflix's Incorrectly Titled Ghost Stories |url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/reviews/ghost-stories-netflix-review-2020-movie-dibakar-banerjee-janhvi-kapoor-karan-johar-2157853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134828/https://gadgets.ndtv.com/entertainment/reviews/ghost-stories-netflix-review-2020-movie-dibakar-banerjee-janhvi-kapoor-karan-johar-2157853 |archive-date=2 January 2020 |access-date=2020-01-02 |website=NDTV Gadgets 360 |language=en}}</ref> ল’ৰাটোৰ অত্যধিক আসক্তিপূৰ্ণ মৰম আৰু সন্তানহীন যুৱতীগৰাকীৰ ক্ৰমবৰ্ধমান মানসিক অস্থিৰতাই ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। নেহাৰ মানসিক অৱস্থাৰ অৱনতি ঘটিবলৈ ধৰে আৰু তেওঁৰ কল্পনা তথা বাস্তৱৰ মাজৰ সীমাৰেখা ক্ৰমাৎ অস্পষ্ট হৈ পৰে। === ''দিবাকৰ বেনাৰ্জী'' === এজন ব্যক্তি বিছ-ঘৰা নামৰ এখন সৰু চহৰত উপস্থিত হয়। কিন্তু চহৰখনত এজনী সৰু ছোৱালী আৰু এজন সৰু ল’ৰাৰ বাহিৰে আন কোনো লোক নাথাকে। শিশুকেইটাই তেওঁক জনায় যে ছোৱালীজনীৰ পিতৃ, যিজন চাউ-ঘৰা নামৰ ডাঙৰ চহৰখনৰ এজন কাউন্সিলাৰ, তেওঁ সকলো লোকক খাই পেলাইছে।<ref name=":1" /> প্ৰথমতে মানুহজনে তেওঁলোকৰ কথা বিশ্বাস নকৰে। কিন্তু চহৰখনৰপৰা ওলাই যাবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে তেওঁ এগৰাকী জম্বি মহিলাৰ সন্মুখীন হয়। মহিলাগৰাকীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে। ল’ৰাজনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰি নিৰাপদ আশ্ৰয়স্থলীলৈ লৈ যায়। তাত মানুহজনে শিশুকেইটাক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে স্থানীয় প্ৰশাসনক সতৰ্ক কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। বাহিৰলৈ ওলাই এখন বিদ্যালয়ত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছত তেওঁ অন্ধ অধ্যক্ষগৰাকীক অদ্ভুত আচৰণ কৰা দেখে। কিছুসময়ৰ পাছতে অধ্যক্ষগৰাকী তাৰপৰা দৌৰি পলাই যায়। শিশুকেইটাই তেওঁক বুজাই দিয়ে যে কিছুমান মানুহে নিজৰ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আন মানুহক খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। কাৰণ, এই ভয়ংকৰ জীৱবোৰে মানুহৰ মাংস খোৱা লোকক আক্ৰমণ নকৰে। মানুহজনে চাই থাকোঁতেই বিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষগৰাকীয়ে চিঞৰিবলৈ ধৰে আৰু মাটিত বাগৰি পৰে। ঠিক সেই সময়তে ছোৱালীজনীৰ পিতৃ বিদ্যালয়ৰ কোঠাটোত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁৰ শৰীৰটো নোমেৰে আবৃত আৰু তেওঁ দেখাত মানুহৰ দৰে যদিও প্ৰকৃততে এটা ভয়ংকৰ জীৱ। তেওঁৰ দৃষ্টিশক্তি দুৰ্বল হোৱাৰ বাবে তেওঁ মানুহজন আৰু শিশুকেইটাক সহজে দেখা নাপায়। কিন্তু পিতৃৰ প্ৰতি থকা মৰমত আৱেগিক হৈ ছোৱালীজনী তেওঁৰ ওচৰলৈ যায়। জীৱটোৱে তাইক হত্যা কৰি খাই পেলায়। এই ঘটনা দেখি বাকী দুয়ো হতভম্ব হৈ পৰে আৰু এদিন ধৰি একে ঠাইতে নিশ্চল হৈ থাকে। অৱশেষত জীৱটো তাৰপৰা আঁতৰি যায়। ল’ৰাজনে এটা উপায় উলিয়ায়। ছোৱালীজনীৰ অৱশিষ্ট দেহৰপৰা তেজ সংগ্ৰহ কৰি তেওঁলোকে নিজৰ মুখত সানি লয়, যাতে জম্বিবোৰে তেওঁলোককো মানুহৰ মাংস খোৱা জীৱ বুলি ভাবে। চহৰখনৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলটো ছোৱালীজনীৰ পিতৃৰ নিৰীক্ষণত থাকে। যেতিয়া তেওঁলোক দুয়ো সেই ঠাইত উপস্থিত হয়, জীৱটোৱে তেওঁলোকক নিজেই পৰীক্ষা কৰে। ল’ৰাজনৰ প্ৰতি সন্দেহ উপজাত তেওঁ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ছোৱালীজনীৰ মাংসৰ কিছু অংশ খাই পেলায়। তাৰ পিছত জীৱটোৱে মানুহজনৰফালে ঘূৰি চায়। মানুহজনে যাতে ধৰা নপৰে, তাৰ বাবে একে ঠাইতে নিশ্চল হৈ থাকে। কিন্তু ভয়ত তেওঁ দৌৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু মাংসভোজী জীৱবোৰে তেওঁৰ পিছে পিছে খেদি আহে। পলাই থাকোঁতে তেওঁ এটা গাঁতত পৰে। তেওঁক ছোৱালীজনীৰ এখন হাত দলিয়াই দিয়া হয়, যাতে তেওঁ নিজকে তেওঁলোকৰ দলৰ সদস্য বুলি প্ৰমাণ কৰিব পাৰে। কিন্তু মানুহজনে সেই কাম কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। তেতিয়া ছোৱালীজনীৰ পিতৃয়ে তেওঁৰ ওপৰত জঁপিয়াই পৰে। ঠিক সেই মুহূৰ্ততে মানুহজনৰ টোপনি ভাঙি যায় আৰু তেওঁ সাৰ পায়। কিন্তু সাৰ পোৱাৰ পিছতো তেওঁ বিভ্ৰান্ত হৈ পৰে, কাৰণ তেওঁ নিজকে সেই একেটা গাঁততে আৱিষ্কাৰ কৰে, য’ত তেওঁ আগতে পৰিছিল। তাৰপৰা ওলাই তেওঁ বিছ-ঘৰালৈ দৌৰি যায়। চহৰখন জনশূন্য আৰু জ্বলি থকা অৱস্থাত দেখি তেওঁ ভাবে যে শিশুকেইটাক ৰক্ষা কৰাত তেওঁ ব্যৰ্থ হ’ল। ঠিক সেই সময়তে এখন গাড়ী আহি উপস্থিত হয়। গাড়ীখনত থকা লোকসকলক দেখাত মাংসভোজী জীৱবোৰৰ দৰে লাগে। তেওঁলোকে মানুহজনক এখন জীপত উঠাই লৈ যায় আৰু কয় যে তেওঁলোক চাউ-ঘৰাৰ বাসিন্দা। তেওঁলোকে বিছ-ঘৰা জ্বলাই দিছিল, কাৰণ তেওঁলোকৰ মতে সেই ঠাইখন অতি নিকৃষ্ট আছিল আৰু তাত কোনো লোক বাস নকৰে। === ''কৰণ জোহৰ'' === ইৰা নামৰ এগৰাকী যুৱতীয়ে সুন্দৰ আৰু ধনী ধ্ৰুৱৰ সৈতে পৰিয়ালৰ ব্যৱস্থাপনাত হোৱা বিবাহত সন্মতি দিয়ে। ধ্ৰুৱে তেওঁৰ আইতাকে নিৰ্মাণ কৰোৱা এখন ঘৰত বাস কৰে। বিয়াৰ নিশা ইৰাই দেখে যে তেওঁৰ স্বামীয়ে এনে এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে কথা পাতি আছে, যিগৰাকী তেওঁৰ আইতা আৰু যাৰ মৃত্যু বিছ বছৰ পূৰ্বে হৈছিল। তাৰ পিছৰ প্ৰতিটো নিশাই আইতাক ধ্ৰুৱক শুভৰাত্ৰি জনাবলৈ আহে। ধ্ৰুৱৰ বাহিৰে আন কোনেও তেওঁক দেখা নাপায় যেন লাগে। প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱাৰ পিছতো ধ্ৰুৱে মৃত আইতাকৰ সৈতে লুকাভাকু খেলি ভাল পায়। ইৰাই ঘৰৰ পৰিচাৰিকা শান্তিক (হীবা শ্বাহ) এই বিষয়ে সোধে। শান্তিয়ে জনায় যে এসময়ত ধ্ৰুৱে আইতাকৰ সৈতে লুকাভাকু খেলি থাকোঁতে ভুলবশতঃ তেওঁক চিৰিৰপৰা ঠেলি দিছিল। ফলত আইতাক গুৰুতৰভাৱে আহত হৈছিল আৰু অসহনীয় যন্ত্ৰণাত ভুগিছিল। তথাপি প্ৰতিনিশাই তেওঁ ধ্ৰুৱক শুভৰাত্ৰি জনাবলৈ আহিছিল। কিন্তু আইতাকৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে ইৰাই জানিব পৰাৰ আগতেই তেওঁলোকৰ কথোপকথন শেষ হয়। এদিন-ৰাতি ধ্ৰুৱৰ মৃত আইতাকৰ প্ৰতি থকা অত্যধিক আসক্তিত অতিষ্ঠ হৈ ইৰা তেওঁৰ কোঠালৈ সোমাই যায়। কোঠাটো আইতাকৰ স্মৃতিত এতিয়াও আগৰ দৰেই সজাই ৰখা হৈছিল। ইৰাই আইতাকক তেওঁলোকক এৰি যাবলৈ চিঞৰি কয়। পাছদিনা পুৱাৰ আহাৰৰ সময়ত শান্তিয়ে ইৰাক তেওঁৰ ওটমিল লৰাই দিয়াত সহায় কৰে। আহাৰ খোৱাৰ মাজতে ইৰাৰ পেটত তীব্ৰ বিষ আৰম্ভ হয়। শান্তিয়ে তেওঁক শোৱনি-কোঠালৈ লৈ যায়। ইৰা বিষত ছটফটাই থকাৰ সময়তে শান্তিয়ে তেওঁলোকৰ আগৰ অসমাপ্ত কথোপকথনটো সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁ জনায় যে আইতাকে নিজৰ যন্ত্ৰণাৰ অন্ত পেলাবলৈ শান্তিক অনুৰোধ কৰিছিল। বাধ্য পৰিচাৰিকা হিচাপে শান্তিয়ে তেওঁৰ আহাৰত অতি বিষাক্ত এৰা গুটি মিহলাই দিছিল, যাৰ ফলত আইতাকৰ মৃত্যু হৈছিল। কাহিনীটোৱে ইংগিত দিয়ে যে শান্তিয়ে ইৰাৰ ক্ষেত্ৰতো একে কামেই কৰিছে। ইৰাই সাৰ পাই এখন উজ্জ্বল পোহৰেৰে ভৰা কোঠাত নিজকে আৱিষ্কাৰ কৰে। তাত তেওঁ আইতাকক তেওঁৰ ওপৰত ভাহি থকা অৱস্থাত দেখে। বিভ্ৰান্ত হৈ ইৰাই সোধে যে এতিয়া তেওঁ আইতাকক কেনেকৈ দেখা পাইছে। আইতাকে উত্তৰ দিয়ে যে ইৰা এতিয়া তেওঁৰ পৃথিৱীত উপস্থিত হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ইৰাৰ মৃত্যু হৈছে। ইৰাই মূৰ ঘূৰাই আন কিছুমান মানুহৰ আকৃতি দেখা পায়। আইতাকে তেওঁক জনায় যে সেই লোকসকলেও ইৰাৰ দৰে তেওঁৰ উপস্থিতিত বিশ্বাস কৰা নাছিল। == অভিনয়শিল্পী == '''জয়া আখতাৰৰ খণ্ড''' *[[জাহ্নৱী কাপুৰ]] - সমীৰা *সুৰেখা চিক্ৰী -শ্ৰীমতী মালিক *বিজয় বাৰ্মা --গুড্ডু '''অনুৰাগ কাশ্যপৰ খণ্ড''' *শোভিতা ধূলিপালা - নেহা *সাগৰ আৰ্য - নেহাৰ স্বামী *জেকাৰী ব্ৰাজ - অংশ *পাভেইল গুলাটি - অংশৰ পিতৃ '''দিবাকৰ বেনাৰ্জীৰ খণ্ড''' *সুকান্ত গোৱেল - আগন্তুক ব্যক্তি *আদিত্য শ্বেট্টী - সৰু ল’ৰাজন *ইভা অমিত পাৰদেশী - সৰু ছোৱালীজনী *গুলশান দেৱাইয়া - ছোৱালীজনীৰ পিতৃ '''কৰণ জোহৰৰ খণ্ড''' *মৃণাল ঠাকুৰ - ইৰাৱতী "ইৰা" কাপুৰ *অবিনাশ তিৱাৰী - ধ্ৰুৱ *জ্যোতি সুভাষ - ধ্ৰুৱৰ আইতাক *কিটু গিডৱানী -ধ্ৰুৱৰ মাতৃ *সুমিত টেণ্ডন -ধ্ৰুৱৰ পিতৃ *নম্ৰতা চোপ্ৰা - ইৰাৰ মাতৃ *কুশা কাপিলা - মিশা *শতাফ ফিগাৰ -ইৰাৰ পিতৃ *হীবা এন শ্বাহ - শান্তি == প্ৰযোজনা == ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে [[অনুৰাগ কাশ্যপ]], [[জয়া আখতাৰ]], দিবাকৰ বেনাৰ্জী আৰু কৰণ জোহৰে ''বম্বে টকীজ'' আৰু ''লাষ্ট ষ্টৰীজ ''-ৰ পিছত পুনৰ একেলগে Netflix-ৰ বাবে এখন ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিব।<ref>{{Cite news |date=15 April 2019 |title=Spine chilling! Netflix's 'Ghost Stories': Karan Johar, Sooryakanth, Dibakar Banerjee & Anurag Kashyap to reunite |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/spine-chilling-netflixs-ghost-stories-karan-johar-sanaullah-ansari-dibakar-banerjee-anurag-kashyap-to-reunite/1548761/ |access-date=20 September 2019 |work=The Financial Express}}</ref> আগষ্ট মাহত জয়া আখতাৰে বিজয় বাৰ্মা আৰু জাহ্নৱী কাপুৰৰ সৈতে নিজৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=17 August 2019 |title=Zoya Akhtar announces shooting of 'Ghost Stories' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/zoya-akhtar-announces-shooting-of-ghost-stories-119081700334_1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920135014/https://www.business-standard.com/article/news-ani/zoya-akhtar-announces-shooting-of-ghost-stories-119081700334_1.html |archive-date=20 September 2019 |access-date=20 September 2019 |work=Business Standard}}</ref> ছেপ্টেম্বৰ মাহত অনুৰাগ কাশ্যপে শোভিতা ধূলিপালা আৰু পাভেইল গুলাটিৰ সৈতে নিজৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=5 September 2019 |title=Anurag Kashyap starts shooting for Ghost Stories |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/anurag-kashyap-starts-shooting-for-ghost-stories-1595767-2019-09-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405085727/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/anurag-kashyap-starts-shooting-for-ghost-stories-1595767-2019-09-05 |archive-date=5 April 2023 |access-date=20 September 2019 |work=India Today}}</ref> কৰণ জোহৰৰ খণ্ডটোৰ বাবে মৃণাল ঠাকুৰ আৰু অবিনাশ তিৱাৰীক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="it" /> কৰণ জোহৰে এখন প্ৰতিভা সন্ধানকাৰী সংস্থাৰ জৰিয়তে নিজৰ কাহিনীটো বিচাৰি পাইছিল। লাইন প্ৰযোজক শিৱ কৰ্ণাৰ আৰু প্ৰযোজনা পৰিচালক অৰুণ কুমাৰে ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত গোৱাত তেওঁৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=1 October 2019 |title=Karan Johar begins shooting for Ghost Stories in Goa :Bollywood Latest News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/karan-johar-begins-shooting-for-ghost-stories-in-goa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003103846/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/karan-johar-begins-shooting-for-ghost-stories-in-goa/ |archive-date=3 October 2019 |access-date=3 October 2019 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ২০১৯ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰকাশিত এটা সাক্ষাৎকাৰত কৰণ জোহৰে জনাইছিল যে নিজৰ কাহিনীটোৰ বাবে তেওঁ প্ৰায় ৫০টা ভৌতিক কাহিনী পঢ়িছিল।<ref>{{Cite web |date=30 September 2019 |title=I read about 50 ghost stories searching for one |url=https://www.cinestaan.com/articles/2019/sep/30/22724/my-ghost-story-won-t-be-scary-i-can-t-scare-people-reveals-karan-johar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225092428/https://www.cinestaan.com/articles/2019/sep/30/22724/my-ghost-story-won-t-be-scary-i-can-t-scare-people-reveals-karan-johar |archive-date=25 December 2019 |access-date=25 December 2019 |website=Cinestaan}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ আৱহ সংগীতৰ লগতে এটা গীতৰ সুৰ পেইজি শ্বাহকোটিয়ে ৰচনা কৰিছিল। আন গীতসমূহৰ সুৰো পেইজি শ্বাহকোটিয়েই ৰচনা কৰিছিল।{{fact|date=August 2026}} গীতসমূহৰ কথা লিখিছিল [[শ্বেলী]]য়ে।{{fact|date=August 2026}} {{Infobox album | name = Ghost Stories | type = soundtrack | artist = Peji Shahkoti | cover = | alt = | released = {{Start date|df=yes|2022|01|01}} (চলচ্চিত্ৰ) | recorded = 2019 | venue = | studio = [[Netflix]] | genre = [[চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত|চলচ্চিত্ৰৰ আৱহ সংগীত]] | length = {{Duration|m=|s=}} | language = হিন্দী | label = [[Netflix|Sangeet Music]] | producer = | prev_title = | prev_year = 2019 | next_title = | next_year = 2021 | misc = }} {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | total_length = | all_writing = | title1 = Madhaniya | extra1 = [[আছিছ কৌৰ]] আৰু দিদাৰ কৌৰ | length1 = | title2 = Mera Saaya | extra2 = [[লতা মংগেশকাৰ]] | length2 = }} == প্ৰতিক্ৰিয়া == এন ডি টিভিৰ (NDTV) শৈবাল চেটাৰ্জীয়ে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ২.৫ নম্বৰ প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ লিখিছিল যে প্ৰকৃততে দৰ্শকক হঠাৎ ভয় খুৱাই তোলাৰ দৃশ্যৰ অভাৱৰ উপৰি চলচ্চিত্ৰখনে মেৰুদণ্ডত শিহৰণ জগাব পৰা মুহূৰ্তও সৃষ্টি কৰিব পৰা নাই।<ref name=":2">{{Cite web |title=Ghost Stories Movie Review: Tales Of Horror Have Never Been So Imperturbable |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-tales-of-horror-have-never-been-so-imperturbable-2-5-stars-out-of-5-2157323 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406152034/https://www.ndtv.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-tales-of-horror-have-never-been-so-imperturbable-2-5-stars-out-of-5-2157323 |archive-date=6 April 2023 |access-date=2020-01-02 |website=NDTV.com}}</ref> [[Firstpost]]-ৰ শ্বেতা ৰামকৃষ্ণনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৩ নম্বৰ প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, দিবাকৰ বেনাৰ্জীৰ ৰাজনৈতিক বক্তব্যসমৃদ্ধ চুটি চলচ্চিত্ৰখণ্ডটোৱে অন্যথা নীৰস আৰু ভয়ৰ অনুভূতি সৃষ্টি কৰাত ব্যৰ্থ হোৱা সংকলনটোক কিছু উচ্চতালৈ লৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |date=2020-01-02 |title=Ghost Stories movie review: Dibakar Banerjee's political short film elevates an otherwise bland anthology that just isn't scary |url=https://www.firstpost.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-dibakar-banerjees-political-short-film-elevates-an-otherwise-bland-anthology-that-just-isnt-scary-7848051.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102043926/https://www.firstpost.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-dibakar-banerjees-political-short-film-elevates-an-otherwise-bland-anthology-that-just-isnt-scary-7848051.html |archive-date=2 January 2020 |access-date=2020-01-02 |website=Firstpost |language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title}} * {{Rotten Tomatoes}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]] pbzfdgoqv86i9aol8oya39c4ynf4il8 0 140404 648198 647640 2026-10-27T17:32:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648198 wikitext text/x-wiki {{Short description|মেছাচুচেটছৰ এক অঞ্চল, য'ত অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা সংঘটিত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়}} [[File:Bridgewater Triangle.png|thumb|upright=1.4|ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজৰ এখন মানচিত্ৰ]] '''ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজ ({{lang-en|Bridgewater Triangle}})''' হৈছে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ মেছাচুচেটছৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত প্ৰায় {{convert|200|mi2|km2}} এলেকাৰ এটা অঞ্চল।<ref name=":0">{{Cite web|date=4 June 2003|title=Historical Tidbits - Bridgewater|url=http://www.bridgewaterpubliclibrary.org/historical_tidbits.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070606043216/http://www.bridgewaterpubliclibrary.org/historical_tidbits.htm|archive-date=6 June 2007|website=Bridgewater Public Library|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070606043216/http://www.bridgewaterpubliclibrary.org/historical_tidbits.htm|archivedate=6 June 2007|access-date=23 October 2026|deadurl=yes}}</ref> এই অঞ্চলটোত (UFO) তথা অচিনাক্ত উৰণীয়া বস্তুৰপৰা আৰম্ভ কৰি পল্টাৰগাইষ্ট আৰু অন্যান্য প্ৰেতাত্মাসদৃশ পৰিঘটনা, বিগফুটৰ দৰে জীৱৰ বিভিন্ন দৰ্শন, বিশাল সাপ<ref name=":22">{{Cite news|last=Coleman|first=Loren|date=25 October 2013|title=Monsters of New England|work=Boston Globe|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/2013/10/25/monsters-new-england/2vkXK8GhxUIDLAWfLblqaO/story.html|url-status=live|access-date=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028013103/https://www.bostonglobe.com/lifestyle/2013/10/25/monsters-new-england/2vkXK8GhxUIDLAWfLblqaO/story.html|archive-date=28 October 2013}}</ref> আৰু থাণ্ডাৰবাৰ্ডৰ দৰে বিশাল চৰাই দেখাৰ দাবী কৰা হৈছে।<ref name=":22"/> এই নামটো নিউ ইংলেণ্ডৰ ক্ৰিপ্ট'জুল'জি বিশেষজ্ঞ লৰেন ক'লমেনে প্ৰচলন কৰিছিল।<ref name=":22"/> == অৱস্থান == ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজৰ নিৰ্দিষ্ট সীমা প্ৰথমে ক্ৰিপ্ট'জুল'জিষ্ট লৰেন ক'লমেনে নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৭০-ৰ দশকত এই নামটো প্ৰচলন কৰিছিল।<ref name=":22"/> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ ''Mysterious America'' নামৰ গ্ৰন্থতো এই অঞ্চলটোৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book|last=Coleman|first=Loren|url=https://archive.org/details/mysteriousameric0000cole|title=Mysterious America : the ultimate guide to the nation's weirdest wonders, strangest spots, and creepiest creatures|date=2007|publisher=Paraview Pocket Books|isbn=978-1-4165-2736-7|location=New York|oclc=123301073}}</ref> == ঐতিহাসিক স্থান আৰু উল্লেখযোগ্য চিহ্নসমূহ == [[Image:Profile Rock (Assonet).jpg|thumb|১৯০২ চনৰ এখন পোষ্টকাৰ্ডত প্ৰদৰ্শিত প্ৰ'ফাইল ৰক]] *'''ফ্ৰিটাউন–ফল ৰিভাৰ ষ্টেট ফৰেষ্ট''':- এই বনাঞ্চলত বিভিন্ন ধৰ্মীয় গোপন গোটৰ কাৰ্যকলাপ সংঘটিত হোৱা বুলি প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াৰ ভিতৰত পশু বলি, নিজকে চয়তানৰ উপাসক বুলি স্বীকাৰ কৰা লোকৰদ্বাৰা সংঘটিত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত হত্যাকাণ্ড, কেইবাটাও গেং-সম্পৰ্কীয় হত্যাকাণ্ড আৰু আত্মহত্যাৰ ঘটনা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name=":3">{{Cite news|last=Curtis|first=Mary Jo|title=Can't see the forest for the deeds|work=South Coast Today|url=http://archive.southcoasttoday.com/daily/11-98/11-01-98/a01lo011.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907214711/http://archive.southcoasttoday.com/daily/11-98/11-01-98/a01lo011.htm|archive-date=7 September 2008}}</ref> *'''প্ৰ'ফাইল ৰক''' :- লোকবিশ্বাস অনুসৰি, এই শিলাখণ্ডটো সেই স্থান য'ত ৱাম্পান'ৱাগ জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহাসিক ব্যক্তি আনাৱানে ফিলিপৰপৰা হেৰাই যোৱা ৱাম্পাম বেল্টডাল লাভ কৰিছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি, এই শিলৰ ওপৰত ভৰি দুখন ক্ৰছ কৰি বহি থকা বা দুয়োখন হাত মেলি থকা এজন মানুহৰ ভূত দেখা পোৱা যায়। এই স্থান ফ্ৰিটাউন–ফল ৰিভাৰ ষ্টেট ফৰেষ্টৰ ভিতৰত অৱস্থিত।<ref name=":4">{{Cite book|last1=Balzano|first1=Christopher|url=https://openlibrary.org/books/OL26124680M/Haunted_Objects_Stories_Of_Ghosts_On_Your_Shelf|title=Haunted objects : stories of ghosts on your shelf|last2=Weisberg|first2=Tim|date=2 July 2012|publisher=Krause Publications|isbn=978-1-4402-2991-6|location=Iola, WI|pages=33–34|ol=26124680M |oclc=794136544|access-date=5 July 2021|archive-date=5 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210705234544/https://openlibrary.org/books/OL26124680M/Haunted_Objects_Stories_Of_Ghosts_On_Your_Shelf|url-status=live}}</ref> *'''ছ'লিটিউড ষ্টোন''':- ৱেষ্ট ব্ৰিজৱাটাৰৰ ফৰেষ্ট ষ্ট্ৰীটৰ ওচৰত অৱস্থিত এই শিলাখণ্ডটোত এটা শিলালিপি খোদিত আছে। এজন নিৰুদ্দেশ হোৱা ব্যক্তিৰ মৃতদেহৰ ওচৰত এই শিলটো পোৱা গৈছিল। ইয়াক ''ছুইচাইড ষ্টোন'' (আত্মহত্যাৰ শিল) বুলিও কোৱা হয়। শিলটোত তলৰ কথাখিনি খোদিত আছিল বুলি কোৱা হয়: “হে ভৱিষ্যতৰ দিনবোৰত নাংকাটেছেট সুঁতিৰ কাষেৰে খোজ কাঢ়ি যোৱা সকলো লোক, বিদায়ৰ সূৰ্যৰ পোহৰলৈ চাই আনন্দেৰে গান গোৱা মানুহজনক ভাল নাপাবা; বৰং তেওঁ প্ৰেম কৰা সৌন্দৰ্যক ভাল পাবা।”<ref>{{Cite book|last=J.|first=Vieira, Michael|url=https://books.google.com/books?id=xfhrDgAAQBAJ|title=New England rocks : historic geological wonders|date=2017-04-10|others=Conway, J. North (Jack North)|isbn=9781439660348|location=Charleston, SC|pages=66–67|oclc=993647007|access-date=2021-07-05|archive-date=2021-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210705234544/https://www.google.com.au/books/edition/New_England_Rocks/xfhrDgAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|url-status=live}}</ref> *'''ব্ৰিজৱাটাৰ ষ্টেট ইউনিভাৰ্ছিটি''' :- বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ চৌহদৰ কেইবাটাও অট্টালিকা আৰু কোঠাত ভূত আৰু অন্যান্য অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা থকা বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name="enterprise.southofboston.com">{{Cite news|last=Hyman|first=Rebecca|date=October 2011|title=Boo! The tricks of the 'Bridgewater Triangle'|work=Providence Journal|url=https://www.providencejournal.com/zz/news/20191009/boo-tricks-of-bridgewater-triangle|access-date=7 July 2021|archive-date=7 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707050654/https://www.providencejournal.com/zz/news/20191009/boo-tricks-of-bridgewater-triangle|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707050654/https://www.providencejournal.com/zz/news/20191009/boo-tricks-of-bridgewater-triangle|archivedate=7 July 2021|deadurl=yes}}</ref> *'''টণ্টন ষ্টেট হাস্পতাল''':- এই চিকিৎসালয়লৈ অহা কিছুমান লোকে অদ্ভুত অতিপ্ৰাকৃতিক অভিজ্ঞতাৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি দাবী কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, চিকিৎসালয়খনৰ কিছুমান স্থানত কোনো অদৃশ্য শক্তিয়ে তেওঁলোকক স্পৰ্শ কৰিছিল বা টানি নিছিল। ১৯৬০ আৰু ১৯৭০-ৰ দশকত এই চিকিৎসালয়খন চয়তানৰ উপাসনা কৰা গোপন গোটসমূহে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও দাবী কৰা হয়।<ref name="Inside the Bridgewater Triangle">{{Cite web |title=Inside the Bridgewater Triangle |url=http://www.boston.com/travel/explorene/galleries/bridgewater_triangle/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130120131/http://www.boston.com/travel/explorene/galleries/bridgewater_triangle/ |url-status=dead |archive-date=November 30, 2011 |access-date=2022-06-08 |website=Boston.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150910085302/http://www.boston.com/travel/explorene/galleries/bridgewater_triangle/ |archivedate=2015-09-10 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Lunatics, Mentally Ill, and Ghosts of the State Lunatic Hospital in Taunton - New Bedford Guide |url=https://www.newbedfordguide.com/the-lunatics-mentally-ill-and-ghosts-of-the-state-lunatic-hospital-in-taunton/2018/10/30?print=print |access-date=2022-06-08 |website=www.newbedfordguide.com| date=30 October 2018 }}</ref> *'''হৰ্ণবাইন স্কুল''' :- এই এটা কোঠাৰ বিদ্যালয়খন ১৮৪০-ৰ দশকত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ১৯৩৭ চনলৈকে ইয়াত নিয়মীয়াকৈ পাঠদান চলিছিল। বিদ্যালয়খনত ইয়াৰ পূৰ্বৰ বাসিন্দাসকলৰ ভূত থকা বুলি দাবী কৰা হয়।<ref name="Inside the Bridgewater Triangle"/><ref>{{Cite web |title=Haunted Rehoboth |url=http://www.reportertoday.com/stories/haunted-rehoboth,28427 |access-date=2022-06-08 |website=Reporter Today |date=15 October 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Do you believe it? Local legend says these Fall River area sites are haunted by ghosts |url=https://www.heraldnews.com/story/entertainment/2021/10/01/fall-river-area-haunted-sites-ghost-tales-paranormal-sightings-halloween-haunting-legend-scary/5935183001/ |access-date=2022-06-08 |website=Fall River Herald News |language=en-US}}</ref> *'''হক'মক জলাশয়ভূমি''' :- এই বিশাল জলাভূমিখন মেছাচুচেটছৰ দক্ষিণ-পূব অংশৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ এক বৃহৎ অংশত বিস্তৃত আৰু ইয়াক ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মিঠা পানীৰ জলাভূমি বুলি গণ্য কৰা হয়। মেটাকমেট (কিং ফিলিপ নামেৰেও পৰিচিত)ৰ বাবে ই কিং ফিলিপৰ যুদ্ধৰ সময়ত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক ঘাটি আছিল। এই ঘাটিৰপৰা তেওঁ ওচৰৰ ইংৰাজ বসতিসমূহত আক্ৰমণ চলাইছিল। ''হক'মক'' শব্দটো এলগনকুইন ভাষাৰপৰা অহা আৰু ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে “আত্মাসকলৰ বাসস্থান”। হক'মক এটা থলুৱা লোকৰ সমাধিস্থলো আছিল। এই জলাভূমিখনৰ সৈতে বহুতো কাহিনী আৰু কিংবদন্তি জড়িত হৈ আছে। সেইবাবে আধুনিক সময়তো বহুতে ইয়াক ৰহস্য আৰু ভয়ৰ স্থান বুলি গণ্য কৰে।<ref>Tower, Peter (2013). ''Hockomock: Place Where the Spirits Dwell''. Schiffer Publishing, Ltd. {{ISBN|9780764345159}}.</ref><ref>{{Cite web |title=Welcome to the Bridgewater Triangle: Massachusetts' paranormal vortex |url=https://maps.roadtrippers.com/trips/15922081 |access-date=2024-08-26 |website=Roadtrippers |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tales from the swamp - The Boston Globe |url=https://archive.boston.com/news/local/articles/2005/10/30/tales_from_the_swamp/ |access-date=2024-08-26 |website=archive.boston.com |language=en}}</ref> == সংবাদ মাধ্যম == ২০২১ চনত এৰন মাহংকে ''Bridgewater'' নামৰ এটা অডিঅ'-নাট্য পডকাষ্ট নিৰ্মাণ কৰে। ইয়াৰ কাহিনী এজন অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ অধ্যাপকৰ চাৰিওফালে আবৰ্তিত হৈছে, যিয়ে ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজৰ ৰহস্যসমূহৰ অনুসন্ধান কৰে। পডকাষ্টটোত মিশা কলিন্স, মেলিছা পনজিঅ' আৰু কৰণ ছোনিয়ে অভিনয় কৰিছে। উইল হুইটনেও অতিথি শিল্পী হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ দুটা ছিজনত মুঠ ২২টা খণ্ড আছিল।<ref>{{Cite web |title=Bridgewater |url=https://www.grimandmild.com/bridgewater |access-date=2025-10-07 |website=Grim & Mild |language=en-US}}</ref> == অতিপ্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ দাবীসমূহ == এই অঞ্চলসমূহৰ অধিকাংশতে বিভিন্ন ধৰণৰ পৰিঘটনাৰ কথা কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে: *'''অচিনাক্ত উৰণীয়া বস্তু (UFO)''':- আকাশত উজ্জ্বল পোহৰৰ গোলক বা বৃহৎ, অস্বাভাৱিক মহাকাশযানৰ দৰে বস্তু দেখা পোৱাৰ প্ৰতিৱেদন পোৱা গৈছে।<ref name="enterprise.southofboston.com"/> *'''অস্বাভাৱিক প্ৰাণীৰ দৰ্শন''' :- এই অঞ্চলত সাধাৰণতে নোপোৱা প্ৰাণী, যেনে পেন্থাৰ আৰু ভালুক দেখাৰ দাবীৰপৰা আৰম্ভ কৰি বিশাল সাপ আৰু অত্যন্ত হিংস্ৰ, বিশালাকাৰ কুকুৰৰ দৰে অলৌকিক জীৱ দেখাৰ দাবীলৈকে বিভিন্ন বিৱৰণ পোৱা যায়।<ref name="enterprise.southofboston.com"/><ref name="patriot ledger">{{cite web|url=https://www.patriotledger.com/story/entertainment/local/2020/10/31/spooky-south-shore-bridgewater-triangle-is-paranormal-disney-world/42924357/|title= 'A paranormal Disney World': The Bridgewater Triangle has scares for everyone|website= The Patriot Ledger|author= Shaun Robinson|date= October 31, 2020|accessdate= October 28, 2021}}</ref> *'''অতিপ্ৰাকৃতিক মানৱসদৃশ জীৱ''' :- ইয়াৰ ভিতৰত বিগফুট, ভূত, পল্টাৰগাইষ্ট আৰু ছাঁৰ দৰে মানৱসদৃশ অৱয়ৱ দেখাৰ দাবী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="enterprise.southofboston.com"/><ref name="patriot ledger"/> *'''থাণ্ডাৰবাৰ্ড দেখাৰ দাবী''' :- বিশাল চৰাই বা প্টেৰ'ডেক্টাইলৰ দৰে উৰন্ত জীৱ, যাৰ ডেউকাৰ বিস্তৃতি ১২ ফুট পৰ্যন্ত বুলি কোৱা হয়, সেইবোৰক হক'মক জলাশয়ভূমি আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ টণ্টন আৰু ইষ্টনত দেখা পোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name=":22"/> নৰ্টন আৰক্ষীৰ ছাৰ্জেণ্ট থমাছ ডাউনিৰ প্ৰতিৱেদনতো এনে এটা দৰ্শনৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="enterprise.southofboston.com"/><ref name=":0"/> *'''গোপন গোটৰ কাৰ্যকলাপ''' বিশেষকৈ জীৱ-জন্তুৰ অংগচ্ছেদৰ ঘটনা। ফ্ৰিটাউন আৰু ফল ৰিভাৰ অঞ্চলত এনে কেইবাটাও ঘটনা সংঘটিত হোৱা বুলি প্ৰতিৱেদন পোৱা গৈছে। গোপন গোটৰ কাম বুলি সন্দেহ কৰা অংগচ্ছেদ কৰা জীৱ-জন্তুৰ ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ স্থানীয় আৰক্ষীক মাতি অনা হৈছিল। ১৯৯৮ চনত এনে দুটা নিৰ্দিষ্ট ঘটনাৰ কথা প্ৰকাশ পাইছিল। প্ৰথমটো ঘটনাত হাবিৰ ভিতৰত এটা পূৰ্ণবয়স্ক গৰু কাটি টুকুৰা কৰা অৱস্থাত পোৱা গৈছিল। দ্বিতীয়টো ঘটনাত এখন মুকলি ঠাইত কেইবাটাও পোৱালিক বিকৃতভাৱে অংগচ্ছেদ কৰা অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ দৃশ্য ধৰ্মীয় বলিৰ সৈতে জড়িত যেন লাগিছিল।<ref name=":3"/> *'''থলুৱা আমেৰিকান লোকৰ অভিশাপ''' :- এটা কিংবদন্তি অনুসৰি, ঔপনিৱেশিক বসতিস্থাপনকাৰীসকলৰ সৈতে সংঘাতৰ ফলত থলুৱা আমেৰিকান লোকসকলে কেইবা শতিকাৰ আগতে এই জলাভূমিখনক অভিশাপ দিছিল।<ref>{{cite web|last=Tougias|first=Michael|date=1997|title=King Philip's War in New England|url=http://www.historyplace.com/specials/kingphilip.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026061648/http://www.historyplace.com/specials/kingphilip.htm|archive-date=2007-10-26|website=The History Place|accessdate=2010-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100608035001/http://www.historyplace.com/specials/kingphilip.htm|archivedate=2010-06-08|deadurl=yes}}</ref> ৱাম্পান'ৱাগ জনগোষ্ঠীৰ এক সন্মানীয় সম্পদ আছিল ৱাম্পাম বেল্ট নামৰ এবিধ বেল্ট, যিটো কিং ফিলিপৰ যুদ্ধৰ সময়ত হেৰাই গৈছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি, থলুৱা লোকসকলৰপৰা এই বেল্ট হেৰাই যোৱাৰ বাবেই অঞ্চলটোত অতিপ্ৰাকৃতিক অস্থিৰতাৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref name=":4"/> *'''পুকৱাডজি''' :- এলগনকুইন জনগোষ্ঠীৰ লোককথাত বৰ্ণিত এবিধ জীৱ।<ref name=":5">{{Cite web|title=Pukwudgies, little people of the Algonquian tribes (Pukwudgie, Puckwudgie, Bagwajinini)|url=http://www.native-languages.org/pukwudgie.htm|access-date=2021-07-05|website=www.native-languages.org|archive-date=2021-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512014348/http://www.native-languages.org/pukwudgie.htm|url-status=live}}</ref> স্থানীয় ৱাম্পান'ৱাগ লোকসকলে এই “সৰু মানুহ”সদৃশ জীৱবোৰক বিপজ্জনক আৰু কৌশলী বুলি গণ্য কৰে।<ref name=":5"/> এই জীৱবোৰক বিশেষকৈ ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজৰ ভিতৰত থকা ফ্ৰিটাউন ষ্টেট ফৰেষ্টৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref name=":22"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঠন == {{Cite book|last1=Schultz|first1=Eric B.|title=King Philip's War: The History and Legacy of America's Forgotten Conflict|last2=Tougias|first2=Michael J.|publisher=Countryman Press|year=2000|isbn=978-0881504835|edition=1st}}{{coords|41.93|-71.09|display=title}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] [[শ্ৰেণী:লোকবিশ্বাস]] l0n0ylnr74nzt22cc671levf427q2rm 0 140433 648134 648046 2026-10-27T13:10:26Z Rahul Doley 52086 648134 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]] : Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=PUB-SAGALIKATA LPS - 4 No. Hindu District Lakhimpur (Assam) |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414703/pub-sagalikata-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=2026-10-27}}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত জনগোষ্ঠী|কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] চহৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]]), বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ দাপাক এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ== এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ হিচাপে [[আলি-আয়ে-লৃগাং]] উদযাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত পূজা-পাতল হিচাপে অসমীয়া জেঠ মাহৰ ১৫ তাৰিখ আৰু কাতি মাহৰ ১৫ তাৰিখে [[দবুৰ পূজা]] পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱত তিনিটা নামঘৰ, দুখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়h ttps://schools.org.in/lakhimpur/18120414702/pub-ghagar-m-e-school.html, তিনিটা অংগনাবাড়ী কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (পূৱ ঘাগৰ যুৱ সংঘ) আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:লখিমপুৰ জিলা]] so3bs579ocqnl33y92o0keb6oouamx5 648139 648134 2026-10-27T13:21:54Z Rahul Doley 52086 648139 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]] : Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=PUB-SAGALIKATA LPS - 4 No. Hindu District Lakhimpur (Assam) |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414703/pub-sagalikata-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=2026-10-27}}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত জনগোষ্ঠী|কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] চহৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]]), বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ দাপাক এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ== এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ হিচাপে [[আলি-আয়ে-লৃগাং]] উদযাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত পূজা-পাতল হিচাপে অসমীয়া জেঠ মাহৰ ১৫ তাৰিখ আৰু কাতি মাহৰ ১৫ তাৰিখে [[দবুৰ পূজা]] পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱত তিনিটা নামঘৰ, দুখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়,এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়, তিনিটা অংগনাবাড়ী কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (পূৱ ঘাগৰ যুৱ সংঘ) আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:লখিমপুৰ জিলা]] moerzqqhrlkk5k4idplkgoct1bl6119 648176 648139 2026-10-27T15:36:38Z Rahul Doley 52086 648176 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]] : Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=PUB-SAGALIKATA LPS - 4 No. Hindu District Lakhimpur (Assam) |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414703/pub-sagalikata-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=2026-10-27}}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত জনগোষ্ঠী|কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] চহৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]]), বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ দাপাক এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ== এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ হিচাপে [[আলি-আয়ে-লৃগাং]] উদযাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত পূজা-পাতল হিচাপে অসমীয়া জেঠ মাহৰ ১৫ তাৰিখ আৰু কাতি মাহৰ ১৫ তাৰিখে [[দবুৰ পূজা]] পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱত তিনিটা নামঘৰ, দুখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় ,এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় {{cite web |title=Pub Ghagar M.E. School |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414702/pub-ghagar-m-e-school.html |website=Schools.org.in |access-date=27 October 2026}} , তিনিটা অংগনাবাড়ী কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (পূৱ ঘাগৰ যুৱ সংঘ) আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:লখিমপুৰ জিলা]] o18o3ctv855xwa7xvhxuckpxr9frnab 648179 648176 2026-10-27T15:39:17Z Rahul Doley 52086 648179 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]] : Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web |title=PUB-SAGALIKATA LPS - 4 No. Hindu District Lakhimpur (Assam) |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414703/pub-sagalikata-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=2026-10-27}}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত জনগোষ্ঠী|কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] চহৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]]), বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ দাপাক এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ== এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ হিচাপে [[আলি-আয়ে-লৃগাং]] উদযাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত পূজা-পাতল হিচাপে অসমীয়া জেঠ মাহৰ ১৫ তাৰিখ আৰু কাতি মাহৰ ১৫ তাৰিখে [[দবুৰ পূজা]] পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱত তিনিটা নামঘৰ, দুখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় ,এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=Pub Ghagar M.E. School |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414702/pub-ghagar-m-e-school.html |website=Schools.org.in |access-date=27 October 2026}}</ref> , তিনিটা অংগনাবাড়ী কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (পূৱ ঘাগৰ যুৱ সংঘ) আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:লখিমপুৰ জিলা]] d3efvf60z9mgdmho5fe8x0j1x7g3kjj 648180 648179 2026-10-27T15:42:02Z Rahul Doley 52086 648180 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]] : Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web |title=PUB-SAGALIKATA LPS - 4 No. Hindu District Lakhimpur (Assam) |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414703/pub-sagalikata-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=2026-10-27}}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত জনগোষ্ঠী|কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভোগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] চহৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]]), বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিঙসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ দাপাক এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ== এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ হিচাপে [[আলি-আয়ে-লৃগাং]] উদযাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত পূজা-পাতল হিচাপে অসমীয়া জেঠ মাহৰ ১৫ তাৰিখ আৰু কাতি মাহৰ ১৫ তাৰিখে [[দবুৰ পূজা]] পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱত তিনিটা নামঘৰ, দুখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=Ghagar Kalakhowa LPS |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414701/ghagar-kalakhowa-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=27 October 2026}}</ref> ,এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=Pub Ghagar M.E. School |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414702/pub-ghagar-m-e-school.html |website=Schools.org.in |access-date=27 October 2026}}</ref> , তিনিটা অংগনাবাড়ী কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (পূৱ ঘাগৰ যুৱ সংঘ) আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:লখিমপুৰ জিলা]] 3vcm93ibzamzsyx06gqbawvxevddumx 648186 648180 2026-10-27T15:59:38Z Mg. Hemchandra Mili 49582 648186 wikitext text/x-wiki '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]] : Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web |title=PUB-SAGALIKATA LPS - 4 No. Hindu District Lakhimpur (Assam) |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414703/pub-sagalikata-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=2026-10-27}}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত জনগোষ্ঠী|কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভৌগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] চহৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]]), বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিংসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ দাপাক এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ== এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ হিচাপে [[আলি-আয়ে-লৃগাং]] উদযাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত পূজা-পাতল হিচাপে অসমীয়া জেঠ মাহৰ ১৫ তাৰিখ আৰু কাতি মাহৰ ১৫ তাৰিখে [[দবুৰ পূজা]] পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱত তিনিটা নামঘৰ, দুখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=Ghagar Kalakhowa LPS |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414701/ghagar-kalakhowa-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=27 October 2026}}</ref> ,এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=Pub Ghagar M.E. School |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414702/pub-ghagar-m-e-school.html |website=Schools.org.in |access-date=27 October 2026}}</ref> , তিনিটা অংগনাবাড়ী কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (পূৱ ঘাগৰ যুৱ সংঘ) আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:লখিমপুৰ জিলা]] ikg3g91g1ofvffycz7rd3ahrvhmixm1 648248 648186 2026-10-28T02:03:30Z Rahul Doley 52086 648248 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox settlement | name = পূৱ ছাগলীকটা<br/>Pub Chagolikata | settlement_type = গাঁও | image_skyline = Pub Chagolikata.jpg | pushpin_map = India Assam | pushpin_map_caption = [[অসম]]ত পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱৰ অৱস্থান | pushpin_label_position = left | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[লখিমপুৰ জিলা]] | population_total = ৫০০ ৰ অধিক | population_as_of = ২০১১ | postal_code = 787032 | registration_plate = AS-07 }} '''পূৱ ছাগলীকটা''' ([[ইংৰাজী]] : Pub Chagolikata) [[ভাৰত]] ৰাষ্ট্ৰৰ [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য [[মিচিং]] গাঁও। ই ৭৬ নং [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু ১২ নং [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web |title=PUB-SAGALIKATA LPS - 4 No. Hindu District Lakhimpur (Assam) |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414703/pub-sagalikata-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=2026-10-27}}</ref> == নামকৰণ == এই গাঁওখনত বাস কৰা লোকসকলৰ মত অনুসৰি খেতি পথাৰত গাঁৱৰ মানুহবোৰে ছাগলী এৰি দিছিল ফলত [[কৈৱৰ্ত জনগোষ্ঠী|কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়]]ৰ লোকে খেতি নষ্ট কৰাৰ বাবে খঙতে ছাগলীৰ ঠেং কাটিছিল বুলি গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্য লোকে মত প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও লখিমপুৰ নগৰৰ পূৱ দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পূৱ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ নামটো পূৱ ছাগলীকটা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। == ভৌগোলিক বিৱৰণ== গাঁওখনৰ চাৰিসীমা- পূৱে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ঘূণাসুঁতি]] [[মিচিং]] গাঁও ([[মিৰি জীয়ৰী]] খ্যাত [[জংকি পানৈ]]ৰ দেশ); পশ্চিমে ৭ কিলোমিটাৰ নিলগত [[লখিমপুৰ]] চহৰ; উত্তৰে বাধাকৰা-কাছিকটা [[মিচিং]] গাঁও আৰু দক্ষিণে মহাইজান [[মিচিং]] গাঁও অন্তৰ্গত। ==যাতায়াত == লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ লখিমপুৰ চহৰৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এন টি ৰোড হৈ নকাড়ী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পথেদি পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা ব্যৱস্থা আছে আৰু ডি কে ৰোড ([[ঢকুৱাখনা]]) মূল পথেদিও পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱলৈ যাব পৰা সুবিধা আছে। == সমাজ জীৱন আৰু জনগাঁথনি== গাঁওখনৰ [[মিচিং]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অধিকাংশই চাংঘৰ সাজি বসবাস কৰে। অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত শিল, বালি, ইটা চিমেণ্টেৰে সজা চাংঘৰৰ লগতে মাটিৰে সজা আৰু পকাৰে নিৰ্মাণ কৰা আছাম টাইপৰ ঘৰো দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত খেৰ বা কহুঁৱাৰে সজা ঘৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। গাঁওখনৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষিজীৱী আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে। প্ৰত্যেক ঘৰতে হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি আদি পুহি দৈনন্দিন জীৱনত সকাম-নিকাম,বিয়া-সবাহ, উৎসৱ-পাৰ্ৱণ আদিৰ বাবে আলহী-অতিথিক আপ্যায়ন কৰিবৰ বাবে থলুৱা পানীয় ([[আপং]]), বিশেষকৈ নগিন [[আপং]] আৰু প:ৰ [[আপং]] প্ৰস্তুত কৰে। এই [[মিচিং]] গাঁওখনত মিচিংসকলৰ অন্যতম ফৈদ বা খেল পাগৰ্ খেলৰ লোকে বসবাস কৰে। গাঁওখনত বিশেষকৈ [[দলে]], পেগু, পাতিৰ, পাঠৰী, টাইদ, কামান, কুলি, মিলি, নৰহ, পায়েং, পগাগ দাপাক এই উপাধিৰ লোক দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেওঁলোকে দৈনন্দিন জীৱনত মাতৃভাষা হিচাপে [[মিচিং ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে আৰু যোগাযোগৰ মাধ্যম বা অন্য ভাষী লোকৰ লগত মত বিনিময় কৰোঁতে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে। বৰ্তমান গাঁওখনৰ জন গাঁথনি হিচাপে ৫০০ ৰো অধিক জনসংখ্যা আছে। ইয়াৰে এশ শতকৰাই অনূসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মিচিং জনজাতিৰ লোক। == উৎসৱ-পাৰ্ৱণ== এই গাঁওখনত কৃষিভিত্তিক উৎসৱ হিচাপে [[আলি-আয়ে-লৃগাং]] উদযাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও দৈনন্দিন জীৱনত পূজা-পাতল হিচাপে অসমীয়া জেঠ মাহৰ ১৫ তাৰিখ আৰু কাতি মাহৰ ১৫ তাৰিখে [[দবুৰ পূজা]] পালন কৰে। == অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== পূৱ ছাগলীকটা গাঁৱত তিনিটা নামঘৰ, দুখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=Ghagar Kalakhowa LPS |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414701/ghagar-kalakhowa-lps.html |website=Schools.org.in |access-date=27 October 2026}}</ref> ,এখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=Pub Ghagar M.E. School |url=https://schools.org.in/lakhimpur/18120414702/pub-ghagar-m-e-school.html |website=Schools.org.in |access-date=27 October 2026}}</ref> , তিনিটা অংগনাবাড়ী কেন্দ্ৰ আৰু এটা যুৱক সংঘ (পূৱ ঘাগৰ যুৱ সংঘ) আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:লখিমপুৰ জিলা]] 2agm3xh604s4jsgabntt5sbc2z1ni0s 0 140490 648175 647920 2026-10-27T15:05:40Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648175 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = নক্সাপৰ্বত | alternate_name = নক্সাপাহাৰ, নক্ষপৰ্বত (Nakshaparbat) | image = Seijesso ruin.jpg | alt = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.959776544551957|93.17000726047948|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ডিচিং পাছো, পাক্কে-কেচাং জিলা, [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Aalekh2025">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of Chutiya dynasty between 14th- and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–ষোড়শ শতিকা<ref name="dating">"The medieval life at Naksaparvat, in the district of East Kameng in Arunachal Pradesh is based on material evidences collected from the excavation carried out during 1985-1991. Naksaparvat excavation was the first horizontal excavation covering a wide area anywhere in the North East India. Through this excavation of Naksaparvat, it was possible to give a picture of the life of the people during the 14th-15th centuries in one of the remotest corner of India against a tribal background." {{harvcol|Bora|Ashraf|Dutta|1997}}; "In Kameng valley of West Kameng district, D.K. Bora excavated the site of Naksaparvat (26º 57´N. and 93º 12´E.) during 1988 to 1991. This site brought to light remains of a medieval settlement dated to 13th-16th century A. D." {{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}; "Noksaparvat at the foot of east Kamen hills, on the left bank of the river Borgong belongs to the 15th-16th century A.D." {{harvcol|Ashraf|1998|p=74}}; "Nakshaparvat is a residential complex and is dated to 15th-16th century." {{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৮৫–১৯৯১ | archaeologists = ডি. কে. বৰা | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''নক্সাপৰ্বত''' ({{lang-en|Naksaparvat}}; বিকল্প বানান ''Nakshaparbat'') ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত অৱস্থিত এটা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। পূব কামেং অঞ্চলৰ পাক্কে-কেচাং জিলাৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে অৱস্থিত এই প্ৰত্নস্থলীখনত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখনত ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতি অঞ্চল, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, শিলৰ কুঁৱা, শিল আৰু মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি, চাংঘৰৰ গাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভ, অন্যান্য স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খোদিত শিলৰ স্তম্ভ, মৃৎপাত্ৰৰ সংগ্ৰহ আৰু লোহাৰ কাম-কাজৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত নিৰ্মিত হৈছিল বুলি জনা যায়।<ref name="dating"/> ইয়াক সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of the Chutiya dynasty between the 14th and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat, during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানক ''নক্সাপাহাৰ'' (''Naxapahar'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ| আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু ৰাজ্যখন সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> নক্সাপৰ্বত সম্ভৱতঃ [[ইটা দুৰ্গ]], বুৰৈৰ ৰামঘাট–তৰাছো, [[গোম্চি]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]], আদি স্থানৰ দৰে পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী আছিল। এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীখনক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বুলি কোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে সম্পৰ্কিত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পদ্ধতিগতভাৱে খনন কৰা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত নক্সাপৰ্বত অন্যতম। পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত মধ্যযুগীয় বসতিৰ বিন্যাস, দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতি বুজাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> [[File:Stone pillars of a Stilt house from Naksaparvat.jpg|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা চাংঘৰৰ গাঁথনি ধৰি ৰখা শিলৰ খুঁটাসমূহ।]] ==বিৱৰণ== নক্সাপৰ্বত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী। প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত বাসস্থানৰ অৱশেষ, স্থাপত্যৰ ভেটি, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ আৰু অলংকৃত স্তম্ভ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাসম্পন্ন এখন সংগঠিত বসতিস্থলীৰ উপস্থিতি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সৈতে পূব হিমালয় অঞ্চলক সংযোগ কৰা পথসমূহৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিব পৰা পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা কৌশলগত স্থানত অৱস্থিত। ইয়াৰ অৱস্থানে মধ্যযুগত এই ঠাইখন প্ৰশাসনিক, প্ৰতিৰক্ষামূলক অথবা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি থাকিব পাৰে বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাদৃশ্য== নক্সাপৰ্বতত এতিয়ালৈকে ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰী অথবা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত কৰা কোনো শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত পণ্ডিত আৰু গৱেষকসকলে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ সৈতে অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত চুতীয়া যুগৰ পৰিচিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল আনুমানিক ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref><ref>{{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}</ref> এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনকালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ঐতিহাসিকসকলে চুতীয়া ৰাজ্য পশ্চিমে অন্ততঃ বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই অঞ্চল নক্সাপৰ্বতৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ ঠিক দক্ষিণফালে অৱস্থিত।<ref>"Robinson and following him, N. N. Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref> স্থাপত্যৰ ফালৰ পৰাও নক্সাপৰ্বতত মধ্যযুগীয় চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা গাঁথনিসমূহত বৃহৎ ইটাৰ ভেটি, কাটি সমান কৰা শিলৰ ভেটি, বালিশিলৰ খুঁটা, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, খটখটীয়া বা ঢাপযুক্ত ভেটি, শিল আৰু মাটিৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তুলনামূলকভাৱে পাতল ওপৰিভাগৰ গাঁথনিৰ সৈতে গাঁথনি কৰা ভিত্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|pp=164–166}} একেধৰণৰ ইটা আৰু শিলৰ ভেটিযুক্ত নিৰ্মাণৰ নিদৰ্শন [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ,]] [[গোম্চি]], বুৰৈ বা ৰামঘাট–তৰাছো, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা গৈছে। ৰামঘাট–তৰাছো বা বুৰৈ প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে উজনি বালিজান অঞ্চলতো একেধৰণৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰতো নক্সাপৰ্বতৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ সাদৃশ্য পোৱা যায়। নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াত হাতেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰতকৈ কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক। উদ্ধাৰ হোৱা পাত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাই উল্লেখ কৰিছে যে ভালদৰে পৰিশোধিত মাটিৰে কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত কিছুমান পাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ [[আমবাৰী প্ৰত্নস্থলী|আমবাৰীৰ]] মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে। তেওঁ প্ৰত্নস্থলীখনত সামান্য পৰিমাণৰ [[কাওলিন]] মাটিৰ পাত্ৰও পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|pp=182–183}} ভীষ্মকনগৰতো টাডাই মূলতঃ ৰঙা ৰঙৰ চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত বাটি, থাল, আধাৰৰ ওপৰত স্থাপিত থাল, মুখেৰে পানী ঢালিব পৰা পাত্ৰ আৰু কলহ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ভীষ্মকনগৰৰ উৎকৃষ্ট মানৰ মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে আমবাৰীত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} [[File:Brick Plith of House Naksaparvat.png|thumb|ঐতিহাসিক নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰায় সকলো নিৰ্মাণসামগ্ৰীতে, শিলৰ খুঁটা আৰু ফলকসমূহকে ধৰি, খোদিত প্ৰতীক অথবা শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। নক্সাপৰ্বতত এনে চল্লিশটাতকৈ অধিক চিহ্ন লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> একেধৰণৰ চিহ্ন [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পৰিবেষ্টনী প্ৰাচীৰ, বুৰৈৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত ইটা-শিলৰ পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানৰ দৰে আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহ আৰু নক্সাপৰ্বতৰ ওচৰৰ বুৰৈৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ মাজৰ স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা, এই শিলৰ চিহ্নসমূহকে ধৰি, চুতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ বিস্তৃত ভৌগোলিক পৰিসৰ সূচাব পাৰে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref><ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে বিশেষভাৱে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ, যাক তেওঁ ''নক্সাপাহাৰ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। এই প্ৰমাণসমূহৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি লৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> আন সাদৃশ্যসমূহৰ ভিতৰত ভাস্কৰ্যশিল্পত সাপৰ আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ উল্লেখযোগ্য। এই আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা সাপৰ আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰি শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱাৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতৰ কুঁৱাসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{harvcol|The Assam Tribune|2026|loc=Sadiya excavation report}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ শিলৰ স্তম্ভসমূহৰ সৈতেও বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলীত চিনাক্ত কৰা স্তম্ভসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নক্সাপৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাদদেশত মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত বিকাশ লাভ কৰা একেটা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়। [[File:Sculptured Serpent pillar from Naksaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা সাপৰ আকৃতি খোদিত এটা অলংকৃত স্তম্ভ। ইয়াৰ সাপৰ আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।]] ==বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ== কিছুমান প্ৰমাণে নক্সাপৰ্বত–বৰগাং পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৌদ্ধ ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আছিল বুলি সূচায়। টাডাই (২০১১) উল্লেখ কৰিছে যে নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বালিশিলৰ খোদিত স্তম্ভত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। অৱশ্যে আন আৱিষ্কাৰসমূহে শৈৱধৰ্ম আৰু প্ৰকৃতি উপাসনাৰ উপাদানকে ধৰি মিশ্ৰিত ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=173–177, 183}}</ref> বৰগাং–নক্সাপৰ্বত অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন তিব্বতী ভাষাৰ শিলালিপিত আয়ুংগেল হুমো নামৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁৰ মৃত স্বামী জো-ৰি অথবা জো-বিৰ আত্মিক কল্যাণৰ বাবে এটা ধৰ্মীয় গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে বুলি কোৱা হয়। শিলালিপিখনৰ শেষত তিব্বতী মন্ত্ৰ ''ওঁ মণে পদ্মে হুঁ'' (''Om mane padme hum'') উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar|p=37}}</ref> ওচৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ তিব্বতী বৌদ্ধ শিলালিপিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। শদিয়া–ৰ'ইং অঞ্চলত ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' (''Om mani padme hum'') মন্ত্ৰ খোদিত এখন শিল উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে ডিমাচাং নিউ বেটালিত ''Om mane peme hum'' মন্ত্ৰ খোদিত এখন তিব্বতী শিলালিপি আৰু ''Om mane peme hum'' তথা ''Om Bajra Guru peme Chije hum Shri'' মন্ত্ৰ খোদিত আন এটা সামগ্ৰী লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Indian Archaeology 1997–98|p=}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সেই সময়ৰ লখিমপুৰ জিলাৰ [[গহপুৰ]] অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা এটা [[বজ্ৰ]] ঘণ্টা উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহে উত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ সৈতে ধৰ্মীয় যোগাযোগ আছিল বুলি সূচায়। অৱশ্যে এই প্ৰমাণসমূহে নিজে নক্সাপৰ্বতৰ নিৰ্মাণকাৰী বা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত নকৰে। [[File:Buddhist mantra carved on a stone, Cheta Nalha near Roing town, Lower Dibang Valley district- RIWATCH Museum.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ চেতাত উদ্ধাৰ হোৱা ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' বৌদ্ধ মন্ত্ৰ খোদিত শিল।]] ==স্থাপত্য== প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত অলংকৃত শিলৰ স্তম্ভ, স্তম্ভৰ ভেটি, শিলৰ খুঁটাৰ সহায়ক গাঁথনি, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বৃহৎ গাঁথনিৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যত শিল আৰু ইটা উভয়ৰে ব্যৱহাৰ হোৱা বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা অলংকৰণসমূহৰ ভিতৰত খোদিত স্থাপত্যশিল, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু অলংকৃত গাঁথনিৰ ভগ্নাংশ আছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত শিল্প আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অস্তিত্ব সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> টাডাৰ (২০১১) মতে, খোদিত স্তম্ভসমূহৰ কিছুমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনৰ ভিতৰত এই স্তম্ভসমূহ মূলতঃ স্থাপন কৰা স্থানটোও চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভিতৰত এটা শিলৰ ভেটি আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আছিল। তাত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ এটা ভগা অংশ সম্ভৱতঃ এটা [[শিৱলিংগ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–173}}</ref> ইয়াৰ পৰা খোদিত স্তম্ভসমূহ থকা গাঁথনিটো এটা মন্দিৰ হ'ব পাৰে বুলি সূচায়। এ. কে. ঠাকুৰৰ মতে, প্ৰত্নস্থলীখনৰ বালিশিলৰ আঠটা স্তম্ভত মানুহ, উদ্ভিদ আৰু চৰাই তথা সৰীসৃপকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰাণীৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতি খোদিত আছে। এই আকৃতিসমূহ শিলৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ওলাই অহা ভাস্কৰ্যৰূপে খোদিত কৰা হৈছে। নিৰ্মাণৰ ফালৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সৰল হ'লেও এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় শিল্প পৰম্পৰাৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। এইবোৰক প্ৰত্নস্থলীখনত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে উল্লেখ কৰিছে যে মানুহৰ আকৃতিসমূহত জনজাতীয় মুখমণ্ডলৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায় আৰু এইবোৰত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত হ'ব পাৰে। আকৃতিসমূহ সাধাৰণতে সক্ৰিয় ভংগিমাত দেখুওৱা হৈছে। ইয়াত গতি আৰু অভিব্যক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ গাঁথনিসমূহত ব্যৱহৃত কাটি সমান কৰা শিলসমূহতো বহুতো খোদিত প্ৰতীক আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা যায়। জ্যামিতিক, অজ্যামিতিক আৰু চিত্ৰলিপিসদৃশ আকৃতিকে ধৰি চল্লিশটাতকৈ অধিক পৃথক প্ৰতীক চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে এই প্ৰতীকসমূহৰ কেইবাটাও ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ মন্দিৰ চৌহদ [[মালিনী থান]]ত পোৱা চিহ্নসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত একেধৰণৰ শিলকটা শিল্প পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতা আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ===প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা=== নক্সাপৰ্বতৰ ওপৰৰ বসতিস্থলীখন মাটি আৰু শিল উভয়ৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছিল। পলসুৱা মাটিৰে নিৰ্মিত আৰু পৰিখাৰে আগুৰা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৬২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰটো বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰুৱা পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=167–168}}</ref> ইয়াৰ পৰা পৃথককৈ বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত এটা শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বসতিস্থলীখনৰ দক্ষিণ দিশে প্ৰায় ৩০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। টাডাই (২০১১) এই গাঁথনিটোক প্ৰত্নস্থলীখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মূল অৱস্থাত এই প্ৰাচীৰটোৱে ওপৰৰ আৰু তলৰ বসতিস্থলী দুখনক সংযোগ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=168}}</ref> ===বসতিৰ বিন্যাস=== প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত নক্সাপৰ্বতক ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতিস্থলীত বিভক্ত কৰা হৈছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰায় ২.৭৬ হেক্টৰ বিস্তৃত ওপৰৰ বসতিস্থলীখন এটা অধিক উচ্চতাৰ সমতল পাহাৰীয়া অংশত অৱস্থিত আছিল আৰু প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা আছিল। তলৰ বসতিস্থলীখন প্ৰায় ৪ হেক্টৰ বিস্তৃত আছিল আৰু বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে বিস্তৃত হৈ আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163, 169–170}}</ref> ওপৰৰ বসতিস্থলীখনত প্ৰধান স্থাপত্যৰ অৱশেষ, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ গাঁথনিসমূহ আছিল। আনহাতে তলৰ বসতিস্থলীখনত সাধাৰণ লোকসকলে তুলনামূলকভাৱে কম মজবুত ঘৰসমূহত বসবাস কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=169–170, 180–181}}</ref> ===জলব্যৱস্থাপনা=== খননকাৰ্যত নক্সাপৰ্বতৰ এটা উন্নত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। এই প্ৰণালীত এটা শিলৰ কুঁৱা, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰ আৰু পানী সংৰক্ষণৰ বাবে এটা পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–170}}</ref> তলৰ বসতিস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱাটো পোৰামাটিৰ আঙঠিসমূহ এটাৰ ওপৰত আন এটা সজাই মাটিৰ ভিতৰলৈ বহুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আন এটা বৃহৎ শিলৰ কুঁৱা পোৱা গৈছিল। এই কুঁৱাটোৰ চাৰিওফালে এটা চাতাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা বসতিস্থলীখনৰ আন্তঃগাঁথনিত কুঁৱাটোৰ গুৰুত্বৰ কথা সূচায়। শেহতীয়াকৈ প্ৰাচীন শিলৰ কুঁৱাটোৰ ওপৰত এখন সুৰক্ষামূলক ইটাৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত প্ৰায় ২৬২ মিটাৰ দীঘল, ৩৮ মিটাৰ বহল আৰু ৪.৫ মিটাৰ গভীৰ এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰো আছে। জলাধাৰটোত পানী সোমোৱা আৰু ওলাই যোৱা নলা আছিল। ইয়াৰ লগতে পলস জমা হোৱাৰ বাবে এটা পৃথক কোঠা আছিল, যিয়ে পানী পৰিশোধনৰ ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰিছিল। টাডাৰ (২০১১) মতে, এই ব্যৱস্থাই পানী সংৰক্ষণ আৰু জলব্যৱস্থাপনাৰ উন্নত জ্ঞানৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=168–169}}</ref> উত্তৰফালৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বাহিৰত প্ৰায় ৩০ × ৩১.৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা সৰু জলাধাৰো আছিল। এই জলাধাৰটো অতিৰিক্ত পানী সংৰক্ষণৰ সুবিধা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=169}}</ref> [[File:Terracotta Ring well found in Nakshaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতৰ তলৰ বসতিস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা।]] ===মৃৎপাত্ৰ=== নক্সাপৰ্বতত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে। এই সংগ্ৰহত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ, লগতে বিভিন্ন নিৰ্মাণকৌশলেৰে প্ৰস্তুত কৰা পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ ভিতৰত হাতেৰে আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। মৃৎপাত্ৰসমূহ প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান শ্ৰেণী। এইবোৰে ঘৰুৱা কাম-কাজ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পদ্ধতি আৰু কাৰিকৰী উৎপাদনৰ বিষয়ে প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–183}}</ref> নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। চাকত নিৰ্মিত আৰু হাতেৰে নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে যদিও চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰ আৰু চকচকীয়া আৱৰণযুক্ত পাত্ৰও চিনাক্ত কৰা হৈছে। টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতৰ কিছুমান চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=182–183}}</ref> ===উদ্যোগ আৰু অৰ্থনীতি=== খননকাৰ্যত প্ৰায় ৫৭৬ বৰ্গমিটাৰ বিস্তৃত এটা লোহাৰ কাম-কাজৰ অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলত লোহা গলোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা ধাতব মল, পোৰা মাটি আৰু ধাতুৰ কামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। টাডাই (২০১১) অনুমান কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনত ব্যৱহৃত লোহাৰ সঁজুলি আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ধাতব সামগ্ৰীসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=170–171}}</ref> ধানৰ অৱশেষ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ গাঁথনি আৰু কৃষিসঁজুলি উদ্ধাৰ হোৱাৰ পৰা কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল বুলি প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই (২০১১) মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ অধিবাসীসকলে পানী জমা কৰি কৰা ধান খেতিৰ পৰিৱৰ্তে শুকান মাটিত ধান খেতি কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== নক্সাপৰ্বত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতে পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বুজাত সহায় কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক মধ্যযুগীয় বসতিস্থলীত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য চলোৱা এই অঞ্চলত নক্সাপৰ্বতে সংগঠিত জনবসতি, প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য আৰু উন্নত বস্তুগত সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ দুৰ্গীকৃত বিন্যাস, ইটা আৰু শিলৰ স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা, পৰিকল্পিত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহে উচ্চ পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref><ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতক পঞ্চদশ–ষোড়শ শতিকাৰ এখন জনজাতীয় বসতিস্থলী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। যদিও কোনো শাসক ৰাজবংশক চিনাক্ত কৰা শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই, প্ৰত্নস্থলীখনৰ মৃৎপাত্ৰ, ভাস্কৰ্য পৰম্পৰা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই লগতে উল্লেখ কৰিছে যে খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষসমূহৰ সৈতে সমসাময়িক আহোম বস্তুগত সংস্কৃতিৰ কোনো সাদৃশ্য দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ তুলনা কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ভিতৰত ইটা আৰু শিলৰ ভেটিৰ ব্যৱহাৰ, শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নযুক্ত বালিশিলৰ স্তম্ভ, খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা আৰু পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল, বিশ্বনাথৰ ঠিক উত্তৰফালে থকা ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে থকা সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে নক্সাপৰ্বতক মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ভূখণ্ডসমূহত বিকাশ লাভ কৰা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰিছে। অৱশ্যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও প্ৰমাণিত হোৱা নাই।<ref>{{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} * {{cite journal |last1=Sarmah |first1=Nilam Nandini |last2=Ansari |first2=Shahida |year=2016 |title=Settlement and Subsistence Pattern of Nishis and Shertukpens of Kameng Valley, Arunachal Pradesh: An Ethnoarchaeological Perspective |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=76 |pages=225–231 |jstor=26264788 |url=https://www.jstor.org/stable/26264788 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |last=Datta |first=S. |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite news |title=Possible historical structure unearthed during excavation in Sadiya |work=The Assam Tribune |date=30 March 2026 |url=https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331081808/https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-date=31 March 2026 |url-status=live |access-date=30 May 2026 }} * {{cite book |title=বুৰঞ্জীয়ে পৰশা বিশ্বনাথ প্ৰান্তৰ |trans-title=Buranjiye Porokha Biswanath Prantar |language=as |publisher= |location= |year= |ref={{harvid|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar}} }} * {{cite book |title=Indian Archaeology 1997–98: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 |ref={{harvid|Indian Archaeology 1997–98}} }} * {{cite book |last1=Bora |first1=D. K. |last2=Ashraf |first2=A. A. |last3=Dutta |first3=J. C. |title=Medieval Life at Naksaparvat |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997 |isbn=9788175160972 |ref={{harvid|Bora|Ashraf|Dutta|1997}} }} * {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |pages=74–75 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi }} {{refend}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ * [[গোম্চি]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] r9xsuz0xk3zlq9e27wilcnw8ek1ogks 0 140492 648172 647934 2026-10-27T14:58:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648172 wikitext text/x-wiki {{Infobox religion | name = দ্বাদশী শ্বিয়াবাদ | native_name = {{hlist|{{lang|ar|الإثنا عشرية}}|{{lang|fa|دوازده‌امامی}}}} | image = 001123-AbolfazlShrine-BetweenTheHolyShrines-Karbala-IMG 7729-2.jpg | imagewidth = 350 | caption = কাৰবালাৰ এখন দৰগাহৰ নিশাৰ ভাগত তোলা আলোকচিত্ৰ। দ্বাদশী শ্বিয়াসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি এইটো প্ৰায়ে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। | main_classification = [[শ্বিয়া ইছলাম]] | theology = [[দ্বাদশী মতবাদত ইমামত|ইমামত]] | leader_title = [[ইমাম]] | leader_name = [[মুহাম্মদ আল-মাহদী]] (অন্তৰ্ধান অৱস্থাত)<ref>{{cite web |title=Muḥammad al-Mahdī al-Ḥujjah |url=https://www.britannica.com/biography/Muhammad-al-Mahdi-al-Hujjah |publisher=Encyclopedia Britannica |date=28 March 2024}}</ref> | fellowships_type = শাখা<br/> আৰু গোট | fellowships = [[#Jurisprudance|দ্বাদশী শ্বিয়াবাদৰ শাখাসমূহ]] | territory = [[ইৰান]]<br />[[ইৰাক]]<br/>[[আজাৰবাইজান]]<br/>[[বাহৰেইন]]<br/>[[লেবানন]] | founded_date = নৱম শতিকা<ref name="Shia_Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Shi-i|title=Shiʿi |date=4 October 2019|publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref> | founded_place = [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] | separations = [[আলৱীসকল]], [[আলেভিবাদ|আলেভীসকল]]<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2077-1444/16/8/1009 |last1=Karakaya-Stump |first1=Ayfer |date=2025 |title=Alevis and Alawites: A Comparative Study of History, Theology, and Politics. Religions. 16. 1009. |doi=10.3390/rel16081009 |doi-access=free }}</ref> | members = ১৭–২২ কোটি<ref>{{cite encyclopedia |last1=Newman |first1=A.J. |date=27 February 2026 |title=Twelver Shiʿah |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Twelver-Shia}}</ref> }} '''দ্বাদশী শ্বিয়াবাদ''' ({{langx|ar|اِثْنَا عَشَرِيَّة|Ithnā ʿAshariyya}}; {{langx|fa|دوازده‌ امامی|Davāzdah-emāmī}}) হৈছে [[শ্বিয়া ইছলাম]]ৰ [[ইছলামৰ সম্প্ৰদায় আৰু শাখাসমূহ|বৃহত্তম শাখা]]। দ্বাদশী শ্বিয়াসকলে বিশ্বাস কৰে যে [[বাৰজন ইমাম]] ঐশ্বৰিকভাৱে নিযুক্ত আৰু তেওঁলোক [[ইছলামৰ নবী]] [[মুহাম্মদ]]ৰ আধ্যাত্মিক তথা ৰাজনৈতিক উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁলোকৰ মতে, ইমামসকলৰ বিশেষ জ্ঞান আৰু কৰ্তৃত্ব আছে, যাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে মুছলমান সমাজক পথ প্ৰদৰ্শন কৰে। দ্বাদশী ধৰ্মতত্ত্ব অনুসৰি, বাৰজন ইমাম হৈছে আদৰ্শ মানৱ ব্যক্তি, যিসকলে ন্যায়ৰ সৈতে [[উম্মাহ|মুছলমান সমাজ]] (''উম্মাহ'') শাসন কৰে আৰু [[শ্বৰিয়ত|ইছলামী আইন]] (শ্বৰিয়ত) তথা [[কোৰআনৰ গুপ্ত অৰ্থৰ ব্যাখ্যা|কোৰআনৰ গুপ্ত অৰ্থ]] সংৰক্ষণ আৰু ব্যাখ্যা কৰিবলৈ সক্ষম। মুহাম্মদ আৰু ইমামসকলৰ বাণী আৰু কৰ্ম (''[[ছুন্নাহ]]'') মুছলমান সমাজৰ বাবে অনুসৰণীয় পথনিৰ্দেশ আৰু আদৰ্শ। ফলস্বৰূপে, মুহাম্মদ আৰু ইমামসকল ভুল আৰু পাপৰ পৰা মুক্ত হ'ব লাগিব। এই মতবাদক ''[[ইছমাহ]]'' (আক্ষৰিক অৰ্থত 'সুৰক্ষা') বা নিষ্পাপতা বুলি জনা যায়। তেওঁলোকক ঐশ্বৰিক নিৰ্দেশৰ দ্বাৰা, অৰ্থাৎ মুহাম্মদৰ জৰিয়তে ''[[নাছ (ইছলাম)|নাছ]]''ৰ ভিত্তিত নিৰ্বাচিত হ'ব লাগিব।<ref>{{cite journal |last1=Takroosta |first1=Ali |last2=Mohajeri |first2=Parisa |last3=Mohammadi |first3=Taymour |last4=Shakeri |first4=Abbas |last5=Ghasemi |first5=AbdoulRasoul |date=2019-12-01 |title=An Analysis of Oil Prices Considering the Political Risk of OPEC |journal=Journal of Research in Economic Modeling |volume=10 |issue=37 |pages=105–138 |doi=10.29252/jemr.10.37.105 |issn=2228-6454 |doi-access=free}}</ref><ref>{{harvnb|Momen|1985|p=174}}</ref><ref>{{harvnb|Weiss|2006|p=14}}</ref> বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১৭–২২ কোটি দ্বাদশী শ্বিয়া আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে:<ref name="Shia">See *{{cite encyclopedia |title=Shiʿi |encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online |url=https://www.britannica.com/topic/Shii |access-date=2019-09-30 |date=2019-10-04 |quote=In the early 21st century some 10–13 percent of the world’s 1.6 billion Muslims were Shiʿi.}} *{{cite web |date=7 October 2009 |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/ |access-date=24 September 2013 |work=[[Pew Research Center]] |quote=The Pew Forum's estimate of the Shia population (10–13%) is in keeping with previous estimates, which generally have been in the range of 10–15%. Some previous estimates, however, have placed the number of Shias at nearly 20% of the world's Muslim population.}} *{{cite web |title=Shia |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/shi-a |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215070956/http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/shi-a |archive-date=15 December 2012 |access-date=5 December 2011 |publisher=Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs |quote=Shi'a Islam is the second largest branch of the tradition, with up to 200 million followers who comprise around 15% of all Muslims worldwide... |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215070956/http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/shi-a |archivedate=15 December 2012 |deadurl=yes}} *{{cite book |author=Jalil Roshandel |url=https://books.google.com/books?id=nVcmKRyID2EC&pg=PA15 |title=Iran, Israel and the United States |publisher=Praeger Security International |year=2011 |isbn=9780313386985 |page=15 |quote=The majority of the world's Islamic population, which is Sunni, accounts for over 75 percent of the Islamic population; the other 10 to 20 percent is Shia.}}</ref><ref name="worldatlas">{{cite web |last=Sawe |first=Benjamin Elisha |title=Shia Islam's Holiest Sites |url=https://www.worldatlas.com/articles/shia-islam-s-holiest-sites.html |website=WorldAtlas |date=25 April 2017 |access-date=1 March 2022}}</ref><ref>{{cite book |title=Atlas of the Middle East |publisher=National Geographic |location=Washington, D.C. |edition=second |date=2008 |pages=80–81}}</ref> [[ইৰান]], [[ইৰাক]] আৰু [[আজাৰবাইজান]]ৰ অধিকাংশ বাসিন্দা,<ref>{{cite web |last=Bugnacki |first=John |title=Six Charts that Explain Shia Islam |url=https://www.americansecurityproject.org/four-charts-that-explain-shia-islam/ |website=American Security Project |date=2014 |access-date=29 October 2020}}</ref> [[বাহৰেইন]] আৰু [[লেবানন]]ৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় আধা অংশ, আৰু [[ভাৰত]], [[পাকিস্তান]], [[আফগানিস্তান]], [[ছৌদি আৰৱ]], [[কুৱেইট]], [[ওমান]], [[সংযুক্ত আৰব আমিৰাত]] আৰু [[কাটাৰ]]ৰ যথেষ্টসংখ্যক সংখ্যালঘু লোক ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Shia-women-too-can-initiate-divorce/articleshow/334804.cms|title=Shia women too can initiate divorce |work=[[The Times of India]] |date=6 November 2006 |access-date=21 June 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/india/report_talaq-rights-proposed-for-shia-women_1062327 |title=Talaq rights proposed for Shia women|work=Daily News and Analysis |date=5 November 2006 |access-date=21 June 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4|title=Obama's Overtures|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=2010-07-21|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305183639/http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305183639/http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4|archivedate=2016-03-05|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boloji.com/opinion/0360.htm|title=Imperialism and Divide & Rule Policy|publisher=[[Boloji]]|access-date=2010-07-21|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213142014/http://boloji.com/opinion/0360.htm|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213142014/http://boloji.com/opinion/0360.htm|archivedate=2010-12-13|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/ahmadinejad-on-way-nsa-says-india-to-be-impacted-if-iran-wronged-by-others/299498/|title=Ahmadinejad on way, NSA says India to be impacted if Iran 'wronged by others'|date=21 April 2008|work=[[The Indian Express]]|access-date=2010-07-21}}</ref><ref>{{cite web|url=https://merln.ndu.edu/archive/icg/shiitequestion.pdf |publisher=International Crisis Group|title=The Shiite Question in Saudi Arabia |work=Middle East Report|number=45}} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081217074450/http://merln.ndu.edu/archive/icg/shiitequestion.pdf |date=2008-12-17}}</ref> ইৰানেই একমাত্ৰ দেশ, য'ত দ্বাদশী শ্বিয়াবাদ [[ৰাষ্ট্ৰধৰ্ম]]।<ref>{{cite web|title=Iran|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/iran/|access-date=2021-09-29|website=United States Department of State|language=en-US}}</ref>[[File:Fonds Christian Bromberger - Affiches de la période de la Révolution islamique (Iran, 1978-1979) - Ali ibn Abi Talib entouré des onze imams chiites (MédiHAL 1791970).jpg|thumb|১৯৮০ চনৰ বাৰজন ইমামৰ এখন চিত্ৰ: ইয়াত যিজন ব্যক্তিৰ মুখ পোহৰেৰে ঢাকি ৰখা হৈছে, তেওঁ হৈছে [[গুপ্ত ইমাম]]; আৰু সন্মুখৰ মাজভাগত থকা ব্যক্তিজন হৈছে [[আলী]]]] দ্বাদশীসকলে অন্যান্য শ্বিয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে বহুতো মতবাদ ভাগ-বতৰা কৰে, যেনে [[শ্বিয়া মতবাদত ইমামত|ইমামতত বিশ্বাস]]। [[ইছমাইলী মতবাদত ইমামত|ইছমাইলী]] আৰু [[নিজাৰী মতবাদত ইমামত|নিজাৰী]] শাখাই ইমামৰ সংখ্যা বেলেগ বুলি বিশ্বাস কৰে আৰু ইমামতৰ উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁলোকৰ বিশ্বাসৰ পথ অধিকাংশতে পৃথক। ইমামৰ ভূমিকা আৰু তেওঁৰ সামগ্ৰিক সংজ্ঞাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁলোকৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে। দ্বাদশীসকলৰ পৰা ইছমাইলীসকলৰ আন এটা পাৰ্থক্য হৈছে, তেওঁলোকে মুহাম্মদক "নবীসকলৰ মোহৰ" (''[[খাতাম আন-নাবিয়্যিন]]'') বুলি গণ্য কৰে, শ্বৰিয়তৰ বিধান বাতিল হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰে আৰু কোৰআনৰ গুপ্ত তথা প্ৰকাশ্য—দুয়োটা দিশকে গুৰুত্ব দিয়ে।<ref>{{harvnb|Tabatabae'i|1975|pp=74–75}}</ref> [[তুৰস্ক]] আৰু [[আলবেনিয়া]]ৰ [[আলেভিবাদ|আলেভীসকলে]], আৰু [[ছিৰিয়া]] আৰু লেবাননৰ [[আলৱীসকলে]] দ্বাদশীসকলৰ সৈতে বাৰজন ইমামৰ প্ৰতি বিশ্বাস ভাগ-বতৰা কৰে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ধৰ্মতাত্ত্বিক মতবাদসমূহৰ মাজত উল্লেখযোগ্য পাৰ্থক্য আছে। ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} eox7b5wa60zas3p22qx1zxdjgebfpwy 0 140494 648119 648002 2026-10-27T12:25:26Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ */ 648119 wikitext text/x-wiki '''চেতিয়া''' ({{lang-en|Chetia}}) হৈছে এটা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] উপাধি আৰু ঐতিহাসিক বংশনাম, যিটো প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]]ৰ সৈতে জড়িত।এই উপাধিটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে জড়িত বুৰঞ্জীসমূহত পোৱা যায় ==ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ== চেতিয়া নামটোৰ অন্যতম প্ৰাচীন লিখিত উল্লেখ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজত সংঘটিত অন্তিম সংঘৰ্ষসমূহৰ বিৱৰণত পোৱা যায়। [[বুৰঞ্জী]]সমূহত ''চুলুকী চেতিয়া''ক চুতীয়াসকলৰ অন্যতম ''বৰা-বুৰুক'' বা সেনাপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ কইতৰা আৰু বৰপাত্ৰৰ সৈতে [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ যুদ্ধত আহোমসকলৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিছিল।<ref>Bhuyan, SK, "Deodhai Assam Buranji", p. 16, "The chiefs of the Chutias were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro."</ref><ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 57, Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বেই চুতীয়া ৰাজ্যৰ সামৰিক বা প্ৰশাসনিক অভিজাত শ্ৰেণীৰ মাজত চেতিয়া নামটোৰ প্ৰচলন আছিল। [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা জনসংখ্যাৰ একাংশক সামূহিকভাৱে বুজাবলৈ চেতিয়া নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰা বৰাহী, চুতীয়া, মৰাণ আৰু কছাৰীসকলৰ সাধাৰণ প্ৰজাসকলক চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=14 |isbn=81-85319-61-8 |quote=The commoners among the Barahis, Chutias, Morans and Kacharis from then on were called Chetia. }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছৈয়দা য়াছমিন শইকীয়াই এই বিৱৰণটো চুহুংমুঙৰ ৰাজত্বকালৰ বুলি স্পষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |year=2004 |page=132 |isbn=978-0-8223-3373-9 |quote=Here, for instance, is a comment from Suhungmung's reign: ... The commoners were called Chetia. }}</ref> দত্তই (১৯৮৫) উল্লেখ কৰিছে যে কেইবাটাও চুতীয়া পৰিয়ালক ''চেতিয়া'' হিচাপে আহোম ৰাজ্যৰ সামাজিক আৰু প্ৰশাসনিক সংগঠনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>"The founders of noted Ahom families, like those of Chetia and Lahon, were Chutiyas." {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত এই পৰিয়ালসমূহক বৃহত্তৰ আহোম অভিজাত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত বংশ বা ''ফৈদ'' হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ পৰৱৰ্তী কালত ''চেতিয়া'' প্ৰধানকৈ এটা পৰিয়াল বা বংশৰ নাম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। ''আহোমৰ দিন'' গ্ৰন্থত ওঠৰটা চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তিৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে। ইয়াৰে দহটা—লাই, খাটোৱাল, লেচাম, ভঁৰালী, লুথুৰি, পিকচাই, বিহপৰুৱা, খেঙুলীয়া, দৌল আৰু বুৰুক—বংশৰ উৎপত্তি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; দুটা—ভৰজৰা আৰু জাপৰজাল—[[নগা জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; দুটা—লানমাখ্ৰু আৰু লেকাই—[[মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ|মৰাণ-লানমাখ্ৰু]] পৰা; দুটা—গোহাঁই আৰু কছাৰী—[[আহোম জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; এটা—ডেকা—[[গাৰো জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; আৰু এটা—বাহবৰীয়া—[[বাৰ ভূঞা]] সকলৰ পৰা হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |pages=577–580 |language=as}}</ref> বুৰুক চেতিয়াসকলে নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত সেৱা আগবঢ়াইছিল আৰু উজনি অসমৰ ''চাওডাং'' বা ৰাজৰক্ষীসকলৰ অনুৰূপ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এই বংশৰ লোকসকল প্ৰধানকৈ [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে বসবাস কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকে নিজকে ''বুৰুক চুতীয়া'' বুলি পৰিচয় দিছিল; আনহাতে [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটসমূহে ''বুৰুক চেতিয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} পৰৱৰ্তী সময়ত লেচাম, পিকচাই, বিহপৰুৱা আৰু ভঁৰালী চেতিয়া আদি বংশৰ সদস্যসকলে গোহাঁই, ডেকা ফুকন, চিংৰাই ফুকন, ৰাইডঙীয়া ফুকন আৰু বৰফুকনৰ দৰে পদবী লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=217,222}}</ref>{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ৰ পাতনিত যিবোৰ বংশৰ পৰা কিছুমান [[বৰফুকন]] নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, সেইবোৰৰ ভিতৰত চেতিয়া আৰু পিকচাই-চেতিয়া বংশৰ নাম উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1968|p=xxx}}</ref> বুৰঞ্জীখনত এই কথাও ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যে বিষয়াসকলক সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ ব্যক্তিগত নামৰ সলনি বংশৰ নামেৰেহে উল্লেখ কৰা হৈছিল। সেয়েহে ''চেতিয়া বৰফুকন'' বা ''পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন''ৰ দৰে পদবীয়ে সাধাৰণতে সংশ্লিষ্ট চেতিয়া বংশৰ অন্তৰ্গত এজন বৰফুকনক বুজাইছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1968|pp=xxx–xxxi}}</ref>}} বৰফুকনৰ প্ৰাদেশিক প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত বিষয়াসকলৰ পদবী হিচাপেও ''চেতিয়া ফুকন'' নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এনে দুটা পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়—[[কলিয়াবৰ]]ত অৱস্থিত কলিয়াবৰীয়া চেতিয়া ফুকন আৰু [[গুৱাহাটী]]ত বৰফুকনৰ মন্ত্ৰণাসভাৰ সৈতে সংযুক্ত গুৱাহাটীয়া বা দোপদৰীয়া চেতিয়া ফুকন।<ref>{{harvcol|Baruah|1993|pp=200–201}}</ref> এই প্ৰশাসনিক পদবীটো এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিয়াল বা বংশৰ নাম হিচাপে চেতিয়া শব্দটোৰ ব্যৱহাৰৰ পৰা পৃথক আছিল। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== চেতিয়া নামধাৰী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে: * অনুপ চেতিয়া (জন্ম ১৯৫৭)—গোলাপ বৰুৱাৰ ছদ্মনাম; [[সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী, অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য। * বলিন চেতিয়া—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * দেৱজিৎ চেতিয়া (জন্ম ১৯৬৩)—ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ। * প্ৰণতি ফুকন (জন্মসূত্ৰে চেতিয়া; জন্ম ১৯৬৩)—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * পূৰ্ণানন্দ চেতিয়া (জন্ম ১৯০৭)—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু [[ৰাজ্যসভা]]ৰ প্ৰাক্তন সদস্য। * টংকেশ্বৰ চেতিয়া (জন্ম ১৯১৫)—ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, ৰাজনীতিবিদ আৰু শিক্ষাবিদ। ==লগতে চাওক== * [[বৰুৱা]] * [[শইকীয়া]] * [[ফুকন]] * [[হাজৰিকা]] * [[বৰা (উপাধি)|বৰা]] * [[বৰফুকন]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম জনগোষ্ঠী]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |language=as |edition=2nd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1997 }} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji, with a Parallel English Translation: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 }} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarna Lata |title=Last Days of Ahom Monarchy: A History of Assam from 1769 to 1826 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |year=1993 |isbn=978-81-215-0462-1 }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1968 }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 }} {{refend}} h7pmmte7sx7lw8s08drfn18ej6ytt4q 648120 648119 2026-10-27T12:25:41Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ */ 648120 wikitext text/x-wiki '''চেতিয়া''' ({{lang-en|Chetia}}) হৈছে এটা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] উপাধি আৰু ঐতিহাসিক বংশনাম, যিটো প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]]ৰ সৈতে জড়িত।এই উপাধিটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে জড়িত বুৰঞ্জীসমূহত পোৱা যায় ==ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ== চেতিয়া নামটোৰ অন্যতম প্ৰাচীন লিখিত উল্লেখ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজত সংঘটিত অন্তিম সংঘৰ্ষসমূহৰ বিৱৰণত পোৱা যায়। [[বুৰঞ্জী]]সমূহত ''চুলুকী চেতিয়া''ক চুতীয়াসকলৰ অন্যতম ''বৰা-বুৰুক'' বা সেনাপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ কইতৰা আৰু বৰপাত্ৰৰ সৈতে [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ যুদ্ধত আহোমসকলৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিছিল।<ref>Bhuyan, SK, "Deodhai Assam Buranji", p. 16, "The chiefs of the Chutias were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro."</ref><ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 57, Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বেই চুতীয়া ৰাজ্যৰ সামৰিক বা প্ৰশাসনিক অভিজাত শ্ৰেণীৰ মাজত চেতিয়া নামটোৰ প্ৰচলন আছিল। [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা জনসংখ্যাৰ একাংশক সামূহিকভাৱে বুজাবলৈ চেতিয়া নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰা বৰাহী, চুতীয়া, মৰাণ আৰু কছাৰীসকলৰ সাধাৰণ প্ৰজাসকলক চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=14 |isbn=81-85319-61-8 |quote=The commoners among the Barahis, Chutias, Morans and Kacharis from then on were called Chetia. }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছৈয়দা য়াছমিন শইকীয়াই এই বিৱৰণটো চুহুংমুঙৰ ৰাজত্বকালৰ বুলি স্পষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |year=2004 |page=132 |isbn=978-0-8223-3373-9 |quote=Here, for instance, is a comment from Suhungmung's reign: ... The commoners were called Chetia. }}</ref> দত্তই (১৯৮৫) উল্লেখ কৰিছে যে কেইবাটাও চুতীয়া পৰিয়ালক ''চেতিয়া'' হিচাপে আহোম ৰাজ্যৰ সামাজিক আৰু প্ৰশাসনিক সংগঠনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>"The founders of noted Ahom families, like those of Chetia and Lahon, were Chutiyas." {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত এই পৰিয়ালসমূহক বৃহত্তৰ আহোম অভিজাত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত বংশ বা ''ফৈদ'' হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ পৰৱৰ্তী কালত ''চেতিয়া'' প্ৰধানকৈ এটা পৰিয়াল বা বংশৰ নাম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। ''আহোমৰ দিন'' গ্ৰন্থত ওঠৰটা চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তিৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে। ইয়াৰে দহটা—লাই, খাটোৱাল, লেচাম, ভঁৰালী, লুথুৰি, পিকচাই, বিহপৰুৱা, খেঙুলীয়া, দৌল আৰু বুৰুক—বংশৰ উৎপত্তি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; দুটা—ভৰজৰা আৰু জাপৰজাল—[[নগা জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; দুটা—লানমাখ্ৰু আৰু লেকাই—[[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ-লানমাখ্ৰু]] পৰা; দুটা—গোহাঁই আৰু কছাৰী—[[আহোম জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; এটা—ডেকা—[[গাৰো জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; আৰু এটা—বাহবৰীয়া—[[বাৰ ভূঞা]] সকলৰ পৰা হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |pages=577–580 |language=as}}</ref> বুৰুক চেতিয়াসকলে নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত সেৱা আগবঢ়াইছিল আৰু উজনি অসমৰ ''চাওডাং'' বা ৰাজৰক্ষীসকলৰ অনুৰূপ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এই বংশৰ লোকসকল প্ৰধানকৈ [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে বসবাস কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকে নিজকে ''বুৰুক চুতীয়া'' বুলি পৰিচয় দিছিল; আনহাতে [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটসমূহে ''বুৰুক চেতিয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} পৰৱৰ্তী সময়ত লেচাম, পিকচাই, বিহপৰুৱা আৰু ভঁৰালী চেতিয়া আদি বংশৰ সদস্যসকলে গোহাঁই, ডেকা ফুকন, চিংৰাই ফুকন, ৰাইডঙীয়া ফুকন আৰু বৰফুকনৰ দৰে পদবী লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=217,222}}</ref>{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ৰ পাতনিত যিবোৰ বংশৰ পৰা কিছুমান [[বৰফুকন]] নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, সেইবোৰৰ ভিতৰত চেতিয়া আৰু পিকচাই-চেতিয়া বংশৰ নাম উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1968|p=xxx}}</ref> বুৰঞ্জীখনত এই কথাও ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যে বিষয়াসকলক সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ ব্যক্তিগত নামৰ সলনি বংশৰ নামেৰেহে উল্লেখ কৰা হৈছিল। সেয়েহে ''চেতিয়া বৰফুকন'' বা ''পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন''ৰ দৰে পদবীয়ে সাধাৰণতে সংশ্লিষ্ট চেতিয়া বংশৰ অন্তৰ্গত এজন বৰফুকনক বুজাইছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1968|pp=xxx–xxxi}}</ref>}} বৰফুকনৰ প্ৰাদেশিক প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত বিষয়াসকলৰ পদবী হিচাপেও ''চেতিয়া ফুকন'' নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এনে দুটা পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়—[[কলিয়াবৰ]]ত অৱস্থিত কলিয়াবৰীয়া চেতিয়া ফুকন আৰু [[গুৱাহাটী]]ত বৰফুকনৰ মন্ত্ৰণাসভাৰ সৈতে সংযুক্ত গুৱাহাটীয়া বা দোপদৰীয়া চেতিয়া ফুকন।<ref>{{harvcol|Baruah|1993|pp=200–201}}</ref> এই প্ৰশাসনিক পদবীটো এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিয়াল বা বংশৰ নাম হিচাপে চেতিয়া শব্দটোৰ ব্যৱহাৰৰ পৰা পৃথক আছিল। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== চেতিয়া নামধাৰী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে: * অনুপ চেতিয়া (জন্ম ১৯৫৭)—গোলাপ বৰুৱাৰ ছদ্মনাম; [[সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী, অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য। * বলিন চেতিয়া—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * দেৱজিৎ চেতিয়া (জন্ম ১৯৬৩)—ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ। * প্ৰণতি ফুকন (জন্মসূত্ৰে চেতিয়া; জন্ম ১৯৬৩)—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * পূৰ্ণানন্দ চেতিয়া (জন্ম ১৯০৭)—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু [[ৰাজ্যসভা]]ৰ প্ৰাক্তন সদস্য। * টংকেশ্বৰ চেতিয়া (জন্ম ১৯১৫)—ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, ৰাজনীতিবিদ আৰু শিক্ষাবিদ। ==লগতে চাওক== * [[বৰুৱা]] * [[শইকীয়া]] * [[ফুকন]] * [[হাজৰিকা]] * [[বৰা (উপাধি)|বৰা]] * [[বৰফুকন]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম জনগোষ্ঠী]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |language=as |edition=2nd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1997 }} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji, with a Parallel English Translation: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 }} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarna Lata |title=Last Days of Ahom Monarchy: A History of Assam from 1769 to 1826 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |year=1993 |isbn=978-81-215-0462-1 }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1968 }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 }} {{refend}} 3en01p3ib2db74py4vduaxiv73montf 648220 648120 2026-10-27T18:54:21Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ */ 648220 wikitext text/x-wiki '''চেতিয়া''' ({{lang-en|Chetia}}) হৈছে এটা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] উপাধি আৰু ঐতিহাসিক বংশনাম, যিটো প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]]ৰ সৈতে জড়িত।এই উপাধিটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] দুয়োখন ৰাজ্যৰ সৈতে জড়িত বুৰঞ্জীসমূহত পোৱা যায় ==ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ== চেতিয়া নামটোৰ অন্যতম প্ৰাচীন লিখিত উল্লেখ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজত সংঘটিত অন্তিম সংঘৰ্ষসমূহৰ বিৱৰণত পোৱা যায়। [[বুৰঞ্জী]]সমূহত ''চুলুকী চেতিয়া''ক চুতীয়াসকলৰ অন্যতম ''বৰা-বুৰুক'' বা সেনাপতি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ কইতৰা আৰু বৰপাত্ৰৰ সৈতে [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ যুদ্ধত আহোমসকলৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিছিল।<ref>Bhuyan, SK, "Deodhai Assam Buranji", p. 16, "The chiefs of the Chutias were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro."</ref><ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 55, Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”</ref> ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বেই চুতীয়া ৰাজ্যৰ সামৰিক বা প্ৰশাসনিক অভিজাত শ্ৰেণীৰ মাজত চেতিয়া নামটোৰ প্ৰচলন আছিল। [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা জনসংখ্যাৰ একাংশক সামূহিকভাৱে বুজাবলৈ চেতিয়া নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ মতে, সেই সময়ৰ পৰা বৰাহী, চুতীয়া, মৰাণ আৰু কছাৰীসকলৰ সাধাৰণ প্ৰজাসকলক চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=14 |isbn=81-85319-61-8 |quote=The commoners among the Barahis, Chutias, Morans and Kacharis from then on were called Chetia. }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছৈয়দা য়াছমিন শইকীয়াই এই বিৱৰণটো চুহুংমুঙৰ ৰাজত্বকালৰ বুলি স্পষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |year=2004 |page=132 |isbn=978-0-8223-3373-9 |quote=Here, for instance, is a comment from Suhungmung's reign: ... The commoners were called Chetia. }}</ref> দত্তই (১৯৮৫) উল্লেখ কৰিছে যে কেইবাটাও চুতীয়া পৰিয়ালক ''চেতিয়া'' হিচাপে আহোম ৰাজ্যৰ সামাজিক আৰু প্ৰশাসনিক সংগঠনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>"The founders of noted Ahom families, like those of Chetia and Lahon, were Chutiyas." {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত এই পৰিয়ালসমূহক বৃহত্তৰ আহোম অভিজাত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত বংশ বা ''ফৈদ'' হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ পৰৱৰ্তী কালত ''চেতিয়া'' প্ৰধানকৈ এটা পৰিয়াল বা বংশৰ নাম হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। ''আহোমৰ দিন'' গ্ৰন্থত ওঠৰটা চেতিয়া বংশৰ উৎপত্তিৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে। ইয়াৰে দহটা—লাই, খাটোৱাল, লেচাম, ভঁৰালী, লুথুৰি, পিকচাই, বিহপৰুৱা, খেঙুলীয়া, দৌল আৰু বুৰুক—বংশৰ উৎপত্তি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; দুটা—ভৰজৰা আৰু জাপৰজাল—[[নগা জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; দুটা—লানমাখ্ৰু আৰু লেকাই—[[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ-লানমাখ্ৰু]] পৰা; দুটা—গোহাঁই আৰু কছাৰী—[[আহোম জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; এটা—ডেকা—[[গাৰো জনগোষ্ঠী]]ৰ পৰা; আৰু এটা—বাহবৰীয়া—[[বাৰ ভূঞা]] সকলৰ পৰা হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |pages=577–580 |language=as}}</ref> বুৰুক চেতিয়াসকলে নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত সেৱা আগবঢ়াইছিল আৰু উজনি অসমৰ ''চাওডাং'' বা ৰাজৰক্ষীসকলৰ অনুৰূপ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এই বংশৰ লোকসকল প্ৰধানকৈ [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে বসবাস কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকে নিজকে ''বুৰুক চুতীয়া'' বুলি পৰিচয় দিছিল; আনহাতে [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটসমূহে ''বুৰুক চেতিয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} পৰৱৰ্তী সময়ত লেচাম, পিকচাই, বিহপৰুৱা আৰু ভঁৰালী চেতিয়া আদি বংশৰ সদস্যসকলে গোহাঁই, ডেকা ফুকন, চিংৰাই ফুকন, ৰাইডঙীয়া ফুকন আৰু বৰফুকনৰ দৰে পদবী লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=217,222}}</ref>{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ৰ পাতনিত যিবোৰ বংশৰ পৰা কিছুমান [[বৰফুকন]] নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, সেইবোৰৰ ভিতৰত চেতিয়া আৰু পিকচাই-চেতিয়া বংশৰ নাম উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1968|p=xxx}}</ref> বুৰঞ্জীখনত এই কথাও ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যে বিষয়াসকলক সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ ব্যক্তিগত নামৰ সলনি বংশৰ নামেৰেহে উল্লেখ কৰা হৈছিল। সেয়েহে ''চেতিয়া বৰফুকন'' বা ''পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন''ৰ দৰে পদবীয়ে সাধাৰণতে সংশ্লিষ্ট চেতিয়া বংশৰ অন্তৰ্গত এজন বৰফুকনক বুজাইছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1968|pp=xxx–xxxi}}</ref>}} বৰফুকনৰ প্ৰাদেশিক প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত বিষয়াসকলৰ পদবী হিচাপেও ''চেতিয়া ফুকন'' নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এনে দুটা পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়—[[কলিয়াবৰ]]ত অৱস্থিত কলিয়াবৰীয়া চেতিয়া ফুকন আৰু [[গুৱাহাটী]]ত বৰফুকনৰ মন্ত্ৰণাসভাৰ সৈতে সংযুক্ত গুৱাহাটীয়া বা দোপদৰীয়া চেতিয়া ফুকন।<ref>{{harvcol|Baruah|1993|pp=200–201}}</ref> এই প্ৰশাসনিক পদবীটো এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিয়াল বা বংশৰ নাম হিচাপে চেতিয়া শব্দটোৰ ব্যৱহাৰৰ পৰা পৃথক আছিল। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== চেতিয়া নামধাৰী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে: * অনুপ চেতিয়া (জন্ম ১৯৫৭)—গোলাপ বৰুৱাৰ ছদ্মনাম; [[সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী, অসম]]ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য। * বলিন চেতিয়া—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * দেৱজিৎ চেতিয়া (জন্ম ১৯৬৩)—ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ। * প্ৰণতি ফুকন (জন্মসূত্ৰে চেতিয়া; জন্ম ১৯৬৩)—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * পূৰ্ণানন্দ চেতিয়া (জন্ম ১৯০৭)—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু [[ৰাজ্যসভা]]ৰ প্ৰাক্তন সদস্য। * টংকেশ্বৰ চেতিয়া (জন্ম ১৯১৫)—ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, ৰাজনীতিবিদ আৰু শিক্ষাবিদ। ==লগতে চাওক== * [[বৰুৱা]] * [[শইকীয়া]] * [[ফুকন]] * [[হাজৰিকা]] * [[বৰা (উপাধি)|বৰা]] * [[বৰফুকন]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম জনগোষ্ঠী]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Barbarua |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |language=as |edition=2nd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1997 }} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji, with a Parallel English Translation: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 }} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarna Lata |title=Last Days of Ahom Monarchy: A History of Assam from 1769 to 1826 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |year=1993 |isbn=978-81-215-0462-1 }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji, or, A History of Assam, 1681–1826 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1968 }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 }} {{refend}} sumggo7tkf5avgc176pwfbri7m4i0ja 0 140495 648114 648056 2026-10-27T12:11:03Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Typo 648114 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমীয়া উপাধি}} '''বৰুৱা''' ({{lang-en|Barua}}; অন্যান্য ইংৰাজী বানান: ''Baruah'', ''Borua'' আৰু ''Boruah'') হৈছে বিভিন্ন [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া]] জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত এটা সাধাৰণ উপাধি। ==ইতিহাস== প্ৰথম অৱস্থাত ''বৰুৱা'' উপাধিটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত ''বুৰুক'' বংশৰ লোকসকলে লাভ কৰা এটা সামৰিক পদবী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>"Surnames like Bora, Kataki, Saikia, Tamuli, etc. were found in the Chutia kingdom. It is stated in the Deodhai Buranji that when Ahom king Suhungmung attacked the Chutia kingdom on the banks of the Dihing river, the Chutia army was led by one Manik Chandra Baruah. Deori folklore also mentions the myths behind the creation of each of these titles. For instance, 'Bora' was said to be derived from the 'Buruk' clan and acted either as a military official or a temple guard..."{{harvcol|Baruah|2007|p=145}}</ref> ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত উল্লেখিত ''বৰহুলৈ বৰুৱা'',<ref>Bhuyan, SK, ''Satsari Assam Buranji'', pp. 56-57; Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)'', pp. 9-10</ref> ''গজৰাজ বৰুৱা'',<ref>Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)''. D.H.A.S., 1945, p. 10. আন এজন প্ৰাক্তন চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোমসকলৰ পক্ষ লোৱাৰ পিছত শত্ৰুপক্ষক চুতীয়া ৰজাই আত্মগোপন কৰি থকা স্থানলৈ যোৱাৰ সঠিক পথ দেখুৱাইছিল।</ref> ''মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা''<ref>Bhuyan, SK, ''Satsari Assam Buranji'', pp. 56-57; Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)'', pp. 9-10</ref> আৰু ''কাশীতৰা বৰুৱা'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিষয়া আছিল।<ref>"The Chutia army was led by Borhuloi Barua and Manikchandra Barua."{{harvcol|Baruah|2007|p=129}}</ref> [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজত্বকালত ''বৰুৱা'' পদবীটোক টাই ভাষাৰ ''ফু-কাই'' (''Phūu-Kāe''; 𑜇𑜥;𑜀𑜦𑜧;) শব্দৰে বুজোৱা হৈছিল,<ref>{{harvcol|Gogoi|1991|p=44}}</ref> যাৰ [[আহোম ভাষা]]ত আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ''মধ্যস্থতাকাৰী বা সমস্যাৰ সমাধান কৰা ব্যক্তি''। এই পদবীধাৰী বিষয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ [[পাইক প্ৰথা]]ৰ অধীনত তত্ত্বাৱধায়ক বিষয়া হিচাপে কাম কৰাৰ লগতে ৰাজ্যৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Kakoty |first1=Sanjeeb |title=Technology, Production And Social Formation in the Evolution of the Ahom State |date=2003 |publisher=Regency Publications |isbn=9788187498735 |url=https://books.google.com/books?id=6DtuAAAAMAAJ&q=Technology,+Production+And+Social+Formation+In+The+Evolution+Of+The+Ahom_State |language=en}}</ref> বৰুৱা পদত নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত পাইকসকলৰ ধৰ্ম বা জনগোষ্ঠীগত পৰিচয় বিবেচনা কৰা হোৱা নাছিল। বিভিন্ন [[বুৰঞ্জী]]ত আন জনগোষ্ঠীৰ লগতে ''চুতীয়া বৰুৱা''সকলৰো উল্লেখ পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত এজন ''চুতীয়া বৰুৱা''ৰ নেতৃত্বত ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borua|1930|p=229}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোমসকলৰ পক্ষত যোগদান কৰা এজন ''চুতীয়া কটকী''ৰ পৰিয়ালে ''আহোম বৰুৱা'' পদ লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=563}}</ref> আনহাতে ''চুতীয়া কাঢ়ী বৰুৱা''ৰ অধীনত ৰাজপ্ৰাসাদৰ চুতীয়া ধনুৰ্ধৰসকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=561}}</ref> [[শিৱসিংহ|শিৱসিংহৰ]] ৰাজত্বকালত ''দুলীয়া বৰুৱা'' আৰু ''কুকুৰাচোৱা বৰুৱা''সকল [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] জনগোষ্ঠীৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=243}}</ref> আন চুতীয়া বৰুৱাসকলৰ ভিতৰত ''মৈ বৰুৱা'' (বুৰুক-চুতীয়া মূলৰ)<ref>Bhuyan, S. K., ''Tungkhungia Buranji'', p. 61.</ref><ref>Swarnalata Barua, ''Chutia Jatir Buranji'', p. 226.</ref> আৰু ''আৰুৱন্ধৰা বৰুৱা'' উল্লেখযোগ্য।<ref>চুতীয়াসকলৰ উপৰিও আহোম, ব্ৰাহ্মণ, কলিতা আৰু কোচ আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ পৰা আৰুৱন্ধৰা বৰুৱা নিযুক্ত কৰা হৈছিল। {{harvcol|Borbarua|1997|p=563}}</ref> ''কছাৰী বৰুৱা''সকল [[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]] জনগোষ্ঠীৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|pp=561–562}}</ref> ''কাঠ বৰুৱা''সকলক কায়স্থসকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল,<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=556}}</ref> আনহাতে ''মৰাণ বৰুৱা''সকলক [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=557}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ''বাপু বৰুৱা'', ''বেজ বৰুৱা'' আৰু ''দেৱলীয়া বৰুৱা''সকল [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|pp=551–566}}</ref> এইবোৰৰ উপৰিও [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বিদ্ৰোহীসকলেও নিজৰ মাজৰ পৰা বৰুৱা বিষয়া নিযুক্ত কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Borua|1930|p=303}}</ref> ==বৰ্তমান== অসমীয়া সমাজৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰদান কৰা এই পদবীটো কালক্ৰমত তেওঁলোকৰ বংশানুক্ৰমিক উপাধি হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰে গঠিত অসমীয়া সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰে। এই উপাধি ব্যৱহাৰ কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]], [[কলিতা]], [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]],<ref>"As we have argued in the previous chapters that one of the most important support base of ULFA comes from Motok-Moran community. Paresh Boruah, the CIC of ULFA; Anup Chetia, the general secretary; etc., belong to the Motok-Moran community." {{harvcol|Mahanta|2013|p=284}}</ref> [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]],<ref>"The Motock–Moran, known by a generic name of Moamariyas, are one of the proudest races in the history of Assam, especially in the later part of the 18th century and the early part of 19th century." {{harvcol|Mahanta|2013|p=199}}</ref> কছাৰী ([[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]])<ref>{{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863 |title=Ahomar Din Ed. 2nd |date=1997 |pages=561–562}}</ref> আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকল উল্লেখযোগ্য। ==উল্লেখযোগ্য বৰুৱা ব্যক্তি== <!-- কেৱল উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিৰ নাম এই তালিকাত যোগ কৰিব। সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ নিজা ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধ থকা উচিত। --> * [[অমূল্য বৰুৱা]] (১৯২২–১৯৪৬)—আধুনিক [[অসমীয়া কবিতা]]ৰ অন্যতম পথিকৃৎ। * [[আনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০৭–১৯৮৩)—অসমৰ লেখক, কবি, নাট্যকাৰ, অনুবাদক, সাংবাদিক আৰু অভিনেতা। * [[আইমী বৰুৱা]]—অভিনেত্ৰী। * [[আনন্দৰাম বৰুৱা]] (১৮৫০–১৮৮৯)—[[সংস্কৃত]] পণ্ডিত, ভাৰতৰ ষষ্ঠ ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা বিষয়া আৰু অসমৰ পৰা এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথম ব্যক্তি। * [[ভোগেশ্বৰ বৰুৱা]] (জন্ম ১৯৪০)—ক্ৰীড়াবিদ, [[এছিয়ান গেমছ]]ৰ স্বৰ্ণপদক বিজয়ী আৰু [[অৰ্জুন বঁটা]]প্ৰাপক। * ভুৱনমোহন বৰুৱা (১৯১৪–১৯৯৮)—অসমৰ ঔপন্যাসিক আৰু চুটিগল্প লেখক। তেওঁ ''কাঞ্চন বৰুৱা'' ছদ্মনামেৰে বহুতো উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল। * [[বিনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০১–১৯৯৪)—বিশিষ্ট ভাৰতীয় লেখক আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ কবি। * [[বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা]] (১৯০৮–১৯৬৪)—পণ্ডিত, শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ, ভাষাবিদ আৰু লোকসংস্কৃতি গৱেষক। <!-- * [[বিষ্টুৰাম বৰুৱা]]—অসমৰ প্ৰসিদ্ধ চাহ খেতিয়ক। --> * [[চন্দ্ৰধৰ বৰুৱা]] (১৮৭৪–১৯৬১)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক, কবি, নাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ। * দেৱপ্ৰসাদ বৰুৱা (১৯৩০–২০১৩)—বিশিষ্ট বুদ্ধিজীৱী, শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন উপাচাৰ্য। * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]]—জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সময়ত (১৯৭৫–১৯৭৭) [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি। * [[গুণাভিৰাম বৰুৱা]] (১৮৩৭–১৮৯৪)—অসমীয়া বুদ্ধিজীৱী, যিয়ে অসমত ঔপনিৱেশিক শাসনৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত সমাজ সংস্কাৰ সম্পৰ্কীয় নতুন ধাৰণাৰ প্ৰচলন কৰিছিল। * [[হেম বৰুৱা (ত্যাগবীৰ)|হেম বৰুৱা (ত্যাগবীৰ)]] (১৮৯৩–১৯৪৫)—[[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, সমাজকৰ্মী আৰু লেখক। * [[হেম বৰুৱা]] (১৯১৫–১৯৭৭)—অসমৰ বিশিষ্ট কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৮৩৬–১৮৯৭)—ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমীয়া সমাজৰ বিশিষ্ট লেখক আৰু সমাজ সংস্কাৰক। * [[জগন্নাথ বৰুৱা]]—চাহ খেতিয়ক, যাৰ নামত [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]] পৰিচিত। * [[জ্ঞানদাভিৰাম বৰুৱা]] (১৮৮০–১৯৫৫)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক, নাট্যকাৰ, অনুবাদক আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অংশগ্ৰহণকাৰী। * [[কনকলাল বৰুৱা]] (১৮৭২–১৯৪০)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক (প্ৰধানকৈ ইংৰাজী ভাষাত), প্ৰবন্ধকাৰ, ইতিহাসবিদ আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[কনকলতা বৰুৱা]]—অসমৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। * [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]] (১৮৬৮–১৯৩৮)—অসমীয়া সাহিত্যিক, প্ৰবন্ধকাৰ, নাট্যকাৰ, কবি আৰু ব্যংগ লেখক। * [[নৱকান্ত বৰুৱা]] (১৯২৬–২০০২)—বিশিষ্ট অসমীয়া ঔপন্যাসিক আৰু কবি। * [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]] (১৮৭১–১৯৪৬)—[[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰথম সভাপতি, ঔপন্যাসিক, কবি, নাট্যকাৰ, বিশ্লেষক আৰু চিন্তাশীল লেখক। * [[প্ৰদান বৰুৱা]]—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ, [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক আৰু লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ সাংসদ। * ঋতুপৰ্ণ বৰুৱা—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * [[ৰুদ্ৰ বৰুৱা]] (১৯২৬–১৯৮০)—অভিনেতা, সুৰকাৰ, গীতিকাৰ, কণ্ঠশিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞ। <!-- * [[তাৰাপ্ৰসাদ বৰুৱা]]—অসমৰ অধিবক্তা, কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিষয়ৰ স্বৰ্ণপদকপ্ৰাপ্ত ছাত্ৰ, কলিকতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ কলেজৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ আৰু গোলাঘাটৰ বাসিন্দা। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অংশগ্ৰহণৰ বাবে তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰা অসমৰ কেইগৰাকীমান স্বাধীনতা সংগ্ৰামীৰ অন্যতম। <ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA118 |title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy |access-date=22 April 2013}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=gZmusO1pWjUC&pg=PA24 |title=Quit India Movement in Assam – Anil Kumar Sharma |access-date=22 April 2013}}</ref> --> * [[জাহ্নু বৰুৱা]]—আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে প্ৰশংসিত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * জিষ্ণু বৰুৱা—ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আৰু অসমৰ ৪৯সংখ্যক মুখ্য সচিব। * [[জয় বৰুৱা]]—অসমৰ কণ্ঠশিল্পী, সংগীতজ্ঞ আৰু এটা সংগীতদলৰ মুখ্য কণ্ঠশিল্পী। * পাৰ্বতীপ্ৰসাদ বৰুৱা—বিশিষ্ট অসমীয়া সংগীত পৰিচালক, কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব। * [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০৩–১৯৫১)—স্বাধীনতাপূৰ্ব যুগৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ বিখ্যাত অভিনেতা, পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ। * [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]] (১৯৩৫–২০০২)—বিখ্যাত লোকসংগীত শিল্পী আৰু প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কন্যা। * [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] (১৯০০–১৯৭৭)—[[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন]] গোষ্ঠীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ক্ৰীড়ানুৰাগী, যিয়ে অসমত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ প্ৰসাৰত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। * [[শিৱপ্ৰসাদ বৰুৱা]]—চাহ খেতিৰ পথিকৃৎ, অসমীয়া সাংবাদিকতাৰ অগ্ৰদূত, বিশিষ্ট দানশীল ব্যক্তি, ৰাজনীতিবিদ আৰু মানৱতাবাদী। * [[ভুৱনেশ্বৰ বৰুৱা]]—বিশিষ্ট চিকিৎসক আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁৰ নামেৰে ডাঃ ভুৱনেশ্বৰ বৰুৱা কৰ্কট প্ৰতিষ্ঠানৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। * [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা]](১৮৭৯-১৯৪০) —অসমৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংগঠন ''অসম এচ'ছিয়েন''ৰ প্ৰথম সভাপতি । গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰ আৰু [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]]ৰ পিতৃ। * [[মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা]]—ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগৰ অসমৰ এজন উল্লেশযোগ্য ৰাজনৈতিক-সামাজিক ব্যক্তি। * [[ৰমেন বৰুৱা]]—বিশিষ্ট সংগীতকাৰ, সংগীত পৰিচালক। *[[ভোলানাথ বৰুৱা]] (১৮৫০,২৮ ছেপ্টেম্বৰ-৩০ মে', ১৯২৩) — অসমৰ শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ অগ্ৰণী ব্যক্তি। <!-- [[ধনীৰাম বৰুৱা]]—আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে পৰিচিত হৃদশল্য চিকিৎসক, বৰুৱা ভাল্ভ আৰু কৃত্ৰিম হৃদযন্ত্ৰৰ উদ্ভাৱক। মানুহৰ শৰীৰত গাহৰিৰ হৃদযন্ত্ৰ সংৰোপণ কৰাৰ তেওঁৰ প্ৰচেষ্টা বিতৰ্কৰ বিষয় হৈ আহিছে। --> <!-- [[ৰায়বাহাদুৰ ঘনশ্যাম বৰুৱা]]—ৰাজনীতিবিদ আৰু ৰাষ্ট্ৰনায়ক, অসমৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী। তেওঁ আন তিনিগৰাকী সহযোগীৰ সৈতে উইলিয়াম শ্বেইক্সপীয়েৰৰ 'The Comedy of Errors' নাটকখন অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। গোলাঘাটত থকা তেওঁৰ বাসগৃহ 'বৰুৱা হাউছ'ত স্বাধীনতাৰ আগতে কংগ্ৰেছৰ এখন অধিৱেশনৰ সময়ত মহাত্মা গান্ধীয়ে আতিথ্য গ্ৰহণ কৰিছিল। --> <!-- * হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা—প্ৰসিদ্ধ লেখক আৰু ইতিহাসবিদ। তেওঁ ভাগৱত গীতা আৰু নামঘোষা অনুবাদ কৰিছিল আৰু অসমৰ কায়স্থসকলৰ বংশাৱলী বিষয়ক 'কায়স্থ সমাজৰ ইতিবৃত্ত'কে ধৰি অন্যান্য গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। --> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== *[[বৰা (উপাধি)|বৰা]] *[[শইকীয়া]] *[[ফুকন]] *[[হাজৰিকা]] *[[চেতিয়া]] ==অধিক পঠন== *{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007}} *{{cite book |last1=Gogoi |first1=Lila |title=The History of the system of Ahom administration |date=1991 |publisher=Punthi Pustak, the University of California |pages=44 |isbn=9788185094410 |url=https://books.google.com/books?id=VtcsAAAAIAAJ&q=The+History+of+the+system+of+Ahom+administration}} *{{cite book |last1=Sud̈ostasien |title=Tai Culture: International Review on Tai Cultural Studies, Volume 6 |date=2001 |publisher=SEACOM Sud̈ostasien-Gesellschaft, 2001 |edition=1st |url=https://books.google.com/books?id=2H5uAAAAMAAJ&q=Ahom+Barua+Phu-Ke}} *{{cite book |last1=North East India History Association |first1=session |title=Proceedings of North East India History Association, Volume 7 |year=2008 |volume=7 |url=https://books.google.com/books?id=Ai9uAAAAMAAJ&q=Ahom+Barua+Phu-Ke}} *{{Citation |last=Mahanta |first=Nani G. |title=Confronting the State: ULFA's Quest for Sovereignty |date=2013 |publisher=SAGE Publications India |isbn=9788132113270 |url=https://books.google.com/books?id=pdyGAwAAQBAJ&q=paresh+baruah+moran+community&pg=PA284}} *{{cite book |last1=Borbarua |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad}} *{{cite book |last1=Borua |first1=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |date=1930 |publisher=Baptist Mission Press}} 4skpu3p7gjfxgy0yl7p135aqu3ca1r2 648115 648114 2026-10-27T12:13:02Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 648115 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমীয়া উপাধি}} '''বৰুৱা''' ({{lang-en|Barua}}; অন্যান্য ইংৰাজী বানান: ''Baruah'', ''Borua'' আৰু ''Boruah'') হৈছে বিভিন্ন [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া]] জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত এটা সাধাৰণ উপাধি। ==ইতিহাস== প্ৰথম অৱস্থাত ''বৰুৱা'' উপাধিটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত ''বুৰুক'' বংশৰ লোকসকলে লাভ কৰা এটা সামৰিক পদবী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>"Surnames like Bora, Kataki, Saikia, Tamuli, etc. were found in the Chutia kingdom. It is stated in the Deodhai Buranji that when Ahom king Suhungmung attacked the Chutia kingdom on the banks of the Dihing river, the Chutia army was led by one Manik Chandra Baruah. Deori folklore also mentions the myths behind the creation of each of these titles. For instance, 'Bora' was said to be derived from the 'Buruk' clan and acted either as a military official or a temple guard..."{{harvcol|Baruah|2007|p=145}}</ref> ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত উল্লেখিত ''বৰহুলৈ বৰুৱা'',<ref>Bhuyan, SK, ''Satsari Assam Buranji'', pp. 56-57; Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)'', pp. 9-10</ref> ''গজৰাজ বৰুৱা'',<ref>Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)''. D.H.A.S., 1945, p. 10. আন এজন প্ৰাক্তন চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোমসকলৰ পক্ষ লোৱাৰ পিছত শত্ৰুপক্ষক চুতীয়া ৰজাই আত্মগোপন কৰি থকা স্থানলৈ যোৱাৰ সঠিক পথ দেখুৱাইছিল।</ref> ''মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা''<ref>Bhuyan, SK, ''Satsari Assam Buranji'', pp. 56-57; Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)'', pp. 9-10</ref> আৰু ''কাশীতৰা বৰুৱা'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিষয়া আছিল।<ref>"The Chutia army was led by Borhuloi Barua and Manikchandra Barua."{{harvcol|Baruah|2007|p=129}}</ref> [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজত্বকালত ''বৰুৱা'' পদবীটোক টাই ভাষাৰ ''ফু-কাই'' (''Phūu-Kāe''; 𑜇𑜥;𑜀𑜦𑜧;) শব্দৰে বুজোৱা হৈছিল,<ref>{{harvcol|Gogoi|1991|p=44}}</ref> যাৰ [[আহোম ভাষা]]ত আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ''মধ্যস্থতাকাৰী বা সমস্যাৰ সমাধান কৰা ব্যক্তি''। এই পদবীধাৰী বিষয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ [[পাইক প্ৰথা]]ৰ অধীনত তত্ত্বাৱধায়ক বিষয়া হিচাপে কাম কৰাৰ লগতে ৰাজ্যৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Kakoty |first1=Sanjeeb |title=Technology, Production And Social Formation in the Evolution of the Ahom State |date=2003 |publisher=Regency Publications |isbn=9788187498735 |url=https://books.google.com/books?id=6DtuAAAAMAAJ&q=Technology,+Production+And+Social+Formation+In+The+Evolution+Of+The+Ahom_State |language=en}}</ref> বৰুৱা পদত নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত পাইকসকলৰ ধৰ্ম বা জনগোষ্ঠীগত পৰিচয় বিবেচনা কৰা হোৱা নাছিল। বিভিন্ন [[বুৰঞ্জী]]ত আন জনগোষ্ঠীৰ লগতে ''চুতীয়া বৰুৱা''সকলৰো উল্লেখ পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত এজন ''চুতীয়া বৰুৱা''ৰ নেতৃত্বত ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borua|1930|p=229}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোমসকলৰ পক্ষত যোগদান কৰা এজন ''চুতীয়া কটকী''ৰ পৰিয়ালে ''আহোম বৰুৱা'' পদ লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=563}}</ref> আনহাতে ''চুতীয়া কাঢ়ী বৰুৱা''ৰ অধীনত ৰাজপ্ৰাসাদৰ চুতীয়া ধনুৰ্ধৰসকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=561}}</ref> [[শিৱসিংহ|শিৱসিংহৰ]] ৰাজত্বকালত ''দুলীয়া বৰুৱা'' আৰু ''কুকুৰাচোৱা বৰুৱা'' [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] জনগোষ্ঠীৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=243}}</ref> আন চুতীয়া বৰুৱাসকলৰ ভিতৰত ''মৈ বৰুৱা'' (বুৰুক-চুতীয়া মূলৰ)<ref>Bhuyan, S. K., ''Tungkhungia Buranji'', p. 61.</ref><ref>Swarnalata Barua, ''Chutia Jatir Buranji'', p. 226.</ref> আৰু ''আৰুৱন্ধৰা বৰুৱা'' উল্লেখযোগ্য।<ref>চুতীয়াসকলৰ উপৰিও আহোম, ব্ৰাহ্মণ, কলিতা আৰু কোচ আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ পৰা আৰুৱন্ধৰা বৰুৱা নিযুক্ত কৰা হৈছিল। {{harvcol|Borbarua|1997|p=563}}</ref> ''কছাৰী বৰুৱা''সকল [[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]] জনগোষ্ঠীৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|pp=561–562}}</ref> ''কাঠ বৰুৱা''সকলক কায়স্থসকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল,<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=556}}</ref> আনহাতে ''মৰাণ বৰুৱা''সকলক [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=557}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ''বাপু বৰুৱা'', ''বেজ বৰুৱা'' আৰু ''দেৱলীয়া বৰুৱা''সকল [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|pp=551–566}}</ref> এইবোৰৰ উপৰিও [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বিদ্ৰোহীসকলেও নিজৰ মাজৰ পৰা বৰুৱা বিষয়া নিযুক্ত কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Borua|1930|p=303}}</ref> ==বৰ্তমান== অসমীয়া সমাজৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰদান কৰা এই পদবীটো কালক্ৰমত তেওঁলোকৰ বংশানুক্ৰমিক উপাধি হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰে গঠিত অসমীয়া সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰে। এই উপাধি ব্যৱহাৰ কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]], [[কলিতা]], [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]],<ref>"As we have argued in the previous chapters that one of the most important support base of ULFA comes from Motok-Moran community. Paresh Boruah, the CIC of ULFA; Anup Chetia, the general secretary; etc., belong to the Motok-Moran community." {{harvcol|Mahanta|2013|p=284}}</ref> [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]],<ref>"The Motock–Moran, known by a generic name of Moamariyas, are one of the proudest races in the history of Assam, especially in the later part of the 18th century and the early part of 19th century." {{harvcol|Mahanta|2013|p=199}}</ref> কছাৰী ([[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]])<ref>{{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863 |title=Ahomar Din Ed. 2nd |date=1997 |pages=561–562}}</ref> আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকল উল্লেখযোগ্য। ==উল্লেখযোগ্য বৰুৱা ব্যক্তি== <!-- কেৱল উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিৰ নাম এই তালিকাত যোগ কৰিব। সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ নিজা ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধ থকা উচিত। --> * [[অমূল্য বৰুৱা]] (১৯২২–১৯৪৬)—আধুনিক [[অসমীয়া কবিতা]]ৰ অন্যতম পথিকৃৎ। * [[আনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০৭–১৯৮৩)—অসমৰ লেখক, কবি, নাট্যকাৰ, অনুবাদক, সাংবাদিক আৰু অভিনেতা। * [[আইমী বৰুৱা]]—অভিনেত্ৰী। * [[আনন্দৰাম বৰুৱা]] (১৮৫০–১৮৮৯)—[[সংস্কৃত]] পণ্ডিত, ভাৰতৰ ষষ্ঠ ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা বিষয়া আৰু অসমৰ পৰা এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথম ব্যক্তি। * [[ভোগেশ্বৰ বৰুৱা]] (জন্ম ১৯৪০)—ক্ৰীড়াবিদ, [[এছিয়ান গেমছ]]ৰ স্বৰ্ণপদক বিজয়ী আৰু [[অৰ্জুন বঁটা]]প্ৰাপক। * ভুৱনমোহন বৰুৱা (১৯১৪–১৯৯৮)—অসমৰ ঔপন্যাসিক আৰু চুটিগল্প লেখক। তেওঁ ''কাঞ্চন বৰুৱা'' ছদ্মনামেৰে বহুতো উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল। * [[বিনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০১–১৯৯৪)—বিশিষ্ট ভাৰতীয় লেখক আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ কবি। * [[বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা]] (১৯০৮–১৯৬৪)—পণ্ডিত, শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ, ভাষাবিদ আৰু লোকসংস্কৃতি গৱেষক। <!-- * [[বিষ্টুৰাম বৰুৱা]]—অসমৰ প্ৰসিদ্ধ চাহ খেতিয়ক। --> * [[চন্দ্ৰধৰ বৰুৱা]] (১৮৭৪–১৯৬১)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক, কবি, নাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ। * দেৱপ্ৰসাদ বৰুৱা (১৯৩০–২০১৩)—বিশিষ্ট বুদ্ধিজীৱী, শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন উপাচাৰ্য। * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]]—জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সময়ত (১৯৭৫–১৯৭৭) [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি। * [[গুণাভিৰাম বৰুৱা]] (১৮৩৭–১৮৯৪)—অসমীয়া বুদ্ধিজীৱী, যিয়ে অসমত ঔপনিৱেশিক শাসনৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত সমাজ সংস্কাৰ সম্পৰ্কীয় নতুন ধাৰণাৰ প্ৰচলন কৰিছিল। * [[হেম বৰুৱা (ত্যাগবীৰ)|হেম বৰুৱা (ত্যাগবীৰ)]] (১৮৯৩–১৯৪৫)—[[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, সমাজকৰ্মী আৰু লেখক। * [[হেম বৰুৱা]] (১৯১৫–১৯৭৭)—অসমৰ বিশিষ্ট কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৮৩৬–১৮৯৭)—ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমীয়া সমাজৰ বিশিষ্ট লেখক আৰু সমাজ সংস্কাৰক। * [[জগন্নাথ বৰুৱা]]—চাহ খেতিয়ক, যাৰ নামত [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]] পৰিচিত। * [[জ্ঞানদাভিৰাম বৰুৱা]] (১৮৮০–১৯৫৫)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক, নাট্যকাৰ, অনুবাদক আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অংশগ্ৰহণকাৰী। * [[কনকলাল বৰুৱা]] (১৮৭২–১৯৪০)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক (প্ৰধানকৈ ইংৰাজী ভাষাত), প্ৰবন্ধকাৰ, ইতিহাসবিদ আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[কনকলতা বৰুৱা]]—অসমৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। * [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]] (১৮৬৮–১৯৩৮)—অসমীয়া সাহিত্যিক, প্ৰবন্ধকাৰ, নাট্যকাৰ, কবি আৰু ব্যংগ লেখক। * [[নৱকান্ত বৰুৱা]] (১৯২৬–২০০২)—বিশিষ্ট অসমীয়া ঔপন্যাসিক আৰু কবি। * [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]] (১৮৭১–১৯৪৬)—[[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰথম সভাপতি, ঔপন্যাসিক, কবি, নাট্যকাৰ, বিশ্লেষক আৰু চিন্তাশীল লেখক। * [[প্ৰদান বৰুৱা]]—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ, [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক আৰু লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ সাংসদ। * ঋতুপৰ্ণ বৰুৱা—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * [[ৰুদ্ৰ বৰুৱা]] (১৯২৬–১৯৮০)—অভিনেতা, সুৰকাৰ, গীতিকাৰ, কণ্ঠশিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞ। <!-- * [[তাৰাপ্ৰসাদ বৰুৱা]]—অসমৰ অধিবক্তা, কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিষয়ৰ স্বৰ্ণপদকপ্ৰাপ্ত ছাত্ৰ, কলিকতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ কলেজৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ আৰু গোলাঘাটৰ বাসিন্দা। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অংশগ্ৰহণৰ বাবে তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰা অসমৰ কেইগৰাকীমান স্বাধীনতা সংগ্ৰামীৰ অন্যতম। <ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA118 |title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy |access-date=22 April 2013}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=gZmusO1pWjUC&pg=PA24 |title=Quit India Movement in Assam – Anil Kumar Sharma |access-date=22 April 2013}}</ref> --> * [[জাহ্নু বৰুৱা]]—আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে প্ৰশংসিত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * জিষ্ণু বৰুৱা—ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আৰু অসমৰ ৪৯সংখ্যক মুখ্য সচিব। * [[জয় বৰুৱা]]—অসমৰ কণ্ঠশিল্পী, সংগীতজ্ঞ আৰু এটা সংগীতদলৰ মুখ্য কণ্ঠশিল্পী। * পাৰ্বতীপ্ৰসাদ বৰুৱা—বিশিষ্ট অসমীয়া সংগীত পৰিচালক, কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব। * [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০৩–১৯৫১)—স্বাধীনতাপূৰ্ব যুগৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ বিখ্যাত অভিনেতা, পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ। * [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]] (১৯৩৫–২০০২)—বিখ্যাত লোকসংগীত শিল্পী আৰু প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কন্যা। * [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] (১৯০০–১৯৭৭)—[[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন]] গোষ্ঠীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ক্ৰীড়ানুৰাগী, যিয়ে অসমত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ প্ৰসাৰত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। * [[শিৱপ্ৰসাদ বৰুৱা]]—চাহ খেতিৰ পথিকৃৎ, অসমীয়া সাংবাদিকতাৰ অগ্ৰদূত, বিশিষ্ট দানশীল ব্যক্তি, ৰাজনীতিবিদ আৰু মানৱতাবাদী। * [[ভুৱনেশ্বৰ বৰুৱা]]—বিশিষ্ট চিকিৎসক আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁৰ নামেৰে ডাঃ ভুৱনেশ্বৰ বৰুৱা কৰ্কট প্ৰতিষ্ঠানৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। * [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা]](১৮৭৯-১৯৪০) —অসমৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংগঠন ''অসম এচ'ছিয়েন''ৰ প্ৰথম সভাপতি । গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰ আৰু [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]]ৰ পিতৃ। * [[মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা]]—ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগৰ অসমৰ এজন উল্লেশযোগ্য ৰাজনৈতিক-সামাজিক ব্যক্তি। * [[ৰমেন বৰুৱা]]—বিশিষ্ট সংগীতকাৰ, সংগীত পৰিচালক। *[[ভোলানাথ বৰুৱা]] (১৮৫০,২৮ ছেপ্টেম্বৰ-৩০ মে', ১৯২৩) — অসমৰ শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ অগ্ৰণী ব্যক্তি। <!-- [[ধনীৰাম বৰুৱা]]—আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে পৰিচিত হৃদশল্য চিকিৎসক, বৰুৱা ভাল্ভ আৰু কৃত্ৰিম হৃদযন্ত্ৰৰ উদ্ভাৱক। মানুহৰ শৰীৰত গাহৰিৰ হৃদযন্ত্ৰ সংৰোপণ কৰাৰ তেওঁৰ প্ৰচেষ্টা বিতৰ্কৰ বিষয় হৈ আহিছে। --> <!-- [[ৰায়বাহাদুৰ ঘনশ্যাম বৰুৱা]]—ৰাজনীতিবিদ আৰু ৰাষ্ট্ৰনায়ক, অসমৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী। তেওঁ আন তিনিগৰাকী সহযোগীৰ সৈতে উইলিয়াম শ্বেইক্সপীয়েৰৰ 'The Comedy of Errors' নাটকখন অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। গোলাঘাটত থকা তেওঁৰ বাসগৃহ 'বৰুৱা হাউছ'ত স্বাধীনতাৰ আগতে কংগ্ৰেছৰ এখন অধিৱেশনৰ সময়ত মহাত্মা গান্ধীয়ে আতিথ্য গ্ৰহণ কৰিছিল। --> <!-- * হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা—প্ৰসিদ্ধ লেখক আৰু ইতিহাসবিদ। তেওঁ ভাগৱত গীতা আৰু নামঘোষা অনুবাদ কৰিছিল আৰু অসমৰ কায়স্থসকলৰ বংশাৱলী বিষয়ক 'কায়স্থ সমাজৰ ইতিবৃত্ত'কে ধৰি অন্যান্য গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। --> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== *[[বৰা (উপাধি)|বৰা]] *[[শইকীয়া]] *[[ফুকন]] *[[হাজৰিকা]] *[[চেতিয়া]] ==অধিক পঠন== *{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007}} *{{cite book |last1=Gogoi |first1=Lila |title=The History of the system of Ahom administration |date=1991 |publisher=Punthi Pustak, the University of California |pages=44 |isbn=9788185094410 |url=https://books.google.com/books?id=VtcsAAAAIAAJ&q=The+History+of+the+system+of+Ahom+administration}} *{{cite book |last1=Sud̈ostasien |title=Tai Culture: International Review on Tai Cultural Studies, Volume 6 |date=2001 |publisher=SEACOM Sud̈ostasien-Gesellschaft, 2001 |edition=1st |url=https://books.google.com/books?id=2H5uAAAAMAAJ&q=Ahom+Barua+Phu-Ke}} *{{cite book |last1=North East India History Association |first1=session |title=Proceedings of North East India History Association, Volume 7 |year=2008 |volume=7 |url=https://books.google.com/books?id=Ai9uAAAAMAAJ&q=Ahom+Barua+Phu-Ke}} *{{Citation |last=Mahanta |first=Nani G. |title=Confronting the State: ULFA's Quest for Sovereignty |date=2013 |publisher=SAGE Publications India |isbn=9788132113270 |url=https://books.google.com/books?id=pdyGAwAAQBAJ&q=paresh+baruah+moran+community&pg=PA284}} *{{cite book |last1=Borbarua |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad}} *{{cite book |last1=Borua |first1=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |date=1930 |publisher=Baptist Mission Press}} c70qjgh0t0hvwyikm4qzvgkond4ifkk 648116 648115 2026-10-27T12:16:32Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 648116 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমীয়া উপাধি}} '''বৰুৱা''' ({{lang-en|Barua}}; অন্যান্য ইংৰাজী বানান: ''Baruah'', ''Borua'' আৰু ''Boruah'') হৈছে বিভিন্ন [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া]] জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত এটা সাধাৰণ উপাধি। ==ইতিহাস== প্ৰথম অৱস্থাত ''বৰুৱা'' উপাধিটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত ''বুৰুক'' বংশৰ লোকসকলে লাভ কৰা এটা সামৰিক পদবী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>"Surnames like Bora, Kataki, Saikia, Tamuli, etc. were found in the Chutia kingdom. It is stated in the Deodhai Buranji that when Ahom king Suhungmung attacked the Chutia kingdom on the banks of the Dihing river, the Chutia army was led by one Manik Chandra Baruah. Deori folklore also mentions the myths behind the creation of each of these titles. For instance, 'Bora' was said to be derived from the 'Buruk' clan and acted either as a military official or a temple guard..."{{harvcol|Baruah|2007|p=145}}</ref> ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত উল্লেখিত ''বৰহুলৈ বৰুৱা'',<ref>Bhuyan, SK, ''Satsari Assam Buranji'', pp. 56-57; Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)'', pp. 9-10</ref> ''গজৰাজ বৰুৱা'',<ref>Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)''. D.H.A.S., 1945, p. 10. আন এজন প্ৰাক্তন চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোমসকলৰ পক্ষ লোৱাৰ পিছত শত্ৰুপক্ষক চুতীয়া ৰজাই আত্মগোপন কৰি থকা স্থানলৈ যোৱাৰ সঠিক পথ দেখুৱাইছিল।</ref> ''মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা''<ref>Bhuyan, SK, ''Satsari Assam Buranji'', pp. 56-57; Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)'', pp. 9-10</ref> আৰু ''কাশীতৰা বৰুৱা'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিষয়া আছিল।<ref>"The Chutia army was led by Borhuloi Barua and Manikchandra Barua."{{harvcol|Baruah|2007|p=129}}</ref> [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজত্বকালত ''বৰুৱা'' পদবীটোক টাই ভাষাৰ ''ফু-কাই'' (''Phūu-Kāe''; 𑜇𑜥;𑜀𑜦𑜧;) শব্দৰে বুজোৱা হৈছিল,<ref>{{harvcol|Gogoi|1991|p=44}}</ref> যাৰ [[আহোম ভাষা]]ত আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ''মধ্যস্থতাকাৰী বা সমস্যাৰ সমাধান কৰা ব্যক্তি''। এই পদবীধাৰী বিষয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ [[পাইক প্ৰথা]]ৰ অধীনত তত্ত্বাৱধায়ক বিষয়া হিচাপে কাম কৰাৰ লগতে ৰাজ্যৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Kakoty |first1=Sanjeeb |title=Technology, Production And Social Formation in the Evolution of the Ahom State |date=2003 |publisher=Regency Publications |isbn=9788187498735 |url=https://books.google.com/books?id=6DtuAAAAMAAJ&q=Technology,+Production+And+Social+Formation+In+The+Evolution+Of+The+Ahom_State |language=en}}</ref> বৰুৱা পদত নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত পাইকসকলৰ ধৰ্ম বা জনগোষ্ঠীগত পৰিচয় বিবেচনা কৰা হোৱা নাছিল। বিভিন্ন [[বুৰঞ্জী]]ত আন জনগোষ্ঠীৰ লগতে ''চুতীয়া বৰুৱা'' সকলৰো উল্লেখ পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত এজন ''চুতীয়া বৰুৱা''ৰ নেতৃত্বত ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borua|1930|p=229}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোমসকলৰ পক্ষত যোগদান কৰা এজন ''চুতীয়া কটকী''ৰ পৰিয়ালে ''আহোম বৰুৱা'' পদ লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=563}}</ref> আনহাতে ''চুতীয়া কাঢ়ী বৰুৱা''ৰ অধীনত ৰাজপ্ৰাসাদৰ চুতীয়া ধনুৰ্ধৰসকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=561}}</ref> [[শিৱসিংহ|শিৱসিংহৰ]] ৰাজত্বকালত ''দুলীয়া বৰুৱা'' আৰু ''কুকুৰাচোৱা বৰুৱা'' [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] জনগোষ্ঠীৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=243}}</ref> আন চুতীয়া বৰুৱাসকলৰ ভিতৰত ''মৈ বৰুৱা'' (বুৰুক-চুতীয়া মূলৰ)<ref>Bhuyan, S. K., ''Tungkhungia Buranji'', p. 61.</ref><ref>Swarnalata Barua, ''Chutia Jatir Buranji'', p. 226.</ref> আৰু ''আৰোৱানধৰা বৰুৱা'' উল্লেখযোগ্য।<ref>চুতীয়াসকলৰ উপৰিও আহোম, [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]], [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] আৰু [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] জনগোষ্ঠীৰ পৰা আৰোৱানধৰা বৰুৱা নিযুক্ত কৰা হৈছিল। {{harvcol|Borbarua|1997|p=563}}</ref> ''কছাৰী বৰুৱা''সকল [[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]] জনগোষ্ঠীৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|pp=561–562}}</ref> ''কাঠ বৰুৱা''সকলক কায়স্থসকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল,<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=556}}</ref> আনহাতে ''মৰাণ বৰুৱা''সকলক [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=557}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ''বাপু বৰুৱা'', ''বেজ বৰুৱা'' আৰু ''দেৱলীয়া বৰুৱা''সকল [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|pp=551–566}}</ref> এইবোৰৰ উপৰিও [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বিদ্ৰোহীসকলেও নিজৰ মাজৰ পৰা বৰুৱা বিষয়া নিযুক্ত কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Borua|1930|p=303}}</ref> ==বৰ্তমান== অসমীয়া সমাজৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰদান কৰা এই পদবীটো কালক্ৰমত তেওঁলোকৰ বংশানুক্ৰমিক উপাধি হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰে গঠিত অসমীয়া সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰে। এই উপাধি ব্যৱহাৰ কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]], [[কলিতা]], [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]],<ref>"As we have argued in the previous chapters that one of the most important support base of ULFA comes from Motok-Moran community. Paresh Boruah, the CIC of ULFA; Anup Chetia, the general secretary; etc., belong to the Motok-Moran community." {{harvcol|Mahanta|2013|p=284}}</ref> [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]],<ref>"The Motock–Moran, known by a generic name of Moamariyas, are one of the proudest races in the history of Assam, especially in the later part of the 18th century and the early part of 19th century." {{harvcol|Mahanta|2013|p=199}}</ref> কছাৰী ([[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]])<ref>{{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863 |title=Ahomar Din Ed. 2nd |date=1997 |pages=561–562}}</ref> আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকল উল্লেখযোগ্য। ==উল্লেখযোগ্য বৰুৱা ব্যক্তি== <!-- কেৱল উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিৰ নাম এই তালিকাত যোগ কৰিব। সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ নিজা ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধ থকা উচিত। --> * [[অমূল্য বৰুৱা]] (১৯২২–১৯৪৬)—আধুনিক [[অসমীয়া কবিতা]]ৰ অন্যতম পথিকৃৎ। * [[আনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০৭–১৯৮৩)—অসমৰ লেখক, কবি, নাট্যকাৰ, অনুবাদক, সাংবাদিক আৰু অভিনেতা। * [[আইমী বৰুৱা]]—অভিনেত্ৰী। * [[আনন্দৰাম বৰুৱা]] (১৮৫০–১৮৮৯)—[[সংস্কৃত]] পণ্ডিত, ভাৰতৰ ষষ্ঠ ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা বিষয়া আৰু অসমৰ পৰা এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথম ব্যক্তি। * [[ভোগেশ্বৰ বৰুৱা]] (জন্ম ১৯৪০)—ক্ৰীড়াবিদ, [[এছিয়ান গেমছ]]ৰ স্বৰ্ণপদক বিজয়ী আৰু [[অৰ্জুন বঁটা]]প্ৰাপক। * ভুৱনমোহন বৰুৱা (১৯১৪–১৯৯৮)—অসমৰ ঔপন্যাসিক আৰু চুটিগল্প লেখক। তেওঁ ''কাঞ্চন বৰুৱা'' ছদ্মনামেৰে বহুতো উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল। * [[বিনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০১–১৯৯৪)—বিশিষ্ট ভাৰতীয় লেখক আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ কবি। * [[বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা]] (১৯০৮–১৯৬৪)—পণ্ডিত, শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ, ভাষাবিদ আৰু লোকসংস্কৃতি গৱেষক। <!-- * [[বিষ্টুৰাম বৰুৱা]]—অসমৰ প্ৰসিদ্ধ চাহ খেতিয়ক। --> * [[চন্দ্ৰধৰ বৰুৱা]] (১৮৭৪–১৯৬১)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক, কবি, নাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ। * দেৱপ্ৰসাদ বৰুৱা (১৯৩০–২০১৩)—বিশিষ্ট বুদ্ধিজীৱী, শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন উপাচাৰ্য। * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]]—জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সময়ত (১৯৭৫–১৯৭৭) [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি। * [[গুণাভিৰাম বৰুৱা]] (১৮৩৭–১৮৯৪)—অসমীয়া বুদ্ধিজীৱী, যিয়ে অসমত ঔপনিৱেশিক শাসনৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত সমাজ সংস্কাৰ সম্পৰ্কীয় নতুন ধাৰণাৰ প্ৰচলন কৰিছিল। * [[হেম বৰুৱা (ত্যাগবীৰ)|হেম বৰুৱা (ত্যাগবীৰ)]] (১৮৯৩–১৯৪৫)—[[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, সমাজকৰ্মী আৰু লেখক। * [[হেম বৰুৱা]] (১৯১৫–১৯৭৭)—অসমৰ বিশিষ্ট কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৮৩৬–১৮৯৭)—ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমীয়া সমাজৰ বিশিষ্ট লেখক আৰু সমাজ সংস্কাৰক। * [[জগন্নাথ বৰুৱা]]—চাহ খেতিয়ক, যাৰ নামত [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]] পৰিচিত। * [[জ্ঞানদাভিৰাম বৰুৱা]] (১৮৮০–১৯৫৫)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক, নাট্যকাৰ, অনুবাদক আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অংশগ্ৰহণকাৰী। * [[কনকলাল বৰুৱা]] (১৮৭২–১৯৪০)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক (প্ৰধানকৈ ইংৰাজী ভাষাত), প্ৰবন্ধকাৰ, ইতিহাসবিদ আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[কনকলতা বৰুৱা]]—অসমৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। * [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]] (১৮৬৮–১৯৩৮)—অসমীয়া সাহিত্যিক, প্ৰবন্ধকাৰ, নাট্যকাৰ, কবি আৰু ব্যংগ লেখক। * [[নৱকান্ত বৰুৱা]] (১৯২৬–২০০২)—বিশিষ্ট অসমীয়া ঔপন্যাসিক আৰু কবি। * [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]] (১৮৭১–১৯৪৬)—[[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰথম সভাপতি, ঔপন্যাসিক, কবি, নাট্যকাৰ, বিশ্লেষক আৰু চিন্তাশীল লেখক। * [[প্ৰদান বৰুৱা]]—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ, [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক আৰু লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ সাংসদ। * ঋতুপৰ্ণ বৰুৱা—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * [[ৰুদ্ৰ বৰুৱা]] (১৯২৬–১৯৮০)—অভিনেতা, সুৰকাৰ, গীতিকাৰ, কণ্ঠশিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞ। <!-- * [[তাৰাপ্ৰসাদ বৰুৱা]]—অসমৰ অধিবক্তা, কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিষয়ৰ স্বৰ্ণপদকপ্ৰাপ্ত ছাত্ৰ, কলিকতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ কলেজৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ আৰু গোলাঘাটৰ বাসিন্দা। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অংশগ্ৰহণৰ বাবে তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰা অসমৰ কেইগৰাকীমান স্বাধীনতা সংগ্ৰামীৰ অন্যতম। <ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA118 |title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy |access-date=22 April 2013}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=gZmusO1pWjUC&pg=PA24 |title=Quit India Movement in Assam – Anil Kumar Sharma |access-date=22 April 2013}}</ref> --> * [[জাহ্নু বৰুৱা]]—আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে প্ৰশংসিত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * জিষ্ণু বৰুৱা—ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আৰু অসমৰ ৪৯সংখ্যক মুখ্য সচিব। * [[জয় বৰুৱা]]—অসমৰ কণ্ঠশিল্পী, সংগীতজ্ঞ আৰু এটা সংগীতদলৰ মুখ্য কণ্ঠশিল্পী। * পাৰ্বতীপ্ৰসাদ বৰুৱা—বিশিষ্ট অসমীয়া সংগীত পৰিচালক, কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব। * [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০৩–১৯৫১)—স্বাধীনতাপূৰ্ব যুগৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ বিখ্যাত অভিনেতা, পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ। * [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]] (১৯৩৫–২০০২)—বিখ্যাত লোকসংগীত শিল্পী আৰু প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কন্যা। * [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] (১৯০০–১৯৭৭)—[[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন]] গোষ্ঠীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ক্ৰীড়ানুৰাগী, যিয়ে অসমত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ প্ৰসাৰত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। * [[শিৱপ্ৰসাদ বৰুৱা]]—চাহ খেতিৰ পথিকৃৎ, অসমীয়া সাংবাদিকতাৰ অগ্ৰদূত, বিশিষ্ট দানশীল ব্যক্তি, ৰাজনীতিবিদ আৰু মানৱতাবাদী। * [[ভুৱনেশ্বৰ বৰুৱা]]—বিশিষ্ট চিকিৎসক আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁৰ নামেৰে ডাঃ ভুৱনেশ্বৰ বৰুৱা কৰ্কট প্ৰতিষ্ঠানৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। * [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা]](১৮৭৯-১৯৪০) —অসমৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংগঠন ''অসম এচ'ছিয়েন''ৰ প্ৰথম সভাপতি । গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰ আৰু [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]]ৰ পিতৃ। * [[মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা]]—ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগৰ অসমৰ এজন উল্লেশযোগ্য ৰাজনৈতিক-সামাজিক ব্যক্তি। * [[ৰমেন বৰুৱা]]—বিশিষ্ট সংগীতকাৰ, সংগীত পৰিচালক। *[[ভোলানাথ বৰুৱা]] (১৮৫০,২৮ ছেপ্টেম্বৰ-৩০ মে', ১৯২৩) — অসমৰ শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ অগ্ৰণী ব্যক্তি। <!-- [[ধনীৰাম বৰুৱা]]—আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে পৰিচিত হৃদশল্য চিকিৎসক, বৰুৱা ভাল্ভ আৰু কৃত্ৰিম হৃদযন্ত্ৰৰ উদ্ভাৱক। মানুহৰ শৰীৰত গাহৰিৰ হৃদযন্ত্ৰ সংৰোপণ কৰাৰ তেওঁৰ প্ৰচেষ্টা বিতৰ্কৰ বিষয় হৈ আহিছে। --> <!-- [[ৰায়বাহাদুৰ ঘনশ্যাম বৰুৱা]]—ৰাজনীতিবিদ আৰু ৰাষ্ট্ৰনায়ক, অসমৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী। তেওঁ আন তিনিগৰাকী সহযোগীৰ সৈতে উইলিয়াম শ্বেইক্সপীয়েৰৰ 'The Comedy of Errors' নাটকখন অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। গোলাঘাটত থকা তেওঁৰ বাসগৃহ 'বৰুৱা হাউছ'ত স্বাধীনতাৰ আগতে কংগ্ৰেছৰ এখন অধিৱেশনৰ সময়ত মহাত্মা গান্ধীয়ে আতিথ্য গ্ৰহণ কৰিছিল। --> <!-- * হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা—প্ৰসিদ্ধ লেখক আৰু ইতিহাসবিদ। তেওঁ ভাগৱত গীতা আৰু নামঘোষা অনুবাদ কৰিছিল আৰু অসমৰ কায়স্থসকলৰ বংশাৱলী বিষয়ক 'কায়স্থ সমাজৰ ইতিবৃত্ত'কে ধৰি অন্যান্য গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। --> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== *[[বৰা (উপাধি)|বৰা]] *[[শইকীয়া]] *[[ফুকন]] *[[হাজৰিকা]] *[[চেতিয়া]] ==অধিক পঠন== *{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007}} *{{cite book |last1=Gogoi |first1=Lila |title=The History of the system of Ahom administration |date=1991 |publisher=Punthi Pustak, the University of California |pages=44 |isbn=9788185094410 |url=https://books.google.com/books?id=VtcsAAAAIAAJ&q=The+History+of+the+system+of+Ahom+administration}} *{{cite book |last1=Sud̈ostasien |title=Tai Culture: International Review on Tai Cultural Studies, Volume 6 |date=2001 |publisher=SEACOM Sud̈ostasien-Gesellschaft, 2001 |edition=1st |url=https://books.google.com/books?id=2H5uAAAAMAAJ&q=Ahom+Barua+Phu-Ke}} *{{cite book |last1=North East India History Association |first1=session |title=Proceedings of North East India History Association, Volume 7 |year=2008 |volume=7 |url=https://books.google.com/books?id=Ai9uAAAAMAAJ&q=Ahom+Barua+Phu-Ke}} *{{Citation |last=Mahanta |first=Nani G. |title=Confronting the State: ULFA's Quest for Sovereignty |date=2013 |publisher=SAGE Publications India |isbn=9788132113270 |url=https://books.google.com/books?id=pdyGAwAAQBAJ&q=paresh+baruah+moran+community&pg=PA284}} *{{cite book |last1=Borbarua |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad}} *{{cite book |last1=Borua |first1=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |date=1930 |publisher=Baptist Mission Press}} cm27uejtpwdgsq19ds8gins3s9ow3e3 648117 648116 2026-10-27T12:16:58Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 648117 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমীয়া উপাধি}} '''বৰুৱা''' ({{lang-en|Barua}}; অন্যান্য ইংৰাজী বানান: ''Baruah'', ''Borua'' আৰু ''Boruah'') হৈছে বিভিন্ন [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া]] জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত এটা সাধাৰণ উপাধি। ==ইতিহাস== প্ৰথম অৱস্থাত ''বৰুৱা'' উপাধিটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত ''বুৰুক'' বংশৰ লোকসকলে লাভ কৰা এটা সামৰিক পদবী হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>"Surnames like Bora, Kataki, Saikia, Tamuli, etc. were found in the Chutia kingdom. It is stated in the Deodhai Buranji that when Ahom king Suhungmung attacked the Chutia kingdom on the banks of the Dihing river, the Chutia army was led by one Manik Chandra Baruah. Deori folklore also mentions the myths behind the creation of each of these titles. For instance, 'Bora' was said to be derived from the 'Buruk' clan and acted either as a military official or a temple guard..."{{harvcol|Baruah|2007|p=145}}</ref> ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত উল্লেখিত ''বৰহুলৈ বৰুৱা'',<ref>Bhuyan, SK, ''Satsari Assam Buranji'', pp. 56-57; Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)'', pp. 9-10</ref> ''গজৰাজ বৰুৱা'',<ref>Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)''. D.H.A.S., 1945, p. 10. আন এজন প্ৰাক্তন চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোমসকলৰ পক্ষ লোৱাৰ পিছত শত্ৰুপক্ষক চুতীয়া ৰজাই আত্মগোপন কৰি থকা স্থানলৈ যোৱাৰ সঠিক পথ দেখুৱাইছিল।</ref> ''মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা''<ref>Bhuyan, SK, ''Satsari Assam Buranji'', pp. 56-57; Bhuyan, S.K, ''Assam Buranji(SM)'', pp. 9-10</ref> আৰু ''কাশীতৰা বৰুৱা'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিষয়া আছিল।<ref>"The Chutia army was led by Borhuloi Barua and Manikchandra Barua."{{harvcol|Baruah|2007|p=129}}</ref> [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজত্বকালত ''বৰুৱা'' পদবীটোক টাই ভাষাৰ ''ফু-কাই'' (''Phūu-Kāe''; 𑜇𑜥;𑜀𑜦𑜧;) শব্দৰে বুজোৱা হৈছিল,<ref>{{harvcol|Gogoi|1991|p=44}}</ref> যাৰ [[আহোম ভাষা]]ত আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ''মধ্যস্থতাকাৰী বা সমস্যাৰ সমাধান কৰা ব্যক্তি''। এই পদবীধাৰী বিষয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ [[পাইক প্ৰথা]]ৰ অধীনত তত্ত্বাৱধায়ক বিষয়া হিচাপে কাম কৰাৰ লগতে ৰাজ্যৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Kakoty |first1=Sanjeeb |title=Technology, Production And Social Formation in the Evolution of the Ahom State |date=2003 |publisher=Regency Publications |isbn=9788187498735 |url=https://books.google.com/books?id=6DtuAAAAMAAJ&q=Technology,+Production+And+Social+Formation+In+The+Evolution+Of+The+Ahom_State |language=en}}</ref> বৰুৱা পদত নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত পাইকসকলৰ ধৰ্ম বা জনগোষ্ঠীগত পৰিচয় বিবেচনা কৰা হোৱা নাছিল। বিভিন্ন [[বুৰঞ্জী]]ত আন জনগোষ্ঠীৰ লগতে ''চুতীয়া বৰুৱা'' সকলৰো উল্লেখ পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ১৬৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত এজন ''চুতীয়া বৰুৱা''ৰ নেতৃত্বত ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়াসকলৰ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borua|1930|p=229}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোমসকলৰ পক্ষত যোগদান কৰা এজন ''চুতীয়া কটকী''ৰ পৰিয়ালে ''আহোম বৰুৱা'' পদ লাভ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=563}}</ref> আনহাতে ''চুতীয়া কাঢ়ী বৰুৱা''ৰ অধীনত ৰাজপ্ৰাসাদৰ চুতীয়া ধনুৰ্ধৰসকলক নিযুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=561}}</ref> [[শিৱসিংহ|শিৱসিংহৰ]] ৰাজত্বকালত ''দুলীয়া বৰুৱা'' আৰু ''কুকুৰাচোৱা বৰুৱা'' [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] জনগোষ্ঠীৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=243}}</ref> আন চুতীয়া বৰুৱাসকলৰ ভিতৰত ''মৈ বৰুৱা'' (বুৰুক-চুতীয়া মূলৰ)<ref>Bhuyan, S. K., ''Tungkhungia Buranji'', p. 61.</ref><ref>Swarnalata Barua, ''Chutia Jatir Buranji'', p. 226.</ref> আৰু ''আৰোৱানধৰা বৰুৱা'' উল্লেখযোগ্য।<ref>চুতীয়াসকলৰ উপৰিও আহোম, [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]], [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] আৰু [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] জনগোষ্ঠীৰ পৰা আৰোৱানধৰা বৰুৱা নিযুক্ত কৰা হৈছিল। {{harvcol|Borbarua|1997|p=563}}</ref> ''কছাৰী বৰুৱা'' সকল [[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]] জনগোষ্ঠীৰ আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|pp=561–562}}</ref> ''কাঠ বৰুৱা''সকলক কায়স্থসকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল,<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=556}}</ref> আনহাতে ''মৰাণ বৰুৱা''সকলক [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ মাজৰ পৰা নিযুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|p=557}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ''বাপু বৰুৱা'', ''বেজ বৰুৱা'' আৰু ''দেৱলীয়া বৰুৱা''সকল [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Borbarua|1997|pp=551–566}}</ref> এইবোৰৰ উপৰিও [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বিদ্ৰোহীসকলেও নিজৰ মাজৰ পৰা বৰুৱা বিষয়া নিযুক্ত কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Borua|1930|p=303}}</ref> ==বৰ্তমান== অসমীয়া সমাজৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰদান কৰা এই পদবীটো কালক্ৰমত তেওঁলোকৰ বংশানুক্ৰমিক উপাধি হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰে গঠিত অসমীয়া সমাজৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰে। এই উপাধি ব্যৱহাৰ কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ|ব্ৰাহ্মণ]], [[কলিতা]], [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]],<ref>"As we have argued in the previous chapters that one of the most important support base of ULFA comes from Motok-Moran community. Paresh Boruah, the CIC of ULFA; Anup Chetia, the general secretary; etc., belong to the Motok-Moran community." {{harvcol|Mahanta|2013|p=284}}</ref> [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]],<ref>"The Motock–Moran, known by a generic name of Moamariyas, are one of the proudest races in the history of Assam, especially in the later part of the 18th century and the early part of 19th century." {{harvcol|Mahanta|2013|p=199}}</ref> কছাৰী ([[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]] আৰু [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]])<ref>{{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863 |title=Ahomar Din Ed. 2nd |date=1997 |pages=561–562}}</ref> আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকল উল্লেখযোগ্য। ==উল্লেখযোগ্য বৰুৱা ব্যক্তি== <!-- কেৱল উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিৰ নাম এই তালিকাত যোগ কৰিব। সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ নিজা ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধ থকা উচিত। --> * [[অমূল্য বৰুৱা]] (১৯২২–১৯৪৬)—আধুনিক [[অসমীয়া কবিতা]]ৰ অন্যতম পথিকৃৎ। * [[আনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০৭–১৯৮৩)—অসমৰ লেখক, কবি, নাট্যকাৰ, অনুবাদক, সাংবাদিক আৰু অভিনেতা। * [[আইমী বৰুৱা]]—অভিনেত্ৰী। * [[আনন্দৰাম বৰুৱা]] (১৮৫০–১৮৮৯)—[[সংস্কৃত]] পণ্ডিত, ভাৰতৰ ষষ্ঠ ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা বিষয়া আৰু অসমৰ পৰা এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথম ব্যক্তি। * [[ভোগেশ্বৰ বৰুৱা]] (জন্ম ১৯৪০)—ক্ৰীড়াবিদ, [[এছিয়ান গেমছ]]ৰ স্বৰ্ণপদক বিজয়ী আৰু [[অৰ্জুন বঁটা]]প্ৰাপক। * ভুৱনমোহন বৰুৱা (১৯১৪–১৯৯৮)—অসমৰ ঔপন্যাসিক আৰু চুটিগল্প লেখক। তেওঁ ''কাঞ্চন বৰুৱা'' ছদ্মনামেৰে বহুতো উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল। * [[বিনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০১–১৯৯৪)—বিশিষ্ট ভাৰতীয় লেখক আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ কবি। * [[বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা]] (১৯০৮–১৯৬৪)—পণ্ডিত, শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ, ভাষাবিদ আৰু লোকসংস্কৃতি গৱেষক। <!-- * [[বিষ্টুৰাম বৰুৱা]]—অসমৰ প্ৰসিদ্ধ চাহ খেতিয়ক। --> * [[চন্দ্ৰধৰ বৰুৱা]] (১৮৭৪–১৯৬১)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক, কবি, নাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ। * দেৱপ্ৰসাদ বৰুৱা (১৯৩০–২০১৩)—বিশিষ্ট বুদ্ধিজীৱী, শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন উপাচাৰ্য। * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]]—জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সময়ত (১৯৭৫–১৯৭৭) [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি। * [[গুণাভিৰাম বৰুৱা]] (১৮৩৭–১৮৯৪)—অসমীয়া বুদ্ধিজীৱী, যিয়ে অসমত ঔপনিৱেশিক শাসনৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত সমাজ সংস্কাৰ সম্পৰ্কীয় নতুন ধাৰণাৰ প্ৰচলন কৰিছিল। * [[হেম বৰুৱা (ত্যাগবীৰ)|হেম বৰুৱা (ত্যাগবীৰ)]] (১৮৯৩–১৯৪৫)—[[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, সমাজকৰ্মী আৰু লেখক। * [[হেম বৰুৱা]] (১৯১৫–১৯৭৭)—অসমৰ বিশিষ্ট কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৮৩৬–১৮৯৭)—ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমীয়া সমাজৰ বিশিষ্ট লেখক আৰু সমাজ সংস্কাৰক। * [[জগন্নাথ বৰুৱা]]—চাহ খেতিয়ক, যাৰ নামত [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]] পৰিচিত। * [[জ্ঞানদাভিৰাম বৰুৱা]] (১৮৮০–১৯৫৫)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক, নাট্যকাৰ, অনুবাদক আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অংশগ্ৰহণকাৰী। * [[কনকলাল বৰুৱা]] (১৮৭২–১৯৪০)—অসমৰ বিশিষ্ট লেখক (প্ৰধানকৈ ইংৰাজী ভাষাত), প্ৰবন্ধকাৰ, ইতিহাসবিদ আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[কনকলতা বৰুৱা]]—অসমৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। * [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]] (১৮৬৮–১৯৩৮)—অসমীয়া সাহিত্যিক, প্ৰবন্ধকাৰ, নাট্যকাৰ, কবি আৰু ব্যংগ লেখক। * [[নৱকান্ত বৰুৱা]] (১৯২৬–২০০২)—বিশিষ্ট অসমীয়া ঔপন্যাসিক আৰু কবি। * [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]] (১৮৭১–১৯৪৬)—[[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰথম সভাপতি, ঔপন্যাসিক, কবি, নাট্যকাৰ, বিশ্লেষক আৰু চিন্তাশীল লেখক। * [[প্ৰদান বৰুৱা]]—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ, [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক আৰু লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ সাংসদ। * ঋতুপৰ্ণ বৰুৱা—ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। * [[ৰুদ্ৰ বৰুৱা]] (১৯২৬–১৯৮০)—অভিনেতা, সুৰকাৰ, গীতিকাৰ, কণ্ঠশিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞ। <!-- * [[তাৰাপ্ৰসাদ বৰুৱা]]—অসমৰ অধিবক্তা, কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিষয়ৰ স্বৰ্ণপদকপ্ৰাপ্ত ছাত্ৰ, কলিকতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ কলেজৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ আৰু গোলাঘাটৰ বাসিন্দা। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অংশগ্ৰহণৰ বাবে তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰা অসমৰ কেইগৰাকীমান স্বাধীনতা সংগ্ৰামীৰ অন্যতম। <ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA118 |title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy |access-date=22 April 2013}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=gZmusO1pWjUC&pg=PA24 |title=Quit India Movement in Assam – Anil Kumar Sharma |access-date=22 April 2013}}</ref> --> * [[জাহ্নু বৰুৱা]]—আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে প্ৰশংসিত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * জিষ্ণু বৰুৱা—ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ বিষয়া আৰু অসমৰ ৪৯সংখ্যক মুখ্য সচিব। * [[জয় বৰুৱা]]—অসমৰ কণ্ঠশিল্পী, সংগীতজ্ঞ আৰু এটা সংগীতদলৰ মুখ্য কণ্ঠশিল্পী। * পাৰ্বতীপ্ৰসাদ বৰুৱা—বিশিষ্ট অসমীয়া সংগীত পৰিচালক, কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব। * [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] (১৯০৩–১৯৫১)—স্বাধীনতাপূৰ্ব যুগৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ বিখ্যাত অভিনেতা, পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ। * [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]] (১৯৩৫–২০০২)—বিখ্যাত লোকসংগীত শিল্পী আৰু প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ কন্যা। * [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] (১৯০০–১৯৭৭)—[[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন]] গোষ্ঠীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ক্ৰীড়ানুৰাগী, যিয়ে অসমত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ প্ৰসাৰত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। * [[শিৱপ্ৰসাদ বৰুৱা]]—চাহ খেতিৰ পথিকৃৎ, অসমীয়া সাংবাদিকতাৰ অগ্ৰদূত, বিশিষ্ট দানশীল ব্যক্তি, ৰাজনীতিবিদ আৰু মানৱতাবাদী। * [[ভুৱনেশ্বৰ বৰুৱা]]—বিশিষ্ট চিকিৎসক আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁৰ নামেৰে ডাঃ ভুৱনেশ্বৰ বৰুৱা কৰ্কট প্ৰতিষ্ঠানৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। * [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা]](১৮৭৯-১৯৪০) —অসমৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংগঠন ''অসম এচ'ছিয়েন''ৰ প্ৰথম সভাপতি । গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰ আৰু [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]]ৰ পিতৃ। * [[মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা]]—ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগৰ অসমৰ এজন উল্লেশযোগ্য ৰাজনৈতিক-সামাজিক ব্যক্তি। * [[ৰমেন বৰুৱা]]—বিশিষ্ট সংগীতকাৰ, সংগীত পৰিচালক। *[[ভোলানাথ বৰুৱা]] (১৮৫০,২৮ ছেপ্টেম্বৰ-৩০ মে', ১৯২৩) — অসমৰ শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ অগ্ৰণী ব্যক্তি। <!-- [[ধনীৰাম বৰুৱা]]—আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে পৰিচিত হৃদশল্য চিকিৎসক, বৰুৱা ভাল্ভ আৰু কৃত্ৰিম হৃদযন্ত্ৰৰ উদ্ভাৱক। মানুহৰ শৰীৰত গাহৰিৰ হৃদযন্ত্ৰ সংৰোপণ কৰাৰ তেওঁৰ প্ৰচেষ্টা বিতৰ্কৰ বিষয় হৈ আহিছে। --> <!-- [[ৰায়বাহাদুৰ ঘনশ্যাম বৰুৱা]]—ৰাজনীতিবিদ আৰু ৰাষ্ট্ৰনায়ক, অসমৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী। তেওঁ আন তিনিগৰাকী সহযোগীৰ সৈতে উইলিয়াম শ্বেইক্সপীয়েৰৰ 'The Comedy of Errors' নাটকখন অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। গোলাঘাটত থকা তেওঁৰ বাসগৃহ 'বৰুৱা হাউছ'ত স্বাধীনতাৰ আগতে কংগ্ৰেছৰ এখন অধিৱেশনৰ সময়ত মহাত্মা গান্ধীয়ে আতিথ্য গ্ৰহণ কৰিছিল। --> <!-- * হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা—প্ৰসিদ্ধ লেখক আৰু ইতিহাসবিদ। তেওঁ ভাগৱত গীতা আৰু নামঘোষা অনুবাদ কৰিছিল আৰু অসমৰ কায়স্থসকলৰ বংশাৱলী বিষয়ক 'কায়স্থ সমাজৰ ইতিবৃত্ত'কে ধৰি অন্যান্য গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। --> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== *[[বৰা (উপাধি)|বৰা]] *[[শইকীয়া]] *[[ফুকন]] *[[হাজৰিকা]] *[[চেতিয়া]] ==অধিক পঠন== *{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007}} *{{cite book |last1=Gogoi |first1=Lila |title=The History of the system of Ahom administration |date=1991 |publisher=Punthi Pustak, the University of California |pages=44 |isbn=9788185094410 |url=https://books.google.com/books?id=VtcsAAAAIAAJ&q=The+History+of+the+system+of+Ahom+administration}} *{{cite book |last1=Sud̈ostasien |title=Tai Culture: International Review on Tai Cultural Studies, Volume 6 |date=2001 |publisher=SEACOM Sud̈ostasien-Gesellschaft, 2001 |edition=1st |url=https://books.google.com/books?id=2H5uAAAAMAAJ&q=Ahom+Barua+Phu-Ke}} *{{cite book |last1=North East India History Association |first1=session |title=Proceedings of North East India History Association, Volume 7 |year=2008 |volume=7 |url=https://books.google.com/books?id=Ai9uAAAAMAAJ&q=Ahom+Barua+Phu-Ke}} *{{Citation |last=Mahanta |first=Nani G. |title=Confronting the State: ULFA's Quest for Sovereignty |date=2013 |publisher=SAGE Publications India |isbn=9788132113270 |url=https://books.google.com/books?id=pdyGAwAAQBAJ&q=paresh+baruah+moran+community&pg=PA284}} *{{cite book |last1=Borbarua |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad}} *{{cite book |last1=Borua |first1=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |date=1930 |publisher=Baptist Mission Press}} r1avkpg41xq73drdrbo1cop48h1z8t2 0 140501 648169 648088 2026-10-27T14:33:48Z ManjurKhan 18997 /* */ 648169 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = মাথাভাঙা | type = SLA | constituency_no = ২ | map_image = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=Vidhan Sabha constituencies/West Bengal/Mathabhanga.map}} | map_caption = | state = [[পশ্চিমবঙ্গ]] | division = জলপাইগুড়ি | loksabha_cons = [[কোচবিহাৰ লোকসভা সমষ্টি|কোচবিহাৰ]] | district = [[কোচবিহাৰ জিলা|কোচবিহাৰ]] | established = ১৯৫১ | reservation = [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি|অনুসূচিত জাতি]] | mla = সুশীল বৰ্মন | party = {{Party index link|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}} | alliance = {{Party index link|ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা}} | latest_election_year = [[২০২১ৰ পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা নিৰ্বাচন|২০২১]] | electors = ২,৪৯,৯৭৮ }} '''মাথাভাঙা বিধানসভা সমষ্টি''' ({{lang-en|Mathabhanga Assembly constituency}}) হৈছে ভাৰতৰ [[পশ্চিমবঙ্গ]] ৰাজ্যৰ ২৯৪ টা বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্যতম তথা ২ নং সমষ্টি। ১৯৫১ চনত প্ৰথম সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ সময়তে এই সমষ্টিটো গঠন কৰা হৈছিল। এই সমষ্টিটো [[কোচবিহাৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত আৰু ই ১ নং [[কোচবিহাৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ এক অংশ। সমষ্টিটো [[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি|অনুসূচিত জাতি]]ৰ প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত। ২০২১ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ পৰা [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]]ৰ সুশীল বৰ্মনে এই সমষ্টিটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে। {{Pie chart|caption=মাথাভাঙা বিধানসভা সমষ্টিৰ সৰ্বাধিক সফল দলসমূহ (১৯৫১ চনৰ পৰা)|other=|value1=44.44|label1=[[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)|'''ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)''' (৮ বাৰ)]]|color1={{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)}}|value2=33.33|label2=[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|'''ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ''' (৬ বাৰ)]]|color2={{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}|value3=11.11|label3=[[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|'''সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ''' (২ বাৰ)]]|color3={{party color|সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ}}|value4=5.56|label4=[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|'''ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী''' (১ বাৰ)]]|color4={{party color|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}}|value5=5.56|label5=[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|'''স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী''' (১ বাৰ)]]|color5=#DCDCDC}} == ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু সীমা == মাথাভাঙা সমষ্টিটো পশ্চিমবঙ্গৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত কোচবিহাৰ জিলাৰ মধ্য-পশ্চিম অঞ্চল সামৰি গঠিত। ভাৰতীয় নিৰ্বাচন আয়োগৰ সমষ্টি পুনৰ নিৰ্ধাৰণ আদেশ (২০০৮) অনুসৰি, মাথাভাঙা পৌৰসভা, মাথাভাঙা-২ সামূহিক উন্নয়ন খণ্ড আৰু মাথাভাঙা-১ সামূহিক উন্নয়ন খণ্ডৰ অন্তৰ্গত হাজৰাহাট-১, হাজৰাহাট-২ আৰু পচাগড় গাঁও পঞ্চায়তক সামৰি এই সমষ্টিটো গঠিত হৈছে। এই সমষ্টিৰ পশ্চিম দিশত [[মেখলিগঞ্জ বিধানসভা সমষ্টি|১-মেখলিগঞ্জ সমষ্টি]], পূব দিশত [[কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|৩-কোচবিহাৰ উত্তৰ]] আৰু [[শীতলকুচি বিধানসভা সমষ্টি|৫-শীতলকুচি সমষ্টি]], উত্তৰ দিশত জলপাইগুড়ি জিলা আৰু দক্ষিণ দিশত বাংলাদেশৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলসমূহ অৱস্থিত। == বিধানসভাৰ সদস্যসকল == {| class="wikitable sortable" ! চন ! বিজয়ী সদস্য ! colspan="2" | ৰাজনৈতিক দল |- | ১৯৫১ | শৰৎ চন্দ্ৰ সিংহ সৰকাৰ | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৫৭ | শৰৎ চন্দ্ৰ সিংহ সৰকাৰ | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৬২ | মহেন্দ্ৰনাথ ডাকুৱা | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৬৭ | দীনেশ চন্দ্ৰ ডাকুৱা | style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)}}" | | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)]] |- | ১৯৬৯ | বীৰেন্দ্ৰনাথ ৰায় | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৭১ | বীৰেন্দ্ৰনাথ ৰায় | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৭২ | বীৰেন্দ্ৰনাথ ৰায় | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৭৭ | দীনেশ চন্দ্ৰ ডাকুৱা | rowspan="7" style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)}}" | | rowspan="7" | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)]] |- | ১৯৮২ | দীনেশ চন্দ্ৰ ডাকুৱা |- | ১৯৮৭ | দীনেশ চন্দ্ৰ ডাকুৱা |- | ১৯৯১ | দীনেশ চন্দ্ৰ ডাকুৱা |- | ১৯৯৬ | দীনেশ চন্দ্ৰ ডাকুৱা |- | ২০০১ | দীনেশ চন্দ্ৰ ডাকুৱা |- | ২০০৬ | অনন্ত ৰায় |- | ২০১১ | বিনয় কৃষ্ণ বৰ্মন | rowspan="2" style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ}}" | | rowspan="2" | [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] |- | ২০১৬ | বিনয় কৃষ্ণ বৰ্মন |- | ২০২১ | সুশীল বৰ্মন | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}}" | | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]] |} == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২১ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০২১ চনৰ পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]]ৰ প্ৰাৰ্থী সুশীল বৰ্মনে ২৬,১৩৪ টা ভোটৰ ব্যৱধানত সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ প্ৰাৰ্থী গিৰীন্দ্ৰ নাথ বৰ্মনক পৰাস্ত কৰি বিধায়ক হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="eci_2021">{{cite web |title=West Bengal General Legislative Election 2021 |url=https://eci.gov.in/files/file/13620-west-bengal-2021/ |publisher=Election Commission of India |accessdate=8 October 2026}}</ref> {{Election box begin | title=[[২০২১ৰ পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মাথাভাঙা<ref name="eci_2021" />}} {{Election box winning candidate with party link | party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | candidate = সুশীল বৰ্মন | votes = 1,13,249 | percentage = 52.87 | change = +37.27 }} {{Election box candidate with party link | party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | candidate = গিৰীন্দ্ৰ নাথ বৰ্মন | votes = 87,115 | percentage = 40.67 | change = -7.43 }} {{Election box candidate with party link | party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী) | candidate = অশোক বৰ্মন | votes = 7,718 | percentage = 3.60 | change = -28.58 }} {{Election box candidate | party = অমৰা বাঙালী | candidate = ভাৱেশ চন্দ্ৰ বৰ্মন | votes = 1,351 | percentage = 0.63 | change = +0.10 }} {{Election box candidate | party = কামতাপুৰ পিপলছ পাৰ্টি (ইউনাইটেড) | candidate = অনন্ত বৰ্মন | votes = 1,225 | percentage = 0.57 | change = ''নতুন'' }} {{Election box candidate | party = বহুজন সমাজ পাৰ্টী | candidate = সুনীতি ৰঞ্জন বৰ্মন | votes = 1,029 | percentage = 0.48 | change = -0.42 }} {{Election box candidate | party = ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]]) | candidate = নটা | votes = 2,525 | percentage = 1.18 | change = -0.45 }} {{Election box majority | votes = 26,134 | percentage = 12.20 | change = -3.72 }} {{Election box turnout | votes = 2,14,212 | percentage = 85.69 | change = -1.62 }} {{Election box registered electors | electors = 2,49,978 | change = +11.19 }} {{Election box gain with party link | winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | loser = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | swing = +22.35 }} {{Election box end}} === ২০১৬ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০১৬ চনৰ সাধাৰণ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:<ref name="eci_2016">{{cite web |title=West Bengal General Legislative Election 2016 |url=https://eci.gov.in/files/file/3400-west-bengal-2016/ |publisher=Election Commission of India |accessdate=8 October 2026}}</ref> {{Election box begin | title=[[২০১৬ৰ পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মাথাভাঙা<ref name="eci_2016" />}} {{Election box winning candidate with party link | party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | candidate = বিনয় কৃষ্ণ বৰ্মন | votes = 96,383 | percentage = 48.10 | change = +1.64 }} {{Election box candidate with party link | party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী) | candidate = খগেন চন্দ্ৰ বৰ্মন | votes = 64,465 | percentage = 32.18 | change = -11.12 }} {{Election box candidate with party link | party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | candidate = সুশীল বৰ্মন | votes = 31,258 | percentage = 15.60 | change = +8.88 }} {{Election box candidate | party = বহুজন সমাজ পাৰ্টী | candidate = মনীন্দ্ৰ নাথ দাস | votes = 1,797 | percentage = 0.90 | change = -0.18 }} {{Election box candidate | party = অমৰা বাঙালী | candidate = দীনেশ চন্দ্ৰ ৰায় | votes = 1,061 | percentage = 0.53 | change = -0.19 }} {{Election box candidate | party = ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]]) | candidate = নটা | votes = 3,274 | percentage = 1.63 | change = ''নতুন'' }} {{Election box majority | votes = 31,918 | percentage = 15.92 | change = +12.76 }} {{Election box turnout | votes = 2,00,381 | percentage = 87.31 | change = +1.34 }} {{Election box registered electors | electors = 2,24,821 | change = +15.94 }} {{Election box hold with party link | winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | swing = +1.64 }} {{Election box end}} === ২০১১ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০১১ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল আছিল এনেধৰণৰ:<ref name="eci_2011">{{cite web |title=West Bengal General Legislative Election 2011 |url=https://eci.gov.in/files/file/3399-west-bengal-2011/ |publisher=Election Commission of India |accessdate=8 October 2026}}</ref> {{Election box begin | title=[[২০১১ৰ পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মাথাভাঙা<ref name="eci_2011" />}} {{Election box winning candidate with party link | party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | candidate = বিনয় কৃষ্ণ বৰ্মন | votes = 78,249 | percentage = 46.46 | change = ''নতুন'' }} {{Election box candidate with party link | party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী) | candidate = অনন্ত ৰায় | votes = 72,925 | percentage = 43.30 | change = -9.00 }} {{Election box candidate with party link | party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী | candidate = সুশীল বৰ্মন | votes = 11,308 | percentage = 6.72 | change = +2.23 }} {{Election box candidate | party = স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী | candidate = মণ্টু বৰ্মন | votes = 2,919 | percentage = 1.73 | change = ''নতুন'' }} {{Election box candidate | party = বহুজন সমাজ পাৰ্টী | candidate = গোবিন্দ বৰ্মন | votes = 1,826 | percentage = 1.08 | change = -0.47 }} {{Election box candidate | party = অমৰা বাঙালী | candidate = ৰমেশ চন্দ্ৰ বৰ্মন | votes = 1,213 | percentage = 0.72 | change = ''নতুন'' }} {{Election box majority | votes = 5,324 | percentage = 3.16 | change = -10.37 }} {{Election box turnout | votes = 1,68,440 | percentage = 85.97 | change = +0.67 }} {{Election box registered electors | electors = 1,93,908 | change = +18.23 }} {{Election box gain with party link | winner = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ | loser = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী) | swing = +27.73 }} {{Election box end}} == লগতে চাওক == * [[কোচবিহাৰ জিলা]] * [[পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ বিধানসভা সমষ্টি]] [[শ্ৰেণী:কোচবিহাৰ জিলা]] nnkyujoe68llyis9zfyyb0jn99pi90c 0 140502 648126 2026-10-27T13:02:50Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খিলঞ্জীয়া দিৱস]]ৰ পৰা [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648126 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]] buzsya79q65zermmasz3m8y1ts6lidt 1 140503 648128 2026-10-27T13:02:50Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খিলঞ্জীয়া দিৱস]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648128 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰ্তা:বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]] dstknnacuxlfy61p0f9u56tu81px9lg 2 140504 648192 2026-10-27T17:13:27Z Dimpal2026 52023 /*অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা */ 648192 wikitext text/x-wiki '''অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা''' ''<u>ভূমিকা</u> -'' ''অসম উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এখন প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰে ভৰপূৰ ৰাজ্য। ইয়াৰ সেউজীয়া পাহাৰ, বিস্তৃত চাহ বাগিচা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী, ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, বন্যপ্ৰাণী আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ সংস্কৃতিয়ে দেশী-বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। পৰ্যটন উদ্যোগে এখন ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন, কৰ্মসংস্থাপন আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় বিশ্বৰ আগত দাঙি ধৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।'' ''<u>অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু পৰ্যটনস্থলী -</u>'' ''অসমৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় পৰ্যটনস্থলী হৈছে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিশ্ববিখ্যাত এই উদ্যানখনত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ বন্যপ্ৰাণী আৰু চৰাই-চিৰিকটি পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানেও প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছে।'' ''মাজুলী পৃথিৱীৰ অন্যতম বৃহৎ নদীদ্বীপ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, নামঘৰ, পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰা আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে পৰ্যটকক বিশেষভাৱে আকৰ্ষণ কৰে। কামাখ্যা মন্দিৰ, শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, হাফলঙৰ পাহাৰীয়া দৃশ্য আৰু অসমৰ চাহ বাগিচাসমূহেও ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে।'' ''<u>পৰ্যটন উদ্যোগৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব -</u>'' ''পৰ্যটন উদ্যোগে স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। হোটেল, ৰেস্তোৰাঁ, পৰিবহণ, পৰ্যটক গাইড, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰ জৰিয়তে বহু লোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিব পাৰে। বিশেষকৈ গ্ৰামাঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে পৰ্যটন এক বিকল্প উপাৰ্জনৰ মাধ্যম হ’ব পাৰে।'' ''পৰ্যটকৰ আগমনে স্থানীয় খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাঁহ-বেতৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তশিল্পৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত অসমৰ পৰম্পৰাগত শিল্প আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰতো সহায় হয়।'' ''<u>পৰ্যটন উদ্যোগৰ প্ৰধান সমস্যা -</u>'' ''পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান সমস্যা দেখা যায়। বহু পৰ্যটনস্থলীত উন্নত যাতায়াত, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, উপযুক্ত বাসস্থান আৰু পৰ্যাপ্ত তথ্যৰ অভাৱ আছে। কিছুমান অঞ্চলত পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা থাকিলেও সেই স্থানসমূহৰ বিষয়ে দেশৰ আন অংশৰ মানুহৰ মাজত পৰ্যাপ্ত প্ৰচাৰ হোৱা নাই।'' ''ইয়াৰ উপৰি পৰিৱেশ প্ৰদূষণ, প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ, বনাঞ্চলৰ ক্ষতি আৰু পৰ্যটকৰ অসচেতন আচৰণে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।'' ''<u>উন্নয়নৰ উপায় -</u>'' ''অসমৰ উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰা প্ৰয়োজন। পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, যাতায়াত, নিৰাপত্তা আৰু পৰ্যটকসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তথ্যৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিব লাগে। সামাজিক মাধ্যম আৰু ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে অসমৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ বিষয়ে অধিক প্ৰচাৰ কৰিব পাৰি।'' ''স্থানীয় যুৱক-যুৱতীসকলক পৰ্যটক গাইড, আতিথ্য সেৱা আৰু পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰিলেও কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ বৃদ্ধি পাব। লগতে পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ পৰ্যটন বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগে।'' ''<u>উপসংহাৰ -</u>'' ''অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, ঐতিহাসিক সম্পদ আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যই অসমক এক উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰে। চৰকাৰ, স্থানীয় সমাজ আৰু পৰ্যটকসকলৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰি পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশ সাধন কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ লগতে অসমৰ সংস্কৃতি আৰু পৰিচয়ো বিশ্বৰ আগত অধিক পৰিচিত হ’ব।'' a0u3urke7ff7tmn1iat6se51iomqci1 0 140505 648193 2026-10-27T17:21:57Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648193 wikitext text/x-wiki '''ছত্ৰ''' বা চত্ৰ এক আনুষ্ঠানিক, ৰাজকীয়, বা পৱিত্ৰ ছাতি। ই ভাৰতীয় শিল্পত ৰাজকীয় আৰু সাম্ৰাজ্যবাদী শক্তি আৰু পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক আৰু হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক। তদুপৰি ৩-, ৭-, ৮-, আৰু ৯-স্তৰীয় ছত্ৰ আৰু অলংকৰণ কৰা ছত্ৰৰত্নকে ধৰি ইয়াৰ ভিন ভিন ৰূপ আছে। dusyl400eue6lc7c899rpy96lk6prbd 648194 648193 2026-10-27T17:26:16Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648194 wikitext text/x-wiki '''ছত্ৰ''' বা চত্ৰ এক আনুষ্ঠানিক, ৰাজকীয়, বা পৱিত্ৰ ছাতি। ই ভাৰতীয় শিল্পত ৰাজকীয় আৰু সাম্ৰাজ্যবাদী শক্তি আৰু পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক আৰু হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক। তদুপৰি ৩-, ৭-, ৮-, আৰু ৯-স্তৰীয় ছত্ৰ আৰু অলংকৰণ কৰা ছত্ৰৰত্নকে ধৰি ইয়াৰ ভিন ভিন ৰূপ আছে। ==ভাৰত আৰু তিব্বতত== ভাৰতত ছত্ৰ ৰাজত্ব আৰু সম্ৰাট হোৱাৰ প্ৰাচীন প্ৰতীক আছিল, ই ৰাজশক্তি আৰু ধাৰ্মিকতা দুয়োটাকে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। বিশেষকৈ সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ ওপৰত কল্পিত পৱিত্ৰ সম্ৰাট [[চক্ৰৱৰ্তী]]ৰ চিত্ৰণত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দিগম্বৰ জৈন, বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় ধৰ্মত ইয়াক জ্ঞানপ্ৰাপ্ত ঋষি আৰু বুদ্ধৰ আঠটা পৱিত্ৰ প্ৰতীক অষ্টমংগলৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত ছত্ৰক নিজেই দেৱতা, য়িদাম আৰু ইষ্ট-দেৱতা হিচাপে স্বীকৃতি দিব পাৰি।[citation needed] অধিক সঘনাই ই বৰুণ, গণেশ (বিশেষকৈ গণেশ চতুৰ্থীৰ সময়ত), ৰেৱন্ত, সূৰ্য, তেওঁৰ বামন অৱতাৰত বিষ্ণু, বিশ্বকৰ্মাকে ধৰি বিভিন্ন দেৱতাৰ প্ৰতীক। ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰাগত ভাৰতীয় আৰু তিব্বতী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ চক্ৰ ব্যৱস্থাত ছত্ৰক সহস্ৰৰ অৰ্থাৎ মুকুট চক্ৰৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 3joa8yflekoh1dnd2xnegrmnfezogu3 648195 648194 2026-10-27T17:28:46Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভাৰত আৰু তিব্বতত */ 648195 wikitext text/x-wiki '''ছত্ৰ''' বা চত্ৰ এক আনুষ্ঠানিক, ৰাজকীয়, বা পৱিত্ৰ ছাতি। ই ভাৰতীয় শিল্পত ৰাজকীয় আৰু সাম্ৰাজ্যবাদী শক্তি আৰু পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক আৰু হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক। তদুপৰি ৩-, ৭-, ৮-, আৰু ৯-স্তৰীয় ছত্ৰ আৰু অলংকৰণ কৰা ছত্ৰৰত্নকে ধৰি ইয়াৰ ভিন ভিন ৰূপ আছে। ==ভাৰত আৰু তিব্বতত== ভাৰতত ছত্ৰ ৰাজত্ব আৰু সম্ৰাট হোৱাৰ প্ৰাচীন প্ৰতীক আছিল, ই ৰাজশক্তি আৰু ধাৰ্মিকতা দুয়োটাকে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। বিশেষকৈ সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ ওপৰত কল্পিত পৱিত্ৰ সম্ৰাট [[চক্ৰৱৰ্তী]]ৰ চিত্ৰণত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দিগম্বৰ জৈন, বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় ধৰ্মত ইয়াক জ্ঞানপ্ৰাপ্ত ঋষি আৰু বুদ্ধৰ আঠটা পৱিত্ৰ প্ৰতীক অষ্টমংগলৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত ছত্ৰক নিজকেই দেৱতা, [[ইয়াদাম]] আৰু [[ইষ্ট-দেৱতা]] হিচাপে স্বীকৃতি দিব পাৰি।{{cn}} অধিক সঘনাই ই [[বৰুণ]], [[গণেশ]] (বিশেষকৈ গণেশ চতুৰ্থীৰ সময়ত), [[ৰেৱন্ত]], [[সূৰ্য]], তেওঁৰ [[বামন]] অৱতাৰত বিষ্ণু, [[বিশ্বকৰ্মা]]কে ধৰি বিভিন্ন দেৱতাৰ প্ৰতীকত দেখা যায়। ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰাগত ভাৰতীয় আৰু তিব্বতী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ চক্ৰ ব্যৱস্থাত ছত্ৰক [[সহস্ৰাৰ]] অৰ্থাৎ মুকুট চক্ৰৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 7tojkyk21q7zsuspc93c1ed56oyfkp6 648196 648195 2026-10-27T17:29:29Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভাৰত আৰু তিব্বতত */ 648196 wikitext text/x-wiki '''ছত্ৰ''' বা চত্ৰ এক আনুষ্ঠানিক, ৰাজকীয়, বা পৱিত্ৰ ছাতি। ই ভাৰতীয় শিল্পত ৰাজকীয় আৰু সাম্ৰাজ্যবাদী শক্তি আৰু পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক আৰু হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক। তদুপৰি ৩-, ৭-, ৮-, আৰু ৯-স্তৰীয় ছত্ৰ আৰু অলংকৰণ কৰা ছত্ৰৰত্নকে ধৰি ইয়াৰ ভিন ভিন ৰূপ আছে। ==ভাৰত আৰু তিব্বতত== ভাৰতত ছত্ৰ ৰাজত্ব আৰু সম্ৰাট হোৱাৰ প্ৰাচীন প্ৰতীক আছিল, ই ৰাজশক্তি আৰু ধাৰ্মিকতা দুয়োটাকে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। বিশেষকৈ সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ ওপৰত কল্পিত পৱিত্ৰ সম্ৰাট [[চক্ৰৱৰ্তী]]ৰ চিত্ৰণত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দিগম্বৰ জৈন, বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় ধৰ্মত ইয়াক জ্ঞানপ্ৰাপ্ত ঋষি আৰু বুদ্ধৰ আঠটা পৱিত্ৰ প্ৰতীক অষ্টমংগলৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত ছত্ৰক নিজকেই দেৱতা, [[ইয়াদাম]] আৰু [[ইষ্ট-দেৱতা]] হিচাপে স্বীকৃতি দিব পাৰি।{{cn}} অধিক সঘনাই ই [[বৰুণ]], [[গণেশ]] (বিশেষকৈ গণেশ চতুৰ্থীৰ সময়ত), [[ৰেৱন্ত]], [[সূৰ্য]], তেওঁৰ [[বামন]] অৱতাৰত বিষ্ণু, [[বিশ্বকৰ্মা]]কে ধৰি বিভিন্ন দেৱতাৰ প্ৰতীকত দেখা যায়। ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰাগত ভাৰতীয় আৰু তিব্বতী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ চক্ৰ ব্যৱস্থাত ছত্ৰক [[সহস্ৰাৰ]] অৰ্থাৎ মুকুট চক্ৰৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <gallery class="center"> File:Vasudeva Krishna on a coin of Agathocles of Bactria circa 180 BCE.jpg|A chatra crowning [[Vāsudeva-Krishna]] on a [[coins of Bactria|coin]] of [[Agathocles of Bactria|Agathocles]] of [[Greco-Bactrian_Kingdom|Bactria]], {{c.|{{BCE|180}}}}<ref>[[Osmund Bopearachchi]], [https://www.academia.edu/25807197 Emergence of Viṣṇu and Śiva Images in India: Numismatic and Sculptural Evidence], 2016.</ref> File:Buddha, Mathura IIe s. Musée Guimet.jpg|[[Mathura art|Mathura]] statue of a [[bodhisattva]] crowned by a chatra File:Umbrella with Eight Auspicious Motifs - Circa 1st-2nd Century CE - Gita Enclave - ACCN 75-32 - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5698.JPG | [[Mathura art|Mathura]] chatra, {{c.|{{CE|1st or 2nd century}}}} vishwakarmaji.png | [[Vishvakarman]] with chatra File:Chandragupt maurya Birla mandir 6 dec 2009 (31).JPG | [[Chandragupta Maurya]] with chatra Chhatra.jpg | The chatra of the [[Tijara Jain temple]] in [[Rajasthan]] Image:Parasol.svg | A chatra diagram </gallery> n0p73j8i55e2vvxjlvq3zkkf6375q13 648199 648196 2026-10-27T17:33:55Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভাৰত আৰু তিব্বতত */ 648199 wikitext text/x-wiki '''ছত্ৰ''' বা চত্ৰ এক আনুষ্ঠানিক, ৰাজকীয়, বা পৱিত্ৰ ছাতি। ই ভাৰতীয় শিল্পত ৰাজকীয় আৰু সাম্ৰাজ্যবাদী শক্তি আৰু পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক আৰু হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক। তদুপৰি ৩-, ৭-, ৮-, আৰু ৯-স্তৰীয় ছত্ৰ আৰু অলংকৰণ কৰা ছত্ৰৰত্নকে ধৰি ইয়াৰ ভিন ভিন ৰূপ আছে। ==ভাৰত আৰু তিব্বতত== ভাৰতত ছত্ৰ ৰাজত্ব আৰু সম্ৰাট হোৱাৰ প্ৰাচীন প্ৰতীক আছিল, ই ৰাজশক্তি আৰু ধাৰ্মিকতা দুয়োটাকে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। বিশেষকৈ সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ ওপৰত কল্পিত পৱিত্ৰ সম্ৰাট [[চক্ৰৱৰ্তী]]ৰ চিত্ৰণত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দিগম্বৰ জৈন, বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় ধৰ্মত ইয়াক জ্ঞানপ্ৰাপ্ত ঋষি আৰু বুদ্ধৰ আঠটা পৱিত্ৰ প্ৰতীক অষ্টমংগলৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত ছত্ৰক নিজকেই দেৱতা, [[ইয়াদাম]] আৰু [[ইষ্ট-দেৱতা]] হিচাপে স্বীকৃতি দিব পাৰি।{{cn}} অধিক সঘনাই ই [[বৰুণ]], [[গণেশ]] (বিশেষকৈ গণেশ চতুৰ্থীৰ সময়ত), [[ৰেৱন্ত]], [[সূৰ্য]], তেওঁৰ [[বামন অৱতাৰ]]ত [[বিষ্ণু]], [[বিশ্বকৰ্মা]]কে ধৰি বিভিন্ন দেৱতাৰ প্ৰতীকত দেখা যায়। ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰাগত ভাৰতীয় আৰু তিব্বতী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ চক্ৰ ব্যৱস্থাত ছত্ৰক [[সহস্ৰাৰ]] অৰ্থাৎ মুকুট চক্ৰৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <gallery class="center"> File:Vasudeva Krishna on a coin of Agathocles of Bactria circa 180 BCE.jpg|গ্ৰীক-বেক্ট্ৰিয়ান_ৰাজ্যৰ আগাথক্লিছৰ মুদ্ৰাত বাসুদেৱ-কৃষ্ণই পিন্ধা মুকুটত এটা ছত্ৰ]], {{c.|{{BCE|180}}}}<ref>[[Osmund Bopearachchi]], [https://www.academia.edu/25807197 Emergence of Viṣṇu and Śiva Images in India: Numismatic and Sculptural Evidence], 2016.</ref> File:Buddha, Mathura IIe s. Musée Guimet.jpg|[[মথুৰা শিল্প|মথুৰা]] ছত্ৰৰ মুকুট পিন্ধা [[বোধিসত্ত্ব]]ৰ মূৰ্তি File:Umbrella with Eight Auspicious Motifs - Circa 1st-2nd Century CE - Gita Enclave - ACCN 75-32 - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5698.JPG | [[Mathura art|Mathura]] chatra, {{c.|{{CE|1st or 2nd century}}}} vishwakarmaji.png | ছত্ৰৰে সৈতে [[বিশ্বকৰ্মা]] File:Chandragupt maurya Birla mandir 6 dec 2009 (31).JPG |ছত্ৰৰে সৈতে [[চন্দ্ৰহুপ্ত মৌৰ্য]] Chhatra.jpg | The chatra of the [[Tijara Jain temple]] in [[Rajasthan]] Image:Parasol.svg | ছত্ৰৰ অংকন </gallery> 0g6e8t8qrwkdlu40zld917lc5jsl669 648200 648199 2026-10-27T17:36:15Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভাৰত আৰু তিব্বতত */ 648200 wikitext text/x-wiki '''ছত্ৰ''' বা চত্ৰ এক আনুষ্ঠানিক, ৰাজকীয়, বা পৱিত্ৰ ছাতি। ই ভাৰতীয় শিল্পত ৰাজকীয় আৰু সাম্ৰাজ্যবাদী শক্তি আৰু পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক আৰু হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক। তদুপৰি ৩-, ৭-, ৮-, আৰু ৯-স্তৰীয় ছত্ৰ আৰু অলংকৰণ কৰা ছত্ৰৰত্নকে ধৰি ইয়াৰ ভিন ভিন ৰূপ আছে। ==ভাৰত আৰু তিব্বতত== ভাৰতত ছত্ৰ ৰাজত্ব আৰু সম্ৰাট হোৱাৰ প্ৰাচীন প্ৰতীক আছিল, ই ৰাজশক্তি আৰু ধাৰ্মিকতা দুয়োটাকে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। বিশেষকৈ সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ ওপৰত কল্পিত পৱিত্ৰ সম্ৰাট [[চক্ৰৱৰ্তী]]ৰ চিত্ৰণত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দিগম্বৰ জৈন, বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় ধৰ্মত ইয়াক জ্ঞানপ্ৰাপ্ত ঋষি আৰু বুদ্ধৰ আঠটা পৱিত্ৰ প্ৰতীক অষ্টমংগলৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত ছত্ৰক নিজকেই দেৱতা, [[ইয়াদাম]] আৰু [[ইষ্ট-দেৱতা]] হিচাপে স্বীকৃতি দিব পাৰি।{{cn}} অধিক সঘনাই ই [[বৰুণ]], [[গণেশ]] (বিশেষকৈ গণেশ চতুৰ্থীৰ সময়ত), [[ৰেৱন্ত]], [[সূৰ্য]], তেওঁৰ [[বামন অৱতাৰ]]ত [[বিষ্ণু]], [[বিশ্বকৰ্মা]]কে ধৰি বিভিন্ন দেৱতাৰ প্ৰতীকত দেখা যায়। ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰাগত ভাৰতীয় আৰু তিব্বতী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ চক্ৰ ব্যৱস্থাত ছত্ৰক [[সহস্ৰাৰ]] অৰ্থাৎ মুকুট চক্ৰৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <gallery class="center"> File:Vasudeva Krishna on a coin of Agathocles of Bactria circa 180 BCE.jpg|গ্ৰীক-বেক্ট্ৰিয়ান_ৰাজ্যৰ আগাথক্লিছৰ মুদ্ৰাত বাসুদেৱ-কৃষ্ণই পিন্ধা মুকুটত এটা ছত্ৰ]], {{c.|{{BCE|180}}}}<ref>[[Osmund Bopearachchi]], [https://www.academia.edu/25807197 Emergence of Viṣṇu and Śiva Images in India: Numismatic and Sculptural Evidence], 2016.</ref> File:Buddha, Mathura IIe s. Musée Guimet.jpg|[[মথুৰা শিল্প|মথুৰা]] ছত্ৰৰ মুকুট পিন্ধা [[বোধিসত্ত্ব]]ৰ মূৰ্তি File:Umbrella with Eight Auspicious Motifs - Circa 1st-2nd Century CE - Gita Enclave - ACCN 75-32 - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5698.JPG | [[মথুৰা শিল্প|মথুৰা]] ছত্ৰ, প্ৰথম-দ্বিতীয় শতিকা vishwakarmaji.png | ছত্ৰৰে সৈতে [[বিশ্বকৰ্মা]] File:Chandragupt maurya Birla mandir 6 dec 2009 (31).JPG |ছত্ৰৰে সৈতে [[চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য]] Chhatra.jpg | ৰাজস্থানৰ তিজাৰা জৈন মন্দিৰৰ চত্ৰ Image:Parasol.svg | ছত্ৰৰ অংকন </gallery> op1q0sbwti91ltywxe0yhqf2o8fhkvx 0 140506 648203 2026-10-27T17:45:23Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648203 wikitext text/x-wiki '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'[1]) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।[2] [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। t1sm3vvn98hbr0pivwlpatzv14z5zr8 648204 648203 2026-10-27T17:45:39Z Pranamikaadhikary 27435 648204 wikitext text/x-wiki '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'[1]}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।[2] [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। aj59hekwx01e3qkqpiftrs54eqblf9x 648206 648204 2026-10-27T17:47:40Z Pranamikaadhikary 27435 648206 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = Vishaya comes across a sleeping Chandrahasa | symbol = [[শলিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|Chandrahasa prays to goddess [[Kali]].]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'[1]}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।[2] [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। o7jf9kbow0f6qafzki4s9m0d01suc3y 648207 648206 2026-10-27T17:49:32Z Pranamikaadhikary 27435 648207 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শলিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'[1]}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।[2] [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। 61jaod69nrd7c6yz1wsg5k0hclvb5yl 648208 648207 2026-10-27T17:50:25Z Pranamikaadhikary 27435 648208 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শলিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'<ref>{{Cite book |last=Bhalla |first=Deepti Omchery |url=https://books.google.com/books?id=TncHAQAAMAAJ&q=chandrahasa+King+meaning+moon+laugh |title=Studies in Indian Music and Allied Arts |date=1990 |publisher=Sundeep Prakashan |isbn=978-81-85067-58-2 |language=en}}</ref>}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=5GtDAAAAYAAJ&q=king+chandrahasa+kuntala |title=Indian Antiquary |date=1985 |publisher=Swati Publications |language=en}}</ref> [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। 7ahqlptku48tfggau1e2mjfwef7la4t 648209 648208 2026-10-27T17:50:43Z Pranamikaadhikary 27435 648209 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শলিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'<ref>{{Cite book |last=Bhalla |first=Deepti Omchery |url=https://books.google.com/books?id=TncHAQAAMAAJ&q=chandrahasa+King+meaning+moon+laugh |title=Studies in Indian Music and Allied Arts |date=1990 |publisher=Sundeep Prakashan |isbn=978-81-85067-58-2 |language=en}}</ref>}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=5GtDAAAAYAAJ&q=king+chandrahasa+kuntala |title=Indian Antiquary |date=1985 |publisher=Swati Publications |language=en}}</ref> [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== 86yx235tcagkpp7vk35b5tmtht9aixk 648210 648209 2026-10-27T17:51:49Z Pranamikaadhikary 27435 648210 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শালিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'<ref>{{Cite book |last=Bhalla |first=Deepti Omchery |url=https://books.google.com/books?id=TncHAQAAMAAJ&q=chandrahasa+King+meaning+moon+laugh |title=Studies in Indian Music and Allied Arts |date=1990 |publisher=Sundeep Prakashan |isbn=978-81-85067-58-2 |language=en}}</ref>}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=5GtDAAAAYAAJ&q=king+chandrahasa+kuntala |title=Indian Antiquary |date=1985 |publisher=Swati Publications |language=en}}</ref> [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== ekzy68pbd0r3rfl2t9s43fc9nvva8a1 648211 648210 2026-10-27T18:00:19Z Pranamikaadhikary 27435 648211 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শালিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'<ref>{{Cite book |last=Bhalla |first=Deepti Omchery |url=https://books.google.com/books?id=TncHAQAAMAAJ&q=chandrahasa+King+meaning+moon+laugh |title=Studies in Indian Music and Allied Arts |date=1990 |publisher=Sundeep Prakashan |isbn=978-81-85067-58-2 |language=en}}</ref>}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=5GtDAAAAYAAJ&q=king+chandrahasa+kuntala |title=Indian Antiquary |date=1985 |publisher=Swati Publications |language=en}}</ref> [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। ==কিংবদন্তি== ===শিশুকাল=== ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাস কেৰালাৰ এজন ৰজাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, তেওঁৰ বাওঁ ভৰিত ভৰিৰ ছয়টা আঙুলি আছিল, যিটো এটা অশুভ লক্ষণ। যুদ্ধত ৰজাক হত্যা কৰা হ’ল আৰু তেওঁৰ ৰাণীয়ে স্বামীৰ লগত সতী দাহ কৰি তেওঁলোকৰ পুত্ৰক নিথৰুৱা কৰিলে। শিশুটিৰ দাসীয়ে তেওঁৰ সৈতে কুন্তল ৰাজ্যলৈ পলাই যায় যদিও তিনি বছৰৰ পিছত ৰাজকুমাৰৰ পৰিচয় প্ৰকাশ নকৰাকৈয়ে ইহলীলা সম্বৰণ কৰে। চন্দ্ৰহাসে নিজৰ যত্ন নিজে লৈ ডাঙৰ হৈ আহি বিষ্ণুৰ পবিত্ৰ মাৰ্বল [[শালিগ্ৰাম]] বিচাৰি পালে যিয়ে তেওঁৰ তাবিজ হিচাপে কাম কৰিছিল।[3] এদিন কুন্তল ৰজাৰ মন্ত্ৰী দুষ্টবুদ্ধিয়ে (দুষ্টমনা) জনসাধাৰণক খুৱাই ''অন্নসন্তৰ্পণ'' কৰি আছিল। তাত গোট খোৱা পুৰোহিতসকলে চন্দ্ৰহাসৰ ৰাজকীয় বৈশিষ্ট্য লক্ষ্য কৰি মন্ত্ৰীক ল’ৰাটোৰ বিশেষ যত্ন ল’বলৈ ক’লে। কিন্তু দুষ্ট পৰিকল্পনা থকা দুষ্টবুদ্ধিয়ে সিংহাসন দখল কৰিব বিচাৰিছিল, আৰু সেয়েহে ল’ৰাজনক আঁতৰ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ কিছুমান ভাড়াতীয়া সৈনিক নিয়োগ কৰি ল’ৰাটোক জংঘলত বন্দী কৰি হত্যা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই কামটো কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকে তেওঁৰ ভৰিৰ ষষ্ঠ আঙুলিটো কাটি চন্দ্ৰহাসৰ মৃত্যুৰ প্ৰমাণ হিচাপে দুষ্টবুদ্ধিক দেখুৱাই দিয়ে। কুন্তলৰ অধীনস্থ কালিন্দই শিশুটিক জংঘলত বিচৰণ কৰি কান্দি থকা দেখিলে। যিহেতু তেওঁৰ নিজৰ সন্তান নাছিল, সেয়েহে তেওঁ তেওঁক ঘৰলৈ আনি নিজৰ পুত্ৰ হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল, তেওঁক চন্দ্ৰহাস বুলি নাম দিছিল, কাৰণ তেওঁৰ মুখখনে যেতিয়াই হাঁহিছিল তেতিয়াই চন্দ্ৰৰ দৰে আভা বিকিৰণ হৈছিল। চন্দ্ৰহাসৱ ৰাজকুমাৰৰ শিক্ষাৰ সকলো দিশ শিকিছিল আৰু তেওঁৰ পোষক পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। দুষ্টবুদ্ধিয়ে কালিন্দৰ ৰাজ্য চন্দনৱতীলৈ গৈ চন্দ্ৰহাসক প্ৰতাৰণা কৰা বুলি উপলব্ধি কৰি চকু পৰিল। তেওঁ পুত্ৰ মদনলৈ এখন চিঠি লিখি চন্দ্ৰহাসক তেওঁৰ দূত হ'বলৈ অনুৰোধ কৰে।[4] ===ৰাজ অভিষেক=== ==তথ্যসূত্ৰ== 2m13jp7qouhmm96ot1wtqflz9bush60 648212 648211 2026-10-27T18:01:08Z Pranamikaadhikary 27435 /* শিশুকাল */ 648212 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শালিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'<ref>{{Cite book |last=Bhalla |first=Deepti Omchery |url=https://books.google.com/books?id=TncHAQAAMAAJ&q=chandrahasa+King+meaning+moon+laugh |title=Studies in Indian Music and Allied Arts |date=1990 |publisher=Sundeep Prakashan |isbn=978-81-85067-58-2 |language=en}}</ref>}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=5GtDAAAAYAAJ&q=king+chandrahasa+kuntala |title=Indian Antiquary |date=1985 |publisher=Swati Publications |language=en}}</ref> [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। ==কিংবদন্তি== ===শিশুকাল=== ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাস কেৰালাৰ এজন ৰজাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, তেওঁৰ বাওঁ ভৰিত ভৰিৰ ছয়টা আঙুলি আছিল, যিটো এটা অশুভ লক্ষণ। যুদ্ধত ৰজাক হত্যা কৰা হ’ল আৰু তেওঁৰ ৰাণীয়ে স্বামীৰ লগত সতী দাহ কৰি তেওঁলোকৰ পুত্ৰক নিথৰুৱা কৰিলে। শিশুটিৰ দাসীয়ে তেওঁৰ সৈতে কুন্তল ৰাজ্যলৈ পলাই যায় যদিও তিনি বছৰৰ পিছত ৰাজকুমাৰৰ পৰিচয় প্ৰকাশ নকৰাকৈয়ে ইহলীলা সম্বৰণ কৰে। চন্দ্ৰহাসে নিজৰ যত্ন নিজে লৈ ডাঙৰ হৈ আহি বিষ্ণুৰ পবিত্ৰ মাৰ্বল [[শালিগ্ৰাম]] বিচাৰি পালে যিয়ে তেওঁৰ তাবিজ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Murty |first=Sudha |url=https://books.google.com/books?id=cl5CDQAAQBAJ&dq=chandrahasa+shaligram&pg=PT155 |title=The Serpent's Revenge: Unusual Tales from the Mahabharata |date=2016-10-26 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-85990-17-5 |language=en}}</ref> এদিন কুন্তল ৰজাৰ মন্ত্ৰী দুষ্টবুদ্ধিয়ে (দুষ্টমনা) জনসাধাৰণক খুৱাই ''অন্নসন্তৰ্পণ'' কৰি আছিল। তাত গোট খোৱা পুৰোহিতসকলে চন্দ্ৰহাসৰ ৰাজকীয় বৈশিষ্ট্য লক্ষ্য কৰি মন্ত্ৰীক ল’ৰাটোৰ বিশেষ যত্ন ল’বলৈ ক’লে। কিন্তু দুষ্ট পৰিকল্পনা থকা দুষ্টবুদ্ধিয়ে সিংহাসন দখল কৰিব বিচাৰিছিল, আৰু সেয়েহে ল’ৰাজনক আঁতৰ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ কিছুমান ভাড়াতীয়া সৈনিক নিয়োগ কৰি ল’ৰাটোক জংঘলত বন্দী কৰি হত্যা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই কামটো কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকে তেওঁৰ ভৰিৰ ষষ্ঠ আঙুলিটো কাটি চন্দ্ৰহাসৰ মৃত্যুৰ প্ৰমাণ হিচাপে দুষ্টবুদ্ধিক দেখুৱাই দিয়ে। কুন্তলৰ অধীনস্থ কালিন্দই শিশুটিক জংঘলত বিচৰণ কৰি কান্দি থকা দেখিলে। যিহেতু তেওঁৰ নিজৰ সন্তান নাছিল, সেয়েহে তেওঁ তেওঁক ঘৰলৈ আনি নিজৰ পুত্ৰ হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল, তেওঁক চন্দ্ৰহাস বুলি নাম দিছিল, কাৰণ তেওঁৰ মুখখনে যেতিয়াই হাঁহিছিল তেতিয়াই চন্দ্ৰৰ দৰে আভা বিকিৰণ হৈছিল। চন্দ্ৰহাসৱ ৰাজকুমাৰৰ শিক্ষাৰ সকলো দিশ শিকিছিল আৰু তেওঁৰ পোষক পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। দুষ্টবুদ্ধিয়ে কালিন্দৰ ৰাজ্য চন্দনৱতীলৈ গৈ চন্দ্ৰহাসক প্ৰতাৰণা কৰা বুলি উপলব্ধি কৰি চকু পৰিল। তেওঁ পুত্ৰ মদনলৈ এখন চিঠি লিখি চন্দ্ৰহাসক তেওঁৰ দূত হ'বলৈ অনুৰোধ কৰে।<ref>{{Cite book |last=Mysore.) |first=John Garrett (director of public instruction in |url=https://books.google.com/books?id=VLsIAAAAQAAJ&dq=chandrahasa+myth&pg=PA128 |title=A classical dictionary of India illustrative of the mythology, philosophy, literature [&c.] of the Hindus. [With] |date=1871 |pages=128–129 |language=en}}</ref> ===ৰাজ অভিষেক=== ==তথ্যসূত্ৰ== eu3vjeu7xeyfl1v65lo4uk82zauuoa2 648213 648212 2026-10-27T18:03:42Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648213 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শালিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'<ref>{{Cite book |last=Bhalla |first=Deepti Omchery |url=https://books.google.com/books?id=TncHAQAAMAAJ&q=chandrahasa+King+meaning+moon+laugh |title=Studies in Indian Music and Allied Arts |date=1990 |publisher=Sundeep Prakashan |isbn=978-81-85067-58-2 |language=en}}</ref>}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=5GtDAAAAYAAJ&q=king+chandrahasa+kuntala |title=Indian Antiquary |date=1985 |publisher=Swati Publications |language=en}}</ref> [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। ==কিংবদন্তি== ===শিশুকাল=== ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাস কেৰালাৰ এজন ৰজাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, তেওঁৰ বাওঁ ভৰিত ভৰিৰ ছয়টা আঙুলি আছিল, যিটো এটা অশুভ লক্ষণ। যুদ্ধত ৰজাক হত্যা কৰা হ’ল আৰু তেওঁৰ ৰাণীয়ে স্বামীৰ লগত সতী দাহ কৰি তেওঁলোকৰ পুত্ৰক নিথৰুৱা কৰিলে। শিশুটিৰ দাসীয়ে তেওঁৰ সৈতে কুন্তল ৰাজ্যলৈ পলাই যায় যদিও তিনি বছৰৰ পিছত ৰাজকুমাৰৰ পৰিচয় প্ৰকাশ নকৰাকৈয়ে ইহলীলা সম্বৰণ কৰে। চন্দ্ৰহাসে নিজৰ যত্ন নিজে লৈ ডাঙৰ হৈ আহি বিষ্ণুৰ পবিত্ৰ মাৰ্বল [[শালিগ্ৰাম]] বিচাৰি পালে যিয়ে তেওঁৰ তাবিজ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Murty |first=Sudha |url=https://books.google.com/books?id=cl5CDQAAQBAJ&dq=chandrahasa+shaligram&pg=PT155 |title=The Serpent's Revenge: Unusual Tales from the Mahabharata |date=2016-10-26 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-85990-17-5 |language=en}}</ref> এদিন কুন্তল ৰজাৰ মন্ত্ৰী দুষ্টবুদ্ধিয়ে (দুষ্টমনা) জনসাধাৰণক খুৱাই ''অন্নসন্তৰ্পণ'' কৰি আছিল। তাত গোট খোৱা পুৰোহিতসকলে চন্দ্ৰহাসৰ ৰাজকীয় বৈশিষ্ট্য লক্ষ্য কৰি মন্ত্ৰীক ল’ৰাটোৰ বিশেষ যত্ন ল’বলৈ ক’লে। কিন্তু দুষ্ট পৰিকল্পনা থকা দুষ্টবুদ্ধিয়ে সিংহাসন দখল কৰিব বিচাৰিছিল, আৰু সেয়েহে ল’ৰাজনক আঁতৰ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ কিছুমান ভাড়াতীয়া সৈনিক নিয়োগ কৰি ল’ৰাটোক জংঘলত বন্দী কৰি হত্যা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই কামটো কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকে তেওঁৰ ভৰিৰ ষষ্ঠ আঙুলিটো কাটি চন্দ্ৰহাসৰ মৃত্যুৰ প্ৰমাণ হিচাপে দুষ্টবুদ্ধিক দেখুৱাই দিয়ে। কুন্তলৰ অধীনস্থ কালিন্দই শিশুটিক জংঘলত বিচৰণ কৰি কান্দি থকা দেখিলে। যিহেতু তেওঁৰ নিজৰ সন্তান নাছিল, সেয়েহে তেওঁ তেওঁক ঘৰলৈ আনি নিজৰ পুত্ৰ হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল, তেওঁক চন্দ্ৰহাস বুলি নাম দিছিল, কাৰণ তেওঁৰ মুখখনে যেতিয়াই হাঁহিছিল তেতিয়াই চন্দ্ৰৰ দৰে আভা বিকিৰণ হৈছিল। চন্দ্ৰহাসৱ ৰাজকুমাৰৰ শিক্ষাৰ সকলো দিশ শিকিছিল আৰু তেওঁৰ পোষক পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। দুষ্টবুদ্ধিয়ে কালিন্দৰ ৰাজ্য চন্দনৱতীলৈ গৈ চন্দ্ৰহাসক প্ৰতাৰণা কৰা বুলি উপলব্ধি কৰি চকু পৰিল। তেওঁ পুত্ৰ মদনলৈ এখন চিঠি লিখি চন্দ্ৰহাসক তেওঁৰ দূত হ'বলৈ অনুৰোধ কৰে।<ref>{{Cite book |last=Mysore.) |first=John Garrett (director of public instruction in |url=https://books.google.com/books?id=VLsIAAAAQAAJ&dq=chandrahasa+myth&pg=PA128 |title=A classical dictionary of India illustrative of the mythology, philosophy, literature [&c.] of the Hindus. [With] |date=1871 |pages=128–129 |language=en}}</ref> ===ৰাজ অভিষেক=== চন্দ্ৰহসে কুন্তলা ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰি চহৰৰ বাহিৰৰ বাগিছাখনত জিৰণি লৈ আছিল। দাসবুদ্ধিৰ কন্যা বিষয়াও নিজৰ দাসীসকলৰ সৈতে তালৈ আহিছিল, কাকতলীয়াকৈ শুই থকা চন্দ্ৰহস এজনৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ সুন্দৰতাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈছিল। ভায়েকক উদ্দেশ্যি লিখা চিঠিখন খুলি তাই দেউতাকৰ নোট বুলি চিনি পালে। মদনাক উদ্দেশ্যি লিখা চিঠিখনে তেওঁক দূতৰ পদবী বা যৌৱনৰ প্ৰতি কোনো গুৰুত্ব নিদিবলৈ আৰু তেওঁক বিষ (বিষ) দিবলৈ আদেশ দিছিল। যুৱকজনৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হোৱা বিষাই সিদ্ধান্ত ল'লে যে তাইৰ দেউতাকে খৰ-খেদাকৈয়ে তাৰ পৰিৱৰ্তে বিশায়া লিখিবলৈ মন কৰিছে, তাইৰ প্ৰসাধন সামগ্ৰী আৰু এটা ডাল ব্যৱহাৰ কৰি চিঠিখনত শেষৰ আখৰবোৰ যোগ কৰিলে।[5] বিষায় আখৰ সলনি কৰে, ৰাজমনামাৰ ফলিঅ'। চন্দ্ৰহসাই নোটখন দুষ্টবুদ্ধিৰ পুত্ৰ মদনালৈ পঠিয়াই দিলে, যিয়ে সেইদিনা সন্ধিয়া পিতৃৰ আদেশক সন্মান জনাই ৰাজকুমাৰক নিজৰ ধুনীয়া ভনীয়েকৰ লগত বিয়া কৰাই দিলে।[citation needed] দুস্তবুদ্ধিয়ে বৰ ধুম-ধামেৰে কুন্তলালৈ উভতি আহিল, আৰু দ্ৰুতগতিত উপলব্ধি কৰিলে যে কি হৈছে, তেওঁ সঁচাকৈয়ে এনে ভুল কৰিলে নেকি বুলি ভাবি। তেওঁ আন এটা হত্যাৰ চক্ৰান্ত ৰচনা কৰিলে, চন্দ্ৰহসাক সেইদিনা সন্ধিয়া পৰিয়ালটোৰ কালি মন্দিৰলৈ যাবলৈ অনুৰোধ কৰি, অকলে, তেওঁক আশ্বস্তু কৰিলে যে সেয়া তেওঁলোকৰ প্ৰথা। ইফালে কুন্তলাৰ ৰজাই নিজৰ এটা সপোনৰ বাবে সিংহাসন ত্যাগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়, চন্দ্ৰহসাক উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে নামকৰণ কৰি কন্যাৰ লগত বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়। মদনাক এই বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল। মদনাই চন্দ্ৰহসাক লগ পালে, লগে লগে ৰাজপ্ৰাসাদলৈ লৰালৰিকৈ যাবলৈ ক’লে আৰু মন্দিৰলৈ যাবলৈ তেওঁৰ ঠাই ল’লে। তাত দুষ্টবুদ্ধিয়ে পঠোৱা হত্যাকাৰীয়ে তেওঁক তৎক্ষণাত হত্যা কৰে। চন্দ্ৰহস ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈ লগে লগে ৰাজকুমাৰী চম্পকমালিনীৰ লগত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু ৰজাৰ মুকুট পিন্ধা হয়। পুত্ৰৰ কৰুণ মৃত্যুৰ খবৰ যেতিয়া দূষ্টবুদ্ধীত উপস্থিত হয়, তেতিয়া তেওঁ বিধ্বস্তু হৈ কালি মন্দিৰলৈ গৈ নিজৰ মূৰ কাটি নিজৰ জীৱন শেষ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই যমজ ট্ৰেজেডীৰ কথা চন্দ্ৰহছে গম পাই মন্দিৰলৈ গৈ দুয়োকে পুনৰ প্ৰাণ পাই উঠাৰ বাবে দেৱী কালিৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰে। যেতিয়া কোনো উত্তৰ নাপালে, তেতিয়া তেওঁ নিজকে দেৱীৰ ওচৰত বলি দিবলৈ আগবাঢ়িল, তাৰ পিছত কালিয়ে তেওঁৰ সন্মুখত উপস্থিত হৈ তেওঁৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলে। চন্দ্ৰহছে তেওঁৰ দুগৰাকী ৰাণীৰ সৈতে কুন্তলা আৰু চন্দনৱতীৰ ৰজা হিচাপে শাসন কৰিছিল।[6] চন্দ্ৰহসৰ বলি, কাবিলে কৰা। ৰাজমনামাৰ ফলিঅ' অশ্বমেধ কুলিন্দক কুন্তলালৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি চন্দ্ৰহসে বহু বছৰ ধৰি নিজৰ ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। চম্পাকমালিনিৰপৰা পদ্মাক্ষ নামৰ এজন পুত্ৰ, আৰু মন্ত্ৰীৰ কন্যা বিষয়ৰপৰা মাকৰাক্ষ নামৰ এজন পুত্ৰ। এই ল’ৰা দুজনে এদিন চহৰৰ বাহিৰৰ অঞ্চলত খোজ কাঢ়ি গৈ থাকোঁতে যুধিষ্ঠিৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ষ্টেলিয়নটোৰ ওপৰত আকস্মিকভাৱে দেখা গ’ল; হতাশ হৈ তেওঁলোকে উভতি আহি দেউতাকক এই কথা জনাই দিলে। চন্দ্ৰহসে কৃষ্ণ আৰু অৰ্জুনক লগ পাই যজ্ঞৰ বাবে প্ৰচুৰ ধন-সম্পত্তি আৰু মানুহ আগবঢ়াই ৰাজকীয় ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰে আৰু তেওঁৰ ৰাজ্যৰ সৈন্যৰ সৈতে কৃষ্ণ আৰু অৰ্জুনৰ সৈতে যোগদান কৰে।[7] ==তথ্যসূত্ৰ== hh0664wr92rywipdnv2fvnvl3efhlq5 648215 648213 2026-10-27T18:12:24Z Pranamikaadhikary 27435 /* ৰাজ অভিষেক */ 648215 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শালিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'<ref>{{Cite book |last=Bhalla |first=Deepti Omchery |url=https://books.google.com/books?id=TncHAQAAMAAJ&q=chandrahasa+King+meaning+moon+laugh |title=Studies in Indian Music and Allied Arts |date=1990 |publisher=Sundeep Prakashan |isbn=978-81-85067-58-2 |language=en}}</ref>}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=5GtDAAAAYAAJ&q=king+chandrahasa+kuntala |title=Indian Antiquary |date=1985 |publisher=Swati Publications |language=en}}</ref> [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। ==কিংবদন্তি== ===শিশুকাল=== ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাস কেৰালাৰ এজন ৰজাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, তেওঁৰ বাওঁ ভৰিত ভৰিৰ ছয়টা আঙুলি আছিল, যিটো এটা অশুভ লক্ষণ। যুদ্ধত ৰজাক হত্যা কৰা হ’ল আৰু তেওঁৰ ৰাণীয়ে স্বামীৰ লগত সতী দাহ কৰি তেওঁলোকৰ পুত্ৰক নিথৰুৱা কৰিলে। শিশুটিৰ দাসীয়ে তেওঁৰ সৈতে কুন্তল ৰাজ্যলৈ পলাই যায় যদিও তিনি বছৰৰ পিছত ৰাজকুমাৰৰ পৰিচয় প্ৰকাশ নকৰাকৈয়ে ইহলীলা সম্বৰণ কৰে। চন্দ্ৰহাসে নিজৰ যত্ন নিজে লৈ ডাঙৰ হৈ আহি বিষ্ণুৰ পবিত্ৰ মাৰ্বল [[শালিগ্ৰাম]] বিচাৰি পালে যিয়ে তেওঁৰ তাবিজ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Murty |first=Sudha |url=https://books.google.com/books?id=cl5CDQAAQBAJ&dq=chandrahasa+shaligram&pg=PT155 |title=The Serpent's Revenge: Unusual Tales from the Mahabharata |date=2016-10-26 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-85990-17-5 |language=en}}</ref> এদিন কুন্তল ৰজাৰ মন্ত্ৰী দুষ্টবুদ্ধিয়ে (দুষ্টমনা) জনসাধাৰণক খুৱাই ''অন্নসন্তৰ্পণ'' কৰি আছিল। তাত গোট খোৱা পুৰোহিতসকলে চন্দ্ৰহাসৰ ৰাজকীয় বৈশিষ্ট্য লক্ষ্য কৰি মন্ত্ৰীক ল’ৰাটোৰ বিশেষ যত্ন ল’বলৈ ক’লে। কিন্তু দুষ্ট পৰিকল্পনা থকা দুষ্টবুদ্ধিয়ে সিংহাসন দখল কৰিব বিচাৰিছিল, আৰু সেয়েহে ল’ৰাজনক আঁতৰ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ কিছুমান ভাড়াতীয়া সৈনিক নিয়োগ কৰি ল’ৰাটোক জংঘলত বন্দী কৰি হত্যা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই কামটো কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকে তেওঁৰ ভৰিৰ ষষ্ঠ আঙুলিটো কাটি চন্দ্ৰহাসৰ মৃত্যুৰ প্ৰমাণ হিচাপে দুষ্টবুদ্ধিক দেখুৱাই দিয়ে। কুন্তলৰ অধীনস্থ কালিন্দই শিশুটিক জংঘলত বিচৰণ কৰি কান্দি থকা দেখিলে। যিহেতু তেওঁৰ নিজৰ সন্তান নাছিল, সেয়েহে তেওঁ তেওঁক ঘৰলৈ আনি নিজৰ পুত্ৰ হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল, তেওঁক চন্দ্ৰহাস বুলি নাম দিছিল, কাৰণ তেওঁৰ মুখখনে যেতিয়াই হাঁহিছিল তেতিয়াই চন্দ্ৰৰ দৰে আভা বিকিৰণ হৈছিল। চন্দ্ৰহাসৱ ৰাজকুমাৰৰ শিক্ষাৰ সকলো দিশ শিকিছিল আৰু তেওঁৰ পোষক পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। দুষ্টবুদ্ধিয়ে কালিন্দৰ ৰাজ্য চন্দনৱতীলৈ গৈ চন্দ্ৰহাসক প্ৰতাৰণা কৰা বুলি উপলব্ধি কৰি চকু পৰিল। তেওঁ পুত্ৰ মদনলৈ এখন চিঠি লিখি চন্দ্ৰহাসক তেওঁৰ দূত হ'বলৈ অনুৰোধ কৰে।<ref>{{Cite book |last=Mysore.) |first=John Garrett (director of public instruction in |url=https://books.google.com/books?id=VLsIAAAAQAAJ&dq=chandrahasa+myth&pg=PA128 |title=A classical dictionary of India illustrative of the mythology, philosophy, literature [&c.] of the Hindus. [With] |date=1871 |pages=128–129 |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== caq27ni3ut3ez6r34bpspou2rog9ig2 648216 648215 2026-10-27T18:12:42Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:পৌৰাণিক কথা]] using [[WP:HC|HotCat]] 648216 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | deity_of = কুন্তলৰ ৰজা | image = Chandrahas & Vishya.jpg | caption = বিষয়াই শুই থকা চন্দ্ৰহাসৰ সম্মুখীন হয় | symbol = [[শালিগ্ৰাম]] | texts = [[মহাভাৰত]] | region = [[কৰ্ণাটক]] | offspring = পদ্মাক্ষ আৰু মকৰাক্ষ | consorts = বিষয়া আৰু চম্পকমালিনী }}[[File:Prince Chandrahasa and a Goddess, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|চন্দ্ৰহাসে দেৱী [[কালী]]ক প্ৰাৰ্থনা কৰিছে।]] '''চন্দ্ৰহাস''' ({{lang-sa| चन्द्रहास, আক্ষৰিক অৰ্থ 'চন্দ্ৰৰ হাঁহি'<ref>{{Cite book |last=Bhalla |first=Deepti Omchery |url=https://books.google.com/books?id=TncHAQAAMAAJ&q=chandrahasa+King+meaning+moon+laugh |title=Studies in Indian Music and Allied Arts |date=1990 |publisher=Sundeep Prakashan |isbn=978-81-85067-58-2 |language=en}}</ref>}}) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত কুন্তল ৰাজ্যৰ এজন ৰজা।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=5GtDAAAAYAAJ&q=king+chandrahasa+kuntala |title=Indian Antiquary |date=1985 |publisher=Swati Publications |language=en}}</ref> [[মহাভাৰত]] মহাকাব্যৰ অশ্বমেধিক পৰ্বত চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চন্দ্ৰহাসে [[অৰ্জুন]]ৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যিজনৰ লগত [[কৃষ্ণ]]ই [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ [[অশ্বমেধ]] অনুষ্ঠানৰ পহৰা দিছিল। চন্দ্ৰহাসে পুত্ৰ মকৰাক্ষক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰি অৰ্জুনৰ সৈন্যৰ লগত অশ্বমেধক সহায় কৰিবলৈ যায়। কবি লক্ষ্মীশৰ কানাড়া মহাকাব্য [[জৈমিনি|জৈমিনি ভাৰত]]তো চন্দ্ৰহাসৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাসৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী জনপ্ৰিয় চিনেমা আৰু [[যক্ষগণ]] থিয়েটাৰতো অভিনয় কৰা হয়। ==কিংবদন্তি== ===শিশুকাল=== ৰাজকুমাৰ চন্দ্ৰহাস কেৰালাৰ এজন ৰজাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, তেওঁৰ বাওঁ ভৰিত ভৰিৰ ছয়টা আঙুলি আছিল, যিটো এটা অশুভ লক্ষণ। যুদ্ধত ৰজাক হত্যা কৰা হ’ল আৰু তেওঁৰ ৰাণীয়ে স্বামীৰ লগত সতী দাহ কৰি তেওঁলোকৰ পুত্ৰক নিথৰুৱা কৰিলে। শিশুটিৰ দাসীয়ে তেওঁৰ সৈতে কুন্তল ৰাজ্যলৈ পলাই যায় যদিও তিনি বছৰৰ পিছত ৰাজকুমাৰৰ পৰিচয় প্ৰকাশ নকৰাকৈয়ে ইহলীলা সম্বৰণ কৰে। চন্দ্ৰহাসে নিজৰ যত্ন নিজে লৈ ডাঙৰ হৈ আহি বিষ্ণুৰ পবিত্ৰ মাৰ্বল [[শালিগ্ৰাম]] বিচাৰি পালে যিয়ে তেওঁৰ তাবিজ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Murty |first=Sudha |url=https://books.google.com/books?id=cl5CDQAAQBAJ&dq=chandrahasa+shaligram&pg=PT155 |title=The Serpent's Revenge: Unusual Tales from the Mahabharata |date=2016-10-26 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-85990-17-5 |language=en}}</ref> এদিন কুন্তল ৰজাৰ মন্ত্ৰী দুষ্টবুদ্ধিয়ে (দুষ্টমনা) জনসাধাৰণক খুৱাই ''অন্নসন্তৰ্পণ'' কৰি আছিল। তাত গোট খোৱা পুৰোহিতসকলে চন্দ্ৰহাসৰ ৰাজকীয় বৈশিষ্ট্য লক্ষ্য কৰি মন্ত্ৰীক ল’ৰাটোৰ বিশেষ যত্ন ল’বলৈ ক’লে। কিন্তু দুষ্ট পৰিকল্পনা থকা দুষ্টবুদ্ধিয়ে সিংহাসন দখল কৰিব বিচাৰিছিল, আৰু সেয়েহে ল’ৰাজনক আঁতৰ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ কিছুমান ভাড়াতীয়া সৈনিক নিয়োগ কৰি ল’ৰাটোক জংঘলত বন্দী কৰি হত্যা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই কামটো কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকে তেওঁৰ ভৰিৰ ষষ্ঠ আঙুলিটো কাটি চন্দ্ৰহাসৰ মৃত্যুৰ প্ৰমাণ হিচাপে দুষ্টবুদ্ধিক দেখুৱাই দিয়ে। কুন্তলৰ অধীনস্থ কালিন্দই শিশুটিক জংঘলত বিচৰণ কৰি কান্দি থকা দেখিলে। যিহেতু তেওঁৰ নিজৰ সন্তান নাছিল, সেয়েহে তেওঁ তেওঁক ঘৰলৈ আনি নিজৰ পুত্ৰ হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল, তেওঁক চন্দ্ৰহাস বুলি নাম দিছিল, কাৰণ তেওঁৰ মুখখনে যেতিয়াই হাঁহিছিল তেতিয়াই চন্দ্ৰৰ দৰে আভা বিকিৰণ হৈছিল। চন্দ্ৰহাসৱ ৰাজকুমাৰৰ শিক্ষাৰ সকলো দিশ শিকিছিল আৰু তেওঁৰ পোষক পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। দুষ্টবুদ্ধিয়ে কালিন্দৰ ৰাজ্য চন্দনৱতীলৈ গৈ চন্দ্ৰহাসক প্ৰতাৰণা কৰা বুলি উপলব্ধি কৰি চকু পৰিল। তেওঁ পুত্ৰ মদনলৈ এখন চিঠি লিখি চন্দ্ৰহাসক তেওঁৰ দূত হ'বলৈ অনুৰোধ কৰে।<ref>{{Cite book |last=Mysore.) |first=John Garrett (director of public instruction in |url=https://books.google.com/books?id=VLsIAAAAQAAJ&dq=chandrahasa+myth&pg=PA128 |title=A classical dictionary of India illustrative of the mythology, philosophy, literature [&c.] of the Hindus. [With] |date=1871 |pages=128–129 |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৌৰাণিক কথা]] 6264fmylj917df8ixtbtuo8ch8fc35j 0 140507 648214 2026-10-27T18:10:52Z Dimpal2026 52023 অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা 648214 wikitext text/x-wiki ''' অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা''' ভূমিকা - অসম উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এখন প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰে ভৰপূৰ ৰাজ্য। ইয়াৰ সেউজীয়া পাহাৰ, বিস্তৃত চাহ বাগিচা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী, ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, বন্যপ্ৰাণী আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ সংস্কৃতিয়ে দেশী-বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। পৰ্যটন উদ্যোগে এখন ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন, কৰ্মসংস্থাপন আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় বিশ্বৰ আগত দাঙি ধৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু পৰ্যটনস্থলী - অসমৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় পৰ্যটনস্থলী হৈছে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিশ্ববিখ্যাত এই উদ্যানখনত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ বন্যপ্ৰাণী আৰু চৰাই-চিৰিকটি পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানেও প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছে। মাজুলী পৃথিৱীৰ অন্যতম বৃহৎ নদীদ্বীপ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, নামঘৰ, পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰা আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে পৰ্যটকক বিশেষভাৱে আকৰ্ষণ কৰে। কামাখ্যা মন্দিৰ, শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, হাফলঙৰ পাহাৰীয়া দৃশ্য আৰু অসমৰ চাহ বাগিচাসমূহেও ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে। পৰ্যটন উদ্যোগৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব - পৰ্যটন উদ্যোগে স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। হোটেল, ৰেস্তোৰাঁ, পৰিবহণ, পৰ্যটক গাইড, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰ জৰিয়তে বহু লোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিব পাৰে। বিশেষকৈ গ্ৰামাঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে পৰ্যটন এক বিকল্প উপাৰ্জনৰ মাধ্যম হ’ব পাৰে। পৰ্যটকৰ আগমনে স্থানীয় খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাঁহ-বেতৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তশিল্পৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত অসমৰ পৰম্পৰাগত শিল্প আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰতো সহায় হয়। পৰ্যটন উদ্যোগৰ প্ৰধান সমস্যা - পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান সমস্যা দেখা যায়। বহু পৰ্যটনস্থলীত উন্নত যাতায়াত, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, উপযুক্ত বাসস্থান আৰু পৰ্যাপ্ত তথ্যৰ অভাৱ আছে। কিছুমান অঞ্চলত পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা থাকিলেও সেই স্থানসমূহৰ বিষয়ে দেশৰ আন অংশৰ মানুহৰ মাজত পৰ্যাপ্ত প্ৰচাৰ হোৱা নাই। ইয়াৰ উপৰি পৰিৱেশ প্ৰদূষণ, প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ, বনাঞ্চলৰ ক্ষতি আৰু পৰ্যটকৰ অসচেতন আচৰণে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। উন্নয়নৰ উপায় - অসমৰ উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰা প্ৰয়োজন। পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, যাতায়াত, নিৰাপত্তা আৰু পৰ্যটকসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তথ্যৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিব লাগে। সামাজিক মাধ্যম আৰু ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে অসমৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ বিষয়ে অধিক প্ৰচাৰ কৰিব পাৰি। স্থানীয় যুৱক-যুৱতীসকলক পৰ্যটক গাইড, আতিথ্য সেৱা আৰু পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰিলেও কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ বৃদ্ধি পাব। লগতে পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ পৰ্যটন বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগে। উপসংহাৰ - অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, ঐতিহাসিক সম্পদ আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যই অসমক এক উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰে। চৰকাৰ, স্থানীয় সমাজ আৰু পৰ্যটকসকলৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰি পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশ সাধন কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ লগতে অসমৰ সংস্কৃতি আৰু পৰিচয়ো বিশ্বৰ আগত অধিক পৰিচিত হ’ব। d9806b98g8ip8ld0hqktk9cn5tsco2y 648239 648214 2026-10-27T21:04:43Z AjayDas 12623 /* */ 648239 wikitext text/x-wiki {{db|মৌলিক লেখা}} ''' অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা''' ভূমিকা - অসম উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এখন প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰে ভৰপূৰ ৰাজ্য। ইয়াৰ সেউজীয়া পাহাৰ, বিস্তৃত চাহ বাগিচা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী, ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, বন্যপ্ৰাণী আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ সংস্কৃতিয়ে দেশী-বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। পৰ্যটন উদ্যোগে এখন ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন, কৰ্মসংস্থাপন আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় বিশ্বৰ আগত দাঙি ধৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু পৰ্যটনস্থলী - অসমৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় পৰ্যটনস্থলী হৈছে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিশ্ববিখ্যাত এই উদ্যানখনত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ বন্যপ্ৰাণী আৰু চৰাই-চিৰিকটি পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানেও প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছে। মাজুলী পৃথিৱীৰ অন্যতম বৃহৎ নদীদ্বীপ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, নামঘৰ, পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰা আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে পৰ্যটকক বিশেষভাৱে আকৰ্ষণ কৰে। কামাখ্যা মন্দিৰ, শিৱসাগৰৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, হাফলঙৰ পাহাৰীয়া দৃশ্য আৰু অসমৰ চাহ বাগিচাসমূহেও ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে। পৰ্যটন উদ্যোগৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব - পৰ্যটন উদ্যোগে স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। হোটেল, ৰেস্তোৰাঁ, পৰিবহণ, পৰ্যটক গাইড, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰ জৰিয়তে বহু লোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিব পাৰে। বিশেষকৈ গ্ৰামাঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে পৰ্যটন এক বিকল্প উপাৰ্জনৰ মাধ্যম হ’ব পাৰে। পৰ্যটকৰ আগমনে স্থানীয় খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাঁহ-বেতৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তশিল্পৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত অসমৰ পৰম্পৰাগত শিল্প আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰতো সহায় হয়। পৰ্যটন উদ্যোগৰ প্ৰধান সমস্যা - পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান সমস্যা দেখা যায়। বহু পৰ্যটনস্থলীত উন্নত যাতায়াত, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, উপযুক্ত বাসস্থান আৰু পৰ্যাপ্ত তথ্যৰ অভাৱ আছে। কিছুমান অঞ্চলত পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা থাকিলেও সেই স্থানসমূহৰ বিষয়ে দেশৰ আন অংশৰ মানুহৰ মাজত পৰ্যাপ্ত প্ৰচাৰ হোৱা নাই। ইয়াৰ উপৰি পৰিৱেশ প্ৰদূষণ, প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ, বনাঞ্চলৰ ক্ষতি আৰু পৰ্যটকৰ অসচেতন আচৰণে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। উন্নয়নৰ উপায় - অসমৰ উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰা প্ৰয়োজন। পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, যাতায়াত, নিৰাপত্তা আৰু পৰ্যটকসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তথ্যৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিব লাগে। সামাজিক মাধ্যম আৰু ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে অসমৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ বিষয়ে অধিক প্ৰচাৰ কৰিব পাৰি। স্থানীয় যুৱক-যুৱতীসকলক পৰ্যটক গাইড, আতিথ্য সেৱা আৰু পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰিলেও কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ বৃদ্ধি পাব। লগতে পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ পৰ্যটন বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগে। উপসংহাৰ - অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, ঐতিহাসিক সম্পদ আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যই অসমক এক উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰে। চৰকাৰ, স্থানীয় সমাজ আৰু পৰ্যটকসকলৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰি পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশ সাধন কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ লগতে অসমৰ সংস্কৃতি আৰু পৰিচয়ো বিশ্বৰ আগত অধিক পৰিচিত হ’ব। szrwi41f2z5kh9z38yojp9ufihq87bq 4 140508 648218 2026-10-27T18:18:17Z Pranamikaadhikary 27435 নতুন পৃষ্ঠা: {{ৱিকিপত্ৰিকা মূলপৃষ্ঠা | ৱিকিউৎস = yes | সংখ্যা = <center><span style="text-shadow:10px 10px 10px #FCE205; font-size:20px"><font color=#6A5ACD> পঞ্চদশ বৰ্ষ <nowiki>|</nowiki> নৱেম্বৰ <nowiki>|</nowiki> ২০২৬ <nowiki>|</nowiki> দশম | ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/অক্টোবৰ-২০২৬/সদ্য... 648218 wikitext text/x-wiki {{ৱিকিপত্ৰিকা মূলপৃষ্ঠা | ৱিকিউৎস = yes | সংখ্যা = <center><span style="text-shadow:10px 10px 10px #FCE205; font-size:20px"><font color=#6A5ACD> পঞ্চদশ বৰ্ষ <nowiki>|</nowiki> নৱেম্বৰ <nowiki>|</nowiki> ২০২৬ <nowiki>|</nowiki> দশম | ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/অক্টোবৰ-২০২৬/সদ্য প্ৰয়াত ব্যক্তি বিশেষ | সম্পাদকীয় = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা | ভাল প্ৰবন্ধ = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/ভাল প্ৰবন্ধ | সক্ৰিয় সদস্যসমূহ = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/সক্ৰিয় সদস্যসমূহ | যোৱা মাহ = অক্টোবৰ-২০২৬ | পৰৱৰ্তী মাহ = ডিচেম্বৰ-২০২৬ | সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহ (মধ্য) = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/অক্টোবৰ-২০২৬ত সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহ | বিশেষ অভিলেখ = | নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থ = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থ | নিৰ্বাচিত চিত্ৰ = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/নিৰ্বাচিত চিত্ৰ | পদক = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/পদক | উল্লেখনীয় কাম = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/উল্লেখনীয় কাম | উল্লেখনীয় ৱিকিমিডিয়ান = | নিৰ্বাচিত উদ্ধৃতি = ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/নিৰ্বাচিত উদ্ধৃতি }} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া প্ৰচাৰপত্ৰিকা]] 8mpdnnioc71wmrbrwsyj17g71eboeen 0 140509 648222 2026-10-27T19:38:08Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648222 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৫৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় পদাৰ্থবিজ্ঞানী}} {{For|the Indian politician|অশোক কুমাৰ সেন}} {{Use Indian English|date=October 2026}} {{Use dmy dates|date=October 2026}} {{Infobox scientist | name = অশোক সেন | native_name = | native_name_lang = | image = Dr. Ashoke Sen in Physics department of Scottish Church College.jpg | caption = ২০১৯ চনত [[স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়]]ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত সেন | birth_date = {{Birth date and age|1956|7|15|df=yes}} | birth_place = [[কলকাতা]] (বৰ্তমান কলকাতা), পশ্চিম বংগ, ভাৰত | death_date = | death_place = | fields = [[পদাৰ্থবিজ্ঞান]] | workplaces = {{ublist|[[ফাৰ্মিলেব]]|[[ষ্টেনফৰ্ড ৰৈখিক ত্বৰক কেন্দ্ৰ]]|[[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|[[হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল]]}} | education = {{ublist|[[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা]] (বিজ্ঞান স্নাতক)|[[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ|আই আই টি কানপুৰ]] (বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ)|[[ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়]] (গৱেষণাৰ ডিগ্ৰী)}} | doctoral_advisor = {{ublist|[[জৰ্জ ষ্টাৰমেন]]}} | known_for = [[তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্ব]]লৈ অৱদান<br />[[এছ-দ্বৈততা]]<br />[[টেকিয়ন ঘনীভৱন|সেনৰ অনুমান]] | awards = {{ublist|[[জি ডি বিৰলা বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বঁটা]] (১৯৯৬)|[[টিডব্লিউএএছ বঁটা]] (১৯৯৭)|[[পদ্মশ্ৰী]] (২০০১)|[[ইনফ’ছিছ বঁটা]] - গণিত বিজ্ঞান (২০০৯)|[[মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা]] (২০১২)|[[পদ্মভূষণ]] (২০১৩)|[[ডিৰাক পদক (আই চি টি পি)|ডিৰাক পদক]] (২০১৪)|[[অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা]] (২০২৬)}} | spouse = [[সুমথি ৰাও]] | website = {{URL|https://home.icts.res.in/~sen/}} }} '''অশোক সেন''' [[ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো|এফ আৰ এছ]] ({{IPAc-en|ə|ˈ|ʃ|oʊ|k|_|s|ɛ|n}}; জন্ম ১৯৫৬) এগৰাকী ভাৰতীয় [[তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী]] আৰু বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (আই চি টি এছ) আই চি টি এছ-ইনফ’ছিছ মাধৱ অধ্যাপক।<ref name="ICTS"/> তেওঁ পূৰ্বে [[প্ৰয়াগৰাজ]]ৰ [[হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক আছিল।<ref name="Pulakkat">{{cite news|author=Pulakkat, Hari|date=19 December 2013|title=How many of us know about Breakthrough Prize winner, Ashoke Sen?|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/how-many-of-us-know-about-breakthrough-prize-winner-ashoke-sen/articleshow/27612815.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰো (নাইছাৰ) সন্মানীয় ফেলো।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.niser.ac.in/sps/page/faculty|title=School of Physical Sciences|publisher=National Institute of Science Education and Research|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ [[মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ (এম আই টি) অতিথি অধ্যাপক আৰু [[কোৰিয়া উন্নত অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বিশিষ্ট অধ্যাপকো। তেওঁৰ মূল গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হৈছে [[তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব]]। তেওঁ [[মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা]]ৰ প্ৰথম প্ৰাপকসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল। এই বঁটা তেওঁক "সকলো তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব একেটা অন্তৰ্নিহিত তত্ত্বৰ বিভিন্ন সীমিত ৰূপ বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পথ মুকলি কৰাৰ বাবে" প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Breakthrough Prize - Fundamental Physics Breakthrough Prize Laureates - Ashoke Sen |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L8 |website=breakthroughprize.org |access-date=17 June 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম ১৯৫৬ চনৰ ১৫ জুলাইত কলকাতাত হৈছিল।<ref name=IASFellowProfile>{{cite web|title=Fellow Profile&nbsp; – Sen, Prof. Ashoke|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sen,_Prof._Ashoke|website=Indian Academy of Sciences|access-date=23 January 2016|location=Bangalore|publisher=[[Indian Academy of Sciences]]}}</ref> তেওঁ আছিল অনিল কুমাৰ সেন আৰু গৌৰী সেনৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতৃ অনিল কুমাৰ সেন কলকাতাৰ [[স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়]]ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ গৌৰী সেন এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref name=pillow_power>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/physicist-with-pillow-power/cid/389848|title=Physicist with pillow power|author=Miudur, G.S.|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref> কলকাতাৰ [[শৈলেন্দ্ৰ সৰকাৰ বিদ্যালয়]]ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়]]ৰপৰা ১৯৭৫ চনত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মহাবিদ্যালয়খন [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ]]ৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত তেওঁ [[অমল কুমাৰ ৰায়চৌধুৰী]]ৰ গৱেষণা আৰু শিক্ষাদানৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ [[ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়]]ত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ashoke Sen and Sumathi Rao.jpg|thumb|২০১৮ চনত হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে অশোক সেন আৰু সুমথি ৰাও]] অশোক সেনে [[তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব]]ৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত শক্তিশালী-দুৰ্বল সংযোজন দ্বৈততা বা [[এছ-দ্বৈততা]]ৰ ওপৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা-পত্ৰখন অন্যতম।<ref>{{cite journal|title=Dyon&nbsp; – monopole bound states, selfdual harmonic forms on the multi&nbsp; – monopole moduli space, and SL(2,Z) invariance in string theory|journal=Phys. Lett.|volume=B329|year=1994|pages=217–221|doi=10.1016/0370-2693(94)90763-3|arxiv=hep-th/9402032|bibcode= 1994PhLB..329..217S|last1=Sen|first1=Ashoke|issue=2–3|s2cid=17534677}}</ref> এই গৱেষণাই ক্ষেত্ৰখনৰ গৱেষণাৰ গতিপথ সলনি কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ অস্থিৰ [[ডি-ব্ৰেন]]ৰ অধ্যয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু এনে ব্ৰেনত [[তন্ত্ৰিকা (পদাৰ্থবিজ্ঞান)|মুক্ত তন্ত্ৰিকা]]ৰ [[টেকিয়ন ঘনীভৱন]] সম্পৰ্কে বিখ্যাত [[সেনৰ অনুমান]] আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite journal|title=Tachyon condensation on the brane antibrane system|journal=JHEP|volume=1998|issue=8|year=1998|pages=012|doi=10.1088/1126-6708/1998/08/012|arxiv =hep-th/9805170|bibcode=1998JHEP...08..012S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=14588486}}</ref> গতি কৰি থকা টেকিয়নৰ বিষয়ে তেওঁৰ বিৱৰণে<ref>{{cite journal|title=Rolling Tachyon|journal=JHEP|volume=2002|issue=4|year=2002|pages=048|doi=10.1088/1126-6708/2002/04/048|arxiv=hep-th/0203211|bibcode=2002JHEP...04..048S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=12023565}}</ref> [[তন্ত্ৰিকা বিশ্বতত্ত্ব]]ৰ গৱেষণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে। তেওঁ [[তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্ব]]ৰ ওপৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা-পত্ৰৰ সহ-লেখকো। ১৯৯৮ চনত তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[ষ্টিফেন হকিং]]ৰ মনোনয়নত তেওঁ [[ৰয়েল ছ’চাইটি]]ৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Pulakkat" /> তেওঁৰ অৱদানসমূহৰ ভিতৰত চৰম কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি ফলন পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ আকৰ্ষক ব্যৱস্থাত প্ৰয়োগ উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাৰ ভিতৰত আকৰ্ষক ব্যৱস্থা, কৃষ্ণগহ্বৰৰ অণু অৱস্থাৰ সূক্ষ্ম গণনা আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষুদ্ৰ বিচলন পদ্ধতিৰ নতুন বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ (নাইছাৰ) ভৌতিক বিজ্ঞান বিদ্যালয়ত সন্মানীয় অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="auto"/> ২০২০ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল]]ত পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগৰ অতিথি/সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|title=Department of Physics|publisher=Indian Institute of Science, Education & Research- Bhopal (IISER-Bhopal)|access-date=2 September 2020|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124141/https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ গৱেষণা কৰি আছে। তেওঁৰ বিশেষ গৱেষণাৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত [[এছ-দ্বৈততা]], [[টেকিয়ন ঘনীভৱন]], [[কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি]] আৰু অধিসূত্ৰ তন্ত্ৰিকা বিচলন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ICTS">{{cite web |title=Ashoke Sen {{!}} ICTS |url=https://www.icts.res.in/people/ashoke-sens |website=www.icts.res.in |access-date=10 June 2023}}</ref>{{better source needed|reason=Require WP:independent source|date=June 2023}} ==সন্মান আৰু বঁটা== *[[আই চি টি পি বঁটা]] ১৯৮৯ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-ictp-prize/the-prize-winners/ictp-prize-winner-1989.aspx|title=ICTP Prize Winner 1989|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯১ চনত<ref name=IASFellowProfile/> *[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা|এছ এছ ভাটনাগৰ বঁটা]] ১৯৯৪ চনত *[[টিডব্লিউএএছ বঁটা]] ১৯৯৭ চনত<ref>{{cite web|url=https://twas.org/recipients-twas-awards-and-prizes|title=Prizes and Awards|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো]] ১৯৯৮ চনত<ref name="Pulakkat"/> *[[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯৬ চনত<ref>The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi.</ref> *[[পদ্মশ্ৰী]] ২০০১ চনত<ref>{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Home Affairs, Government of India]]|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> *[[ইনফ’ছিছ বঁটা]] গণিত বিজ্ঞান শাখাত ২০০৯ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2009/ashoke-sen.asp|title=Infosys Prize - Laureates 2009 - Prof. K VijayRaghavan|website=www.infosys-science-foundation.com}}</ref> *[[মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ বঁটা]] ২০১২ চনত, তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে<ref>{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/15|title=New annual US$3&nbsp; million Fundamental Physics Prize recognizes transformative advances in the field|publisher=Breakthrough Prize|date=31 July 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/indian-scientist-ashoke-sen-bags-top-physics-honour/articleshow/15322177.cms|work=[[The Times of India]]|title=Indian scientist Ashoke Sen bags top physics honour|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref name=":0" /> *[[পদ্মভূষণ]] ২০১৩ চনত<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128211127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|url-status=dead|archive-date=28 January 2013|title=Rajesh Khanna, Sridevi, Mary Kom, Rahul Dravid on Padma list|agency=TNN|date=26 January 2013|work=[[The Times of India]]}}</ref> *এম পি বিৰলা স্মাৰক বঁটা ২০১৩ চনত *[[ডিৰাক পদক (আই চি টি পি)|ডিৰাক পদক]] ২০১৪ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallists-2014.aspx|title=ICTP - Dirac Medallists 2014|website=www.ictp.it}}</ref> *[[অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা পদক]] ২০২৬ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.icts.res.in/news/ashoke-sen-awarded-prestigious-oskar-klein-medal|title=ASHOKE SEN AWARDED PRESTIGIOUS OSKAR KLEIN MEDAL|website=www.icts.res.in|access-date=22 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia}} *{{Official website|http://www.hri.res.in/~sen/|name=ৱেবছাইট}} *[http://www.hri.res.in/~sen/cv.pdf অশোক সেনৰ জীৱন-বৃত্তান্ত] *[http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ "থমছনে ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিজ্ঞানীসকলক সন্মান জনাইছে"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312074859/http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ |date=12 March 2007 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20040505213325/http://www.hinduonnet.com/2001/01/07/stories/0207000o.htm ''দ্য হিন্দু'', দেওবাৰ, ৭ জানুৱাৰী ২০০১: "চূড়ান্ত নিয়মক একেলগে গাঁথি তোলা"]}} *{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/profile-of-top-25-scientists-in-india-366262-2011-09-11|title=Profile of Top 25 scientists in India|date=11 September 2011|work=India Today|access-date=4 September 2019}} {{commons category-inline|Ashoke Sen (physicist)}} {{Authority control}} 86g1vbu640y11o42phhwoq985z3flgt 648223 648222 2026-10-27T19:57:41Z AjayDas 12623 /* */ 648223 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৫৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় পদাৰ্থবিজ্ঞানী}} {{Infobox scientist | name = অশোক সেন | native_name = | native_name_lang = | image = Dr. Ashoke Sen in Physics department of Scottish Church College.jpg | caption = ২০১৯ চনত স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত সেন | birth_date = {{Birth date and age|1956|7|15|df=yes}} | birth_place = [[কলিকতা]] (বৰ্তমান কলকাতা), পশ্চিম বংগ, ভাৰত | death_date = | death_place = | fields = [[পদাৰ্থবিজ্ঞান]] | workplaces = {{ublist|ফাৰ্মিলেব|ষ্টেনফৰ্ড ৰৈখিক ত্বৰক কেন্দ্ৰ|[[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল}} | education = {{ublist|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা (বিজ্ঞান স্নাতক)|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ (বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ)|ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচডি)}} | doctoral_advisor = {{ublist|জৰ্জ ষ্টাৰমেন}} | known_for = তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বলৈ অৱদান<br />এছ-দ্বৈততা<br />সেনৰ অনুমান | awards = {{ublist|জি ডি বিৰলা বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বঁটা (১৯৯৬)|টিডব্লিউএএছ বঁটা (১৯৯৭)|[[পদ্মশ্ৰী]] (২০০১)|ইনফ’ছিছ বঁটা - গণিত (২০০৯)|মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা (২০১২)|[[পদ্মভূষণ]] (২০১৩)|ডিৰাক পদক (২০১৪)|অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা (২০২৬)}} | spouse = সুমথি ৰাও | website = {{URL|https://home.icts.res.in/~sen/}} }} '''অশোক সেন''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|ʃ|oʊ|k|_|s|ɛ|n}}; জন্ম ১৯৫৬) এগৰাকী ভাৰতীয় তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (আই চি টি এছ) আই চি টি এছ-ইনফ’ছিছ মাধৱ অধ্যাপক।<ref name="ICTS"/> তেওঁ পূৰ্বে প্ৰয়াগৰাজৰ হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক আছিল।<ref name="Pulakkat">{{cite news|author=Pulakkat, Hari|date=19 December 2013|title=How many of us know about Breakthrough Prize winner, Ashoke Sen?|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/how-many-of-us-know-about-breakthrough-prize-winner-ashoke-sen/articleshow/27612815.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰো (নাইছাৰ) সন্মানীয় ফেলো।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.niser.ac.in/sps/page/faculty|title=School of Physical Sciences|publisher=National Institute of Science Education and Research|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ অতিথি অধ্যাপক আৰু কোৰিয়া উন্নত অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপকো। তেওঁৰ মূল গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হৈছে তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব। তেওঁ মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপকসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল। এই বঁটা তেওঁক "সকলো তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব একেটা অন্তৰ্নিহিত তত্ত্বৰ বিভিন্ন সীমিত ৰূপ বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পথ মুকলি কৰাৰ বাবে" প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Breakthrough Prize - Fundamental Physics Breakthrough Prize Laureates - Ashoke Sen |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L8 |website=breakthroughprize.org |access-date=17 June 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম ১৯৫৬ চনৰ ১৫ জুলাইত কলকাতাত হৈছিল।<ref name=IASFellowProfile>{{cite web|title=Fellow Profile&nbsp; – Sen, Prof. Ashoke|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sen,_Prof._Ashoke|website=Indian Academy of Sciences|access-date=23 January 2016|location=Bangalore|publisher=[[Indian Academy of Sciences]]}}</ref> তেওঁ আছিল অনিল কুমাৰ সেন আৰু গৌৰী সেনৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতৃ অনিল কুমাৰ সেন কলকাতাৰ [[স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়]]ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ গৌৰী সেন এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref name=pillow_power>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/physicist-with-pillow-power/cid/389848|title=Physicist with pillow power|author=Miudur, G.S.|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref> কলকাতাৰ [[শৈলেন্দ্ৰ সৰকাৰ বিদ্যালয়]]ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়]]ৰপৰা ১৯৭৫ চনত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মহাবিদ্যালয়খন [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ]]ৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত তেওঁ [[অমল কুমাৰ ৰায়চৌধুৰী]]ৰ গৱেষণা আৰু শিক্ষাদানৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ [[ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়]]ত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ashoke Sen and Sumathi Rao.jpg|thumb|২০১৮ চনত হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে অশোক সেন আৰু সুমথি ৰাও]] অশোক সেনে [[তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব]]ৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত শক্তিশালী-দুৰ্বল সংযোজন দ্বৈততা বা [[এছ-দ্বৈততা]]ৰ ওপৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা-পত্ৰখন অন্যতম।<ref>{{cite journal|title=Dyon&nbsp; – monopole bound states, selfdual harmonic forms on the multi&nbsp; – monopole moduli space, and SL(2,Z) invariance in string theory|journal=Phys. Lett.|volume=B329|year=1994|pages=217–221|doi=10.1016/0370-2693(94)90763-3|arxiv=hep-th/9402032|bibcode= 1994PhLB..329..217S|last1=Sen|first1=Ashoke|issue=2–3|s2cid=17534677}}</ref> এই গৱেষণাই ক্ষেত্ৰখনৰ গৱেষণাৰ গতিপথ সলনি কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ অস্থিৰ [[ডি-ব্ৰেন]]ৰ অধ্যয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু এনে ব্ৰেনত [[তন্ত্ৰিকা (পদাৰ্থবিজ্ঞান)|মুক্ত তন্ত্ৰিকা]]ৰ [[টেকিয়ন ঘনীভৱন]] সম্পৰ্কে বিখ্যাত [[সেনৰ অনুমান]] আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite journal|title=Tachyon condensation on the brane antibrane system|journal=JHEP|volume=1998|issue=8|year=1998|pages=012|doi=10.1088/1126-6708/1998/08/012|arxiv =hep-th/9805170|bibcode=1998JHEP...08..012S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=14588486}}</ref> গতি কৰি থকা টেকিয়নৰ বিষয়ে তেওঁৰ বিৱৰণে<ref>{{cite journal|title=Rolling Tachyon|journal=JHEP|volume=2002|issue=4|year=2002|pages=048|doi=10.1088/1126-6708/2002/04/048|arxiv=hep-th/0203211|bibcode=2002JHEP...04..048S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=12023565}}</ref> [[তন্ত্ৰিকা বিশ্বতত্ত্ব]]ৰ গৱেষণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে। তেওঁ [[তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্ব]]ৰ ওপৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা-পত্ৰৰ সহ-লেখকো। ১৯৯৮ চনত তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[ষ্টিফেন হকিং]]ৰ মনোনয়নত তেওঁ [[ৰয়েল ছ’চাইটি]]ৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Pulakkat" /> তেওঁৰ অৱদানসমূহৰ ভিতৰত চৰম কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি ফলন পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ আকৰ্ষক ব্যৱস্থাত প্ৰয়োগ উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাৰ ভিতৰত আকৰ্ষক ব্যৱস্থা, কৃষ্ণগহ্বৰৰ অণু অৱস্থাৰ সূক্ষ্ম গণনা আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষুদ্ৰ বিচলন পদ্ধতিৰ নতুন বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ (নাইছাৰ) ভৌতিক বিজ্ঞান বিদ্যালয়ত সন্মানীয় অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="auto"/> ২০২০ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল]]ত পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগৰ অতিথি/সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|title=Department of Physics|publisher=Indian Institute of Science, Education & Research- Bhopal (IISER-Bhopal)|access-date=2 September 2020|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124141/https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ গৱেষণা কৰি আছে। তেওঁৰ বিশেষ গৱেষণাৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত [[এছ-দ্বৈততা]], [[টেকিয়ন ঘনীভৱন]], [[কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি]] আৰু অধিসূত্ৰ তন্ত্ৰিকা বিচলন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ICTS">{{cite web |title=Ashoke Sen {{!}} ICTS |url=https://www.icts.res.in/people/ashoke-sens |website=www.icts.res.in |access-date=10 June 2023}}</ref>{{better source needed|reason=Require WP:independent source|date=June 2023}} ==সন্মান আৰু বঁটা== *[[আই চি টি পি বঁটা]] ১৯৮৯ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-ictp-prize/the-prize-winners/ictp-prize-winner-1989.aspx|title=ICTP Prize Winner 1989|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯১ চনত<ref name=IASFellowProfile/> *[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা|এছ এছ ভাটনাগৰ বঁটা]] ১৯৯৪ চনত *[[টিডব্লিউএএছ বঁটা]] ১৯৯৭ চনত<ref>{{cite web|url=https://twas.org/recipients-twas-awards-and-prizes|title=Prizes and Awards|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো]] ১৯৯৮ চনত<ref name="Pulakkat"/> *[[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯৬ চনত<ref>The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi.</ref> *[[পদ্মশ্ৰী]] ২০০১ চনত<ref>{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Home Affairs, Government of India]]|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> *[[ইনফ’ছিছ বঁটা]] গণিত বিজ্ঞান শাখাত ২০০৯ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2009/ashoke-sen.asp|title=Infosys Prize - Laureates 2009 - Prof. K VijayRaghavan|website=www.infosys-science-foundation.com}}</ref> *[[মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ বঁটা]] ২০১২ চনত, তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে<ref>{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/15|title=New annual US$3&nbsp; million Fundamental Physics Prize recognizes transformative advances in the field|publisher=Breakthrough Prize|date=31 July 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/indian-scientist-ashoke-sen-bags-top-physics-honour/articleshow/15322177.cms|work=[[The Times of India]]|title=Indian scientist Ashoke Sen bags top physics honour|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref name=":0" /> *[[পদ্মভূষণ]] ২০১৩ চনত<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128211127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|url-status=dead|archive-date=28 January 2013|title=Rajesh Khanna, Sridevi, Mary Kom, Rahul Dravid on Padma list|agency=TNN|date=26 January 2013|work=[[The Times of India]]}}</ref> *এম পি বিৰলা স্মাৰক বঁটা ২০১৩ চনত *[[ডিৰাক পদক (আই চি টি পি)|ডিৰাক পদক]] ২০১৪ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallists-2014.aspx|title=ICTP - Dirac Medallists 2014|website=www.ictp.it}}</ref> *[[অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা পদক]] ২০২৬ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.icts.res.in/news/ashoke-sen-awarded-prestigious-oskar-klein-medal|title=ASHOKE SEN AWARDED PRESTIGIOUS OSKAR KLEIN MEDAL|website=www.icts.res.in|access-date=22 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia}} *{{Official website|http://www.hri.res.in/~sen/|name=ৱেবছাইট}} *[http://www.hri.res.in/~sen/cv.pdf অশোক সেনৰ জীৱন-বৃত্তান্ত] *[http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ "থমছনে ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিজ্ঞানীসকলক সন্মান জনাইছে"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312074859/http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ |date=12 March 2007 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20040505213325/http://www.hinduonnet.com/2001/01/07/stories/0207000o.htm ''দ্য হিন্দু'', দেওবাৰ, ৭ জানুৱাৰী ২০০১: "চূড়ান্ত নিয়মক একেলগে গাঁথি তোলা"]}} *{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/profile-of-top-25-scientists-in-india-366262-2011-09-11|title=Profile of Top 25 scientists in India|date=11 September 2011|work=India Today|access-date=4 September 2019}} {{commons category-inline|Ashoke Sen (physicist)}} {{Authority control}} p5qo8yr45vqsgdsw8nf028ni3cmvjsf 648224 648223 2026-10-27T19:59:08Z AjayDas 12623 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 648224 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৫৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় পদাৰ্থবিজ্ঞানী}} {{Infobox scientist | name = অশোক সেন | native_name = | native_name_lang = | image = Dr. Ashoke Sen in Physics department of Scottish Church College.jpg | caption = ২০১৯ চনত স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত সেন | birth_date = {{Birth date and age|1956|7|15|df=yes}} | birth_place = [[কলিকতা]] (বৰ্তমান কলকাতা), পশ্চিম বংগ, ভাৰত | death_date = | death_place = | fields = [[পদাৰ্থবিজ্ঞান]] | workplaces = {{ublist|ফাৰ্মিলেব|ষ্টেনফৰ্ড ৰৈখিক ত্বৰক কেন্দ্ৰ|[[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল}} | education = {{ublist|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা (বিজ্ঞান স্নাতক)|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ (বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ)|ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচডি)}} | doctoral_advisor = {{ublist|জৰ্জ ষ্টাৰমেন}} | known_for = তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বলৈ অৱদান<br />এছ-দ্বৈততা<br />সেনৰ অনুমান | awards = {{ublist|জি ডি বিৰলা বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বঁটা (১৯৯৬)|টিডব্লিউএএছ বঁটা (১৯৯৭)|[[পদ্মশ্ৰী]] (২০০১)|ইনফ’ছিছ বঁটা - গণিত (২০০৯)|মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা (২০১২)|[[পদ্মভূষণ]] (২০১৩)|ডিৰাক পদক (২০১৪)|অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা (২০২৬)}} | spouse = সুমথি ৰাও | website = {{URL|https://home.icts.res.in/~sen/}} }} '''অশোক সেন''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|ʃ|oʊ|k|_|s|ɛ|n}}; জন্ম ১৯৫৬) এগৰাকী ভাৰতীয় তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (আই চি টি এছ) আই চি টি এছ-ইনফ’ছিছ মাধৱ অধ্যাপক।<ref name="ICTS"/> তেওঁ পূৰ্বে প্ৰয়াগৰাজৰ হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক আছিল।<ref name="Pulakkat">{{cite news|author=Pulakkat, Hari|date=19 December 2013|title=How many of us know about Breakthrough Prize winner, Ashoke Sen?|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/how-many-of-us-know-about-breakthrough-prize-winner-ashoke-sen/articleshow/27612815.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰো (নাইছাৰ) সন্মানীয় ফেলো।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.niser.ac.in/sps/page/faculty|title=School of Physical Sciences|publisher=National Institute of Science Education and Research|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ অতিথি অধ্যাপক আৰু কোৰিয়া উন্নত অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপকো। তেওঁৰ মূল গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হৈছে তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব। তেওঁ মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপকসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল। এই বঁটা তেওঁক "সকলো তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব একেটা অন্তৰ্নিহিত তত্ত্বৰ বিভিন্ন সীমিত ৰূপ বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পথ মুকলি কৰাৰ বাবে" প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Breakthrough Prize - Fundamental Physics Breakthrough Prize Laureates - Ashoke Sen |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L8 |website=breakthroughprize.org |access-date=17 June 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম ১৯৫৬ চনৰ ১৫ জুলাইত কলকাতাত হৈছিল।<ref name=IASFellowProfile>{{cite web|title=Fellow Profile&nbsp; – Sen, Prof. Ashoke|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sen,_Prof._Ashoke|website=Indian Academy of Sciences|access-date=23 January 2016|location=Bangalore|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> তেওঁ আছিল অনিল কুমাৰ সেন আৰু গৌৰী সেনৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতৃ অনিল কুমাৰ সেন কলকাতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ গৌৰী সেন এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref name=pillow_power>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/physicist-with-pillow-power/cid/389848|title=Physicist with pillow power|author=Miudur, G.S.|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref> কলকাতাৰ শৈলেন্দ্ৰ সৰকাৰ বিদ্যালয়ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰপৰা ১৯৭৫ চনত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মহাবিদ্যালয়খন [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত তেওঁ অমল কুমাৰ ৰায়চৌধুৰীৰ গৱেষণা আৰু শিক্ষাদানৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়ত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ashoke Sen and Sumathi Rao.jpg|thumb|২০১৮ চনত হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে অশোক সেন আৰু সুমথি ৰাও]] অশোক সেনে [[তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব]]ৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত শক্তিশালী-দুৰ্বল সংযোজন দ্বৈততা বা [[এছ-দ্বৈততা]]ৰ ওপৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা-পত্ৰখন অন্যতম।<ref>{{cite journal|title=Dyon&nbsp; – monopole bound states, selfdual harmonic forms on the multi&nbsp; – monopole moduli space, and SL(2,Z) invariance in string theory|journal=Phys. Lett.|volume=B329|year=1994|pages=217–221|doi=10.1016/0370-2693(94)90763-3|arxiv=hep-th/9402032|bibcode= 1994PhLB..329..217S|last1=Sen|first1=Ashoke|issue=2–3|s2cid=17534677}}</ref> এই গৱেষণাই ক্ষেত্ৰখনৰ গৱেষণাৰ গতিপথ সলনি কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ অস্থিৰ [[ডি-ব্ৰেন]]ৰ অধ্যয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু এনে ব্ৰেনত [[তন্ত্ৰিকা (পদাৰ্থবিজ্ঞান)|মুক্ত তন্ত্ৰিকা]]ৰ [[টেকিয়ন ঘনীভৱন]] সম্পৰ্কে বিখ্যাত [[সেনৰ অনুমান]] আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite journal|title=Tachyon condensation on the brane antibrane system|journal=JHEP|volume=1998|issue=8|year=1998|pages=012|doi=10.1088/1126-6708/1998/08/012|arxiv =hep-th/9805170|bibcode=1998JHEP...08..012S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=14588486}}</ref> গতি কৰি থকা টেকিয়নৰ বিষয়ে তেওঁৰ বিৱৰণে<ref>{{cite journal|title=Rolling Tachyon|journal=JHEP|volume=2002|issue=4|year=2002|pages=048|doi=10.1088/1126-6708/2002/04/048|arxiv=hep-th/0203211|bibcode=2002JHEP...04..048S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=12023565}}</ref> [[তন্ত্ৰিকা বিশ্বতত্ত্ব]]ৰ গৱেষণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে। তেওঁ [[তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্ব]]ৰ ওপৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা-পত্ৰৰ সহ-লেখকো। ১৯৯৮ চনত তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[ষ্টিফেন হকিং]]ৰ মনোনয়নত তেওঁ [[ৰয়েল ছ’চাইটি]]ৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Pulakkat" /> তেওঁৰ অৱদানসমূহৰ ভিতৰত চৰম কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি ফলন পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ আকৰ্ষক ব্যৱস্থাত প্ৰয়োগ উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাৰ ভিতৰত আকৰ্ষক ব্যৱস্থা, কৃষ্ণগহ্বৰৰ অণু অৱস্থাৰ সূক্ষ্ম গণনা আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষুদ্ৰ বিচলন পদ্ধতিৰ নতুন বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ (নাইছাৰ) ভৌতিক বিজ্ঞান বিদ্যালয়ত সন্মানীয় অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="auto"/> ২০২০ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল]]ত পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগৰ অতিথি/সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|title=Department of Physics|publisher=Indian Institute of Science, Education & Research- Bhopal (IISER-Bhopal)|access-date=2 September 2020|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124141/https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ গৱেষণা কৰি আছে। তেওঁৰ বিশেষ গৱেষণাৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত [[এছ-দ্বৈততা]], [[টেকিয়ন ঘনীভৱন]], [[কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি]] আৰু অধিসূত্ৰ তন্ত্ৰিকা বিচলন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ICTS">{{cite web |title=Ashoke Sen {{!}} ICTS |url=https://www.icts.res.in/people/ashoke-sens |website=www.icts.res.in |access-date=10 June 2023}}</ref>{{better source needed|reason=Require WP:independent source|date=June 2023}} ==সন্মান আৰু বঁটা== *[[আই চি টি পি বঁটা]] ১৯৮৯ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-ictp-prize/the-prize-winners/ictp-prize-winner-1989.aspx|title=ICTP Prize Winner 1989|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯১ চনত<ref name=IASFellowProfile/> *[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা|এছ এছ ভাটনাগৰ বঁটা]] ১৯৯৪ চনত *[[টিডব্লিউএএছ বঁটা]] ১৯৯৭ চনত<ref>{{cite web|url=https://twas.org/recipients-twas-awards-and-prizes|title=Prizes and Awards|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো]] ১৯৯৮ চনত<ref name="Pulakkat"/> *[[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯৬ চনত<ref>The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi.</ref> *[[পদ্মশ্ৰী]] ২০০১ চনত<ref>{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Home Affairs, Government of India]]|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> *[[ইনফ’ছিছ বঁটা]] গণিত বিজ্ঞান শাখাত ২০০৯ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2009/ashoke-sen.asp|title=Infosys Prize - Laureates 2009 - Prof. K VijayRaghavan|website=www.infosys-science-foundation.com}}</ref> *[[মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ বঁটা]] ২০১২ চনত, তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে<ref>{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/15|title=New annual US$3&nbsp; million Fundamental Physics Prize recognizes transformative advances in the field|publisher=Breakthrough Prize|date=31 July 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/indian-scientist-ashoke-sen-bags-top-physics-honour/articleshow/15322177.cms|work=[[The Times of India]]|title=Indian scientist Ashoke Sen bags top physics honour|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref name=":0" /> *[[পদ্মভূষণ]] ২০১৩ চনত<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128211127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|url-status=dead|archive-date=28 January 2013|title=Rajesh Khanna, Sridevi, Mary Kom, Rahul Dravid on Padma list|agency=TNN|date=26 January 2013|work=[[The Times of India]]}}</ref> *এম পি বিৰলা স্মাৰক বঁটা ২০১৩ চনত *[[ডিৰাক পদক (আই চি টি পি)|ডিৰাক পদক]] ২০১৪ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallists-2014.aspx|title=ICTP - Dirac Medallists 2014|website=www.ictp.it}}</ref> *[[অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা পদক]] ২০২৬ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.icts.res.in/news/ashoke-sen-awarded-prestigious-oskar-klein-medal|title=ASHOKE SEN AWARDED PRESTIGIOUS OSKAR KLEIN MEDAL|website=www.icts.res.in|access-date=22 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia}} *{{Official website|http://www.hri.res.in/~sen/|name=ৱেবছাইট}} *[http://www.hri.res.in/~sen/cv.pdf অশোক সেনৰ জীৱন-বৃত্তান্ত] *[http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ "থমছনে ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিজ্ঞানীসকলক সন্মান জনাইছে"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312074859/http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ |date=12 March 2007 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20040505213325/http://www.hinduonnet.com/2001/01/07/stories/0207000o.htm ''দ্য হিন্দু'', দেওবাৰ, ৭ জানুৱাৰী ২০০১: "চূড়ান্ত নিয়মক একেলগে গাঁথি তোলা"]}} *{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/profile-of-top-25-scientists-in-india-366262-2011-09-11|title=Profile of Top 25 scientists in India|date=11 September 2011|work=India Today|access-date=4 September 2019}} {{commons category-inline|Ashoke Sen (physicist)}} {{Authority control}} 3yw3839sm28n4tkksm6fiuipezwr2u1 648225 648224 2026-10-27T20:02:27Z AjayDas 12623 /* কৰ্মজীৱন */ 648225 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৫৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় পদাৰ্থবিজ্ঞানী}} {{Infobox scientist | name = অশোক সেন | native_name = | native_name_lang = | image = Dr. Ashoke Sen in Physics department of Scottish Church College.jpg | caption = ২০১৯ চনত স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত সেন | birth_date = {{Birth date and age|1956|7|15|df=yes}} | birth_place = [[কলিকতা]] (বৰ্তমান কলকাতা), পশ্চিম বংগ, ভাৰত | death_date = | death_place = | fields = [[পদাৰ্থবিজ্ঞান]] | workplaces = {{ublist|ফাৰ্মিলেব|ষ্টেনফৰ্ড ৰৈখিক ত্বৰক কেন্দ্ৰ|[[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল}} | education = {{ublist|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা (বিজ্ঞান স্নাতক)|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ (বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ)|ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচডি)}} | doctoral_advisor = {{ublist|জৰ্জ ষ্টাৰমেন}} | known_for = তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বলৈ অৱদান<br />এছ-দ্বৈততা<br />সেনৰ অনুমান | awards = {{ublist|জি ডি বিৰলা বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বঁটা (১৯৯৬)|টিডব্লিউএএছ বঁটা (১৯৯৭)|[[পদ্মশ্ৰী]] (২০০১)|ইনফ’ছিছ বঁটা - গণিত (২০০৯)|মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা (২০১২)|[[পদ্মভূষণ]] (২০১৩)|ডিৰাক পদক (২০১৪)|অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা (২০২৬)}} | spouse = সুমথি ৰাও | website = {{URL|https://home.icts.res.in/~sen/}} }} '''অশোক সেন''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|ʃ|oʊ|k|_|s|ɛ|n}}; জন্ম ১৯৫৬) এগৰাকী ভাৰতীয় তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (আই চি টি এছ) আই চি টি এছ-ইনফ’ছিছ মাধৱ অধ্যাপক।<ref name="ICTS"/> তেওঁ পূৰ্বে প্ৰয়াগৰাজৰ হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক আছিল।<ref name="Pulakkat">{{cite news|author=Pulakkat, Hari|date=19 December 2013|title=How many of us know about Breakthrough Prize winner, Ashoke Sen?|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/how-many-of-us-know-about-breakthrough-prize-winner-ashoke-sen/articleshow/27612815.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰো (নাইছাৰ) সন্মানীয় ফেলো।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.niser.ac.in/sps/page/faculty|title=School of Physical Sciences|publisher=National Institute of Science Education and Research|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ অতিথি অধ্যাপক আৰু কোৰিয়া উন্নত অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপকো। তেওঁৰ মূল গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হৈছে তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব। তেওঁ মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপকসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল। এই বঁটা তেওঁক "সকলো তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব একেটা অন্তৰ্নিহিত তত্ত্বৰ বিভিন্ন সীমিত ৰূপ বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পথ মুকলি কৰাৰ বাবে" প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Breakthrough Prize - Fundamental Physics Breakthrough Prize Laureates - Ashoke Sen |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L8 |website=breakthroughprize.org |access-date=17 June 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম ১৯৫৬ চনৰ ১৫ জুলাইত কলকাতাত হৈছিল।<ref name=IASFellowProfile>{{cite web|title=Fellow Profile&nbsp; – Sen, Prof. Ashoke|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sen,_Prof._Ashoke|website=Indian Academy of Sciences|access-date=23 January 2016|location=Bangalore|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> তেওঁ আছিল অনিল কুমাৰ সেন আৰু গৌৰী সেনৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতৃ অনিল কুমাৰ সেন কলকাতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ গৌৰী সেন এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref name=pillow_power>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/physicist-with-pillow-power/cid/389848|title=Physicist with pillow power|author=Miudur, G.S.|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref> কলকাতাৰ শৈলেন্দ্ৰ সৰকাৰ বিদ্যালয়ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰপৰা ১৯৭৫ চনত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মহাবিদ্যালয়খন [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত তেওঁ অমল কুমাৰ ৰায়চৌধুৰীৰ গৱেষণা আৰু শিক্ষাদানৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়ত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ashoke Sen and Sumathi Rao.jpg|thumb|২০১৮ চনত হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে অশোক সেন আৰু সুমথি ৰাও]] অশোক সেনে তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত শক্তিশালী-দুৰ্বল সংযোজন দ্বৈততা বা এছ-দ্বৈততাৰ ওপৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা-পত্ৰখন অন্যতম।<ref>{{cite journal|title=Dyon&nbsp; – monopole bound states, selfdual harmonic forms on the multi&nbsp; – monopole moduli space, and SL(2,Z) invariance in string theory|journal=Phys. Lett.|volume=B329|year=1994|pages=217–221|doi=10.1016/0370-2693(94)90763-3|arxiv=hep-th/9402032|bibcode= 1994PhLB..329..217S|last1=Sen|first1=Ashoke|issue=2–3|s2cid=17534677}}</ref> এই গৱেষণাই ক্ষেত্ৰখনৰ গৱেষণাৰ গতিপথ সলনি কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ অস্থিৰ ডি-ব্ৰেনৰ অধ্যয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু এনে ব্ৰেনত মুক্ত তন্ত্ৰিকাৰ টেকিয়ন ঘনীভৱন সম্পৰ্কে বিখ্যাত সেনৰ অনুমান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite journal|title=Tachyon condensation on the brane antibrane system|journal=JHEP|volume=1998|issue=8|year=1998|pages=012|doi=10.1088/1126-6708/1998/08/012|arxiv =hep-th/9805170|bibcode=1998JHEP...08..012S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=14588486}}</ref> গতি কৰি থকা টেকিয়নৰ বিষয়ে তেওঁৰ বিৱৰণে<ref>{{cite journal|title=Rolling Tachyon|journal=JHEP|volume=2002|issue=4|year=2002|pages=048|doi=10.1088/1126-6708/2002/04/048|arxiv=hep-th/0203211|bibcode=2002JHEP...04..048S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=12023565}}</ref> তন্ত্ৰিকা বিশ্বতত্ত্বৰ গৱেষণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে। তেওঁ তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বৰ ওপৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা-পত্ৰৰ সহ-লেখকো। ১৯৯৮ চনত তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[ষ্টিফেন হকিং]]ৰ মনোনয়নত তেওঁ ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Pulakkat" /> তেওঁৰ অৱদানসমূহৰ ভিতৰত চৰম কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি ফলন পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ আকৰ্ষক ব্যৱস্থাত প্ৰয়োগ উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাৰ ভিতৰত আকৰ্ষক ব্যৱস্থা, কৃষ্ণগহ্বৰৰ অণু অৱস্থাৰ সূক্ষ্ম গণনা আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষুদ্ৰ বিচলন পদ্ধতিৰ নতুন বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (নাইছাৰ) ভৌতিক বিজ্ঞান বিদ্যালয়ত সন্মানীয় অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="auto"/> ২০২০ চনত তেওঁ ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপালত পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগৰ অতিথি/সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|title=Department of Physics|publisher=Indian Institute of Science, Education & Research- Bhopal (IISER-Bhopal)|access-date=2 September 2020|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124141/https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ গৱেষণা কৰি আছে। তেওঁৰ বিশেষ গৱেষণাৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত এছ-দ্বৈততা, টেকিয়ন ঘনীভৱন, কৃষ্ণগহ্বৰৰ এণ্ট্ৰপি আৰু অধিসূত্ৰ তন্ত্ৰিকা বিচলন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ICTS">{{cite web |title=Ashoke Sen {{!}} ICTS |url=https://www.icts.res.in/people/ashoke-sens |website=www.icts.res.in |access-date=10 June 2023}}</ref>{{better source needed|reason=Require WP:independent source|date=June 2023}} ==সন্মান আৰু বঁটা== *[[আই চি টি পি বঁটা]] ১৯৮৯ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-ictp-prize/the-prize-winners/ictp-prize-winner-1989.aspx|title=ICTP Prize Winner 1989|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯১ চনত<ref name=IASFellowProfile/> *[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা|এছ এছ ভাটনাগৰ বঁটা]] ১৯৯৪ চনত *[[টিডব্লিউএএছ বঁটা]] ১৯৯৭ চনত<ref>{{cite web|url=https://twas.org/recipients-twas-awards-and-prizes|title=Prizes and Awards|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো]] ১৯৯৮ চনত<ref name="Pulakkat"/> *[[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯৬ চনত<ref>The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi.</ref> *[[পদ্মশ্ৰী]] ২০০১ চনত<ref>{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Home Affairs, Government of India]]|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> *[[ইনফ’ছিছ বঁটা]] গণিত বিজ্ঞান শাখাত ২০০৯ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2009/ashoke-sen.asp|title=Infosys Prize - Laureates 2009 - Prof. K VijayRaghavan|website=www.infosys-science-foundation.com}}</ref> *[[মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ বঁটা]] ২০১২ চনত, তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে<ref>{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/15|title=New annual US$3&nbsp; million Fundamental Physics Prize recognizes transformative advances in the field|publisher=Breakthrough Prize|date=31 July 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/indian-scientist-ashoke-sen-bags-top-physics-honour/articleshow/15322177.cms|work=[[The Times of India]]|title=Indian scientist Ashoke Sen bags top physics honour|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref name=":0" /> *[[পদ্মভূষণ]] ২০১৩ চনত<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128211127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|url-status=dead|archive-date=28 January 2013|title=Rajesh Khanna, Sridevi, Mary Kom, Rahul Dravid on Padma list|agency=TNN|date=26 January 2013|work=[[The Times of India]]}}</ref> *এম পি বিৰলা স্মাৰক বঁটা ২০১৩ চনত *[[ডিৰাক পদক (আই চি টি পি)|ডিৰাক পদক]] ২০১৪ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallists-2014.aspx|title=ICTP - Dirac Medallists 2014|website=www.ictp.it}}</ref> *[[অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা পদক]] ২০২৬ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.icts.res.in/news/ashoke-sen-awarded-prestigious-oskar-klein-medal|title=ASHOKE SEN AWARDED PRESTIGIOUS OSKAR KLEIN MEDAL|website=www.icts.res.in|access-date=22 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia}} *{{Official website|http://www.hri.res.in/~sen/|name=ৱেবছাইট}} *[http://www.hri.res.in/~sen/cv.pdf অশোক সেনৰ জীৱন-বৃত্তান্ত] *[http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ "থমছনে ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিজ্ঞানীসকলক সন্মান জনাইছে"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312074859/http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ |date=12 March 2007 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20040505213325/http://www.hinduonnet.com/2001/01/07/stories/0207000o.htm ''দ্য হিন্দু'', দেওবাৰ, ৭ জানুৱাৰী ২০০১: "চূড়ান্ত নিয়মক একেলগে গাঁথি তোলা"]}} *{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/profile-of-top-25-scientists-in-india-366262-2011-09-11|title=Profile of Top 25 scientists in India|date=11 September 2011|work=India Today|access-date=4 September 2019}} {{commons category-inline|Ashoke Sen (physicist)}} {{Authority control}} pgqfqmmwuwzurzey1d30n5i5mpv4420 648226 648225 2026-10-27T20:03:03Z AjayDas 12623 /* */ 648226 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৫৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় পদাৰ্থবিজ্ঞানী}} {{Infobox scientist | name = অশোক সেন | native_name = | native_name_lang = | image = Dr. Ashoke Sen in Physics department of Scottish Church College.jpg | caption = ২০১৯ চনত স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত সেন | birth_date = {{Birth date and age|1956|7|15|df=yes}} | birth_place = [[কলিকতা]] (বৰ্তমান কলকাতা), পশ্চিম বংগ, ভাৰত | death_date = | death_place = | fields = [[পদাৰ্থবিজ্ঞান]] | workplaces = {{ublist|ফাৰ্মিলেব|ষ্টেনফৰ্ড ৰৈখিক ত্বৰক কেন্দ্ৰ|[[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল}} | education = {{ublist|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা (বিজ্ঞান স্নাতক)|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ (বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ)|ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচডি)}} | doctoral_advisor = {{ublist|জৰ্জ ষ্টাৰমেন}} | known_for = তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বলৈ অৱদান<br />এছ-দ্বৈততা<br />সেনৰ অনুমান | awards = {{ublist|জি ডি বিৰলা বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বঁটা (১৯৯৬)|টিডব্লিউএএছ বঁটা (১৯৯৭)|[[পদ্মশ্ৰী]] (২০০১)|ইনফ’ছিছ বঁটা - গণিত (২০০৯)|মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা (২০১২)|[[পদ্মভূষণ]] (২০১৩)|ডিৰাক পদক (২০১৪)|অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা (২০২৬)}} | spouse = সুমথি ৰাও | website = {{URL|https://home.icts.res.in/~sen/}} }} '''অশোক সেন''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|ʃ|oʊ|k|_|s|ɛ|n}}; জন্ম ১৯৫৬) এগৰাকী ভাৰতীয় তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (আই চি টি এছ) আই চি টি এছ-ইনফ’ছিছ মাধৱ আসনৰ অধ্যাপক।<ref name="ICTS"/> তেওঁ পূৰ্বে প্ৰয়াগৰাজৰ হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক আছিল।<ref name="Pulakkat">{{cite news|author=Pulakkat, Hari|date=19 December 2013|title=How many of us know about Breakthrough Prize winner, Ashoke Sen?|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/how-many-of-us-know-about-breakthrough-prize-winner-ashoke-sen/articleshow/27612815.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰো (নাইছাৰ) সন্মানীয় ফেলো।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.niser.ac.in/sps/page/faculty|title=School of Physical Sciences|publisher=National Institute of Science Education and Research|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ অতিথি অধ্যাপক আৰু কোৰিয়া উন্নত অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপকো। তেওঁৰ মূল গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হৈছে তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব। তেওঁ মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপকসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল। এই বঁটা তেওঁক "সকলো তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব একেটা অন্তৰ্নিহিত তত্ত্বৰ বিভিন্ন সীমিত ৰূপ বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পথ মুকলি কৰাৰ বাবে" প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Breakthrough Prize - Fundamental Physics Breakthrough Prize Laureates - Ashoke Sen |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L8 |website=breakthroughprize.org |access-date=17 June 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম ১৯৫৬ চনৰ ১৫ জুলাইত কলকাতাত হৈছিল।<ref name=IASFellowProfile>{{cite web|title=Fellow Profile&nbsp; – Sen, Prof. Ashoke|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sen,_Prof._Ashoke|website=Indian Academy of Sciences|access-date=23 January 2016|location=Bangalore|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> তেওঁ আছিল অনিল কুমাৰ সেন আৰু গৌৰী সেনৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতৃ অনিল কুমাৰ সেন কলকাতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ গৌৰী সেন এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref name=pillow_power>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/physicist-with-pillow-power/cid/389848|title=Physicist with pillow power|author=Miudur, G.S.|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref> কলকাতাৰ শৈলেন্দ্ৰ সৰকাৰ বিদ্যালয়ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰপৰা ১৯৭৫ চনত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মহাবিদ্যালয়খন [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত তেওঁ অমল কুমাৰ ৰায়চৌধুৰীৰ গৱেষণা আৰু শিক্ষাদানৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়ত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ashoke Sen and Sumathi Rao.jpg|thumb|২০১৮ চনত হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে অশোক সেন আৰু সুমথি ৰাও]] অশোক সেনে তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত শক্তিশালী-দুৰ্বল সংযোজন দ্বৈততা বা এছ-দ্বৈততাৰ ওপৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা-পত্ৰখন অন্যতম।<ref>{{cite journal|title=Dyon&nbsp; – monopole bound states, selfdual harmonic forms on the multi&nbsp; – monopole moduli space, and SL(2,Z) invariance in string theory|journal=Phys. Lett.|volume=B329|year=1994|pages=217–221|doi=10.1016/0370-2693(94)90763-3|arxiv=hep-th/9402032|bibcode= 1994PhLB..329..217S|last1=Sen|first1=Ashoke|issue=2–3|s2cid=17534677}}</ref> এই গৱেষণাই ক্ষেত্ৰখনৰ গৱেষণাৰ গতিপথ সলনি কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ অস্থিৰ ডি-ব্ৰেনৰ অধ্যয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু এনে ব্ৰেনত মুক্ত তন্ত্ৰিকাৰ টেকিয়ন ঘনীভৱন সম্পৰ্কে বিখ্যাত সেনৰ অনুমান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite journal|title=Tachyon condensation on the brane antibrane system|journal=JHEP|volume=1998|issue=8|year=1998|pages=012|doi=10.1088/1126-6708/1998/08/012|arxiv =hep-th/9805170|bibcode=1998JHEP...08..012S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=14588486}}</ref> গতি কৰি থকা টেকিয়নৰ বিষয়ে তেওঁৰ বিৱৰণে<ref>{{cite journal|title=Rolling Tachyon|journal=JHEP|volume=2002|issue=4|year=2002|pages=048|doi=10.1088/1126-6708/2002/04/048|arxiv=hep-th/0203211|bibcode=2002JHEP...04..048S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=12023565}}</ref> তন্ত্ৰিকা বিশ্বতত্ত্বৰ গৱেষণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে। তেওঁ তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বৰ ওপৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা-পত্ৰৰ সহ-লেখকো। ১৯৯৮ চনত তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[ষ্টিফেন হকিং]]ৰ মনোনয়নত তেওঁ ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Pulakkat" /> তেওঁৰ অৱদানসমূহৰ ভিতৰত চৰম কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি ফলন পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ আকৰ্ষক ব্যৱস্থাত প্ৰয়োগ উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাৰ ভিতৰত আকৰ্ষক ব্যৱস্থা, কৃষ্ণগহ্বৰৰ অণু অৱস্থাৰ সূক্ষ্ম গণনা আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষুদ্ৰ বিচলন পদ্ধতিৰ নতুন বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (নাইছাৰ) ভৌতিক বিজ্ঞান বিদ্যালয়ত সন্মানীয় অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="auto"/> ২০২০ চনত তেওঁ ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপালত পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগৰ অতিথি/সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|title=Department of Physics|publisher=Indian Institute of Science, Education & Research- Bhopal (IISER-Bhopal)|access-date=2 September 2020|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124141/https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ গৱেষণা কৰি আছে। তেওঁৰ বিশেষ গৱেষণাৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত এছ-দ্বৈততা, টেকিয়ন ঘনীভৱন, কৃষ্ণগহ্বৰৰ এণ্ট্ৰপি আৰু অধিসূত্ৰ তন্ত্ৰিকা বিচলন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ICTS">{{cite web |title=Ashoke Sen {{!}} ICTS |url=https://www.icts.res.in/people/ashoke-sens |website=www.icts.res.in |access-date=10 June 2023}}</ref>{{better source needed|reason=Require WP:independent source|date=June 2023}} ==সন্মান আৰু বঁটা== *[[আই চি টি পি বঁটা]] ১৯৮৯ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-ictp-prize/the-prize-winners/ictp-prize-winner-1989.aspx|title=ICTP Prize Winner 1989|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯১ চনত<ref name=IASFellowProfile/> *[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা|এছ এছ ভাটনাগৰ বঁটা]] ১৯৯৪ চনত *[[টিডব্লিউএএছ বঁটা]] ১৯৯৭ চনত<ref>{{cite web|url=https://twas.org/recipients-twas-awards-and-prizes|title=Prizes and Awards|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো]] ১৯৯৮ চনত<ref name="Pulakkat"/> *[[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো ১৯৯৬ চনত<ref>The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi.</ref> *[[পদ্মশ্ৰী]] ২০০১ চনত<ref>{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Home Affairs, Government of India]]|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> *[[ইনফ’ছিছ বঁটা]] গণিত বিজ্ঞান শাখাত ২০০৯ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2009/ashoke-sen.asp|title=Infosys Prize - Laureates 2009 - Prof. K VijayRaghavan|website=www.infosys-science-foundation.com}}</ref> *[[মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ বঁটা]] ২০১২ চনত, তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে<ref>{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/15|title=New annual US$3&nbsp; million Fundamental Physics Prize recognizes transformative advances in the field|publisher=Breakthrough Prize|date=31 July 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/indian-scientist-ashoke-sen-bags-top-physics-honour/articleshow/15322177.cms|work=[[The Times of India]]|title=Indian scientist Ashoke Sen bags top physics honour|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref name=":0" /> *[[পদ্মভূষণ]] ২০১৩ চনত<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128211127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|url-status=dead|archive-date=28 January 2013|title=Rajesh Khanna, Sridevi, Mary Kom, Rahul Dravid on Padma list|agency=TNN|date=26 January 2013|work=[[The Times of India]]}}</ref> *এম পি বিৰলা স্মাৰক বঁটা ২০১৩ চনত *[[ডিৰাক পদক (আই চি টি পি)|ডিৰাক পদক]] ২০১৪ চনত<ref>{{Cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallists-2014.aspx|title=ICTP - Dirac Medallists 2014|website=www.ictp.it}}</ref> *[[অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা পদক]] ২০২৬ চনত<ref>{{cite web|url=https://www.icts.res.in/news/ashoke-sen-awarded-prestigious-oskar-klein-medal|title=ASHOKE SEN AWARDED PRESTIGIOUS OSKAR KLEIN MEDAL|website=www.icts.res.in|access-date=22 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia}} *{{Official website|http://www.hri.res.in/~sen/|name=ৱেবছাইট}} *[http://www.hri.res.in/~sen/cv.pdf অশোক সেনৰ জীৱন-বৃত্তান্ত] *[http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ "থমছনে ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিজ্ঞানীসকলক সন্মান জনাইছে"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312074859/http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ |date=12 March 2007 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20040505213325/http://www.hinduonnet.com/2001/01/07/stories/0207000o.htm ''দ্য হিন্দু'', দেওবাৰ, ৭ জানুৱাৰী ২০০১: "চূড়ান্ত নিয়মক একেলগে গাঁথি তোলা"]}} *{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/profile-of-top-25-scientists-in-india-366262-2011-09-11|title=Profile of Top 25 scientists in India|date=11 September 2011|work=India Today|access-date=4 September 2019}} {{commons category-inline|Ashoke Sen (physicist)}} {{Authority control}} 5wipzm7rnzd05kbf53zxlxufsf00kvj 648227 648226 2026-10-27T20:10:33Z AjayDas 12623 /* সন্মান আৰু বঁটা */ 648227 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৫৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় পদাৰ্থবিজ্ঞানী}} {{Infobox scientist | name = অশোক সেন | native_name = | native_name_lang = | image = Dr. Ashoke Sen in Physics department of Scottish Church College.jpg | caption = ২০১৯ চনত স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত সেন | birth_date = {{Birth date and age|1956|7|15|df=yes}} | birth_place = [[কলিকতা]] (বৰ্তমান কলকাতা), পশ্চিম বংগ, ভাৰত | death_date = | death_place = | fields = [[পদাৰ্থবিজ্ঞান]] | workplaces = {{ublist|ফাৰ্মিলেব|ষ্টেনফৰ্ড ৰৈখিক ত্বৰক কেন্দ্ৰ|[[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল}} | education = {{ublist|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা (বিজ্ঞান স্নাতক)|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ (বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ)|ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচডি)}} | doctoral_advisor = {{ublist|জৰ্জ ষ্টাৰমেন}} | known_for = তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বলৈ অৱদান<br />এছ-দ্বৈততা<br />সেনৰ অনুমান | awards = {{ublist|জি ডি বিৰলা বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বঁটা (১৯৯৬)|টিডব্লিউএএছ বঁটা (১৯৯৭)|[[পদ্মশ্ৰী]] (২০০১)|ইনফ’ছিছ বঁটা - গণিত (২০০৯)|মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা (২০১২)|[[পদ্মভূষণ]] (২০১৩)|ডিৰাক পদক (২০১৪)|অস্কাৰ ক্লেইন স্মাৰক বক্তৃতা (২০২৬)}} | spouse = সুমথি ৰাও | website = {{URL|https://home.icts.res.in/~sen/}} }} '''অশোক সেন''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|ʃ|oʊ|k|_|s|ɛ|n}}; জন্ম ১৯৫৬) এগৰাকী ভাৰতীয় তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (আই চি টি এছ) আই চি টি এছ-ইনফ’ছিছ মাধৱ আসনৰ অধ্যাপক।<ref name="ICTS"/> তেওঁ পূৰ্বে প্ৰয়াগৰাজৰ হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক আছিল।<ref name="Pulakkat">{{cite news|author=Pulakkat, Hari|date=19 December 2013|title=How many of us know about Breakthrough Prize winner, Ashoke Sen?|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/how-many-of-us-know-about-breakthrough-prize-winner-ashoke-sen/articleshow/27612815.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰো (নাইছাৰ) সন্মানীয় ফেলো।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.niser.ac.in/sps/page/faculty|title=School of Physical Sciences|publisher=National Institute of Science Education and Research|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ অতিথি অধ্যাপক আৰু কোৰিয়া উন্নত অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপকো। তেওঁৰ মূল গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হৈছে তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব। তেওঁ মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপকসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল। এই বঁটা তেওঁক "সকলো তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব একেটা অন্তৰ্নিহিত তত্ত্বৰ বিভিন্ন সীমিত ৰূপ বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পথ মুকলি কৰাৰ বাবে" প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Breakthrough Prize - Fundamental Physics Breakthrough Prize Laureates - Ashoke Sen |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L8 |website=breakthroughprize.org |access-date=17 June 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম ১৯৫৬ চনৰ ১৫ জুলাইত কলকাতাত হৈছিল।<ref name=IASFellowProfile>{{cite web|title=Fellow Profile&nbsp; – Sen, Prof. Ashoke|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sen,_Prof._Ashoke|website=Indian Academy of Sciences|access-date=23 January 2016|location=Bangalore|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> তেওঁ আছিল অনিল কুমাৰ সেন আৰু গৌৰী সেনৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতৃ অনিল কুমাৰ সেন কলকাতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ গৌৰী সেন এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref name=pillow_power>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/physicist-with-pillow-power/cid/389848|title=Physicist with pillow power|author=Miudur, G.S.|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref> কলকাতাৰ শৈলেন্দ্ৰ সৰকাৰ বিদ্যালয়ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰপৰা ১৯৭৫ চনত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মহাবিদ্যালয়খন [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত তেওঁ অমল কুমাৰ ৰায়চৌধুৰীৰ গৱেষণা আৰু শিক্ষাদানৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়ত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ashoke Sen and Sumathi Rao.jpg|thumb|২০১৮ চনত হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে অশোক সেন আৰু সুমথি ৰাও]] অশোক সেনে তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত শক্তিশালী-দুৰ্বল সংযোজন দ্বৈততা বা এছ-দ্বৈততাৰ ওপৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা-পত্ৰখন অন্যতম।<ref>{{cite journal|title=Dyon&nbsp; – monopole bound states, selfdual harmonic forms on the multi&nbsp; – monopole moduli space, and SL(2,Z) invariance in string theory|journal=Phys. Lett.|volume=B329|year=1994|pages=217–221|doi=10.1016/0370-2693(94)90763-3|arxiv=hep-th/9402032|bibcode= 1994PhLB..329..217S|last1=Sen|first1=Ashoke|issue=2–3|s2cid=17534677}}</ref> এই গৱেষণাই ক্ষেত্ৰখনৰ গৱেষণাৰ গতিপথ সলনি কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ অস্থিৰ ডি-ব্ৰেনৰ অধ্যয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু এনে ব্ৰেনত মুক্ত তন্ত্ৰিকাৰ টেকিয়ন ঘনীভৱন সম্পৰ্কে বিখ্যাত সেনৰ অনুমান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite journal|title=Tachyon condensation on the brane antibrane system|journal=JHEP|volume=1998|issue=8|year=1998|pages=012|doi=10.1088/1126-6708/1998/08/012|arxiv =hep-th/9805170|bibcode=1998JHEP...08..012S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=14588486}}</ref> গতি কৰি থকা টেকিয়নৰ বিষয়ে তেওঁৰ বিৱৰণে<ref>{{cite journal|title=Rolling Tachyon|journal=JHEP|volume=2002|issue=4|year=2002|pages=048|doi=10.1088/1126-6708/2002/04/048|arxiv=hep-th/0203211|bibcode=2002JHEP...04..048S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=12023565}}</ref> তন্ত্ৰিকা বিশ্বতত্ত্বৰ গৱেষণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে। তেওঁ তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বৰ ওপৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা-পত্ৰৰ সহ-লেখকো। ১৯৯৮ চনত তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[ষ্টিফেন হকিং]]ৰ মনোনয়নত তেওঁ ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Pulakkat" /> তেওঁৰ অৱদানসমূহৰ ভিতৰত চৰম কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি ফলন পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ আকৰ্ষক ব্যৱস্থাত প্ৰয়োগ উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাৰ ভিতৰত আকৰ্ষক ব্যৱস্থা, কৃষ্ণগহ্বৰৰ অণু অৱস্থাৰ সূক্ষ্ম গণনা আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষুদ্ৰ বিচলন পদ্ধতিৰ নতুন বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (নাইছাৰ) ভৌতিক বিজ্ঞান বিদ্যালয়ত সন্মানীয় অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="auto"/> ২০২০ চনত তেওঁ ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপালত পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগৰ অতিথি/সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|title=Department of Physics|publisher=Indian Institute of Science, Education & Research- Bhopal (IISER-Bhopal)|access-date=2 September 2020|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124141/https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ গৱেষণা কৰি আছে। তেওঁৰ বিশেষ গৱেষণাৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত এছ-দ্বৈততা, টেকিয়ন ঘনীভৱন, কৃষ্ণগহ্বৰৰ এণ্ট্ৰপি আৰু অধিসূত্ৰ তন্ত্ৰিকা বিচলন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ICTS">{{cite web |title=Ashoke Sen {{!}} ICTS |url=https://www.icts.res.in/people/ashoke-sens |website=www.icts.res.in |access-date=10 June 2023}}</ref>{{better source needed|reason=Require WP:independent source|date=June 2023}} ==সন্মান আৰু বঁটা== *আই চি টি পি বঁটা, ১৯৮৯<ref>{{cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-ictp-prize/the-prize-winners/ictp-prize-winner-1989.aspx|title=ICTP Prize Winner 1989|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো, ১৯৯১<ref name=IASFellowProfile/> *[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]], ১৯৯৪ *টিডব্লিউএএছ বঁটা, ১৯৯৭<ref>{{cite web|url=https://twas.org/recipients-twas-awards-and-prizes|title=Prizes and Awards|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=4 September 2019}}</ref> *ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো, ১৯৯৮<ref name="Pulakkat"/> *[[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো, ১৯৯৬<ref>The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi.</ref> *[[পদ্মশ্ৰী]], ২০০১<ref>{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> *ইনফ’ছিছ বঁটা, গণিত শাখা, ২০০৯<ref>{{Cite web|url=https://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2009/ashoke-sen.asp|title=Infosys Prize - Laureates 2009 - Prof. K VijayRaghavan|website=www.infosys-science-foundation.com}}</ref> * তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ বঁটা, ২০১২<ref>{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/15|title=New annual US$3&nbsp; million Fundamental Physics Prize recognizes transformative advances in the field|publisher=Breakthrough Prize|date=31 July 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/indian-scientist-ashoke-sen-bags-top-physics-honour/articleshow/15322177.cms|work=The Times of India|title=Indian scientist Ashoke Sen bags top physics honour|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref name=":0" /> *[[পদ্মভূষণ]], ২০১৩<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128211127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|url-status=dead|archive-date=28 January 2013|title=Rajesh Khanna, Sridevi, Mary Kom, Rahul Dravid on Padma list|agency=TNN|date=26 January 2013|work=The Times of India}}</ref> *এম পি বিৰলা স্মাৰক বঁটা, ২০১৩ *ডিৰাক পদক, ২০১৪<ref>{{Cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallists-2014.aspx|title=ICTP - Dirac Medallists 2014|website=www.ictp.it}}</ref> *অস্কাৰ ক্লেইন পদক, ২০২৬<ref>{{cite web|url=https://www.icts.res.in/news/ashoke-sen-awarded-prestigious-oskar-klein-medal|title=ASHOKE SEN AWARDED PRESTIGIOUS OSKAR KLEIN MEDAL|website=www.icts.res.in|access-date=22 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia}} *{{Official website|http://www.hri.res.in/~sen/|name=ৱেবছাইট}} *[http://www.hri.res.in/~sen/cv.pdf অশোক সেনৰ জীৱন-বৃত্তান্ত] *[http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ "থমছনে ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিজ্ঞানীসকলক সন্মান জনাইছে"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312074859/http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ |date=12 March 2007 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20040505213325/http://www.hinduonnet.com/2001/01/07/stories/0207000o.htm ''দ্য হিন্দু'', দেওবাৰ, ৭ জানুৱাৰী ২০০১: "চূড়ান্ত নিয়মক একেলগে গাঁথি তোলা"]}} *{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/profile-of-top-25-scientists-in-india-366262-2011-09-11|title=Profile of Top 25 scientists in India|date=11 September 2011|work=India Today|access-date=4 September 2019}} {{commons category-inline|Ashoke Sen (physicist)}} {{Authority control}} 8snm30djyclk0x07cgw01qkjll6b096 648228 648227 2026-10-27T20:11:03Z AjayDas 12623 /* */ 648228 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৫৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় পদাৰ্থবিজ্ঞানী}} {{Infobox scientist | name = অশোক সেন | native_name = | native_name_lang = | image = Dr. Ashoke Sen in Physics department of Scottish Church College.jpg | caption = ২০১৯ চনত স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত সেন | birth_date = {{Birth date and age|1956|7|15|df=yes}} | birth_place = [[কলিকতা]] (বৰ্তমান কলকাতা), পশ্চিম বংগ, ভাৰত | death_date = | death_place = | fields = [[পদাৰ্থবিজ্ঞান]] | workplaces = {{ublist|ফাৰ্মিলেব|ষ্টেনফৰ্ড ৰৈখিক ত্বৰক কেন্দ্ৰ|[[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল}} | education = {{ublist|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা (বিজ্ঞান স্নাতক)|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ (বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ)|ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচডি)}} | doctoral_advisor = {{ublist|জৰ্জ ষ্টাৰমেন}} | known_for = তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বলৈ অৱদান<br />এছ-দ্বৈততা<br />সেনৰ অনুমান | awards = {{ublist|জি ডি বিৰলা বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বঁটা (১৯৯৬)|টিডব্লিউএএছ বঁটা (১৯৯৭)|[[পদ্মশ্ৰী]] (২০০১)|ইনফ’ছিছ বঁটা - গণিত (২০০৯)|মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা (২০১২)|[[পদ্মভূষণ]] (২০১৩)|ডিৰাক পদক (২০১৪)|অস্কাৰ ক্লেইন পদক (২০২৬)}} | spouse = সুমথি ৰাও | website = {{URL|https://home.icts.res.in/~sen/}} }} '''অশোক সেন''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|ʃ|oʊ|k|_|s|ɛ|n}}; জন্ম ১৯৫৬) এগৰাকী ভাৰতীয় তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (আই চি টি এছ) আই চি টি এছ-ইনফ’ছিছ মাধৱ আসনৰ অধ্যাপক।<ref name="ICTS"/> তেওঁ পূৰ্বে প্ৰয়াগৰাজৰ হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক আছিল।<ref name="Pulakkat">{{cite news|author=Pulakkat, Hari|date=19 December 2013|title=How many of us know about Breakthrough Prize winner, Ashoke Sen?|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/how-many-of-us-know-about-breakthrough-prize-winner-ashoke-sen/articleshow/27612815.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰো (নাইছাৰ) সন্মানীয় ফেলো।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.niser.ac.in/sps/page/faculty|title=School of Physical Sciences|publisher=National Institute of Science Education and Research|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ অতিথি অধ্যাপক আৰু কোৰিয়া উন্নত অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপকো। তেওঁৰ মূল গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হৈছে তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব। তেওঁ মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপকসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল। এই বঁটা তেওঁক "সকলো তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব একেটা অন্তৰ্নিহিত তত্ত্বৰ বিভিন্ন সীমিত ৰূপ বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পথ মুকলি কৰাৰ বাবে" প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Breakthrough Prize - Fundamental Physics Breakthrough Prize Laureates - Ashoke Sen |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L8 |website=breakthroughprize.org |access-date=17 June 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম ১৯৫৬ চনৰ ১৫ জুলাইত কলকাতাত হৈছিল।<ref name=IASFellowProfile>{{cite web|title=Fellow Profile&nbsp; – Sen, Prof. Ashoke|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sen,_Prof._Ashoke|website=Indian Academy of Sciences|access-date=23 January 2016|location=Bangalore|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> তেওঁ আছিল অনিল কুমাৰ সেন আৰু গৌৰী সেনৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতৃ অনিল কুমাৰ সেন কলকাতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ গৌৰী সেন এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref name=pillow_power>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/physicist-with-pillow-power/cid/389848|title=Physicist with pillow power|author=Miudur, G.S.|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref> কলকাতাৰ শৈলেন্দ্ৰ সৰকাৰ বিদ্যালয়ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰপৰা ১৯৭৫ চনত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মহাবিদ্যালয়খন [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত তেওঁ অমল কুমাৰ ৰায়চৌধুৰীৰ গৱেষণা আৰু শিক্ষাদানৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়ত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ashoke Sen and Sumathi Rao.jpg|thumb|২০১৮ চনত হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে অশোক সেন আৰু সুমথি ৰাও]] অশোক সেনে তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত শক্তিশালী-দুৰ্বল সংযোজন দ্বৈততা বা এছ-দ্বৈততাৰ ওপৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা-পত্ৰখন অন্যতম।<ref>{{cite journal|title=Dyon&nbsp; – monopole bound states, selfdual harmonic forms on the multi&nbsp; – monopole moduli space, and SL(2,Z) invariance in string theory|journal=Phys. Lett.|volume=B329|year=1994|pages=217–221|doi=10.1016/0370-2693(94)90763-3|arxiv=hep-th/9402032|bibcode= 1994PhLB..329..217S|last1=Sen|first1=Ashoke|issue=2–3|s2cid=17534677}}</ref> এই গৱেষণাই ক্ষেত্ৰখনৰ গৱেষণাৰ গতিপথ সলনি কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ অস্থিৰ ডি-ব্ৰেনৰ অধ্যয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু এনে ব্ৰেনত মুক্ত তন্ত্ৰিকাৰ টেকিয়ন ঘনীভৱন সম্পৰ্কে বিখ্যাত সেনৰ অনুমান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite journal|title=Tachyon condensation on the brane antibrane system|journal=JHEP|volume=1998|issue=8|year=1998|pages=012|doi=10.1088/1126-6708/1998/08/012|arxiv =hep-th/9805170|bibcode=1998JHEP...08..012S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=14588486}}</ref> গতি কৰি থকা টেকিয়নৰ বিষয়ে তেওঁৰ বিৱৰণে<ref>{{cite journal|title=Rolling Tachyon|journal=JHEP|volume=2002|issue=4|year=2002|pages=048|doi=10.1088/1126-6708/2002/04/048|arxiv=hep-th/0203211|bibcode=2002JHEP...04..048S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=12023565}}</ref> তন্ত্ৰিকা বিশ্বতত্ত্বৰ গৱেষণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে। তেওঁ তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বৰ ওপৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা-পত্ৰৰ সহ-লেখকো। ১৯৯৮ চনত তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[ষ্টিফেন হকিং]]ৰ মনোনয়নত তেওঁ ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Pulakkat" /> তেওঁৰ অৱদানসমূহৰ ভিতৰত চৰম কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি ফলন পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ আকৰ্ষক ব্যৱস্থাত প্ৰয়োগ উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাৰ ভিতৰত আকৰ্ষক ব্যৱস্থা, কৃষ্ণগহ্বৰৰ অণু অৱস্থাৰ সূক্ষ্ম গণনা আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষুদ্ৰ বিচলন পদ্ধতিৰ নতুন বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (নাইছাৰ) ভৌতিক বিজ্ঞান বিদ্যালয়ত সন্মানীয় অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="auto"/> ২০২০ চনত তেওঁ ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপালত পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগৰ অতিথি/সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|title=Department of Physics|publisher=Indian Institute of Science, Education & Research- Bhopal (IISER-Bhopal)|access-date=2 September 2020|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124141/https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ গৱেষণা কৰি আছে। তেওঁৰ বিশেষ গৱেষণাৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত এছ-দ্বৈততা, টেকিয়ন ঘনীভৱন, কৃষ্ণগহ্বৰৰ এণ্ট্ৰপি আৰু অধিসূত্ৰ তন্ত্ৰিকা বিচলন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ICTS">{{cite web |title=Ashoke Sen {{!}} ICTS |url=https://www.icts.res.in/people/ashoke-sens |website=www.icts.res.in |access-date=10 June 2023}}</ref>{{better source needed|reason=Require WP:independent source|date=June 2023}} ==সন্মান আৰু বঁটা== *আই চি টি পি বঁটা, ১৯৮৯<ref>{{cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-ictp-prize/the-prize-winners/ictp-prize-winner-1989.aspx|title=ICTP Prize Winner 1989|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো, ১৯৯১<ref name=IASFellowProfile/> *[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]], ১৯৯৪ *টিডব্লিউএএছ বঁটা, ১৯৯৭<ref>{{cite web|url=https://twas.org/recipients-twas-awards-and-prizes|title=Prizes and Awards|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=4 September 2019}}</ref> *ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো, ১৯৯৮<ref name="Pulakkat"/> *[[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো, ১৯৯৬<ref>The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi.</ref> *[[পদ্মশ্ৰী]], ২০০১<ref>{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> *ইনফ’ছিছ বঁটা, গণিত শাখা, ২০০৯<ref>{{Cite web|url=https://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2009/ashoke-sen.asp|title=Infosys Prize - Laureates 2009 - Prof. K VijayRaghavan|website=www.infosys-science-foundation.com}}</ref> * তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ বঁটা, ২০১২<ref>{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/15|title=New annual US$3&nbsp; million Fundamental Physics Prize recognizes transformative advances in the field|publisher=Breakthrough Prize|date=31 July 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/indian-scientist-ashoke-sen-bags-top-physics-honour/articleshow/15322177.cms|work=The Times of India|title=Indian scientist Ashoke Sen bags top physics honour|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref name=":0" /> *[[পদ্মভূষণ]], ২০১৩<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128211127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|url-status=dead|archive-date=28 January 2013|title=Rajesh Khanna, Sridevi, Mary Kom, Rahul Dravid on Padma list|agency=TNN|date=26 January 2013|work=The Times of India}}</ref> *এম পি বিৰলা স্মাৰক বঁটা, ২০১৩ *ডিৰাক পদক, ২০১৪<ref>{{Cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallists-2014.aspx|title=ICTP - Dirac Medallists 2014|website=www.ictp.it}}</ref> *অস্কাৰ ক্লেইন পদক, ২০২৬<ref>{{cite web|url=https://www.icts.res.in/news/ashoke-sen-awarded-prestigious-oskar-klein-medal|title=ASHOKE SEN AWARDED PRESTIGIOUS OSKAR KLEIN MEDAL|website=www.icts.res.in|access-date=22 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia}} *{{Official website|http://www.hri.res.in/~sen/|name=ৱেবছাইট}} *[http://www.hri.res.in/~sen/cv.pdf অশোক সেনৰ জীৱন-বৃত্তান্ত] *[http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ "থমছনে ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিজ্ঞানীসকলক সন্মান জনাইছে"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312074859/http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ |date=12 March 2007 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20040505213325/http://www.hinduonnet.com/2001/01/07/stories/0207000o.htm ''দ্য হিন্দু'', দেওবাৰ, ৭ জানুৱাৰী ২০০১: "চূড়ান্ত নিয়মক একেলগে গাঁথি তোলা"]}} *{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/profile-of-top-25-scientists-in-india-366262-2011-09-11|title=Profile of Top 25 scientists in India|date=11 September 2011|work=India Today|access-date=4 September 2019}} {{commons category-inline|Ashoke Sen (physicist)}} {{Authority control}} 3wzwgkwa0mm9qy551j3bscq1tfvy87u 648229 648228 2026-10-27T20:13:59Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648229 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৫৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাৰতীয় পদাৰ্থবিজ্ঞানী}} {{Infobox scientist | name = অশোক সেন | native_name = | native_name_lang = | image = Dr. Ashoke Sen in Physics department of Scottish Church College.jpg | caption = ২০১৯ চনত স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত সেন | birth_date = {{Birth date and age|1956|7|15|df=yes}} | birth_place = [[কলিকতা]] (বৰ্তমান কলকাতা), পশ্চিম বংগ, ভাৰত | death_date = | death_place = | fields = [[পদাৰ্থবিজ্ঞান]] | workplaces = {{ublist|ফাৰ্মিলেব|ষ্টেনফৰ্ড ৰৈখিক ত্বৰক কেন্দ্ৰ|[[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]|হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপাল}} | education = {{ublist|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা (বিজ্ঞান স্নাতক)|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ (বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ)|ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচডি)}} | doctoral_advisor = {{ublist|জৰ্জ ষ্টাৰমেন}} | known_for = তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বলৈ অৱদান<br />এছ-দ্বৈততা<br />সেনৰ অনুমান | awards = {{ublist|জি ডি বিৰলা বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বঁটা (১৯৯৬)|টিডব্লিউএএছ বঁটা (১৯৯৭)|[[পদ্মশ্ৰী]] (২০০১)|ইনফ’ছিছ বঁটা - গণিত (২০০৯)|মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটা (২০১২)|[[পদ্মভূষণ]] (২০১৩)|ডিৰাক পদক (২০১৪)|অস্কাৰ ক্লেইন পদক (২০২৬)}} | spouse = সুমথি ৰাও | website = {{URL|https://home.icts.res.in/~sen/}} }} '''অশোক সেন''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|ʃ|oʊ|k|_|s|ɛ|n}}; জন্ম ১৯৫৬) এগৰাকী ভাৰতীয় তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ (আই চি টি এছ) আই চি টি এছ-ইনফ’ছিছ মাধৱ আসনৰ অধ্যাপক।<ref name="ICTS"/> তেওঁ পূৰ্বে প্ৰয়াগৰাজৰ হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক আছিল।<ref name="Pulakkat">{{cite news|author=Pulakkat, Hari|date=19 December 2013|title=How many of us know about Breakthrough Prize winner, Ashoke Sen?|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/how-many-of-us-know-about-breakthrough-prize-winner-ashoke-sen/articleshow/27612815.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰো (নাইছাৰ) সন্মানীয় ফেলো।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.niser.ac.in/sps/page/faculty|title=School of Physical Sciences|publisher=National Institute of Science Education and Research|access-date=4 September 2019}}</ref> তেওঁ মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ অতিথি অধ্যাপক আৰু কোৰিয়া উন্নত অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশিষ্ট অধ্যাপকো। তেওঁৰ মূল গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হৈছে তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব। তেওঁ মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতি বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপকসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল। এই বঁটা তেওঁক "সকলো তন্ত্ৰিকা তত্ত্ব একেটা অন্তৰ্নিহিত তত্ত্বৰ বিভিন্ন সীমিত ৰূপ বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পথ মুকলি কৰাৰ বাবে" প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Breakthrough Prize - Fundamental Physics Breakthrough Prize Laureates - Ashoke Sen |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L8 |website=breakthroughprize.org |access-date=17 June 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম ১৯৫৬ চনৰ ১৫ জুলাইত কলকাতাত হৈছিল।<ref name=IASFellowProfile>{{cite web|title=Fellow Profile&nbsp; – Sen, Prof. Ashoke|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Sen,_Prof._Ashoke|website=Indian Academy of Sciences|access-date=23 January 2016|location=Bangalore|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> তেওঁ আছিল অনিল কুমাৰ সেন আৰু গৌৰী সেনৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতৃ অনিল কুমাৰ সেন কলকাতাৰ স্কটিছ চাৰ্চ মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ গৌৰী সেন এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref name=pillow_power>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/physicist-with-pillow-power/cid/389848|title=Physicist with pillow power|author=Miudur, G.S.|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref> কলকাতাৰ শৈলেন্দ্ৰ সৰকাৰ বিদ্যালয়ৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰপৰা ১৯৭৫ চনত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মহাবিদ্যালয়খন [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত আছিল। তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত তেওঁ অমল কুমাৰ ৰায়চৌধুৰীৰ গৱেষণা আৰু শিক্ষাদানৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁ ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়ত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ==কৰ্মজীৱন== [[File:Ashoke Sen and Sumathi Rao.jpg|thumb|২০১৮ চনত হৰিশ্চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে অশোক সেন আৰু সুমথি ৰাও]] অশোক সেনে তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত শক্তিশালী-দুৰ্বল সংযোজন দ্বৈততা বা এছ-দ্বৈততাৰ ওপৰত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা-পত্ৰখন অন্যতম।<ref>{{cite journal|title=Dyon&nbsp; – monopole bound states, selfdual harmonic forms on the multi&nbsp; – monopole moduli space, and SL(2,Z) invariance in string theory|journal=Phys. Lett.|volume=B329|year=1994|pages=217–221|doi=10.1016/0370-2693(94)90763-3|arxiv=hep-th/9402032|bibcode= 1994PhLB..329..217S|last1=Sen|first1=Ashoke|issue=2–3|s2cid=17534677}}</ref> এই গৱেষণাই ক্ষেত্ৰখনৰ গৱেষণাৰ গতিপথ সলনি কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ অস্থিৰ ডি-ব্ৰেনৰ অধ্যয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু এনে ব্ৰেনত মুক্ত তন্ত্ৰিকাৰ টেকিয়ন ঘনীভৱন সম্পৰ্কে বিখ্যাত সেনৰ অনুমান আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite journal|title=Tachyon condensation on the brane antibrane system|journal=JHEP|volume=1998|issue=8|year=1998|pages=012|doi=10.1088/1126-6708/1998/08/012|arxiv =hep-th/9805170|bibcode=1998JHEP...08..012S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=14588486}}</ref> গতি কৰি থকা টেকিয়নৰ বিষয়ে তেওঁৰ বিৱৰণে<ref>{{cite journal|title=Rolling Tachyon|journal=JHEP|volume=2002|issue=4|year=2002|pages=048|doi=10.1088/1126-6708/2002/04/048|arxiv=hep-th/0203211|bibcode=2002JHEP...04..048S|last1=Sen|first1=Ashoke|s2cid=12023565}}</ref> তন্ত্ৰিকা বিশ্বতত্ত্বৰ গৱেষণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে। তেওঁ তন্ত্ৰিকা ক্ষেত্ৰ তত্ত্বৰ ওপৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা-পত্ৰৰ সহ-লেখকো। ১৯৯৮ চনত তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[ষ্টিফেন হকিং]]ৰ মনোনয়নত তেওঁ ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Pulakkat" /> তেওঁৰ অৱদানসমূহৰ ভিতৰত চৰম কৃষ্ণগহ্বৰৰ এনট্ৰপি ফলন পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ আকৰ্ষক ব্যৱস্থাত প্ৰয়োগ উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণাৰ ভিতৰত আকৰ্ষক ব্যৱস্থা, কৃষ্ণগহ্বৰৰ অণু অৱস্থাৰ সূক্ষ্ম গণনা আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ক্ষুদ্ৰ বিচলন পদ্ধতিৰ নতুন বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (নাইছাৰ) ভৌতিক বিজ্ঞান বিদ্যালয়ত সন্মানীয় অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="auto"/> ২০২০ চনত তেওঁ ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ভূপালত পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগৰ অতিথি/সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web|url=https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|title=Department of Physics|publisher=Indian Institute of Science, Education & Research- Bhopal (IISER-Bhopal)|access-date=2 September 2020|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124141/https://phy.iiserb.ac.in/faculty.php|url-status=dead}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ বাংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাত্ত্বিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত আৰু তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ গৱেষণা কৰি আছে। তেওঁৰ বিশেষ গৱেষণাৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত এছ-দ্বৈততা, টেকিয়ন ঘনীভৱন, কৃষ্ণগহ্বৰৰ এণ্ট্ৰপি আৰু অধিসূত্ৰ তন্ত্ৰিকা বিচলন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ICTS">{{cite web |title=Ashoke Sen {{!}} ICTS |url=https://www.icts.res.in/people/ashoke-sens |website=www.icts.res.in |access-date=10 June 2023}}</ref>{{better source needed|reason=Require WP:independent source|date=June 2023}} ==সন্মান আৰু বঁটা== *আই চি টি পি বঁটা, ১৯৮৯<ref>{{cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-ictp-prize/the-prize-winners/ictp-prize-winner-1989.aspx|title=ICTP Prize Winner 1989|access-date=4 September 2019}}</ref> *[[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো, ১৯৯১<ref name=IASFellowProfile/> *[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]], ১৯৯৪ *টিডব্লিউএএছ বঁটা, ১৯৯৭<ref>{{cite web|url=https://twas.org/recipients-twas-awards-and-prizes|title=Prizes and Awards|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=4 September 2019}}</ref> *ৰয়েল ছ’চাইটিৰ ফেলো, ১৯৯৮<ref name="Pulakkat"/> *[[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো, ১৯৯৬<ref>The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi.</ref> *[[পদ্মশ্ৰী]], ২০০১<ref>{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015}}</ref> *ইনফ’ছিছ বঁটা, গণিত শাখা, ২০০৯<ref>{{Cite web|url=https://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2009/ashoke-sen.asp|title=Infosys Prize - Laureates 2009 - Prof. K VijayRaghavan|website=www.infosys-science-foundation.com}}</ref> * তন্ত্ৰিকা তত্ত্বৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে মৌলিক পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ বঁটা, ২০১২<ref>{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/15|title=New annual US$3&nbsp; million Fundamental Physics Prize recognizes transformative advances in the field|publisher=Breakthrough Prize|date=31 July 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/indian-scientist-ashoke-sen-bags-top-physics-honour/articleshow/15322177.cms|work=The Times of India|title=Indian scientist Ashoke Sen bags top physics honour|date=2 August 2012|access-date=4 September 2019}}</ref><ref name=":0" /> *[[পদ্মভূষণ]], ২০১৩<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128211127/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/india/36563644_1_s-haider-raza-padma-awards-padma-vibhushan|url-status=dead|archive-date=28 January 2013|title=Rajesh Khanna, Sridevi, Mary Kom, Rahul Dravid on Padma list|agency=TNN|date=26 January 2013|work=The Times of India}}</ref> *এম পি বিৰলা স্মাৰক বঁটা, ২০১৩ *ডিৰাক পদক, ২০১৪<ref>{{Cite web|url=https://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallists-2014.aspx|title=ICTP - Dirac Medallists 2014|website=www.ictp.it}}</ref> *অস্কাৰ ক্লেইন পদক, ২০২৬<ref>{{cite web|url=https://www.icts.res.in/news/ashoke-sen-awarded-prestigious-oskar-klein-medal|title=ASHOKE SEN AWARDED PRESTIGIOUS OSKAR KLEIN MEDAL|website=www.icts.res.in|access-date=22 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia}} *{{Official website|http://www.hri.res.in/~sen/|name=ৱেবছাইট}} *[http://www.hri.res.in/~sen/cv.pdf অশোক সেনৰ জীৱন-বৃত্তান্ত] *[http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ "থমছনে ভাৰতৰ আগশাৰীৰ বিজ্ঞানীসকলক সন্মান জনাইছে"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312074859/http://scientific.thomson.com/press/2006/8334014/ |date=12 March 2007 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20040505213325/http://www.hinduonnet.com/2001/01/07/stories/0207000o.htm ''দ্য হিন্দু'', দেওবাৰ, ৭ জানুৱাৰী ২০০১: "চূড়ান্ত নিয়মক একেলগে গাঁথি তোলা"]}} *{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/profile-of-top-25-scientists-in-india-366262-2011-09-11|title=Profile of Top 25 scientists in India|date=11 September 2011|work=India Today|access-date=4 September 2019}} {{commons category-inline|Ashoke Sen (physicist)}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পদাৰ্থ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] g3zc8yq6erosj9m8x3akg1rg7telxe5 3 140510 648241 2026-10-27T21:39:23Z Ontzak 16577 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Uregapedia]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Wyatt Ureba]]লৈ Ontzakয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Uregapedia|Uregapedia]]" to "[[Special:CentralAuth/Wyatt Ureba|Wyatt Ureba]]" 648241 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:Wyatt Ureba]] bzwlkka5tz0fvsixtztd9mupsg4skdc 0 140511 648251 2026-10-28T05:37:04Z 2026Dhriti Hazarika 52021 নতুন পৃষ্ঠা: {{Merge|Lichubagan}} [[অসম]]ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ [[গুৱাহাটী]]। অসমৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক জীৱনত গুৱাহাটীৰ বিশেষ স্থান আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ দক্ষিণপাৰে অ... 648251 wikitext text/x-wiki {{Merge|Lichubagan}} [[অসম]]ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ [[গুৱাহাটী]]। অসমৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক জীৱনত গুৱাহাটীৰ বিশেষ স্থান আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ দক্ষিণপাৰে অৱস্থিত এই নগৰখন সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে এখন আধুনিক মহানগৰ হিচাপে বিকশিত হৈছে। গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত লিচুবাগান এখন উল্লেখযোগ্য বসতিপ্ৰধান এলেকা। লিচুবাগান কেৱল এটা স্থানৰ নাম নহয়; ই গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱন, স্থানীয় সমাজ, যাতায়াত, বাসস্থান আৰু আধুনিক উন্নয়নৰ সৈতে জড়িত এটা অঞ্চল। এই অঞ্চলৰ পৰিচয় বুজিবলৈ ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নামৰ উৎপত্তি, সামাজিক পৰিৱেশ, যাতায়াত ব্যৱস্থা আৰু নগৰীয়া জীৱনৰ বিভিন্ন দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা প্ৰয়োজন। লিচুবাগান অসমৰ কামৰূপ মহানগৰ জিলাৰ গুৱাহাটী নগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ পিন কোড ৭৮১০৩৬। লিচুবাগান হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা বিভিন্ন আৱাসিক এলেকাৰ সৈতে সংযুক্ত। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলত বসতি, দোকান-পোহাৰ, বিভিন্ন সেৱা আৰু ৰাজহুৱা সুবিধা গঢ় লৈ উঠিছে। লিচুবাগানৰ অৱস্থানৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ চৌপাশৰ নগৰীয়া যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ দৈনন্দিন যোগাযোগ আছে। ফলত বাসিন্দাসকলে নিজৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ বাবে গুৱাহাটীৰ আন অঞ্চললৈ অহা-যোৱা কৰিব পাৰে। ==লিচুবাগান নামৰ উৎপত্তি= লিচুবাগান নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে স্থানীয়ভাৱে এটা প্ৰচলিত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। স্থানীয় অঞ্চলৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি, অতীতত এই এলেকাত বহুতো লিচু গছ আছিল। সেই লিচু গছৰ উপস্থিতিৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ নাম লিচুবাগান হোৱা বুলি কোৱা হয়। ‘লিচু’ আৰু ‘বাগান’—এই দুটা শব্দৰ সংযোগৰ পৰা নামটোৰ অৰ্থও অনুমান কৰিব পাৰি। ‘লিচু’ এবিধ ফলৰ নাম আৰু ‘বাগান’ বুলিলে সাধাৰণতে গছ-গছনি থকা বাগিচা বা উদ্যানক বুজোৱা হয়। সেয়েহে লিচুবাগান নামটোৱে অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে। অৱশ্যে নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য ঐতিহাসিক নথি বা চৰকাৰী প্ৰমাণ পোৱা নগ’লে এই ব্যাখ্যাক স্থানীয়ভাৱে প্ৰচলিত মত হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰা উচিত। [[লিচুবাগান]]ৰ নিৰ্দিষ্ট ইতিহাস, ইয়াৰ প্ৰথম বসতি স্থাপনৰ সময় আৰু প্ৰাৰম্ভিক বাসিন্দাসকলৰ বিষয়ে বিস্তৃত নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য সহজে উপলব্ধ নহয়। সেয়েহে এই অঞ্চলৰ ইতিহাস আলোচনা কৰোঁতে গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব পাৰি। গুৱাহাটী এখন প্ৰাচীন ঐতিহাসিক নগৰ। সময়ৰ লগে লগে ইয়াত প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, চিকিৎসা সেৱা আৰু আৱাসিক অঞ্চলৰ বিকাশ ঘটিছে। নগৰখনৰ জনসংখ্যা আৰু নগৰীয়া কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত নতুন নতুন বসতি গঢ় লৈ উঠিছে। হেঙেৰাবাৰী আৰু লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলসমূহক গুৱাহাটীৰ এই বহল নগৰীয়া পৰিৱৰ্তনৰ অংশ হিচাপে বুজিব পাৰি। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক ঘটনাৰ বিষয়ে লিখিবলৈ স্থানীয় প্ৰশাসনিক নথি, পুৰণি মানচিত্ৰ, ভূমিৰ নথি আৰু বাসিন্দাসকলৰ মৌখিক ইতিহাসৰ সহায় লোৱা প্ৰয়োজন। লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ মাজত নগৰীয়া বসতিৰ লগতে কিছুমান ওখ-চাপৰ ভূমিৰ উপস্থিতি দেখা যায়। গুৱাহাটীৰ বহু অঞ্চলৰ দৰে ইয়াৰ চৌপাশৰ ভূ-প্ৰকৃতিয়েও বসতি আৰু পথ-ঘাটৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলায়। অতীতৰ গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কই ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিচয়ৰ বিষয়ে আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু বৰ্তমানৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ ফলত অঞ্চলটোৰ পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তন হোৱাটোও স্বাভাৱিক। এখন সুস্থ নগৰীয়া সমাজৰ বাবে গছ-গছনি সংৰক্ষণ, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, পানী নিষ্কাশন আৰু ৰাজহুৱা স্থানসমূহৰ যত্ন লোৱা অতি প্ৰয়োজনীয়। লিচুবাগানৰ দৰে বসতিপ্ৰধান অঞ্চলত সেউজীয়া পৰিৱেশ বজাই ৰখাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দা আৰু প্ৰশাসনৰ সহযোগিতা গুৰুত্বপূৰ্ণ। ==সামাজিক জীৱন= লিচুবাগানৰ সামাজিক জীৱন ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপ, পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক, পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক জীৱন আৰু স্থানীয় সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে জড়িত। নগৰীয়া অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলৰ জীৱনধাৰা সাধাৰণতে কৰ্মসংস্থান, শিক্ষা, ব্যৱসায়, যাতায়াত আৰু বিভিন্ন নাগৰিক সেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। গুৱাহাটীৰ দৰে এখন মহানগৰত বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰ লোক একেলগে বসবাস কৰে। এনে বৈচিত্ৰ্যই নগৰীয়া সমাজৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰে আৰু মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, সহাৱস্থান আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। স্থানীয় উৎসৱ-পাৰ্বণ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক সভা আৰু সামূহিক কাৰ্যসূচীয়ে মানুহৰ মাজত যোগাযোগ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ বাসিন্দাসকলৰ সামাজিক গঠন আৰু নিৰ্দিষ্ট পৰম্পৰাৰ বিষয়ে নিশ্চিত তথ্যৰ বাবে স্থানীয় সমীক্ষাৰ প্ৰয়োজন। অসমৰ সমাজত ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। বিহু, নাম-প্ৰসংগ, ধৰ্মীয় উৎসৱ আৰু বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠান অসমৰ জনজীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ। লিচুবাগান আৰু [[হেঙেৰাবাৰী]] অঞ্চলত ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল আৰু স্থানীয় সামাজিক অনুষ্ঠানৰ উপস্থিতিয়ে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনত ভূমিকা পালন কৰে। এই অঞ্চলত অৱস্থিত মা কালী মন্দিৰ এটা উল্লেখযোগ্য স্থানীয় ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল। ধৰ্মীয় স্থানসমূহে কেৱল উপাসনাৰ সুবিধাই প্ৰদান নকৰে; বহু সময়ত সেইবোৰে সামাজিক যোগাযোগ আৰু সামূহিক কাৰ্যকলাপৰ বাবেও এখন মঞ্চৰ সৃষ্টি কৰে। বিভিন্ন উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সহযোগিতা বৃদ্ধি পায়। এখন অঞ্চলৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ভাষা, খাদ্যাভ্যাস, পোছাক, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু সামাজিক আচৰণৰ মাজতো প্ৰতিফলিত হয়। এই দিশসমূহে লিচুবাগানৰ দৰে নগৰীয়া অঞ্চলৰ সমাজ জীৱন বুজিবলৈ সহায় কৰে। লিচুবাগানৰ নগৰীয়া জীৱনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ সৈতে সংযুক্ত স্থানীয় পথসমূহৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোৰ বাসিন্দাসকলে গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন স্থানলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰে। এই অঞ্চলত অটো-ৰিক্সা আস্থানৰ উপস্থিতিয়ে স্থানীয় যাতায়াতত সহায় কৰে। দৈনন্দিন কাম-কাজ, শিক্ষানুষ্ঠানলৈ যোৱা, বজাৰ কৰা আৰু কৰ্মস্থলীলৈ অহা-যোৱাৰ বাবে এনে যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব আছে। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱনত পথ যোগাযোগে ব্যৱসায়-বাণিজ্য, শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু অন্যান্য সেৱাৰ সৈতে মানুহক সংযুক্ত কৰে। যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নে কোনো অঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশতো সহায় কৰিব পাৰে। কিন্তু নগৰীয়া অঞ্চলৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পালে যান-জঁট, পথৰ অৱস্থা, পাৰ্কিঙৰ সমস্যা আৰু পথচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ দৰে বিষয়সমূহৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিবলগীয়া হয়। সেয়েহে উন্নত পথ ব্যৱস্থাপনা আৰু সুশৃংখল যাতায়াত ব্যৱস্থা [[লিচুবাগান]]ৰ দৰে অঞ্চলৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়। [[গুৱাহাটী]]ৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ লগে লগে বিভিন্ন অঞ্চলত আৱাসিক অট্টালিকা, বহুমহলীয়া ঘৰ আৰু অন্যান্য বাসস্থানৰ বিকাশ ঘটিছে। লিচুবাগান-হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলতো আৱাসিক সম্পত্তি আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন সুবিধাৰ উপস্থিতি দেখা যায়। বাসস্থানৰ বিকাশে মানুহৰ জীৱন-যাপনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে অঞ্চলটোৰ নগৰীয়া চৰিত্ৰ গঢ়ি তোলে। একে সময়তে পৰিকল্পিত নগৰায়ণৰ প্ৰয়োজনীয়তাও বৃদ্ধি পায়। পানী যোগান, নলা-নৰ্দমা, বিদ্যুৎ, আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, পথ আৰু ৰাজহুৱা স্থানৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা এখন বাসযোগ্য নগৰৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। যদি নগৰীয়া বিকাশ পৰিকল্পিতভাৱে কৰা হয়, তেন্তে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনৰ মান উন্নত হ’ব পাৰে। লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলত বাসস্থানৰ বিকাশৰ লগতে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু নাগৰিক সুবিধাসমূহৰ উন্নয়নৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। লিচুবাগানৰ অৰ্থনৈতিক জীৱন গুৱাহাটীৰ বৃহত্তৰ নগৰীয়া অৰ্থনীতিৰ সৈতে জড়িত। স্থানীয় দোকান-পোহাৰ, সৰু ব্যৱসায়, যাতায়াত সেৱা, ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠান আৰু অন্যান্য দৈনন্দিন সেৱাই অঞ্চলটোৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত ভূমিকা পালন কৰে। [[গুৱাহাটী]]ত বিভিন্ন চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু সেৱা খণ্ডৰ বিকাশ ঘটিছে। এই বিস্তৃত কৰ্মসংস্থাপনৰ পৰিসৰে নগৰখনৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলক জীৱিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। লিচুবাগানৰ স্থানীয় ব্যৱসায় আৰু সেৱাসমূহে বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাত সহায় কৰে। সৰু ব্যৱসায়ৰ বিকাশে স্থানীয় অৰ্থনীতিক গতিশীল কৰাৰ লগতে কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগো সৃষ্টি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে অঞ্চলটোৰ নিৰ্দিষ্ট আয়ৰ উৎস, ব্যৱসায়ৰ সংখ্যা বা কৰ্মসংস্থানৰ পৰিসংখ্যা সম্পৰ্কে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য অবিহনে নিৰ্দিষ্ট সিদ্ধান্ত দিয়া উচিত নহয়। লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কেইবাটাও স্থানীয়ভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থান আছে। তাৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰীৰ অমৃত উদ্যান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। [[অমৃত উদ্যান]] গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ উদ্যোগত বিকশিত কৰা এখন ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত মানুহৰ অৱসৰ বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰা হৈছে। উদ্যানখনত খোজকঢ়াৰ পথ, বহাৰ ব্যৱস্থা, শিশুৰ খেলাৰ স্থান, সেউজীয়া পৰিৱেশ আৰু বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে। উদ্যানখনত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ স্মৃতিত নিৰ্মিত মূৰ্তিও আছে। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ লগতে ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্যও বৃদ্ধি পাইছে। এনে ৰাজহুৱা উদ্যানসমূহে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটোৱা, খোজকঢ়া আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত কিছু সময় অতিবাহিত কৰাৰ সুবিধা দিয়ে। ==উপসংহাৰ= সামগ্ৰিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে, [[অসম]]ৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ লিচুবাগান এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানীয় বসতিপ্ৰধান এলেকা। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নগৰীয়া যোগাযোগ, সামাজিক জীৱন, ধৰ্মীয় পৰিৱেশ, বাসস্থান আৰু ৰাজহুৱা সুবিধাসমূহে অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণ কৰিছে। লিচুবাগানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে কেৱল ইয়াৰ বৰ্তমানৰ নগৰীয়া ৰূপৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলেই নহ’ব; ইয়াৰ অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত মত আৰু ভৱিষ্যতৰ উন্নয়নৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়েও বিবেচনা কৰা উচিত। পৰিকল্পিত নগৰায়ণ, উন্নত নাগৰিক সুবিধা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু বাসিন্দাসকলৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে লিচুবাগানক অধিক পৰিষ্কাৰ, সুন্দৰ আৰু বাসযোগ্য অঞ্চল হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি। সেয়েহে [[লিচুবাগান]]ৰ উন্নয়ন আৰু সংৰক্ষণ গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে বিবেচিত হ’ব পাৰে। 5cva1djljdld47onnyk0iqnmezw04gq 648266 648251 2026-10-28T08:45:38Z 2026Dhriti Hazarika 52021 648266 wikitext text/x-wiki {{Merge|Lichubagan}} [[অসম]]ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ [[গুৱাহাটী]]। অসমৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক জীৱনত গুৱাহাটীৰ বিশেষ স্থান আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ দক্ষিণপাৰে অৱস্থিত এই নগৰখন সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে এখন আধুনিক মহানগৰ হিচাপে বিকশিত হৈছে। গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত লিচুবাগান এখন উল্লেখযোগ্য বসতিপ্ৰধান এলেকা। লিচুবাগান কেৱল এটা স্থানৰ নাম নহয়; ই গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱন, স্থানীয় সমাজ, যাতায়াত, বাসস্থান আৰু আধুনিক উন্নয়নৰ সৈতে জড়িত এটা অঞ্চল। এই অঞ্চলৰ পৰিচয় বুজিবলৈ ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নামৰ উৎপত্তি, সামাজিক পৰিৱেশ, যাতায়াত ব্যৱস্থা আৰু নগৰীয়া জীৱনৰ বিভিন্ন দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা প্ৰয়োজন। লিচুবাগান অসমৰ কামৰূপ মহানগৰ জিলাৰ গুৱাহাটী নগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ পিন কোড ৭৮১০৩৬। লিচুবাগান হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা বিভিন্ন আৱাসিক এলেকাৰ সৈতে সংযুক্ত। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলত বসতি, দোকান-পোহাৰ, বিভিন্ন সেৱা আৰু ৰাজহুৱা সুবিধা গঢ় লৈ উঠিছে। লিচুবাগানৰ অৱস্থানৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ চৌপাশৰ নগৰীয়া যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ দৈনন্দিন যোগাযোগ আছে। ফলত বাসিন্দাসকলে নিজৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ বাবে গুৱাহাটীৰ আন অঞ্চললৈ অহা-যোৱা কৰিব পাৰে। ==লিচুবাগান নামৰ উৎপত্তি== লিচুবাগান নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে স্থানীয়ভাৱে এটা প্ৰচলিত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। স্থানীয় অঞ্চলৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি, অতীতত এই এলেকাত বহুতো লিচু গছ আছিল। সেই লিচু গছৰ উপস্থিতিৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ নাম লিচুবাগান হোৱা বুলি কোৱা হয়। ‘লিচু’ আৰু ‘বাগান’—এই দুটা শব্দৰ সংযোগৰ পৰা নামটোৰ অৰ্থও অনুমান কৰিব পাৰি। ‘লিচু’ এবিধ ফলৰ নাম আৰু ‘বাগান’ বুলিলে সাধাৰণতে গছ-গছনি থকা বাগিচা বা উদ্যানক বুজোৱা হয়। সেয়েহে লিচুবাগান নামটোৱে অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে। অৱশ্যে নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য ঐতিহাসিক নথি বা চৰকাৰী প্ৰমাণ পোৱা নগ’লে এই ব্যাখ্যাক স্থানীয়ভাৱে প্ৰচলিত মত হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰা উচিত। [[লিচুবাগান]]ৰ নিৰ্দিষ্ট ইতিহাস, ইয়াৰ প্ৰথম বসতি স্থাপনৰ সময় আৰু প্ৰাৰম্ভিক বাসিন্দাসকলৰ বিষয়ে বিস্তৃত নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য সহজে উপলব্ধ নহয়। সেয়েহে এই অঞ্চলৰ ইতিহাস আলোচনা কৰোঁতে গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব পাৰি। গুৱাহাটী এখন প্ৰাচীন ঐতিহাসিক নগৰ। সময়ৰ লগে লগে ইয়াত প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, চিকিৎসা সেৱা আৰু আৱাসিক অঞ্চলৰ বিকাশ ঘটিছে। নগৰখনৰ জনসংখ্যা আৰু নগৰীয়া কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত নতুন নতুন বসতি গঢ় লৈ উঠিছে। হেঙেৰাবাৰী আৰু লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলসমূহক গুৱাহাটীৰ এই বহল নগৰীয়া পৰিৱৰ্তনৰ অংশ হিচাপে বুজিব পাৰি। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক ঘটনাৰ বিষয়ে লিখিবলৈ স্থানীয় প্ৰশাসনিক নথি, পুৰণি মানচিত্ৰ, ভূমিৰ নথি আৰু বাসিন্দাসকলৰ মৌখিক ইতিহাসৰ সহায় লোৱা প্ৰয়োজন। লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ মাজত নগৰীয়া বসতিৰ লগতে কিছুমান ওখ-চাপৰ ভূমিৰ উপস্থিতি দেখা যায়। গুৱাহাটীৰ বহু অঞ্চলৰ দৰে ইয়াৰ চৌপাশৰ ভূ-প্ৰকৃতিয়েও বসতি আৰু পথ-ঘাটৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলায়। অতীতৰ গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কই ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিচয়ৰ বিষয়ে আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু বৰ্তমানৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ ফলত অঞ্চলটোৰ পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তন হোৱাটোও স্বাভাৱিক। এখন সুস্থ নগৰীয়া সমাজৰ বাবে গছ-গছনি সংৰক্ষণ, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, পানী নিষ্কাশন আৰু ৰাজহুৱা স্থানসমূহৰ যত্ন লোৱা অতি প্ৰয়োজনীয়। লিচুবাগানৰ দৰে বসতিপ্ৰধান অঞ্চলত সেউজীয়া পৰিৱেশ বজাই ৰখাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দা আৰু প্ৰশাসনৰ সহযোগিতা গুৰুত্বপূৰ্ণ। ==সামাজিক জীৱন== লিচুবাগানৰ সামাজিক জীৱন ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপ, পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক, পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক জীৱন আৰু স্থানীয় সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে জড়িত। নগৰীয়া অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলৰ জীৱনধাৰা সাধাৰণতে কৰ্মসংস্থান, শিক্ষা, ব্যৱসায়, যাতায়াত আৰু বিভিন্ন নাগৰিক সেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। গুৱাহাটীৰ দৰে এখন মহানগৰত বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰ লোক একেলগে বসবাস কৰে। এনে বৈচিত্ৰ্যই নগৰীয়া সমাজৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰে আৰু মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, সহাৱস্থান আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। স্থানীয় উৎসৱ-পাৰ্বণ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক সভা আৰু সামূহিক কাৰ্যসূচীয়ে মানুহৰ মাজত যোগাযোগ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ বাসিন্দাসকলৰ সামাজিক গঠন আৰু নিৰ্দিষ্ট পৰম্পৰাৰ বিষয়ে নিশ্চিত তথ্যৰ বাবে স্থানীয় সমীক্ষাৰ প্ৰয়োজন। অসমৰ সমাজত ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। বিহু, নাম-প্ৰসংগ, ধৰ্মীয় উৎসৱ আৰু বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠান অসমৰ জনজীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ। লিচুবাগান আৰু [[হেঙেৰাবাৰী]] অঞ্চলত ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল আৰু স্থানীয় সামাজিক অনুষ্ঠানৰ উপস্থিতিয়ে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনত ভূমিকা পালন কৰে। এই অঞ্চলত অৱস্থিত মা কালী মন্দিৰ এটা উল্লেখযোগ্য স্থানীয় ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল। ধৰ্মীয় স্থানসমূহে কেৱল উপাসনাৰ সুবিধাই প্ৰদান নকৰে; বহু সময়ত সেইবোৰে সামাজিক যোগাযোগ আৰু সামূহিক কাৰ্যকলাপৰ বাবেও এখন মঞ্চৰ সৃষ্টি কৰে। বিভিন্ন উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সহযোগিতা বৃদ্ধি পায়। এখন অঞ্চলৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ভাষা, খাদ্যাভ্যাস, পোছাক, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু সামাজিক আচৰণৰ মাজতো প্ৰতিফলিত হয়। এই দিশসমূহে লিচুবাগানৰ দৰে নগৰীয়া অঞ্চলৰ সমাজ জীৱন বুজিবলৈ সহায় কৰে। লিচুবাগানৰ নগৰীয়া জীৱনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ সৈতে সংযুক্ত স্থানীয় পথসমূহৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোৰ বাসিন্দাসকলে গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন স্থানলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰে। এই অঞ্চলত অটো-ৰিক্সা আস্থানৰ উপস্থিতিয়ে স্থানীয় যাতায়াতত সহায় কৰে। দৈনন্দিন কাম-কাজ, শিক্ষানুষ্ঠানলৈ যোৱা, বজাৰ কৰা আৰু কৰ্মস্থলীলৈ অহা-যোৱাৰ বাবে এনে যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব আছে। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱনত পথ যোগাযোগে ব্যৱসায়-বাণিজ্য, শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু অন্যান্য সেৱাৰ সৈতে মানুহক সংযুক্ত কৰে। যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নে কোনো অঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশতো সহায় কৰিব পাৰে। কিন্তু নগৰীয়া অঞ্চলৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পালে যান-জঁট, পথৰ অৱস্থা, পাৰ্কিঙৰ সমস্যা আৰু পথচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ দৰে বিষয়সমূহৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিবলগীয়া হয়। সেয়েহে উন্নত পথ ব্যৱস্থাপনা আৰু সুশৃংখল যাতায়াত ব্যৱস্থা [[লিচুবাগান]]ৰ দৰে অঞ্চলৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়। [[গুৱাহাটী]]ৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ লগে লগে বিভিন্ন অঞ্চলত আৱাসিক অট্টালিকা, বহুমহলীয়া ঘৰ আৰু অন্যান্য বাসস্থানৰ বিকাশ ঘটিছে। লিচুবাগান-হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলতো আৱাসিক সম্পত্তি আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন সুবিধাৰ উপস্থিতি দেখা যায়। বাসস্থানৰ বিকাশে মানুহৰ জীৱন-যাপনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে অঞ্চলটোৰ নগৰীয়া চৰিত্ৰ গঢ়ি তোলে। একে সময়তে পৰিকল্পিত নগৰায়ণৰ প্ৰয়োজনীয়তাও বৃদ্ধি পায়। পানী যোগান, নলা-নৰ্দমা, বিদ্যুৎ, আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, পথ আৰু ৰাজহুৱা স্থানৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা এখন বাসযোগ্য নগৰৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। যদি নগৰীয়া বিকাশ পৰিকল্পিতভাৱে কৰা হয়, তেন্তে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনৰ মান উন্নত হ’ব পাৰে। লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলত বাসস্থানৰ বিকাশৰ লগতে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু নাগৰিক সুবিধাসমূহৰ উন্নয়নৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। লিচুবাগানৰ অৰ্থনৈতিক জীৱন গুৱাহাটীৰ বৃহত্তৰ নগৰীয়া অৰ্থনীতিৰ সৈতে জড়িত। স্থানীয় দোকান-পোহাৰ, সৰু ব্যৱসায়, যাতায়াত সেৱা, ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠান আৰু অন্যান্য দৈনন্দিন সেৱাই অঞ্চলটোৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত ভূমিকা পালন কৰে। [[গুৱাহাটী]]ত বিভিন্ন চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু সেৱা খণ্ডৰ বিকাশ ঘটিছে। এই বিস্তৃত কৰ্মসংস্থাপনৰ পৰিসৰে নগৰখনৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলক জীৱিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। লিচুবাগানৰ স্থানীয় ব্যৱসায় আৰু সেৱাসমূহে বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাত সহায় কৰে। সৰু ব্যৱসায়ৰ বিকাশে স্থানীয় অৰ্থনীতিক গতিশীল কৰাৰ লগতে কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগো সৃষ্টি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে অঞ্চলটোৰ নিৰ্দিষ্ট আয়ৰ উৎস, ব্যৱসায়ৰ সংখ্যা বা কৰ্মসংস্থানৰ পৰিসংখ্যা সম্পৰ্কে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য অবিহনে নিৰ্দিষ্ট সিদ্ধান্ত দিয়া উচিত নহয়। লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কেইবাটাও স্থানীয়ভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থান আছে। তাৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰীৰ অমৃত উদ্যান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। [[অমৃত উদ্যান]] গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ উদ্যোগত বিকশিত কৰা এখন ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত মানুহৰ অৱসৰ বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰা হৈছে। উদ্যানখনত খোজকঢ়াৰ পথ, বহাৰ ব্যৱস্থা, শিশুৰ খেলাৰ স্থান, সেউজীয়া পৰিৱেশ আৰু বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে। উদ্যানখনত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ স্মৃতিত নিৰ্মিত মূৰ্তিও আছে। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ লগতে ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্যও বৃদ্ধি পাইছে। এনে ৰাজহুৱা উদ্যানসমূহে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটোৱা, খোজকঢ়া আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত কিছু সময় অতিবাহিত কৰাৰ সুবিধা দিয়ে। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে, [[অসম]]ৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ লিচুবাগান এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানীয় বসতিপ্ৰধান এলেকা। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নগৰীয়া যোগাযোগ, সামাজিক জীৱন, ধৰ্মীয় পৰিৱেশ, বাসস্থান আৰু ৰাজহুৱা সুবিধাসমূহে অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণ কৰিছে। লিচুবাগানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে কেৱল ইয়াৰ বৰ্তমানৰ নগৰীয়া ৰূপৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলেই নহ’ব; ইয়াৰ অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত মত আৰু ভৱিষ্যতৰ উন্নয়নৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়েও বিবেচনা কৰা উচিত। পৰিকল্পিত নগৰায়ণ, উন্নত নাগৰিক সুবিধা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু বাসিন্দাসকলৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে লিচুবাগানক অধিক পৰিষ্কাৰ, সুন্দৰ আৰু বাসযোগ্য অঞ্চল হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি। সেয়েহে [[লিচুবাগান]]ৰ উন্নয়ন আৰু সংৰক্ষণ গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে বিবেচিত হ’ব পাৰে। 1p3l9wbbt7bisaqi7gt7s2vb3gwgyyp 0 140512 648254 2026-10-28T06:32:56Z Poli Borah24 43763 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰি... 648254 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} r8na7jt0fzdujicx7jdkl186p1mxa5v 648255 648254 2026-10-28T06:41:22Z Poli Borah24 43763 648255 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ। তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> pp9fr3wye4yq2o4vzjmd64mar713tml 648256 648255 2026-10-28T06:42:07Z Poli Borah24 43763 648256 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> 0ezziqa9gpepyjs7gfjv5ydijwnzaxz 648257 648256 2026-10-28T06:55:25Z Poli Borah24 43763 648257 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"/><ref name=whoswho/> ==তথ্যসূত্ৰ== 3n4604l8589gpo2511cvw8ebynk84re 648258 648257 2026-10-28T06:56:45Z Poli Borah24 43763 648258 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"</ref><ref> name=whoswho</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== kowxurwwuuxk59pm3yg85fin0oatcn9 648259 648258 2026-10-28T07:12:29Z Poli Borah24 43763 648259 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"</ref><ref> name=whoswho</ref> == কৰ্মজীৱন == ১৯৭১ চনত উল্ফে বিশ্ব বেংকৰ ইয়ং প্ৰফেচনেল প্ৰগ্ৰেমত যোগদান কৰে আৰু ১৯৭৪ চনত এজন জ্যেষ্ঠ অৰ্থনীতিবিদ হৈ পৰে। আশীৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে ৰবাৰ্ট মেকনামাৰাৰ নিৰ্দেশনাত গ্ৰহণ কৰা বেংকৰ নীতিসমূহৰ প্ৰতি ৱলফ গভীৰভাৱে মোহভংগ হৈ পৰিছিল। বেংকে উন্নয়নশীল দেশসমূহলৈ মূলধনৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধিৰ বাবে জোৰদাৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত ১৯৮০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ বহুতেই ঋণ সংকটত ভুগিবলগীয়া হৈছিল। গোলকীয় কৰ্তৃপক্ষৰ ভুল মূল্যায়নৰ বাবে হোৱা হস্তক্ষেপৰ পৰিণাম প্ৰত্যক্ষ কৰি আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ সমালোচনা কৰা বিভিন্ন গ্ৰন্থ (যেনে ফ্ৰেডৰিখ হায়েকৰ 'দ্য ৰোড টু চাৰ্ফডম')-ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ উল্ফে নিজৰ দৃষ্টিভংগী সোঁপন্থী আৰু মুক্ত বজাৰৰ দিশলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে। উল্ফে ১৯৮১ চনত বিশ্ব বেংক এৰি লণ্ডনৰ 'ট্ৰেড পলিচি ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ'-ত ডিৰেক্টৰ অব্ ষ্টাডিজ হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ১৯৮৭ চনত 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে, য'ত তেওঁ ১৯৯০ চনৰ পৰা সহযোগী সম্পাদক আৰু ১৯৯৬ চনৰ পৰা মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। ২০০০ দশকৰ শেষৰ ফাললৈকে উল্ফ গোলকীকৰণ আৰু মুক্ত বজাৰৰ এজন প্ৰভাৱশালী সমৰ্থক আছিল। সাংবাদিকতা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও, উল্ফে তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ জৰিয়তেও জনমত প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ ২০০৪ চনৰ গ্ৰন্থ 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' কোনো বিদ্যায়তনিক অধ্যয়নতকৈ এক প্ৰেৰণাদায়ক বা পতিয়ন নিয়াব পৰা গ্ৰন্থ হিচাপে যুগুত কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া তত্ত্বসমূহৰ প্ৰতি উল্ফ মোহভংগ হৈ পৰে। কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট আদৰ্শৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ নথকা এজন বাস্তৱবাদী হৈ থকাৰ সময়তে, উল্ফৰ দৃষ্টিভংগী মুক্ত বজাৰৰ চিন্তাৰ পৰা আংশিকভাৱে আঁতৰি আহি তেওঁ সৰুতে শিকা কেইনেচিয়ান ধাৰণাসমূহলৈ ঘূৰি যায়। উল্ফ ২০০৮-২০০৯ চনৰ কেইনেচিয়ান পুনৰুত্থানৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চালক হৈ পৰে, আৰু ২০০৮ চনৰ শেষৰ ফালে তথা ২০০৯ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছত থকা নিজৰ মঞ্চখন ব্যৱহাৰ কৰি ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ প্ৰতি এক বৃহৎ ৰাজকোষীয় আৰু মুদ্ৰাগত সঁহাৰি জনাবলৈ ওকালতি কৰে। ২০০৯ চনত 'দ্য নিউ ৰিপাব্লিক'-ৰ বাবে জুলিয়া ইফেৰ লিখনি অনুসৰি, তেওঁ এই সংকটৰ "সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বেছি বিশ্বাসযোগ্য পণ্ডিত" আছিল। উল্ফ ভূমি মূল্য কৰৰ এজন সমৰ্থক। ২০১০ আৰু ২০১১ চনৰ ভিতৰত উল্ফে ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট কমিচন অন বেংকিংত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০১২ চনত উল্ফে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এক মন্তব্যত উল্লেখ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা সামগ্ৰীসমূহ হৈছে সভ্যতাৰ ভেটি: নিৰাপত্তা আৰু সুৰক্ষা, জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান, এক বহনক্ষম পৰিৱেশ, বিশ্বাস, আইনৰ শাসন, আৰু অৰ্থনৈতিক তথা বিত্তীয় স্থিৰতা। উল্ফে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ "দ্যা ৱৰ্ল্ড ইক'নমি ইজ নাও কলেপ্সিং" (বিশ্ব অৰ্থনীতি এতিয়া খহি পৰিছে) শীৰ্ষক এক সম্পাদকীয়ত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, য'ত তেওঁ ইয়াক "১৯৩০ দশকৰ মহা মন্দাৱস্থাৰ পিছৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয়" বুলি অভিহিত কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== lsyv9by1dy4co0jzqu9i4avuz80nawk 648260 648259 2026-10-28T07:18:22Z Poli Borah24 43763 648260 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"</ref><ref> name=whoswho</ref> == কৰ্মজীৱন == [[File:Martin Wolf World Economic Forum 2013.jpg|thumb|right|২০১৩ চনত বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চত মাৰ্টিন উল্ফ]] ১৯৭১ চনত উল্ফে বিশ্ব বেংকৰ ইয়ং প্ৰফেচনেল প্ৰগ্ৰেমত যোগদান কৰে আৰু ১৯৭৪ চনত এজন জ্যেষ্ঠ অৰ্থনীতিবিদ হৈ পৰে। আশীৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে ৰবাৰ্ট মেকনামাৰাৰ নিৰ্দেশনাত গ্ৰহণ কৰা বেংকৰ নীতিসমূহৰ প্ৰতি ৱলফ গভীৰভাৱে মোহভংগ হৈ পৰিছিল। বেংকে উন্নয়নশীল দেশসমূহলৈ মূলধনৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধিৰ বাবে জোৰদাৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত ১৯৮০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ বহুতেই ঋণ সংকটত ভুগিবলগীয়া হৈছিল। গোলকীয় কৰ্তৃপক্ষৰ ভুল মূল্যায়নৰ বাবে হোৱা হস্তক্ষেপৰ পৰিণাম প্ৰত্যক্ষ কৰি আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ সমালোচনা কৰা বিভিন্ন গ্ৰন্থ (যেনে ফ্ৰেডৰিখ হায়েকৰ 'দ্য ৰোড টু চাৰ্ফডম')-ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ উল্ফে নিজৰ দৃষ্টিভংগী সোঁপন্থী আৰু মুক্ত বজাৰৰ দিশলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফে ১৯৮১ চনত বিশ্ব বেংক এৰি লণ্ডনৰ 'ট্ৰেড পলিচি ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ'-ত ডিৰেক্টৰ অব্ ষ্টাডিজ হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ১৯৮৭ চনত 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে, য'ত তেওঁ ১৯৯০ চনৰ পৰা সহযোগী সম্পাদক আৰু ১৯৯৬ চনৰ পৰা মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। ২০০০ দশকৰ শেষৰ ফাললৈকে উল্ফ গোলকীকৰণ আৰু মুক্ত বজাৰৰ এজন প্ৰভাৱশালী সমৰ্থক আছিল। সাংবাদিকতা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও, উল্ফে তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ জৰিয়তেও জনমত প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ ২০০৪ চনৰ গ্ৰন্থ 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' কোনো বিদ্যায়তনিক অধ্যয়নতকৈ এক প্ৰেৰণাদায়ক বা পতিয়ন নিয়াব পৰা গ্ৰন্থ হিচাপে যুগুত কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া তত্ত্বসমূহৰ প্ৰতি উল্ফ মোহভংগ হৈ পৰে। কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট আদৰ্শৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ নথকা এজন বাস্তৱবাদী হৈ থকাৰ সময়তে, উল্ফৰ দৃষ্টিভংগী মুক্ত বজাৰৰ চিন্তাৰ পৰা আংশিকভাৱে আঁতৰি আহি তেওঁ সৰুতে শিকা কেইনেচিয়ান ধাৰণাসমূহলৈ ঘূৰি যায়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফ ২০০৮-২০০৯ চনৰ কেইনেচিয়ান পুনৰুত্থানৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চালক হৈ পৰে, আৰু ২০০৮ চনৰ শেষৰ ফালে তথা ২০০৯ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছত থকা নিজৰ মঞ্চখন ব্যৱহাৰ কৰি ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ প্ৰতি এক বৃহৎ ৰাজকোষীয় আৰু মুদ্ৰাগত সঁহাৰি জনাবলৈ ওকালতি কৰে। ২০০৯ চনত 'দ্য নিউ ৰিপাব্লিক'-ৰ বাবে জুলিয়া ইফেৰ লিখনি অনুসৰি, তেওঁ এই সংকটৰ "সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বেছি বিশ্বাসযোগ্য পণ্ডিত" আছিল। উল্ফ ভূমি মূল্য কৰৰ এজন সমৰ্থক।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref>{{cite web |url= http://www.prospectmagazine.co.uk/2010/03/tax-the-ground-they-walk-on-2/ |title= Tax the ground they walk on |publisher= [[Prospect (magazine)|Prospect]] |author= Philippe Legrain |date= 23 March 2010 |access-date= 1 September 2011 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ২০১০ আৰু ২০১১ চনৰ ভিতৰত উল্ফে ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট কমিচন অন বেংকিংত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০১২ চনত উল্ফে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এক মন্তব্যত উল্লেখ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা সামগ্ৰীসমূহ হৈছে সভ্যতাৰ ভেটি: নিৰাপত্তা আৰু সুৰক্ষা, জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান, এক বহনক্ষম পৰিৱেশ, বিশ্বাস, আইনৰ শাসন, আৰু অৰ্থনৈতিক তথা বিত্তীয় স্থিৰতা।<ref>{{cite web|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120824_00270009|title=Martin Wolf verwacht chaos|work=De Standaard|date=25 August 2012 }}</ref> উল্ফে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ "দ্যা ৱৰ্ল্ড ইক'নমি ইজ নাও কলেপ্সিং" (বিশ্ব অৰ্থনীতি এতিয়া খহি পৰিছে) শীৰ্ষক এক সম্পাদকীয়ত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, য'ত তেওঁ ইয়াক "১৯৩০ দশকৰ মহা মন্দাৱস্থাৰ পিছৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয়" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Wolf |first1=Martin |title=The world economy is now collapsing |url=https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231213/https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=15 April 2020 |work=Financial Times |date=14 April 2020 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== tsq72zsdz0yxskzpfy31kumgzj88x51 648261 648260 2026-10-28T07:27:35Z Poli Borah24 43763 648261 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"</ref><ref> name=whoswho</ref> == কৰ্মজীৱন == [[File:Martin Wolf World Economic Forum 2013.jpg|thumb|right|২০১৩ চনত বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চত মাৰ্টিন উল্ফ]] ১৯৭১ চনত উল্ফে বিশ্ব বেংকৰ ইয়ং প্ৰফেচনেল প্ৰগ্ৰেমত যোগদান কৰে আৰু ১৯৭৪ চনত এজন জ্যেষ্ঠ অৰ্থনীতিবিদ হৈ পৰে। আশীৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে ৰবাৰ্ট মেকনামাৰাৰ নিৰ্দেশনাত গ্ৰহণ কৰা বেংকৰ নীতিসমূহৰ প্ৰতি ৱলফ গভীৰভাৱে মোহভংগ হৈ পৰিছিল। বেংকে উন্নয়নশীল দেশসমূহলৈ মূলধনৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধিৰ বাবে জোৰদাৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত ১৯৮০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ বহুতেই ঋণ সংকটত ভুগিবলগীয়া হৈছিল। গোলকীয় কৰ্তৃপক্ষৰ ভুল মূল্যায়নৰ বাবে হোৱা হস্তক্ষেপৰ পৰিণাম প্ৰত্যক্ষ কৰি আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ সমালোচনা কৰা বিভিন্ন গ্ৰন্থ (যেনে ফ্ৰেডৰিখ হায়েকৰ 'দ্য ৰোড টু চাৰ্ফডম')-ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ উল্ফে নিজৰ দৃষ্টিভংগী সোঁপন্থী আৰু মুক্ত বজাৰৰ দিশলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফে ১৯৮১ চনত বিশ্ব বেংক এৰি লণ্ডনৰ 'ট্ৰেড পলিচি ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ'-ত ডিৰেক্টৰ অব্ ষ্টাডিজ হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ১৯৮৭ চনত 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে, য'ত তেওঁ ১৯৯০ চনৰ পৰা সহযোগী সম্পাদক আৰু ১৯৯৬ চনৰ পৰা মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। ২০০০ দশকৰ শেষৰ ফাললৈকে উল্ফ গোলকীকৰণ আৰু মুক্ত বজাৰৰ এজন প্ৰভাৱশালী সমৰ্থক আছিল। সাংবাদিকতা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও, উল্ফে তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ জৰিয়তেও জনমত প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ ২০০৪ চনৰ গ্ৰন্থ 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' কোনো বিদ্যায়তনিক অধ্যয়নতকৈ এক প্ৰেৰণাদায়ক বা পতিয়ন নিয়াব পৰা গ্ৰন্থ হিচাপে যুগুত কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া তত্ত্বসমূহৰ প্ৰতি উল্ফ মোহভংগ হৈ পৰে। কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট আদৰ্শৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ নথকা এজন বাস্তৱবাদী হৈ থকাৰ সময়তে, উল্ফৰ দৃষ্টিভংগী মুক্ত বজাৰৰ চিন্তাৰ পৰা আংশিকভাৱে আঁতৰি আহি তেওঁ সৰুতে শিকা কেইনেচিয়ান ধাৰণাসমূহলৈ ঘূৰি যায়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফ ২০০৮-২০০৯ চনৰ কেইনেচিয়ান পুনৰুত্থানৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চালক হৈ পৰে, আৰু ২০০৮ চনৰ শেষৰ ফালে তথা ২০০৯ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছত থকা নিজৰ মঞ্চখন ব্যৱহাৰ কৰি ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ প্ৰতি এক বৃহৎ ৰাজকোষীয় আৰু মুদ্ৰাগত সঁহাৰি জনাবলৈ ওকালতি কৰে। ২০০৯ চনত 'দ্য নিউ ৰিপাব্লিক'-ৰ বাবে জুলিয়া ইফেৰ লিখনি অনুসৰি, তেওঁ এই সংকটৰ "সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বেছি বিশ্বাসযোগ্য পণ্ডিত" আছিল। উল্ফ ভূমি মূল্য কৰৰ এজন সমৰ্থক।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref>{{cite web |url= http://www.prospectmagazine.co.uk/2010/03/tax-the-ground-they-walk-on-2/ |title= Tax the ground they walk on |publisher= [[Prospect (magazine)|Prospect]] |author= Philippe Legrain |date= 23 March 2010 |access-date= 1 September 2011 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ২০১০ আৰু ২০১১ চনৰ ভিতৰত উল্ফে ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট কমিচন অন বেংকিংত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০১২ চনত উল্ফে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এক মন্তব্যত উল্লেখ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা সামগ্ৰীসমূহ হৈছে সভ্যতাৰ ভেটি: নিৰাপত্তা আৰু সুৰক্ষা, জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান, এক বহনক্ষম পৰিৱেশ, বিশ্বাস, আইনৰ শাসন, আৰু অৰ্থনৈতিক তথা বিত্তীয় স্থিৰতা।<ref>{{cite web|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120824_00270009|title=Martin Wolf verwacht chaos|work=De Standaard|date=25 August 2012 }}</ref> উল্ফে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ "দ্যা ৱৰ্ল্ড ইক'নমি ইজ নাও কলেপ্সিং" (বিশ্ব অৰ্থনীতি এতিয়া খহি পৰিছে) শীৰ্ষক এক সম্পাদকীয়ত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, য'ত তেওঁ ইয়াক "১৯৩০ দশকৰ মহা মন্দাৱস্থাৰ পিছৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয়" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Wolf |first1=Martin |title=The world economy is now collapsing |url=https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231213/https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=15 April 2020 |work=Financial Times |date=14 April 2020 }}</ref> === মতামত === ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত উল্ফে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা খণ্ডত প্ৰকৃত দৰমহা বাহাল ৰখাত চৰকাৰ ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰিছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰলৈকে ব্যক্তিগত খণ্ডত প্ৰকৃত গড় দৰমহা ৫.৫% বৃদ্ধি পাইছিল, কিন্তু ৰাজহুৱা খণ্ডত ই ৫.৯% হ্ৰাস পাইছিল। চৰকাৰে ইচ্ছা কৰিলে দৰমহা বৃদ্ধিৰ বাবে কৰ বৃদ্ধি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন। গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজহুৱা খণ্ডত কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা অতি কম আছিল আৰু তেওঁলোকৰ গুণগত মানদণ্ডকো লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছিল। এন এইচ এছ ইংলেণ্ডৰ তথ্যই দেখুৱাইছে যে "২০২২ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰলৈকে পঞ্জীকৃত নাৰ্ছিং কৰ্মচাৰী গোটৰ ভিতৰত খালী পদৰ হাৰ ১১.৯ শতাংশ (৪৭,৪৯৬ টা খালী পদ)। এয়া পূৰ্বৱৰ্তী বৰ্ষৰ একে সময়ছোৱাৰ তুলনাত বৃদ্ধি পাইছে। সেইসময়ত খালী পদৰ হাৰ আছিল ১০.৫ শতাংশ (৩৯,৯৩১ টা খালী পদ)।" তদুপৰি, পদাৰ্থ বিজ্ঞান বা ডিজাইন আৰু টেকন'লজিৰ দৰে বিষয়সমূহত অতি কম সংখ্যক শিক্ষক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। বেয়া স্বাস্থ্যই শ্ৰমৰ যোগানক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল। মুদ্ৰাস্ফীতিৰ দ্বাৰা প্ৰকৃত দৰমহা হ্ৰাস হ'বলৈ দিয়া আৰু একে সময়তে সেৱাসমূহৰ মানদণ্ড একে ৰাখিবলৈ বা উন্নত কৰিবলৈ আশা কৰাটো উল্ফৰ মতে আছিল "স্পষ্টভাৱে প্ৰতাৰণামূলক।" উল্ফে উল্লেখ কৰিছিল যে চৰকাৰে ৰাজহুৱা খণ্ডৰ দৰমহা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ দৰমহাৰ সৈতে সমপৰ্যায়ৰ কৰি ৰখা উচিত, বিশেষকৈ যিবোৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ উল্লেখনীয় সমস্যা আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== em79qb1o81fpnod6zoju6v6tunc7qsm 648262 648261 2026-10-28T07:39:53Z Poli Borah24 43763 648262 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"</ref><ref> name=whoswho</ref> == কৰ্মজীৱন == [[File:Martin Wolf World Economic Forum 2013.jpg|thumb|right|২০১৩ চনত বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চত মাৰ্টিন উল্ফ]] ১৯৭১ চনত উল্ফে বিশ্ব বেংকৰ ইয়ং প্ৰফেচনেল প্ৰগ্ৰেমত যোগদান কৰে আৰু ১৯৭৪ চনত এজন জ্যেষ্ঠ অৰ্থনীতিবিদ হৈ পৰে। আশীৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে ৰবাৰ্ট মেকনামাৰাৰ নিৰ্দেশনাত গ্ৰহণ কৰা বেংকৰ নীতিসমূহৰ প্ৰতি ৱলফ গভীৰভাৱে মোহভংগ হৈ পৰিছিল। বেংকে উন্নয়নশীল দেশসমূহলৈ মূলধনৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধিৰ বাবে জোৰদাৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত ১৯৮০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ বহুতেই ঋণ সংকটত ভুগিবলগীয়া হৈছিল। গোলকীয় কৰ্তৃপক্ষৰ ভুল মূল্যায়নৰ বাবে হোৱা হস্তক্ষেপৰ পৰিণাম প্ৰত্যক্ষ কৰি আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ সমালোচনা কৰা বিভিন্ন গ্ৰন্থ (যেনে ফ্ৰেডৰিখ হায়েকৰ 'দ্য ৰোড টু চাৰ্ফডম')-ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ উল্ফে নিজৰ দৃষ্টিভংগী সোঁপন্থী আৰু মুক্ত বজাৰৰ দিশলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফে ১৯৮১ চনত বিশ্ব বেংক এৰি লণ্ডনৰ 'ট্ৰেড পলিচি ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ'-ত ডিৰেক্টৰ অব্ ষ্টাডিজ হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ১৯৮৭ চনত 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে, য'ত তেওঁ ১৯৯০ চনৰ পৰা সহযোগী সম্পাদক আৰু ১৯৯৬ চনৰ পৰা মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। ২০০০ দশকৰ শেষৰ ফাললৈকে উল্ফ গোলকীকৰণ আৰু মুক্ত বজাৰৰ এজন প্ৰভাৱশালী সমৰ্থক আছিল। সাংবাদিকতা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও, উল্ফে তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ জৰিয়তেও জনমত প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ ২০০৪ চনৰ গ্ৰন্থ 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' কোনো বিদ্যায়তনিক অধ্যয়নতকৈ এক প্ৰেৰণাদায়ক বা পতিয়ন নিয়াব পৰা গ্ৰন্থ হিচাপে যুগুত কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া তত্ত্বসমূহৰ প্ৰতি উল্ফ মোহভংগ হৈ পৰে। কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট আদৰ্শৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ নথকা এজন বাস্তৱবাদী হৈ থকাৰ সময়তে, উল্ফৰ দৃষ্টিভংগী মুক্ত বজাৰৰ চিন্তাৰ পৰা আংশিকভাৱে আঁতৰি আহি তেওঁ সৰুতে শিকা কেইনেচিয়ান ধাৰণাসমূহলৈ ঘূৰি যায়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফ ২০০৮-২০০৯ চনৰ কেইনেচিয়ান পুনৰুত্থানৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চালক হৈ পৰে, আৰু ২০০৮ চনৰ শেষৰ ফালে তথা ২০০৯ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছত থকা নিজৰ মঞ্চখন ব্যৱহাৰ কৰি ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ প্ৰতি এক বৃহৎ ৰাজকোষীয় আৰু মুদ্ৰাগত সঁহাৰি জনাবলৈ ওকালতি কৰে। ২০০৯ চনত 'দ্য নিউ ৰিপাব্লিক'-ৰ বাবে জুলিয়া ইফেৰ লিখনি অনুসৰি, তেওঁ এই সংকটৰ "সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বেছি বিশ্বাসযোগ্য পণ্ডিত" আছিল। উল্ফ ভূমি মূল্য কৰৰ এজন সমৰ্থক।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref>{{cite web |url= http://www.prospectmagazine.co.uk/2010/03/tax-the-ground-they-walk-on-2/ |title= Tax the ground they walk on |publisher= [[Prospect (magazine)|Prospect]] |author= Philippe Legrain |date= 23 March 2010 |access-date= 1 September 2011 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ২০১০ আৰু ২০১১ চনৰ ভিতৰত উল্ফে ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট কমিচন অন বেংকিংত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০১২ চনত উল্ফে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এক মন্তব্যত উল্লেখ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা সামগ্ৰীসমূহ হৈছে সভ্যতাৰ ভেটি: নিৰাপত্তা আৰু সুৰক্ষা, জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান, এক বহনক্ষম পৰিৱেশ, বিশ্বাস, আইনৰ শাসন, আৰু অৰ্থনৈতিক তথা বিত্তীয় স্থিৰতা।<ref>{{cite web|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120824_00270009|title=Martin Wolf verwacht chaos|work=De Standaard|date=25 August 2012 }}</ref> উল্ফে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ "দ্যা ৱৰ্ল্ড ইক'নমি ইজ নাও কলেপ্সিং" (বিশ্ব অৰ্থনীতি এতিয়া খহি পৰিছে) শীৰ্ষক এক সম্পাদকীয়ত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, য'ত তেওঁ ইয়াক "১৯৩০ দশকৰ মহা মন্দাৱস্থাৰ পিছৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয়" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Wolf |first1=Martin |title=The world economy is now collapsing |url=https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231213/https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=15 April 2020 |work=Financial Times |date=14 April 2020 }}</ref> === মতামত === ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত উল্ফে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা খণ্ডত প্ৰকৃত দৰমহা বাহাল ৰখাত চৰকাৰ ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰিছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰলৈকে ব্যক্তিগত খণ্ডত প্ৰকৃত গড় দৰমহা ৫.৫% বৃদ্ধি পাইছিল, কিন্তু ৰাজহুৱা খণ্ডত ই ৫.৯% হ্ৰাস পাইছিল। চৰকাৰে ইচ্ছা কৰিলে দৰমহা বৃদ্ধিৰ বাবে কৰ বৃদ্ধি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন। গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজহুৱা খণ্ডত কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা অতি কম আছিল আৰু তেওঁলোকৰ গুণগত মানদণ্ডকো লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছিল। এন এইচ এছ ইংলেণ্ডৰ তথ্যই দেখুৱাইছে যে "২০২২ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰলৈকে পঞ্জীকৃত নাৰ্ছিং কৰ্মচাৰী গোটৰ ভিতৰত খালী পদৰ হাৰ ১১.৯ শতাংশ (৪৭,৪৯৬ টা খালী পদ)। এয়া পূৰ্বৱৰ্তী বৰ্ষৰ একে সময়ছোৱাৰ তুলনাত বৃদ্ধি পাইছে। সেইসময়ত খালী পদৰ হাৰ আছিল ১০.৫ শতাংশ (৩৯,৯৩১ টা খালী পদ)।" তদুপৰি, পদাৰ্থ বিজ্ঞান বা ডিজাইন আৰু টেকন'লজিৰ দৰে বিষয়সমূহত অতি কম সংখ্যক শিক্ষক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। বেয়া স্বাস্থ্যই শ্ৰমৰ যোগানক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল। মুদ্ৰাস্ফীতিৰ দ্বাৰা প্ৰকৃত দৰমহা হ্ৰাস হ'বলৈ দিয়া আৰু একে সময়তে সেৱাসমূহৰ মানদণ্ড একে ৰাখিবলৈ বা উন্নত কৰিবলৈ আশা কৰাটো উল্ফৰ মতে আছিল "স্পষ্টভাৱে প্ৰতাৰণামূলক।" উল্ফে উল্লেখ কৰিছিল যে চৰকাৰে ৰাজহুৱা খণ্ডৰ দৰমহা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ দৰমহাৰ সৈতে সমপৰ্যায়ৰ কৰি ৰখা উচিত, বিশেষকৈ যিবোৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ উল্লেখনীয় সমস্যা আছে।<ref>[https://www.ft.com/content/ca81509b-e929-487f-8975-49d75dc4f78d The UK government’s policy on public sector pay is foolish] ''[[Financial Times]]''</ref> === বঁটা আৰু সন্মান === উল্ফ ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৭ চনত বিত্তীয় সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰত দেখুওৱা পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে উইনকট ফাউণ্ডেচনৰ জ্যেষ্ঠ বঁটা যুটীয়াভাৱে লাভ কৰিছিল। ১৯৯৪ চনত তেওঁ আৰ টি জে ডেভিদ ৱাট স্মাৰক বঁটা লাভ কৰে। ২০০০ চনত উল্ফক চিবিই (CBE - Commander of the Order of the British Empire) সন্মানেৰে ভূষিত কৰা হয়। ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডাক্তৰ অব্ লেটাৰ্ছ ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে, আৰু একে বছৰতে লণ্ডন স্কুল অব্ ইক'নমিক্সৰ দ্বাৰা লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডাক্তৰ অব্ ছায়েন্স (অৰ্থনীতি) প্ৰদান কৰে। ২০১৮ চনত কেইউ লিউৱেন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পবিত্ৰ দিন (Patron Saint's Day) উপলক্ষে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ পৰা এক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। উল্ফ ৰাজনীতিবিদ আৰু বেংকাৰসকলৰ বাৰ্ষিক বিল্ডাৰবাৰ্গ বৈঠকত নিয়মীয়া অংশগ্ৰহণকাৰী। তেওঁ অক্সফৰ্ডৰ নুফিল্ড কলেজৰ এজন ভিজিটিং ফেলো, নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশেষ অধ্যাপক আৰু অক্সফৰ্ড ইনষ্টিটিউট ফৰ ইক'নমিক পলিচিৰ এজন সন্মানীয় ফেলো। তেওঁ ১৯৯৯ চনৰ পৰা ডাভোসত অনুষ্ঠিত ৱৰ্ল্ড ইক'নমিক ফৰামৰ বাৰ্ষিক বৈঠকত ফৰাম ফেলো হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে। 'প্ৰচপেক্ট' আৰু 'ফৰেন পলিচি' আলোচনীৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ শীৰ্ষ ১০০ জন গোলকীয় চিন্তাবিদৰ তালিকাত উল্ফৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। বিত্তীয় মহলত উল্ফক "আশ্চৰ্যজনকভাৱে সু-সংযোগ থকা" ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁৰ বন্ধুবৰ্গৰ ভিতৰত মহম্মদ এ. এল-এৰিয়ানৰ দৰে আগশাৰীৰ বিত্তীয় বিশেষজ্ঞ; মনমোহন সিং, টিমথী গেইথনাৰ আৰু এড বলছৰ দৰে ৰাজনীতিবিদ; বহুতো আগশাৰীৰ অৰ্থনীতিবিদ; আৰু মাৰভিন কিঙৰ দৰে কেন্দ্ৰীয় বেংকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। উল্ফৰ মতে, তেওঁ সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰীয় বেংকাৰক চিনি পায়। ক্ষমতাশালী লোকসকলৰ সৈতে অন্তৰংগ সম্পৰ্ক থকাৰ পিছতো উল্ফ তেওঁৰ স্বতন্ত্ৰতাৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য আৰু জনস্বাৰ্থত প্ৰয়োজনীয় বুলি বিবেচনা কৰিলে তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰসাৰিত কৰা পদক্ষেপসমূহকো সমালোচনা কৰাৰ বাবে জনাজাত। উল্ফক বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী অৰ্থনৈতিক সাংবাদিক হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়। লৰেঞ্চ এইচ. ছামাৰ্ছে তেওঁক "বিশ্বৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় সাংবাদিক" বুলি অভিহিত কৰিছে। পিমকোৰ প্ৰাক্তন মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া মহম্মদ এ. এল-এৰিয়ানে কৈছিল যে ৱলফ হৈছে "বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী অৰ্থনৈতিক স্তম্ভলেখক"। পল ক্ৰুগমেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছিল যে "উল্ফৰ আনকি পিএইচডি ডিগ্ৰীও নাই। কিন্তু ই কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা নহয়; তেওঁৰ যি আছে সেয়া হ'ল এক তীব্ৰ নিৰীক্ষণ ক্ষমতা, এক সুস্থ মগজু আৰু এক মুক্ত মন।" 'প্ৰচপেক্ট' আলোচনীত তেওঁক "ইংৰাজী ভাষী বিশ্বৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী বিত্তীয় সাংবাদিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল, আনহাতে অৰ্থনীতিবিদ কেনেথ ৰগফে কৈছে, "তেওঁ সঁচাকৈয়ে বিশ্বৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক লেখক।" ২০১২ চনত তেওঁ ইছচিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংবাদিকতা বঁটা লাভ কৰে। ২০১৯ চনত উল্ফে ইউচিএলএ এণ্ডাৰছন স্কুল অব্ মেনেজমেণ্টৰ পৰা জেৰাল্ড লোৱেব লাইফটাইম এচিভমেণ্ট বঁটা লাভ কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== du5vsv39da63ar8486sqri6psyen91h 648263 648262 2026-10-28T07:55:47Z Poli Borah24 43763 648263 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"</ref><ref> name=whoswho</ref> == কৰ্মজীৱন == [[File:Martin Wolf World Economic Forum 2013.jpg|thumb|right|২০১৩ চনত বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চত মাৰ্টিন উল্ফ]] ১৯৭১ চনত উল্ফে বিশ্ব বেংকৰ ইয়ং প্ৰফেচনেল প্ৰগ্ৰেমত যোগদান কৰে আৰু ১৯৭৪ চনত এজন জ্যেষ্ঠ অৰ্থনীতিবিদ হৈ পৰে। আশীৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে ৰবাৰ্ট মেকনামাৰাৰ নিৰ্দেশনাত গ্ৰহণ কৰা বেংকৰ নীতিসমূহৰ প্ৰতি ৱলফ গভীৰভাৱে মোহভংগ হৈ পৰিছিল। বেংকে উন্নয়নশীল দেশসমূহলৈ মূলধনৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধিৰ বাবে জোৰদাৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত ১৯৮০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ বহুতেই ঋণ সংকটত ভুগিবলগীয়া হৈছিল। গোলকীয় কৰ্তৃপক্ষৰ ভুল মূল্যায়নৰ বাবে হোৱা হস্তক্ষেপৰ পৰিণাম প্ৰত্যক্ষ কৰি আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ সমালোচনা কৰা বিভিন্ন গ্ৰন্থ (যেনে ফ্ৰেডৰিখ হায়েকৰ 'দ্য ৰোড টু চাৰ্ফডম')-ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ উল্ফে নিজৰ দৃষ্টিভংগী সোঁপন্থী আৰু মুক্ত বজাৰৰ দিশলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফে ১৯৮১ চনত বিশ্ব বেংক এৰি লণ্ডনৰ 'ট্ৰেড পলিচি ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ'-ত ডিৰেক্টৰ অব্ ষ্টাডিজ হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ১৯৮৭ চনত 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে, য'ত তেওঁ ১৯৯০ চনৰ পৰা সহযোগী সম্পাদক আৰু ১৯৯৬ চনৰ পৰা মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। ২০০০ দশকৰ শেষৰ ফাললৈকে উল্ফ গোলকীকৰণ আৰু মুক্ত বজাৰৰ এজন প্ৰভাৱশালী সমৰ্থক আছিল। সাংবাদিকতা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও, উল্ফে তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ জৰিয়তেও জনমত প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ ২০০৪ চনৰ গ্ৰন্থ 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' কোনো বিদ্যায়তনিক অধ্যয়নতকৈ এক প্ৰেৰণাদায়ক বা পতিয়ন নিয়াব পৰা গ্ৰন্থ হিচাপে যুগুত কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া তত্ত্বসমূহৰ প্ৰতি উল্ফ মোহভংগ হৈ পৰে। কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট আদৰ্শৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ নথকা এজন বাস্তৱবাদী হৈ থকাৰ সময়তে, উল্ফৰ দৃষ্টিভংগী মুক্ত বজাৰৰ চিন্তাৰ পৰা আংশিকভাৱে আঁতৰি আহি তেওঁ সৰুতে শিকা কেইনেচিয়ান ধাৰণাসমূহলৈ ঘূৰি যায়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফ ২০০৮-২০০৯ চনৰ কেইনেচিয়ান পুনৰুত্থানৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চালক হৈ পৰে, আৰু ২০০৮ চনৰ শেষৰ ফালে তথা ২০০৯ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছত থকা নিজৰ মঞ্চখন ব্যৱহাৰ কৰি ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ প্ৰতি এক বৃহৎ ৰাজকোষীয় আৰু মুদ্ৰাগত সঁহাৰি জনাবলৈ ওকালতি কৰে। ২০০৯ চনত 'দ্য নিউ ৰিপাব্লিক'-ৰ বাবে জুলিয়া ইফেৰ লিখনি অনুসৰি, তেওঁ এই সংকটৰ "সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বেছি বিশ্বাসযোগ্য পণ্ডিত" আছিল। উল্ফ ভূমি মূল্য কৰৰ এজন সমৰ্থক।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref>{{cite web |url= http://www.prospectmagazine.co.uk/2010/03/tax-the-ground-they-walk-on-2/ |title= Tax the ground they walk on |publisher= [[Prospect (magazine)|Prospect]] |author= Philippe Legrain |date= 23 March 2010 |access-date= 1 September 2011 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ২০১০ আৰু ২০১১ চনৰ ভিতৰত উল্ফে ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট কমিচন অন বেংকিংত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০১২ চনত উল্ফে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এক মন্তব্যত উল্লেখ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা সামগ্ৰীসমূহ হৈছে সভ্যতাৰ ভেটি: নিৰাপত্তা আৰু সুৰক্ষা, জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান, এক বহনক্ষম পৰিৱেশ, বিশ্বাস, আইনৰ শাসন, আৰু অৰ্থনৈতিক তথা বিত্তীয় স্থিৰতা।<ref>{{cite web|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120824_00270009|title=Martin Wolf verwacht chaos|work=De Standaard|date=25 August 2012 }}</ref> উল্ফে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ "দ্যা ৱৰ্ল্ড ইক'নমি ইজ নাও কলেপ্সিং" (বিশ্ব অৰ্থনীতি এতিয়া খহি পৰিছে) শীৰ্ষক এক সম্পাদকীয়ত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, য'ত তেওঁ ইয়াক "১৯৩০ দশকৰ মহা মন্দাৱস্থাৰ পিছৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয়" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Wolf |first1=Martin |title=The world economy is now collapsing |url=https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231213/https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=15 April 2020 |work=Financial Times |date=14 April 2020 }}</ref> === মতামত === ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত উল্ফে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা খণ্ডত প্ৰকৃত দৰমহা বাহাল ৰখাত চৰকাৰ ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰিছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰলৈকে ব্যক্তিগত খণ্ডত প্ৰকৃত গড় দৰমহা ৫.৫% বৃদ্ধি পাইছিল, কিন্তু ৰাজহুৱা খণ্ডত ই ৫.৯% হ্ৰাস পাইছিল। চৰকাৰে ইচ্ছা কৰিলে দৰমহা বৃদ্ধিৰ বাবে কৰ বৃদ্ধি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন। গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজহুৱা খণ্ডত কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা অতি কম আছিল আৰু তেওঁলোকৰ গুণগত মানদণ্ডকো লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছিল। এন এইচ এছ ইংলেণ্ডৰ তথ্যই দেখুৱাইছে যে "২০২২ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰলৈকে পঞ্জীকৃত নাৰ্ছিং কৰ্মচাৰী গোটৰ ভিতৰত খালী পদৰ হাৰ ১১.৯ শতাংশ (৪৭,৪৯৬ টা খালী পদ)। এয়া পূৰ্বৱৰ্তী বৰ্ষৰ একে সময়ছোৱাৰ তুলনাত বৃদ্ধি পাইছে। সেইসময়ত খালী পদৰ হাৰ আছিল ১০.৫ শতাংশ (৩৯,৯৩১ টা খালী পদ)।" তদুপৰি, পদাৰ্থ বিজ্ঞান বা ডিজাইন আৰু টেকন'লজিৰ দৰে বিষয়সমূহত অতি কম সংখ্যক শিক্ষক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। বেয়া স্বাস্থ্যই শ্ৰমৰ যোগানক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল। মুদ্ৰাস্ফীতিৰ দ্বাৰা প্ৰকৃত দৰমহা হ্ৰাস হ'বলৈ দিয়া আৰু একে সময়তে সেৱাসমূহৰ মানদণ্ড একে ৰাখিবলৈ বা উন্নত কৰিবলৈ আশা কৰাটো উল্ফৰ মতে আছিল "স্পষ্টভাৱে প্ৰতাৰণামূলক।" উল্ফে উল্লেখ কৰিছিল যে চৰকাৰে ৰাজহুৱা খণ্ডৰ দৰমহা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ দৰমহাৰ সৈতে সমপৰ্যায়ৰ কৰি ৰখা উচিত, বিশেষকৈ যিবোৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ উল্লেখনীয় সমস্যা আছে।<ref>[https://www.ft.com/content/ca81509b-e929-487f-8975-49d75dc4f78d The UK government’s policy on public sector pay is foolish] ''[[Financial Times]]''</ref> === বঁটা আৰু সন্মান === উল্ফ ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৭ চনত বিত্তীয় সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰত দেখুওৱা পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে উইনকট ফাউণ্ডেচনৰ জ্যেষ্ঠ বঁটা যুটীয়াভাৱে লাভ কৰিছিল। ১৯৯৪ চনত তেওঁ আৰ টি জে ডেভিদ ৱাট স্মাৰক বঁটা লাভ কৰে। ২০০০ চনত উল্ফক চিবিই (CBE - Commander of the Order of the British Empire) সন্মানেৰে ভূষিত কৰা হয়। ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডাক্তৰ অব্ লেটাৰ্ছ ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে, আৰু একে বছৰতে লণ্ডন স্কুল অব্ ইক'নমিক্সৰ দ্বাৰা লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডাক্তৰ অব্ ছায়েন্স (অৰ্থনীতি) প্ৰদান কৰে। ২০১৮ চনত কেইউ লিউৱেন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পবিত্ৰ দিন (Patron Saint's Day) উপলক্ষে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ পৰা এক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.kuleuven.be/communicatie/congresbureau/evenementen/patron-saints-day/2018/honorary-doctors |title= Patron Saint's Day Honorary Doctors|access-date=February 2, 2018 | publisher = KU Leuven }}</ref> উল্ফ ৰাজনীতিবিদ আৰু বেংকাৰসকলৰ বাৰ্ষিক বিল্ডাৰবাৰ্গ বৈঠকত নিয়মীয়া অংশগ্ৰহণকাৰী। তেওঁ অক্সফৰ্ডৰ নুফিল্ড কলেজৰ এজন ভিজিটিং ফেলো, নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশেষ অধ্যাপক আৰু অক্সফৰ্ড ইনষ্টিটিউট ফৰ ইক'নমিক পলিচিৰ এজন সন্মানীয় ফেলো। তেওঁ ১৯৯৯ চনৰ পৰা ডাভোসত অনুষ্ঠিত ৱৰ্ল্ড ইক'নমিক ফৰামৰ বাৰ্ষিক বৈঠকত ফৰাম ফেলো হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/comment/columnists/martinwolf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231229/https://www.ft.com/martin-wolf |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Wolf's info page on the FT |publisher=[[The Financial Times]] |access-date=18 September 2010 }}</ref> 'প্ৰচপেক্ট' আৰু 'ফৰেন পলিচি' আলোচনীৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ শীৰ্ষ ১০০ জন গোলকীয় চিন্তাবিদৰ তালিকাত উল্ফৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref> name="ProspectTop100">{{cite web |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/ |title=Prospect's top 100 intellectuals 2009 |publisher=[[Prospect (magazine)|Prospect]] |year=2009 |access-date=13 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090930143349/http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/ |archive-date=30 September 2009 }} </ref><ref>{{cite web |url= https://foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,38#thinker55 |title= Foreign Policy Magazine's top 100 global thinkers 2011 |publisher= [[Foreign Policy]] |date= December 2011 |access-date= 5 December 2011 |archive-date= 9 June 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120609170544/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,38#thinker55 |url-status= dead }}</ref> বিত্তীয় মহলত উল্ফক "আশ্চৰ্যজনকভাৱে সু-সংযোগ থকা" ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref> তেওঁৰ বন্ধুবৰ্গৰ ভিতৰত মহম্মদ এ. এল-এৰিয়ানৰ দৰে আগশাৰীৰ বিত্তীয় বিশেষজ্ঞ; মনমোহন সিং, টিমথী গেইথনাৰ আৰু এড বলছৰ দৰে ৰাজনীতিবিদ; বহুতো আগশাৰীৰ অৰ্থনীতিবিদ; আৰু মাৰভিন কিঙৰ দৰে কেন্দ্ৰীয় বেংকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। উল্ফৰ মতে, তেওঁ সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰীয় বেংকাৰক চিনি পায়। ক্ষমতাশালী লোকসকলৰ সৈতে অন্তৰংগ সম্পৰ্ক থকাৰ পিছতো উল্ফ তেওঁৰ স্বতন্ত্ৰতাৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য আৰু জনস্বাৰ্থত প্ৰয়োজনীয় বুলি বিবেচনা কৰিলে তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰসাৰিত কৰা পদক্ষেপসমূহকো সমালোচনা কৰাৰ বাবে জনাজাত। <ref> name = "CalloftheWolf"</ref>উল্ফক বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী অৰ্থনৈতিক সাংবাদিক হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়। লৰেঞ্চ এইচ. ছামাৰ্ছে তেওঁক "বিশ্বৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় সাংবাদিক" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref> পিমকোৰ প্ৰাক্তন মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া মহম্মদ এ. এল-এৰিয়ানে কৈছিল যে ৱলফ হৈছে "বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী অৰ্থনৈতিক স্তম্ভলেখক"। পল ক্ৰুগমেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছিল যে "উল্ফৰ আনকি পিএইচডি ডিগ্ৰীও নাই। কিন্তু ই কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা নহয়; তেওঁৰ যি আছে সেয়া হ'ল এক তীব্ৰ নিৰীক্ষণ ক্ষমতা, এক সুস্থ মগজু আৰু এক মুক্ত মন।"<ref> name="Fixing">{{cite web |url = http://www.levininstitute.org/wolf/transcript.cfm |title = Fixing Global Finance with Martin Wolf |publisher = [[The Levin Institute]] |year = 2009 |access-date = 13 September 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110727030716/http://www.levininstitute.org/wolf/transcript.cfm |archive-date = 27 July 2011 |df = dmy-all }} </ref><ref name = "Listen">{{cite web |url= https://krugman.blogs.nytimes.com/2012/07/30/who-to-listen-to/ |title= Who To Listen To |work= [[New York Times]] |year = 2012 |access-date=30 July 2012}} </ref> 'প্ৰচপেক্ট' আলোচনীত তেওঁক "ইংৰাজী ভাষী বিশ্বৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী বিত্তীয় সাংবাদিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল,<ref> name = "ProspectTop100"</ref> আনহাতে অৰ্থনীতিবিদ কেনেথ ৰগফে কৈছে, "তেওঁ সঁচাকৈয়ে বিশ্বৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক লেখক।" ২০১২ চনত তেওঁ ইছচিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংবাদিকতা বঁটা লাভ কৰে। ২০১৯ চনত উল্ফে ইউচিএলএ এণ্ডাৰছন স্কুল অব্ মেনেজমেণ্টৰ পৰা জেৰাল্ড লোৱেব লাইফটাইম এচিভমেণ্ট বঁটা লাভ কৰে।<ref> name="LOEB-2019">{{Cite press release |title=UCLA Anderson School of Management Announces 2019 Gerald Loeb Award Winners |date=June 28, 2019 |publisher=UCLA Anderson School of Management |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/ucla-anderson-school-of-management-announces-2019-gerald-loeb-award-winners-300877656.html |last1=Trounson |first1=Rebecca |access-date=October 2, 2019 |website=[[PR Newswire]]}}</ref> === ৰচনাৱলী === * 'দ্য ৰেজিষ্টিবল আপিল অব্ ফৰ্ট্ৰেছ ইউৰোপ' <ref>name=resist>The Resistible Appeal of Fortress Europe (AEI Press 1994) {{ISBN|978-0-8447-3871-0}}</ref> * 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' <ref> name=wgw>Why Globalization Works (Yale University Press 2004) {{ISBN|978-0-300-10252-9}}</ref> * 'ফিক্সিং গ্ল'বেল ফাইনেন্স' <ref> name=fixing>Fixing Global Finance (The Johns Hopkins University Press 2008) {{ISBN|978-0-8018-9048-2}}</ref> * 'দ্য শ্বিফ্টছ এণ্ড দ্য শ্বকছ: ৱাট উইভ লাৰ্ণড—এণ্ড হেভ ষ্টিল টু লাৰ্ণ—ফ্ৰম দ্য ফাইনেন্সিয়েল ক্ৰাইছিছ' <ref> name=learned>The Shifts and the Shocks: What We’ve Learned—and Have Still to Learn—from the Financial Crisis (Penguin Press 2014) {{ISBN|978-1594205446}}</ref> * 'দ্য ক্ৰাইছিছ অব্ ডেম'ক্ৰেটিক কেপিটেলিজম'<ref> name=crisis>The Crisis of Democratic Capitalism (Allen Lane 2023) {{ISBN|978-0-2413-0341-2}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== উল্ফে ১৯৭০ চনত এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ (পৰৱৰ্তী সময়ত এলিছন উল্ফ)ক বিবাহ কৰে। তেওঁলোকৰ তিনিগৰাকী সন্তান আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== 3nn7ncdqkbms01kdyivrvsl5thhgexo 648264 648263 2026-10-28T07:59:17Z Poli Borah24 43763 648264 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"</ref><ref> name=whoswho</ref> == কৰ্মজীৱন == [[File:Martin Wolf World Economic Forum 2013.jpg|thumb|right|২০১৩ চনত বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চত মাৰ্টিন উল্ফ]] ১৯৭১ চনত উল্ফে বিশ্ব বেংকৰ ইয়ং প্ৰফেচনেল প্ৰগ্ৰেমত যোগদান কৰে আৰু ১৯৭৪ চনত এজন জ্যেষ্ঠ অৰ্থনীতিবিদ হৈ পৰে। আশীৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে ৰবাৰ্ট মেকনামাৰাৰ নিৰ্দেশনাত গ্ৰহণ কৰা বেংকৰ নীতিসমূহৰ প্ৰতি ৱলফ গভীৰভাৱে মোহভংগ হৈ পৰিছিল। বেংকে উন্নয়নশীল দেশসমূহলৈ মূলধনৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধিৰ বাবে জোৰদাৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত ১৯৮০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ বহুতেই ঋণ সংকটত ভুগিবলগীয়া হৈছিল। গোলকীয় কৰ্তৃপক্ষৰ ভুল মূল্যায়নৰ বাবে হোৱা হস্তক্ষেপৰ পৰিণাম প্ৰত্যক্ষ কৰি আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ সমালোচনা কৰা বিভিন্ন গ্ৰন্থ (যেনে ফ্ৰেডৰিখ হায়েকৰ 'দ্য ৰোড টু চাৰ্ফডম')-ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ উল্ফে নিজৰ দৃষ্টিভংগী সোঁপন্থী আৰু মুক্ত বজাৰৰ দিশলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফে ১৯৮১ চনত বিশ্ব বেংক এৰি লণ্ডনৰ 'ট্ৰেড পলিচি ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ'-ত ডিৰেক্টৰ অব্ ষ্টাডিজ হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ১৯৮৭ চনত 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে, য'ত তেওঁ ১৯৯০ চনৰ পৰা সহযোগী সম্পাদক আৰু ১৯৯৬ চনৰ পৰা মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। ২০০০ দশকৰ শেষৰ ফাললৈকে উল্ফ গোলকীকৰণ আৰু মুক্ত বজাৰৰ এজন প্ৰভাৱশালী সমৰ্থক আছিল। সাংবাদিকতা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও, উল্ফে তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ জৰিয়তেও জনমত প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ ২০০৪ চনৰ গ্ৰন্থ 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' কোনো বিদ্যায়তনিক অধ্যয়নতকৈ এক প্ৰেৰণাদায়ক বা পতিয়ন নিয়াব পৰা গ্ৰন্থ হিচাপে যুগুত কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া তত্ত্বসমূহৰ প্ৰতি উল্ফ মোহভংগ হৈ পৰে। কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট আদৰ্শৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ নথকা এজন বাস্তৱবাদী হৈ থকাৰ সময়তে, উল্ফৰ দৃষ্টিভংগী মুক্ত বজাৰৰ চিন্তাৰ পৰা আংশিকভাৱে আঁতৰি আহি তেওঁ সৰুতে শিকা কেইনেচিয়ান ধাৰণাসমূহলৈ ঘূৰি যায়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফ ২০০৮-২০০৯ চনৰ কেইনেচিয়ান পুনৰুত্থানৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চালক হৈ পৰে, আৰু ২০০৮ চনৰ শেষৰ ফালে তথা ২০০৯ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছত থকা নিজৰ মঞ্চখন ব্যৱহাৰ কৰি ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ প্ৰতি এক বৃহৎ ৰাজকোষীয় আৰু মুদ্ৰাগত সঁহাৰি জনাবলৈ ওকালতি কৰে। ২০০৯ চনত 'দ্য নিউ ৰিপাব্লিক'-ৰ বাবে জুলিয়া ইফেৰ লিখনি অনুসৰি, তেওঁ এই সংকটৰ "সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বেছি বিশ্বাসযোগ্য পণ্ডিত" আছিল। উল্ফ ভূমি মূল্য কৰৰ এজন সমৰ্থক।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref>{{cite web |url= http://www.prospectmagazine.co.uk/2010/03/tax-the-ground-they-walk-on-2/ |title= Tax the ground they walk on |publisher= [[Prospect (magazine)|Prospect]] |author= Philippe Legrain |date= 23 March 2010 |access-date= 1 September 2011 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ২০১০ আৰু ২০১১ চনৰ ভিতৰত উল্ফে ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট কমিচন অন বেংকিংত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০১২ চনত উল্ফে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এক মন্তব্যত উল্লেখ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা সামগ্ৰীসমূহ হৈছে সভ্যতাৰ ভেটি: নিৰাপত্তা আৰু সুৰক্ষা, জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান, এক বহনক্ষম পৰিৱেশ, বিশ্বাস, আইনৰ শাসন, আৰু অৰ্থনৈতিক তথা বিত্তীয় স্থিৰতা।<ref>{{cite web|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120824_00270009|title=Martin Wolf verwacht chaos|work=De Standaard|date=25 August 2012 }}</ref> উল্ফে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ "দ্যা ৱৰ্ল্ড ইক'নমি ইজ নাও কলেপ্সিং" (বিশ্ব অৰ্থনীতি এতিয়া খহি পৰিছে) শীৰ্ষক এক সম্পাদকীয়ত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, য'ত তেওঁ ইয়াক "১৯৩০ দশকৰ মহা মন্দাৱস্থাৰ পিছৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয়" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Wolf |first1=Martin |title=The world economy is now collapsing |url=https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231213/https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=15 April 2020 |work=Financial Times |date=14 April 2020 }}</ref> === মতামত === ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত উল্ফে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা খণ্ডত প্ৰকৃত দৰমহা বাহাল ৰখাত চৰকাৰ ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰিছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰলৈকে ব্যক্তিগত খণ্ডত প্ৰকৃত গড় দৰমহা ৫.৫% বৃদ্ধি পাইছিল, কিন্তু ৰাজহুৱা খণ্ডত ই ৫.৯% হ্ৰাস পাইছিল। চৰকাৰে ইচ্ছা কৰিলে দৰমহা বৃদ্ধিৰ বাবে কৰ বৃদ্ধি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন। গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজহুৱা খণ্ডত কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা অতি কম আছিল আৰু তেওঁলোকৰ গুণগত মানদণ্ডকো লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছিল। এন এইচ এছ ইংলেণ্ডৰ তথ্যই দেখুৱাইছে যে "২০২২ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰলৈকে পঞ্জীকৃত নাৰ্ছিং কৰ্মচাৰী গোটৰ ভিতৰত খালী পদৰ হাৰ ১১.৯ শতাংশ (৪৭,৪৯৬ টা খালী পদ)। এয়া পূৰ্বৱৰ্তী বৰ্ষৰ একে সময়ছোৱাৰ তুলনাত বৃদ্ধি পাইছে। সেইসময়ত খালী পদৰ হাৰ আছিল ১০.৫ শতাংশ (৩৯,৯৩১ টা খালী পদ)।" তদুপৰি, পদাৰ্থ বিজ্ঞান বা ডিজাইন আৰু টেকন'লজিৰ দৰে বিষয়সমূহত অতি কম সংখ্যক শিক্ষক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। বেয়া স্বাস্থ্যই শ্ৰমৰ যোগানক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল। মুদ্ৰাস্ফীতিৰ দ্বাৰা প্ৰকৃত দৰমহা হ্ৰাস হ'বলৈ দিয়া আৰু একে সময়তে সেৱাসমূহৰ মানদণ্ড একে ৰাখিবলৈ বা উন্নত কৰিবলৈ আশা কৰাটো উল্ফৰ মতে আছিল "স্পষ্টভাৱে প্ৰতাৰণামূলক।" উল্ফে উল্লেখ কৰিছিল যে চৰকাৰে ৰাজহুৱা খণ্ডৰ দৰমহা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ দৰমহাৰ সৈতে সমপৰ্যায়ৰ কৰি ৰখা উচিত, বিশেষকৈ যিবোৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ উল্লেখনীয় সমস্যা আছে।<ref>[https://www.ft.com/content/ca81509b-e929-487f-8975-49d75dc4f78d The UK government’s policy on public sector pay is foolish] ''[[Financial Times]]''</ref> === বঁটা আৰু সন্মান === উল্ফ ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৭ চনত বিত্তীয় সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰত দেখুওৱা পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে উইনকট ফাউণ্ডেচনৰ জ্যেষ্ঠ বঁটা যুটীয়াভাৱে লাভ কৰিছিল। ১৯৯৪ চনত তেওঁ আৰ টি জে ডেভিদ ৱাট স্মাৰক বঁটা লাভ কৰে। ২০০০ চনত উল্ফক চিবিই (CBE - Commander of the Order of the British Empire) সন্মানেৰে ভূষিত কৰা হয়। ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডাক্তৰ অব্ লেটাৰ্ছ ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে, আৰু একে বছৰতে লণ্ডন স্কুল অব্ ইক'নমিক্সৰ দ্বাৰা লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডাক্তৰ অব্ ছায়েন্স (অৰ্থনীতি) প্ৰদান কৰে। ২০১৮ চনত কেইউ লিউৱেন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পবিত্ৰ দিন (Patron Saint's Day) উপলক্ষে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ পৰা এক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। <ref>{{Cite web |url=https://www.kuleuven.be/communicatie/congresbureau/evenementen/patron-saints-day/2018/honorary-doctors |title= Patron Saint's Day Honorary Doctors|access-date=February 2, 2018 | publisher = KU Leuven }}</ref> উল্ফ ৰাজনীতিবিদ আৰু বেংকাৰসকলৰ বাৰ্ষিক বিল্ডাৰবাৰ্গ বৈঠকত নিয়মীয়া অংশগ্ৰহণকাৰী। তেওঁ অক্সফৰ্ডৰ নুফিল্ড কলেজৰ এজন ভিজিটিং ফেলো, নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশেষ অধ্যাপক আৰু অক্সফৰ্ড ইনষ্টিটিউট ফৰ ইক'নমিক পলিচিৰ এজন সন্মানীয় ফেলো। তেওঁ ১৯৯৯ চনৰ পৰা ডাভোসত অনুষ্ঠিত ৱৰ্ল্ড ইক'নমিক ফৰামৰ বাৰ্ষিক বৈঠকত ফৰাম ফেলো হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/comment/columnists/martinwolf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231229/https://www.ft.com/martin-wolf |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Wolf's info page on the FT |publisher=[[The Financial Times]] |access-date=18 September 2010 }}</ref> 'প্ৰচপেক্ট' আৰু 'ফৰেন পলিচি' আলোচনীৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ শীৰ্ষ ১০০ জন গোলকীয় চিন্তাবিদৰ তালিকাত উল্ফৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref> name="ProspectTop100">{{cite web |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/ |title=Prospect's top 100 intellectuals 2009 |publisher=[[Prospect (magazine)|Prospect]] |year=2009 |access-date=13 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090930143349/http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/ |archive-date=30 September 2009 }} </ref><ref>{{cite web |url= https://foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,38#thinker55 |title= Foreign Policy Magazine's top 100 global thinkers 2011 |publisher= [[Foreign Policy]] |date= December 2011 |access-date= 5 December 2011 |archive-date= 9 June 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120609170544/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,38#thinker55 |url-status= dead }}</ref> বিত্তীয় মহলত উল্ফক "আশ্চৰ্যজনকভাৱে সু-সংযোগ থকা" ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref> তেওঁৰ বন্ধুবৰ্গৰ ভিতৰত মহম্মদ এ. এল-এৰিয়ানৰ দৰে আগশাৰীৰ বিত্তীয় বিশেষজ্ঞ; মনমোহন সিং, টিমথী গেইথনাৰ আৰু এড বলছৰ দৰে ৰাজনীতিবিদ; বহুতো আগশাৰীৰ অৰ্থনীতিবিদ; আৰু মাৰভিন কিঙৰ দৰে কেন্দ্ৰীয় বেংকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। উল্ফৰ মতে, তেওঁ সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰীয় বেংকাৰক চিনি পায়। ক্ষমতাশালী লোকসকলৰ সৈতে অন্তৰংগ সম্পৰ্ক থকাৰ পিছতো উল্ফ তেওঁৰ স্বতন্ত্ৰতাৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য আৰু জনস্বাৰ্থত প্ৰয়োজনীয় বুলি বিবেচনা কৰিলে তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰসাৰিত কৰা পদক্ষেপসমূহকো সমালোচনা কৰাৰ বাবে জনাজাত। <ref> name = "CalloftheWolf"</ref>উল্ফক বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী অৰ্থনৈতিক সাংবাদিক হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়। লৰেঞ্চ এইচ. ছামাৰ্ছে তেওঁক "বিশ্বৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় সাংবাদিক" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref> পিমকোৰ প্ৰাক্তন মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া মহম্মদ এ. এল-এৰিয়ানে কৈছিল যে ৱলফ হৈছে "বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী অৰ্থনৈতিক স্তম্ভলেখক"। পল ক্ৰুগমেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছিল যে "উল্ফৰ আনকি পিএইচডি ডিগ্ৰীও নাই। কিন্তু ই কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা নহয়; তেওঁৰ যি আছে সেয়া হ'ল এক তীব্ৰ নিৰীক্ষণ ক্ষমতা, এক সুস্থ মগজু আৰু এক মুক্ত মন।"<ref> name="Fixing">{{cite web |url = http://www.levininstitute.org/wolf/transcript.cfm |title = Fixing Global Finance with Martin Wolf |publisher = [[The Levin Institute]] |year = 2009 |access-date = 13 September 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110727030716/http://www.levininstitute.org/wolf/transcript.cfm |archive-date = 27 July 2011 |df = dmy-all }} </ref><ref name = "Listen">{{cite web |url= https://krugman.blogs.nytimes.com/2012/07/30/who-to-listen-to/ |title= Who To Listen To |work= [[New York Times]] |year = 2012 |access-date=30 July 2012}} </ref> 'প্ৰচপেক্ট' আলোচনীত তেওঁক "ইংৰাজী ভাষী বিশ্বৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী বিত্তীয় সাংবাদিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল,<ref> name = "ProspectTop100"</ref> আনহাতে অৰ্থনীতিবিদ কেনেথ ৰগফে কৈছে, "তেওঁ সঁচাকৈয়ে বিশ্বৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক লেখক।" ২০১২ চনত তেওঁ ইছচিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংবাদিকতা বঁটা লাভ কৰে। ২০১৯ চনত উল্ফে ইউচিএলএ এণ্ডাৰছন স্কুল অব্ মেনেজমেণ্টৰ পৰা জেৰাল্ড লোৱেব লাইফটাইম এচিভমেণ্ট বঁটা লাভ কৰে।<ref> name="LOEB-2019">{{Cite press release |title=UCLA Anderson School of Management Announces 2019 Gerald Loeb Award Winners |date=June 28, 2019 |publisher=UCLA Anderson School of Management |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/ucla-anderson-school-of-management-announces-2019-gerald-loeb-award-winners-300877656.html |last1=Trounson |first1=Rebecca |access-date=October 2, 2019 |website=[[PR Newswire]]}}</ref> === ৰচনাৱলী === * 'দ্য ৰেজিষ্টিবল আপিল অব্ ফৰ্ট্ৰেছ ইউৰোপ' <ref>name=resist>The Resistible Appeal of Fortress Europe (AEI Press 1994) {{ISBN|978-0-8447-3871-0}}</ref> * 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' <ref> name=wgw>Why Globalization Works (Yale University Press 2004) {{ISBN|978-0-300-10252-9}}</ref> * 'ফিক্সিং গ্ল'বেল ফাইনেন্স' <ref> name=fixing>Fixing Global Finance (The Johns Hopkins University Press 2008) {{ISBN|978-0-8018-9048-2}}</ref> * 'দ্য শ্বিফ্টছ এণ্ড দ্য শ্বকছ: ৱাট উইভ লাৰ্ণড—এণ্ড হেভ ষ্টিল টু লাৰ্ণ—ফ্ৰম দ্য ফাইনেন্সিয়েল ক্ৰাইছিছ' <ref> name=learned>The Shifts and the Shocks: What We’ve Learned—and Have Still to Learn—from the Financial Crisis (Penguin Press 2014) {{ISBN|978-1594205446}}</ref> * 'দ্য ক্ৰাইছিছ অব্ ডেম'ক্ৰেটিক কেপিটেলিজম'<ref> name=crisis>The Crisis of Democratic Capitalism (Allen Lane 2023) {{ISBN|978-0-2413-0341-2}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== উল্ফে ১৯৭০ চনত এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ (পৰৱৰ্তী সময়ত এলিছন উল্ফ)ক বিবাহ কৰে। তেওঁলোকৰ তিনিগৰাকী সন্তান আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:১৯৪৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা লোক]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ ইহুদী]] [[শ্ৰেণী:ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ইহুদী ব্ৰিটিছ সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ অৰ্থনীতি বিষয়ক লেখক]] [[শ্ৰেণী:ইংৰাজ বিত্তীয় লেখক]] [[শ্ৰেণী:অক্সফ'ৰ্ডৰ নাফিল্ড কলেজৰ প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থী]] ryf4ej8g4d5xnczu47eamednq7cut9c 0 140513 648272 2026-10-28T09:55:42Z Kuldhar Rabha 17600 নতুন পৃষ্ঠা: {{Underconstruction}} {{Infobox film | image = Ramayana Part 1 (poster).jpg | caption = মুক্তিৰ প’ষ্টাৰ | director = [[নিতেশ তিৱাৰী]] | screenplay = [[শ্ৰীধৰ ৰাঘৱন]]<br />নিতেশ তিৱাৰী {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl |শ্ৰেয়াশ জৈন|নিতেশ তিৱাৰী}} }} | bas... 648272 wikitext text/x-wiki {{Underconstruction}} {{Infobox film | image = Ramayana Part 1 (poster).jpg | caption = মুক্তিৰ প’ষ্টাৰ | director = [[নিতেশ তিৱাৰী]] | screenplay = [[শ্ৰীধৰ ৰাঘৱন]]<br />নিতেশ তিৱাৰী {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl |শ্ৰেয়াশ জৈন|নিতেশ তিৱাৰী}} }} | based_on = {{Based on|''[[ৰামায়ণ]]''|[[বাল্মীকি]]}} | producer = {{plainlist| * [[নমিত মালহোত্ৰা]] * [[:en:Yash (actor)|য়শ]] }} | starring = {{plainlist|<!-- Arranged as per credits mentioned in recent trailer. --> * [[ৰণবীৰ কাপুৰ]] * য়শ * [[ছাই পল্লৱী]] * [[ৰবি দুবে]] * [[ছানি দেউল]] }} | cinematography = {{plainlist| * [[:en:Mahesh Limaye|মহেশ লিমায়ে]] * [[:en:Pankaj Kumar (cinematographer)|পংকজ কুমাৰ]] }} | music = {{plainlist| * [[:en:Hans Zimmer|হান্স জিম্মাৰ]] * [[এ. আৰ. ৰহমান]] }} | editing = হুজেফা লোখাণ্ডৱালা | studio = {{plainlist| * [[Prime Focus Studios]] * [[Monster Mind Creations]] * [[DNEG]] }} | distributor = [[#Distribution|see below]] | released = {{Film date|2026|10|27|[[:en:Academy Museum of Motion Pictures|একাডেমী মিউজিয়াম]]|2026|11|05|বিশ্বজুৰি|df=yes}} | country = ভাৰত | language = হিন্দী | budget = {{INR|4,000 [[crore]]}} (দ্বিতীয় খণ্ডৰ লগতে; মাৰ্কেটিং খৰচ অন্তৰ্ভুক্ত)<ref> * {{Cite web |title=Ranbir Kapoor, Yash's 'Ramayana' budget to exceed ₹4,000 crore both two parts |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/ranbir-kapoor-yashs-ramayana-budget-to-exceed-4000-crore-across-two-parts |website=The Hollywood Reporter India |date=17 July 2025 |access-date=30 March 2026 |archive-date=5 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260305073725/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/ranbir-kapoor-yashs-ramayana-budget-to-exceed-4000-crore-across-two-parts |url-status=live}} * {{Cite web |access-date=23 July 2026 |title=VFX Spectacle 'Ramayana' Adaptation with $500 Million Budget to Be Released by Sony |url=https://www.indiewire.com/news/breaking-news/ramayana-adaptation-500-million-budget-sony-release-1235206903/ |website=[[IndieWire]]}} * {{Cite news |access-date=31 July 2026 |title=Forget 'The Lord of the Rings', a $400M Fantasy Epic Just Debuted a Lavish Trailer |url=https://collider.com/ramayana-trailer-lord-of-the-rings-replacement-ranbir-kapoor/ |website=[[Collider.com|Collider]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801223352/https://collider.com/ramayana-trailer-lord-of-the-rings-replacement-ranbir-kapoor/ |url-status=live }}</ref> }} '''ৰামায়ণ: পাৰ্ট ১''' ({{Lang-en|Ramayana: Part 1}}){{Efn|Released as '''''Namit Malhotra's Ramayana''''' with the tagline "Our Truth. Our History"<ref>{{Cite news |title=RAMAYANA UNVEILED |url=https://www.dneg.com/news/ramayana-unveiled |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703213031/https://www.dneg.com/news/ramayana-unveiled |archive-date=3 July 2025 |access-date=3 July 2025 |publisher=[[DNEG]]}}</ref> in [[India]] and as '''''Ramayana: Rise of a Legend''''' worldwide.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/movies/ramayana-rise-of-a-legend|title=Ramayana: Rise of a Legend|access-date=3 October 2026|website=[[IGN]]}}</ref>}} নিতেশ তিৱাৰীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ মহাকাব্যিক পৌৰাণিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web |first=Yola |last=Roberts |access-date=18 May 2024 |title=Namit Malhotra Film Industry Titan Brings Hindu Mythology To Hollywood |url=https://www.forbes.com/sites/yolarobert1/2024/05/18/film-industry-titan-brings-hindu-mythology-to-hollywood |work=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{cite web |first=Sam |last=Davies |access-date=19 August 2026 |title=Mythical beasts, almighty gods, new technology: The epic blockbuster that could be India's answer to The Odyssey |url=https://www.bbc.com/culture/article/20260818-ramayana-the-epic-blockbuster-that-could-be-indias-answer-to-the-odyssey |work=[[BBC]]}}</ref> তিৱাৰীয়ে শ্ৰীধৰ ৰাঘৱনৰ সৈতে ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে। নমিত মালহোত্ৰা আৰু য়শৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/yash-reveals-why-he-chose-to-co-produce-ramayana-with-namit-malhotra-12214958|title=Yash Reveals Why He Chose To Co-Produce Ramayana With Namit Malhotra|access-date=21 October 2026|website=NDTV}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন বাল্মীকিৰ মহাকাব্য ‘ৰামায়ণ’ৰ ওপৰত আধাৰিত৷ চলচ্চিত্ৰখনত অযোধ্যাৰ ৰাজকুমাৰ মৰ্যাদা পুৰুষোত্তম ৰামৰ জীৱন আৰু সংগ্ৰামৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চলচ্চিত্ৰখন দুটা খণ্ডৰ; এয়া প্ৰথমটো খণ্ড।<ref name=":2">{{Cite news |date=2024-11-06 |title=Ranbir Kapoor, Yash and Sai Pallavi's 'Ramayana Part 1 and 2' officially announced; first poster out |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ranbir-kapoor-yash-and-sai-pallavis-ramayana-part-1-and-2-officially-announced-first-poster-out/article68835920.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215233624/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ranbir-kapoor-yash-and-sai-pallavis-ramayana-part-1-and-2-officially-announced-first-poster-out/article68835920.ece |archive-date=15 December 2024 |access-date=2026-03-31 |work=The Hindu}}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=2026-03-31 |title='Ramayana' first glimpse: Ranbir Kapoor on playing Lord Ram: 'He is called Maryada Purushottam, which stands for an ideal man' – WATCH |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ramayana-first-glimpse-ranbir-kapoor-on-playing-lord-ram-he-is-called-maryada-purushottam-which-stands-for-an-ideal-man-watch/articleshow/129911188.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331034748/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ramayana-first-glimpse-ranbir-kapoor-on-playing-lord-ram-he-is-called-maryada-purushottam-which-stands-for-an-ideal-man-watch/articleshow/129911188.cms |archive-date=31 March 2026 |access-date=2026-03-31 |work=The Times of India}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2025-08-19 |title=Could this movie based on a Hindu epic become India's 'Avatar'? |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/newsletter/2025-08-19/could-this-movie-based-on-a-hindu-epic-become-indias-avatar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924230401/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/newsletter/2025-08-19/could-this-movie-based-on-a-hindu-epic-become-indias-avatar |archive-date=24 September 2025 |access-date=2026-03-31 |website=Los Angeles Times}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত অভিনয় কৰিছে [[ৰণবীৰ কাপুৰ]], [[য়শ]], [[ছাই পল্লৱী]], [[ৰবি দুবে]], [[ছানি দেউল]], [[অনুপম খেৰ]], [[কাজল আগৰৱাল]], [[ৰাকুল প্ৰীত সিং]], [[বিবেক অবেৰয়]], [[কুনাল কাপুৰ]], [[আদিনাথ কোঠাৰে]], [[অৰুণ গোবিল]], [[ইন্দিৰা কৃষ্ণন]] আৰু [[লাৰা দত্ত|লাৰা দত্তই]]।<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |title=Ramayana full cast revealed: Full list of actors in Ranbir Kapoor's epic |url=https://www.business-standard.com/entertainment/ramayana-full-cast-revealed-full-list-of-actors-in-ranbir-kapoor-s-epic-nc-126073000830_1.html |access-date=30 July 2026 |website=Business Standard}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} qz1blxn0ivonym9sv3i5s2jbvdo7vjp 648289 648272 2026-10-28T11:13:42Z Kuldhar Rabha 17600 /* টোকা */ 648289 wikitext text/x-wiki {{Underconstruction}} {{Infobox film | image = Ramayana Part 1 (poster).jpg | caption = মুক্তিৰ প’ষ্টাৰ | director = [[নিতেশ তিৱাৰী]] | screenplay = [[শ্ৰীধৰ ৰাঘৱন]]<br />নিতেশ তিৱাৰী {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Dialogues by | data1 = {{ubl |শ্ৰেয়াশ জৈন|নিতেশ তিৱাৰী}} }} | based_on = {{Based on|''[[ৰামায়ণ]]''|[[বাল্মীকি]]}} | producer = {{plainlist| * [[নমিত মালহোত্ৰা]] * [[:en:Yash (actor)|য়শ]] }} | starring = {{plainlist|<!-- Arranged as per credits mentioned in recent trailer. --> * [[ৰণবীৰ কাপুৰ]] * য়শ * [[ছাই পল্লৱী]] * [[ৰবি দুবে]] * [[ছানি দেউল]] }} | cinematography = {{plainlist| * [[:en:Mahesh Limaye|মহেশ লিমায়ে]] * [[:en:Pankaj Kumar (cinematographer)|পংকজ কুমাৰ]] }} | music = {{plainlist| * [[:en:Hans Zimmer|হান্স জিম্মাৰ]] * [[এ. আৰ. ৰহমান]] }} | editing = হুজেফা লোখাণ্ডৱালা | studio = {{plainlist| * [[Prime Focus Studios]] * [[Monster Mind Creations]] * [[DNEG]] }} | distributor = [[#Distribution|see below]] | released = {{Film date|2026|10|27|[[:en:Academy Museum of Motion Pictures|একাডেমী মিউজিয়াম]]|2026|11|05|বিশ্বজুৰি|df=yes}} | country = ভাৰত | language = হিন্দী | budget = {{INR|4,000 [[crore]]}} (দ্বিতীয় খণ্ডৰ লগতে; মাৰ্কেটিং খৰচ অন্তৰ্ভুক্ত)<ref> * {{Cite web |title=Ranbir Kapoor, Yash's 'Ramayana' budget to exceed ₹4,000 crore both two parts |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/ranbir-kapoor-yashs-ramayana-budget-to-exceed-4000-crore-across-two-parts |website=The Hollywood Reporter India |date=17 July 2025 |access-date=30 March 2026 |archive-date=5 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260305073725/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/ranbir-kapoor-yashs-ramayana-budget-to-exceed-4000-crore-across-two-parts |url-status=live}} * {{Cite web |access-date=23 July 2026 |title=VFX Spectacle 'Ramayana' Adaptation with $500 Million Budget to Be Released by Sony |url=https://www.indiewire.com/news/breaking-news/ramayana-adaptation-500-million-budget-sony-release-1235206903/ |website=[[IndieWire]]}} * {{Cite news |access-date=31 July 2026 |title=Forget 'The Lord of the Rings', a $400M Fantasy Epic Just Debuted a Lavish Trailer |url=https://collider.com/ramayana-trailer-lord-of-the-rings-replacement-ranbir-kapoor/ |website=[[Collider.com|Collider]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801223352/https://collider.com/ramayana-trailer-lord-of-the-rings-replacement-ranbir-kapoor/ |url-status=live }}</ref> }} '''ৰামায়ণ: পাৰ্ট ১''' ({{Lang-en|Ramayana: Part 1}}){{Efn|Released as '''''Namit Malhotra's Ramayana''''' with the tagline "Our Truth. Our History"<ref>{{Cite news |title=RAMAYANA UNVEILED |url=https://www.dneg.com/news/ramayana-unveiled |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703213031/https://www.dneg.com/news/ramayana-unveiled |archive-date=3 July 2025 |access-date=3 July 2025 |publisher=[[DNEG]]}}</ref> in [[India]] and as '''''Ramayana: Rise of a Legend''''' worldwide.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/movies/ramayana-rise-of-a-legend|title=Ramayana: Rise of a Legend|access-date=3 October 2026|website=[[IGN]]}}</ref>}} নিতেশ তিৱাৰীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ মহাকাব্যিক পৌৰাণিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web |first=Yola |last=Roberts |access-date=18 May 2024 |title=Namit Malhotra Film Industry Titan Brings Hindu Mythology To Hollywood |url=https://www.forbes.com/sites/yolarobert1/2024/05/18/film-industry-titan-brings-hindu-mythology-to-hollywood |work=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{cite web |first=Sam |last=Davies |access-date=19 August 2026 |title=Mythical beasts, almighty gods, new technology: The epic blockbuster that could be India's answer to The Odyssey |url=https://www.bbc.com/culture/article/20260818-ramayana-the-epic-blockbuster-that-could-be-indias-answer-to-the-odyssey |work=[[BBC]]}}</ref> তিৱাৰীয়ে শ্ৰীধৰ ৰাঘৱনৰ সৈতে ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে। নমিত মালহোত্ৰা আৰু য়শৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/yash-reveals-why-he-chose-to-co-produce-ramayana-with-namit-malhotra-12214958|title=Yash Reveals Why He Chose To Co-Produce Ramayana With Namit Malhotra|access-date=21 October 2026|website=NDTV}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন বাল্মীকিৰ মহাকাব্য ‘ৰামায়ণ’ৰ ওপৰত আধাৰিত৷ চলচ্চিত্ৰখনত অযোধ্যাৰ ৰাজকুমাৰ মৰ্যাদা পুৰুষোত্তম ৰামৰ জীৱন আৰু সংগ্ৰামৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। চলচ্চিত্ৰখন দুটা খণ্ডৰ; এয়া প্ৰথমটো খণ্ড।<ref name=":2">{{Cite news |date=2024-11-06 |title=Ranbir Kapoor, Yash and Sai Pallavi's 'Ramayana Part 1 and 2' officially announced; first poster out |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ranbir-kapoor-yash-and-sai-pallavis-ramayana-part-1-and-2-officially-announced-first-poster-out/article68835920.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215233624/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ranbir-kapoor-yash-and-sai-pallavis-ramayana-part-1-and-2-officially-announced-first-poster-out/article68835920.ece |archive-date=15 December 2024 |access-date=2026-03-31 |work=The Hindu}}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=2026-03-31 |title='Ramayana' first glimpse: Ranbir Kapoor on playing Lord Ram: 'He is called Maryada Purushottam, which stands for an ideal man' – WATCH |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ramayana-first-glimpse-ranbir-kapoor-on-playing-lord-ram-he-is-called-maryada-purushottam-which-stands-for-an-ideal-man-watch/articleshow/129911188.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331034748/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ramayana-first-glimpse-ranbir-kapoor-on-playing-lord-ram-he-is-called-maryada-purushottam-which-stands-for-an-ideal-man-watch/articleshow/129911188.cms |archive-date=31 March 2026 |access-date=2026-03-31 |work=The Times of India}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2025-08-19 |title=Could this movie based on a Hindu epic become India's 'Avatar'? |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/newsletter/2025-08-19/could-this-movie-based-on-a-hindu-epic-become-indias-avatar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924230401/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/newsletter/2025-08-19/could-this-movie-based-on-a-hindu-epic-become-indias-avatar |archive-date=24 September 2025 |access-date=2026-03-31 |website=Los Angeles Times}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত অভিনয় কৰিছে [[ৰণবীৰ কাপুৰ]], [[য়শ]], [[ছাই পল্লৱী]], [[ৰবি দুবে]], [[ছানি দেউল]], [[অনুপম খেৰ]], [[কাজল আগৰৱাল]], [[ৰাকুল প্ৰীত সিং]], [[বিবেক অবেৰয়]], [[কুনাল কাপুৰ]], [[আদিনাথ কোঠাৰে]], [[অৰুণ গোবিল]], [[ইন্দিৰা কৃষ্ণন]] আৰু [[লাৰা দত্ত|লাৰা দত্তই]]।<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |title=Ramayana full cast revealed: Full list of actors in Ranbir Kapoor's epic |url=https://www.business-standard.com/entertainment/ramayana-full-cast-revealed-full-list-of-actors-in-ranbir-kapoor-s-epic-nc-126073000830_1.html |access-date=30 July 2026 |website=Business Standard}}</ref> == টোকা == <references group="টোকা"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} 9blkzxrjtu0f4ovvsjkp2fcatotp7a6 0 140514 648273 2026-10-28T10:07:11Z Poli Borah24 43763 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'... 648273 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]] | status = | term_start = October 2023 | term_end = | predecessor = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]] | successor = | birth_name = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}</ref> | birth_place = | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ | education = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল | alma_mater = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)<ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref> | period = | notableworks = | module = {{Infobox academic | embed=yes | thesis_title = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan | thesis_url = https://www.worldcat.org/oclc/886727091 | thesis_year = 1996 | doctoral_advisor = }} | spouse = | partner = | children = 2 | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১) | website = {{Official URL}} }} '''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। 9yxo0jjwi6pjjvy0p3j4kjbff2g4xf4 648274 648273 2026-10-28T10:09:57Z Poli Borah24 43763 648274 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]] | status = | term_start = October 2023 | term_end = | predecessor = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]] | successor = | birth_name = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}</ref> | birth_place = | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ | education = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল | alma_mater = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)<ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref> | period = | notableworks = | module = {{Infobox academic | embed=yes | thesis_title = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan | thesis_url = https://www.worldcat.org/oclc/886727091 | thesis_year = 1996 | doctoral_advisor = }} | spouse = | partner = | children = 2 | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১) | website = {{Official URL}} }} '''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=King's College Cambridge |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Gillian Tett Profile|url=https://www.ft.com/gillian-tett |publisher=[[Financial Times]]|website=ft.com/gillian-tett}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|publisher=Financial|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref><ref name=crimson>{{Cite web |last=Mete |first=Thomas |date=4 February 2023 |title=Journalist Gillian Tett Touts Insight from Anthropology at Harvard |url=https://www.thecrimson.com/article/2023/2/8/gillian-tett-iop-forum/ |access-date=6 January 2024 |website=thecrimson.com|publisher=[[The Harvard Crimson]]}}</ref> তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |title=All Those Arrows |first=Donald |last=MacKenzie |date=25 June 2009 |accessdate=24 July 2009|publisher=[[London Review of Books]]|url=http://www.lrb.co.uk/v31/n12/mack01_.html|website=lrb.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why journalism matters: Lionel Barber's speech in full|date=16 July 2009|accessdate=24 July 2009|publisher=[[Press Gazette]]|first=Lionel|last=Barber|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616183832/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|url-status=dead|website=pressgazette.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why didn't the City journalists see the financial crisis coming? |first=James|last=Robinson|date=12 October 2008|accessdate=24 July 2009|publisher=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/2008/oct/12/pressandpublishing-creditcrunch|website=theguardian.com}}</ref><ref name="SfAAN" /><ref name=imdb>{{IMDb name}}</ref><ref name=cspan>{{C-SPAN}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== mdh4ctx8q1yxrqkwesj2pgjps23swvm 648275 648274 2026-10-28T10:10:55Z Poli Borah24 43763 648275 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]] | status = | term_start = October 2023 | term_end = | predecessor = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]] | successor = | birth_name = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}</ref> | birth_place = | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ | education = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল | alma_mater = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)<ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref> | period = | notableworks = | module = {{Infobox academic | embed=yes | thesis_title = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan | thesis_url = https://www.worldcat.org/oclc/886727091 | thesis_year = 1996 | doctoral_advisor = }} | spouse = | partner = | children = 2 | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১) | website = {{Official URL}} }} '''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=King's College Cambridge |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Gillian Tett Profile|url=https://www.ft.com/gillian-tett |publisher=[[Financial Times]]|website=ft.com/gillian-tett}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|publisher=Financial|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref><ref> name=crimson>{{Cite web |last=Mete |first=Thomas |date=4 February 2023 |title=Journalist Gillian Tett Touts Insight from Anthropology at Harvard |url=https://www.thecrimson.com/article/2023/2/8/gillian-tett-iop-forum/ |access-date=6 January 2024 |website=thecrimson.com|publisher=[[The Harvard Crimson]]}}</ref> তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |title=All Those Arrows |first=Donald |last=MacKenzie |date=25 June 2009 |accessdate=24 July 2009|publisher=[[London Review of Books]]|url=http://www.lrb.co.uk/v31/n12/mack01_.html|website=lrb.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why journalism matters: Lionel Barber's speech in full|date=16 July 2009|accessdate=24 July 2009|publisher=[[Press Gazette]]|first=Lionel|last=Barber|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616183832/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|url-status=dead|website=pressgazette.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why didn't the City journalists see the financial crisis coming? |first=James|last=Robinson|date=12 October 2008|accessdate=24 July 2009|publisher=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/2008/oct/12/pressandpublishing-creditcrunch|website=theguardian.com}}</ref><ref name="SfAAN" /><ref name=imdb>{{IMDb name}}</ref><ref name=cspan>{{C-SPAN}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 4wg3qhurjvvupveug0d62r1e4l05wcz 648276 648275 2026-10-28T10:11:49Z Poli Borah24 43763 648276 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]] | status = | term_start = October 2023 | term_end = | predecessor = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]] | successor = | birth_name = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}</ref> | birth_place = | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ | education = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল | alma_mater = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)<ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref> | period = | notableworks = | module = {{Infobox academic | embed=yes | thesis_title = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan | thesis_url = https://www.worldcat.org/oclc/886727091 | thesis_year = 1996 | doctoral_advisor = }} | spouse = | partner = | children = 2 | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১) | website = {{Official URL}} }} '''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=King's College Cambridge |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Gillian Tett Profile|url=https://www.ft.com/gillian-tett |publisher=[[Financial Times]]|website=ft.com/gillian-tett}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|publisher=Financial|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref><ref> name=crimson>{{Cite web |last=Mete |first=Thomas |date=4 February 2023 |title=Journalist Gillian Tett Touts Insight from Anthropology at Harvard |url=https://www.thecrimson.com/article/2023/2/8/gillian-tett-iop-forum/ |access-date=6 January 2024 |website=thecrimson.com|publisher=[[The Harvard Crimson]]}}</ref> তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |title=All Those Arrows |first=Donald |last=MacKenzie |date=25 June 2009 |accessdate=24 July 2009|publisher=[[London Review of Books]]|url=http://www.lrb.co.uk/v31/n12/mack01_.html|website=lrb.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why journalism matters: Lionel Barber's speech in full|date=16 July 2009|accessdate=24 July 2009|publisher=[[Press Gazette]]|first=Lionel|last=Barber|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616183832/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|url-status=dead|website=pressgazette.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why didn't the City journalists see the financial crisis coming? |first=James|last=Robinson|date=12 October 2008|accessdate=24 July 2009|publisher=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/2008/oct/12/pressandpublishing-creditcrunch|website=theguardian.com}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref><ref name=imdb>{{IMDb name}}</ref><ref name=cspan>{{C-SPAN}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== hevoxcrktgvx94zd0a3fr3jwgl4gii0 648286 648276 2026-10-28T10:44:38Z Poli Borah24 43763 648286 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]] | status = | term_start = October 2023 | term_end = | predecessor = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]] | successor = | birth_name = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}</ref> | birth_place = | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ | education = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল | alma_mater = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)<ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref> | period = | notableworks = | module = {{Infobox academic | embed=yes | thesis_title = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan | thesis_url = https://www.worldcat.org/oclc/886727091 | thesis_year = 1996 | doctoral_advisor = }} | spouse = | partner = | children = 2 | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১) | website = {{Official URL}} }} '''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=King's College Cambridge |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Gillian Tett Profile|url=https://www.ft.com/gillian-tett |publisher=[[Financial Times]]|website=ft.com/gillian-tett}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|publisher=Financial|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref><ref> name=crimson>{{Cite web |last=Mete |first=Thomas |date=4 February 2023 |title=Journalist Gillian Tett Touts Insight from Anthropology at Harvard |url=https://www.thecrimson.com/article/2023/2/8/gillian-tett-iop-forum/ |access-date=6 January 2024 |website=thecrimson.com|publisher=[[The Harvard Crimson]]}}</ref> তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |title=All Those Arrows |first=Donald |last=MacKenzie |date=25 June 2009 |accessdate=24 July 2009|publisher=[[London Review of Books]]|url=http://www.lrb.co.uk/v31/n12/mack01_.html|website=lrb.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why journalism matters: Lionel Barber's speech in full|date=16 July 2009|accessdate=24 July 2009|publisher=[[Press Gazette]]|first=Lionel|last=Barber|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616183832/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|url-status=dead|website=pressgazette.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why didn't the City journalists see the financial crisis coming? |first=James|last=Robinson|date=12 October 2008|accessdate=24 July 2009|publisher=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/2008/oct/12/pressandpublishing-creditcrunch|website=theguardian.com}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref><ref name=imdb>{{IMDb name}}</ref><ref> name=cspan>{{C-SPAN}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == টেটৰ জন্ম ১৯৬৭ চনৰ ১০ জুলাইত হৈছিল আৰু তেওঁ লণ্ডন বৰো অৱ হেৰ’ত অৱস্থিত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite news | title = Birthdays | newspaper = [[The Guardian]] | pages = 31 | date = 10 July 2014 }}</ref> <ref>[http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls Accomplished ONLS – Distinguished ONLS List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507070031/http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls |date=7 May 2014 }} Publisher: ''[[North London Collegiate]]''. Retrieved: 23 February 2014.</ref> ১৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ পাকিস্তানৰ এটা অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰিছিল।<ref> name="SfAAN">McKenna, Brian (2011):[http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf Bestselling Anthropologist "Predicted" Financial Meltdown of 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226055538/http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf |date=26 February 2014 }}, ''Society for Applied Anthropology Newsletter''</ref> টেটে কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ ক্লেয়াৰ কলেজত অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯৮৯ চনত পুৰাতত্ত্ব আৰু নৃতত্ত্ব বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত, প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ অন্তৰ্গত তাজিকিস্তানত কৰা ক্ষেত্ৰভিত্তিক গৱেষণাৰ বাবে ১৯৯৬ চনত তেওঁক সামাজিক নৃতত্ত্ব বিষয়ত ডক্টৰেট অৱ ফিল’ছপী ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref> name=anthro>{{cite book |last=Tett |first=Gillian |author-link=Gillian Tett |date=2021 |title=Anthro-Vision: A New Way to See in Business and Life |publisher=Penguin Books |page= 13}} {{ISBN missing}}</ref><ref name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Tett, Gillian Romaine | id =U253985 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U253985 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref> <ref> name=phd>{{cite thesis |degree=PhD|last1=Tett |first1=Gillian Romaine|title=Ambiguous alliances: marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan. |url=https://idiscover.lib.cam.ac.uk/permalink/44CAM_INST/rmisas/alma99207304103606|website=cam.ac.uk|id={{EThOS|uk.bl.ethos.264360}} |publisher=University of Cambridge |access-date= 2023-02-23 |date=1996|oclc= 886727091}}</ref><ref name="FTProfile" /><ref>{{cite web|title=Take Three |year=2009 |accessdate=31 March 2010 |publisher=[[University of Cambridge]] |first=Dina |last=Medland |url=http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716063034/http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |archivedate=16 July 2011 |df=dmy }}</ref>তেওঁ শৈক্ষিক নৃতত্ত্বৰ সমসাময়িক প্ৰচলিত উত্তৰ-আধুনিকতাবাদৰ ধাৰাটোৰ প্ৰতি ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰিছিল, যি ইমানেই বেছি আত্ম-সমালোচনামূলক হৈ পৰিছিল যে তেওঁৰ মতে ই একপ্ৰকাৰৰ "বৌদ্ধিক আত্মহত্যা" হে কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁ নৃতত্ত্বৰ শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰখন এৰি সাংবাদিকতাৰ কেৰিয়াৰ বাছনি কৰে।<ref> name="SfAAN"/> Instead, she pursued a career in journalism.<ref name="Daiwa">{{cite web|url=http://www.dajf.org.uk/event_page.asp?Section=Eventssec&ID=328|title=Saving the Sun: Shinsei and the Battle for Japan's Future|date=February 2004|work=Book launch event – author biography|publisher=The Daiwa Anglo Japanese Foundation|accessdate=27 July 2009}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == কৰ্মজীৱন == ১৯৯৩ চনত টেটে প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়ন আৰু ইউৰোপৰ এগৰাকী সংবাদদাতা হিচাপে 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে। ১৯৯৭ চনত তেওঁক টকিঅ’ত নিযুক্তি দিয়া হয়, য’ত তেওঁ পিছলৈ ব্যুৰো চিফ হৈ পৰে।<ref> name="FTProfile"</ref> ২০০৩ চনত তেওঁ 'লেক্স কলাম'ৰ ডেপুটি হেড হয়। ইয়াৰ পিছত টেটে এফটি-ত ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত এগৰাকী এচিষ্টেণ্ট এডিটৰ আৰু স্তম্ভলেখক হিচাপে কাম কৰাৰ পিছত পুনৰ ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰৰ পদলৈ ঘূৰি আহে।<ref>{{cite web|publisher=[[HM Treasury]]|date=19 May 1997|accessdate=27 July 2009|title=Barclays Chief Executive to Spearhead Task Force on Tax and Benefits|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/press_47_97.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=Financial Times doubles coverage of Lex column|first=Daniel|last=Farey-Jones|publisher=[[Brand Republic]]|date= 26 September 2005|accessdate=27 July 2009|url=http://www.brandrepublic.com/news/518919/financial-times-doubles-coverage-lex-column-/}}</ref><ref>{{cite news|title=FT's Lex expands|date=30 September 2007|accessdate=27 July 2009|first=Jean|last=Morgan|work=[[Press Gazette]]|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storyCode=32003&sectioncode=1}}</ref><ref>{{cite news|title=WSJ To Sever Ties With Breakingviews; Selling Its Minority Stake?|first=Rafat|last=Ali|date=6 June 2008|accessdate=27 July 2009|publisher=[[Paidcontent.org]]|url=http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|archive-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427200255/http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|url-status=dead}}</ref><ref> name=FTProfile>{{cite web|url=http://www.ft.com/comment/columnists/gilliantett|title=Gillian Tett profile|accessdate=24 July 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|url-status=dead}}</ref> ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ টেটে আমেৰিকাৰ বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান জেপি মৰ্গান-ৰ ওপৰত এক নৃতাত্ত্বিক গৱেষণা চলাইছিল। এই গৱেষণাৰ জৰিয়তে তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ একাকী তথা আছুতীয়া সংস্কৃতিয়ে এনে কিছুমান বিত্তীয় আহিলা গঢ়ি তুলিছিল যাৰ কোনো বাস্তৱিক ভিত্তি নাছিল আৰু যিবোৰে ভয়াৱহ অৰ্থনৈতিক প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন।<ref>{{Cite news |date=2006-11-30 |title=Financial wizards' debt to ratings agencies |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/86a53ab8-809c-11db-9096-0000779e2340 |access-date=2023-10-19}}</ref><ref>{{Cite web |title=Elaborate debt deals spread risk but distort the data |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/d09dbf32-a3f1-11db-bec4-0000779e2340 |access-date=2023-10-15 |website=www.ft.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Failing grades?|publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/595b8988-03da-11dc-a931-000b5df10621 |access-date=2023-10-15 |website=ft.com}}</ref><ref>{{cite news|title=On the money|first=Laura|last=Barton|date=31 October 2008|accessdate=24 July 2009|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/31/creditcrunch-gillian-tett-financial-times|work=[[The Guardian]]}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref> ২০০৬-০৭ চনৰ ভিতৰত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ-ত প্ৰকাশিত ধাৰাবাহিক প্ৰবন্ধত তেওঁ ছিকিউৰিটাইজেচন, বিত্তীয় ডেৰিভেটিভছ আৰু ক্ৰেডিট ৰেটিং এজেন্সীসমূহৰ অবিশ্বাস্যতাই সৃষ্টি কৰিব পৰা বিপদৰ বিষয়ে লিখিছিল। ২০০৮ চনৰ অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু ইয়াৰ পৰিণতিত হোৱা মোক্ষম আঘাতৰ পটভূমিক লৈ তেওঁ ২০০৯ চনত ফুলছ গ’ল্ড নামৰ এখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে।<ref> name=foolsgold</ref> <ref> name="SfAAN"</ref>২০০৮ চনৰ বিশ্বজনীন আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত নিৰ্মিত ২০১০ চনৰ বিখ্যাত তথ্যচিত্ৰ ইনচাইড জব-তো তেওঁ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁৰ এই গ্ৰন্থখনে ২০০৯ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় গ্ৰন্থ হিচাপে 'স্পীয়াৰ্ছ বুক এৱাৰ্ড' লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |last=Allentuck |first=Andrew |date=3 July 2009 |title=Imaginary money |url=https://www.theglobeandmail.com/books/fools-gold-by-gillian-tett-house-of-cards-by-william-d-cohan-street-fighters-by-kate-kelly/article1198642/ |accessdate=27 July 2009 |website=theglobeandmail.compublisher=[[The Globe and Mail]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Barrett |first=Paul M. |date=12 June 2009 |title=Rewriting the Rules |url=https://www.nytimes.com/2009/06/14/books/review/Barrett-t.html |accessdate=27 July 2009 |publisher=[[The New York Times]]|website=nytimes.com}}</ref> ২০২১ চনৰ জুন মাহত তেওঁৰ আন এখন উল্লেখ্য গ্ৰন্থ এন্থ্ৰ’-ভিজন প্ৰকাশ পায়।<ref> name=anthro</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== nn004f1ddxuzyphf6qm2vvpfiia0n90 648288 648286 2026-10-28T10:53:29Z Poli Borah24 43763 648288 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]] | status = | term_start = October 2023 | term_end = | predecessor = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]] | successor = | birth_name = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}</ref> | birth_place = | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ | education = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল | alma_mater = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)<ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref> | period = | notableworks = | module = {{Infobox academic | embed=yes | thesis_title = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan | thesis_url = https://www.worldcat.org/oclc/886727091 | thesis_year = 1996 | doctoral_advisor = }} | spouse = | partner = | children = 2 | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১) | website = {{Official URL}} }} '''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=King's College Cambridge |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Gillian Tett Profile|url=https://www.ft.com/gillian-tett |publisher=[[Financial Times]]|website=ft.com/gillian-tett}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|publisher=Financial|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref><ref> name=crimson>{{Cite web |last=Mete |first=Thomas |date=4 February 2023 |title=Journalist Gillian Tett Touts Insight from Anthropology at Harvard |url=https://www.thecrimson.com/article/2023/2/8/gillian-tett-iop-forum/ |access-date=6 January 2024 |website=thecrimson.com|publisher=[[The Harvard Crimson]]}}</ref> তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |title=All Those Arrows |first=Donald |last=MacKenzie |date=25 June 2009 |accessdate=24 July 2009|publisher=[[London Review of Books]]|url=http://www.lrb.co.uk/v31/n12/mack01_.html|website=lrb.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why journalism matters: Lionel Barber's speech in full|date=16 July 2009|accessdate=24 July 2009|publisher=[[Press Gazette]]|first=Lionel|last=Barber|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616183832/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|url-status=dead|website=pressgazette.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why didn't the City journalists see the financial crisis coming? |first=James|last=Robinson|date=12 October 2008|accessdate=24 July 2009|publisher=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/2008/oct/12/pressandpublishing-creditcrunch|website=theguardian.com}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref><ref name=imdb>{{IMDb name}}</ref><ref> name=cspan>{{C-SPAN}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == টেটৰ জন্ম ১৯৬৭ চনৰ ১০ জুলাইত হৈছিল আৰু তেওঁ লণ্ডন বৰো অৱ হেৰ’ত অৱস্থিত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite news | title = Birthdays | newspaper = [[The Guardian]] | pages = 31 | date = 10 July 2014 }}</ref> <ref>[http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls Accomplished ONLS – Distinguished ONLS List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507070031/http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls |date=7 May 2014 }} Publisher: ''[[North London Collegiate]]''. Retrieved: 23 February 2014.</ref> ১৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ পাকিস্তানৰ এটা অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰিছিল।<ref> name="SfAAN">McKenna, Brian (2011):[http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf Bestselling Anthropologist "Predicted" Financial Meltdown of 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226055538/http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf |date=26 February 2014 }}, ''Society for Applied Anthropology Newsletter''</ref> টেটে কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ ক্লেয়াৰ কলেজত অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯৮৯ চনত পুৰাতত্ত্ব আৰু নৃতত্ত্ব বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত, প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ অন্তৰ্গত তাজিকিস্তানত কৰা ক্ষেত্ৰভিত্তিক গৱেষণাৰ বাবে ১৯৯৬ চনত তেওঁক সামাজিক নৃতত্ত্ব বিষয়ত ডক্টৰেট অৱ ফিল’ছপী ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref> name=anthro>{{cite book |last=Tett |first=Gillian |author-link=Gillian Tett |date=2021 |title=Anthro-Vision: A New Way to See in Business and Life |publisher=Penguin Books |page= 13}} {{ISBN missing}}</ref><ref name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Tett, Gillian Romaine | id =U253985 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U253985 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref> <ref> name=phd>{{cite thesis |degree=PhD|last1=Tett |first1=Gillian Romaine|title=Ambiguous alliances: marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan. |url=https://idiscover.lib.cam.ac.uk/permalink/44CAM_INST/rmisas/alma99207304103606|website=cam.ac.uk|id={{EThOS|uk.bl.ethos.264360}} |publisher=University of Cambridge |access-date= 2023-02-23 |date=1996|oclc= 886727091}}</ref><ref name="FTProfile" /><ref>{{cite web|title=Take Three |year=2009 |accessdate=31 March 2010 |publisher=[[University of Cambridge]] |first=Dina |last=Medland |url=http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716063034/http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |archivedate=16 July 2011 |df=dmy }}</ref>তেওঁ শৈক্ষিক নৃতত্ত্বৰ সমসাময়িক প্ৰচলিত উত্তৰ-আধুনিকতাবাদৰ ধাৰাটোৰ প্ৰতি ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰিছিল, যি ইমানেই বেছি আত্ম-সমালোচনামূলক হৈ পৰিছিল যে তেওঁৰ মতে ই একপ্ৰকাৰৰ "বৌদ্ধিক আত্মহত্যা" হে কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁ নৃতত্ত্বৰ শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰখন এৰি সাংবাদিকতাৰ কেৰিয়াৰ বাছনি কৰে।<ref> name="SfAAN"/> Instead, she pursued a career in journalism.<ref name="Daiwa">{{cite web|url=http://www.dajf.org.uk/event_page.asp?Section=Eventssec&ID=328|title=Saving the Sun: Shinsei and the Battle for Japan's Future|date=February 2004|work=Book launch event – author biography|publisher=The Daiwa Anglo Japanese Foundation|accessdate=27 July 2009}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == কৰ্মজীৱন == ১৯৯৩ চনত টেটে প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়ন আৰু ইউৰোপৰ এগৰাকী সংবাদদাতা হিচাপে 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে। ১৯৯৭ চনত তেওঁক টকিঅ’ত নিযুক্তি দিয়া হয়, য’ত তেওঁ পিছলৈ ব্যুৰো চিফ হৈ পৰে।<ref> name="FTProfile"</ref> ২০০৩ চনত তেওঁ 'লেক্স কলাম'ৰ ডেপুটি হেড হয়। ইয়াৰ পিছত টেটে এফটি-ত ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত এগৰাকী এচিষ্টেণ্ট এডিটৰ আৰু স্তম্ভলেখক হিচাপে কাম কৰাৰ পিছত পুনৰ ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰৰ পদলৈ ঘূৰি আহে।<ref>{{cite web|publisher=[[HM Treasury]]|date=19 May 1997|accessdate=27 July 2009|title=Barclays Chief Executive to Spearhead Task Force on Tax and Benefits|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/press_47_97.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=Financial Times doubles coverage of Lex column|first=Daniel|last=Farey-Jones|publisher=[[Brand Republic]]|date= 26 September 2005|accessdate=27 July 2009|url=http://www.brandrepublic.com/news/518919/financial-times-doubles-coverage-lex-column-/}}</ref><ref>{{cite news|title=FT's Lex expands|date=30 September 2007|accessdate=27 July 2009|first=Jean|last=Morgan|work=[[Press Gazette]]|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storyCode=32003&sectioncode=1}}</ref><ref>{{cite news|title=WSJ To Sever Ties With Breakingviews; Selling Its Minority Stake?|first=Rafat|last=Ali|date=6 June 2008|accessdate=27 July 2009|publisher=[[Paidcontent.org]]|url=http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|archive-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427200255/http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|url-status=dead}}</ref><ref> name=FTProfile>{{cite web|url=http://www.ft.com/comment/columnists/gilliantett|title=Gillian Tett profile|accessdate=24 July 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|url-status=dead}}</ref> ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ টেটে আমেৰিকাৰ বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান জেপি মৰ্গান-ৰ ওপৰত এক নৃতাত্ত্বিক গৱেষণা চলাইছিল। এই গৱেষণাৰ জৰিয়তে তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ একাকী তথা আছুতীয়া সংস্কৃতিয়ে এনে কিছুমান বিত্তীয় আহিলা গঢ়ি তুলিছিল যাৰ কোনো বাস্তৱিক ভিত্তি নাছিল আৰু যিবোৰে ভয়াৱহ অৰ্থনৈতিক প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন।<ref>{{Cite news |date=2006-11-30 |title=Financial wizards' debt to ratings agencies |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/86a53ab8-809c-11db-9096-0000779e2340 |access-date=2023-10-19}}</ref><ref>{{Cite web |title=Elaborate debt deals spread risk but distort the data |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/d09dbf32-a3f1-11db-bec4-0000779e2340 |access-date=2023-10-15 |website=www.ft.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Failing grades?|publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/595b8988-03da-11dc-a931-000b5df10621 |access-date=2023-10-15 |website=ft.com}}</ref><ref>{{cite news|title=On the money|first=Laura|last=Barton|date=31 October 2008|accessdate=24 July 2009|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/31/creditcrunch-gillian-tett-financial-times|work=[[The Guardian]]}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref> ২০০৬-০৭ চনৰ ভিতৰত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ-ত প্ৰকাশিত ধাৰাবাহিক প্ৰবন্ধত তেওঁ ছিকিউৰিটাইজেচন, বিত্তীয় ডেৰিভেটিভছ আৰু ক্ৰেডিট ৰেটিং এজেন্সীসমূহৰ অবিশ্বাস্যতাই সৃষ্টি কৰিব পৰা বিপদৰ বিষয়ে লিখিছিল। ২০০৮ চনৰ অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু ইয়াৰ পৰিণতিত হোৱা মোক্ষম আঘাতৰ পটভূমিক লৈ তেওঁ ২০০৯ চনত '''ফুলছ গ’ল্ড''' নামৰ এখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে।<ref> name=foolsgold</ref> <ref> name="SfAAN"</ref>২০০৮ চনৰ বিশ্বজনীন আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত নিৰ্মিত ২০১০ চনৰ বিখ্যাত তথ্যচিত্ৰ ইনচাইড জব-তো তেওঁ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁৰ এই গ্ৰন্থখনে ২০০৯ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় গ্ৰন্থ হিচাপে '''স্পীয়াৰ্ছ বুক এৱাৰ্ড''' লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |last=Allentuck |first=Andrew |date=3 July 2009 |title=Imaginary money |url=https://www.theglobeandmail.com/books/fools-gold-by-gillian-tett-house-of-cards-by-william-d-cohan-street-fighters-by-kate-kelly/article1198642/ |accessdate=27 July 2009 |website=theglobeandmail.compublisher=[[The Globe and Mail]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Barrett |first=Paul M. |date=12 June 2009 |title=Rewriting the Rules |url=https://www.nytimes.com/2009/06/14/books/review/Barrett-t.html |accessdate=27 July 2009 |publisher=[[The New York Times]]|website=nytimes.com}}</ref> ২০২১ চনৰ জুন মাহত তেওঁৰ আন এখন উল্লেখ্য গ্ৰন্থ '''এন্থ্ৰ’-ভিজন''' প্ৰকাশ পায়।<ref> name=anthro</ref> === কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজ === ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট (Provost) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা তেওঁ মাইকেল প্ৰক্টৰৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।ৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট (Provost) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা তেওঁ মাইকেল প্ৰক্টৰৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=kcc>{{Cite web |title=Catz and King's announce new college heads |url=https://www.varsity.co.uk/news/25031 |access-date=2023-02-10 |website=varsity.co.uk|publisher=[[Varsity (Cambridge)|Varsity]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=kings.cam.ac.uk|publisher=King's College Cambridge |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== g30qne68rd2xpwyjsgyszcjkyayo6vt 648290 648288 2026-10-28T11:21:26Z Poli Borah24 43763 648290 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]] | status = | term_start = October 2023 | term_end = | predecessor = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]] | successor = | birth_name = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}</ref> | birth_place = | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ | education = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল | alma_mater = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)<ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref> | period = | notableworks = | module = {{Infobox academic | embed=yes | thesis_title = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan | thesis_url = https://www.worldcat.org/oclc/886727091 | thesis_year = 1996 | doctoral_advisor = }} | spouse = | partner = | children = 2 | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১) | website = {{Official URL}} }} '''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=King's College Cambridge |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Gillian Tett Profile|url=https://www.ft.com/gillian-tett |publisher=[[Financial Times]]|website=ft.com/gillian-tett}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|publisher=Financial|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref><ref> name=crimson>{{Cite web |last=Mete |first=Thomas |date=4 February 2023 |title=Journalist Gillian Tett Touts Insight from Anthropology at Harvard |url=https://www.thecrimson.com/article/2023/2/8/gillian-tett-iop-forum/ |access-date=6 January 2024 |website=thecrimson.com|publisher=[[The Harvard Crimson]]}}</ref> তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |title=All Those Arrows |first=Donald |last=MacKenzie |date=25 June 2009 |accessdate=24 July 2009|publisher=[[London Review of Books]]|url=http://www.lrb.co.uk/v31/n12/mack01_.html|website=lrb.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why journalism matters: Lionel Barber's speech in full|date=16 July 2009|accessdate=24 July 2009|publisher=[[Press Gazette]]|first=Lionel|last=Barber|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616183832/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|url-status=dead|website=pressgazette.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why didn't the City journalists see the financial crisis coming? |first=James|last=Robinson|date=12 October 2008|accessdate=24 July 2009|publisher=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/2008/oct/12/pressandpublishing-creditcrunch|website=theguardian.com}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref><ref name=imdb>{{IMDb name}}</ref><ref> name=cspan>{{C-SPAN}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == টেটৰ জন্ম ১৯৬৭ চনৰ ১০ জুলাইত হৈছিল আৰু তেওঁ লণ্ডন বৰো অৱ হেৰ’ত অৱস্থিত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite news | title = Birthdays | newspaper = [[The Guardian]] | pages = 31 | date = 10 July 2014 }}</ref> <ref>[http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls Accomplished ONLS – Distinguished ONLS List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507070031/http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls |date=7 May 2014 }} Publisher: ''[[North London Collegiate]]''. Retrieved: 23 February 2014.</ref> ১৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ পাকিস্তানৰ এটা অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰিছিল।<ref> name="SfAAN">McKenna, Brian (2011):[http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf Bestselling Anthropologist "Predicted" Financial Meltdown of 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226055538/http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf |date=26 February 2014 }}, ''Society for Applied Anthropology Newsletter''</ref> টেটে কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ ক্লেয়াৰ কলেজত অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯৮৯ চনত পুৰাতত্ত্ব আৰু নৃতত্ত্ব বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত, প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ অন্তৰ্গত তাজিকিস্তানত কৰা ক্ষেত্ৰভিত্তিক গৱেষণাৰ বাবে ১৯৯৬ চনত তেওঁক সামাজিক নৃতত্ত্ব বিষয়ত ডক্টৰেট অৱ ফিল’ছপী ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref> name=anthro>{{cite book |last=Tett |first=Gillian |author-link=Gillian Tett |date=2021 |title=Anthro-Vision: A New Way to See in Business and Life |publisher=Penguin Books |page= 13}} {{ISBN missing}}</ref><ref name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Tett, Gillian Romaine | id =U253985 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U253985 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref> <ref> name=phd>{{cite thesis |degree=PhD|last1=Tett |first1=Gillian Romaine|title=Ambiguous alliances: marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan. |url=https://idiscover.lib.cam.ac.uk/permalink/44CAM_INST/rmisas/alma99207304103606|website=cam.ac.uk|id={{EThOS|uk.bl.ethos.264360}} |publisher=University of Cambridge |access-date= 2023-02-23 |date=1996|oclc= 886727091}}</ref><ref name="FTProfile" /><ref>{{cite web|title=Take Three |year=2009 |accessdate=31 March 2010 |publisher=[[University of Cambridge]] |first=Dina |last=Medland |url=http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716063034/http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |archivedate=16 July 2011 |df=dmy }}</ref>তেওঁ শৈক্ষিক নৃতত্ত্বৰ সমসাময়িক প্ৰচলিত উত্তৰ-আধুনিকতাবাদৰ ধাৰাটোৰ প্ৰতি ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰিছিল, যি ইমানেই বেছি আত্ম-সমালোচনামূলক হৈ পৰিছিল যে তেওঁৰ মতে ই একপ্ৰকাৰৰ "বৌদ্ধিক আত্মহত্যা" হে কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁ নৃতত্ত্বৰ শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰখন এৰি সাংবাদিকতাৰ কেৰিয়াৰ বাছনি কৰে।<ref> name="SfAAN"/> Instead, she pursued a career in journalism.<ref name="Daiwa">{{cite web|url=http://www.dajf.org.uk/event_page.asp?Section=Eventssec&ID=328|title=Saving the Sun: Shinsei and the Battle for Japan's Future|date=February 2004|work=Book launch event – author biography|publisher=The Daiwa Anglo Japanese Foundation|accessdate=27 July 2009}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == কৰ্মজীৱন == ১৯৯৩ চনত টেটে প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়ন আৰু ইউৰোপৰ এগৰাকী সংবাদদাতা হিচাপে 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে। ১৯৯৭ চনত তেওঁক টকিঅ’ত নিযুক্তি দিয়া হয়, য’ত তেওঁ পিছলৈ ব্যুৰো চিফ হৈ পৰে।<ref> name="FTProfile"</ref> ২০০৩ চনত তেওঁ 'লেক্স কলাম'ৰ ডেপুটি হেড হয়। ইয়াৰ পিছত টেটে এফটি-ত ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত এগৰাকী এচিষ্টেণ্ট এডিটৰ আৰু স্তম্ভলেখক হিচাপে কাম কৰাৰ পিছত পুনৰ ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰৰ পদলৈ ঘূৰি আহে।<ref>{{cite web|publisher=[[HM Treasury]]|date=19 May 1997|accessdate=27 July 2009|title=Barclays Chief Executive to Spearhead Task Force on Tax and Benefits|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/press_47_97.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=Financial Times doubles coverage of Lex column|first=Daniel|last=Farey-Jones|publisher=[[Brand Republic]]|date= 26 September 2005|accessdate=27 July 2009|url=http://www.brandrepublic.com/news/518919/financial-times-doubles-coverage-lex-column-/}}</ref><ref>{{cite news|title=FT's Lex expands|date=30 September 2007|accessdate=27 July 2009|first=Jean|last=Morgan|work=[[Press Gazette]]|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storyCode=32003&sectioncode=1}}</ref><ref>{{cite news|title=WSJ To Sever Ties With Breakingviews; Selling Its Minority Stake?|first=Rafat|last=Ali|date=6 June 2008|accessdate=27 July 2009|publisher=[[Paidcontent.org]]|url=http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|archive-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427200255/http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|url-status=dead}}</ref><ref> name=FTProfile>{{cite web|url=http://www.ft.com/comment/columnists/gilliantett|title=Gillian Tett profile|accessdate=24 July 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|url-status=dead}}</ref> ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ টেটে আমেৰিকাৰ বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান জেপি মৰ্গান-ৰ ওপৰত এক নৃতাত্ত্বিক গৱেষণা চলাইছিল। এই গৱেষণাৰ জৰিয়তে তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ একাকী তথা আছুতীয়া সংস্কৃতিয়ে এনে কিছুমান বিত্তীয় আহিলা গঢ়ি তুলিছিল যাৰ কোনো বাস্তৱিক ভিত্তি নাছিল আৰু যিবোৰে ভয়াৱহ অৰ্থনৈতিক প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন।<ref>{{Cite news |date=2006-11-30 |title=Financial wizards' debt to ratings agencies |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/86a53ab8-809c-11db-9096-0000779e2340 |access-date=2023-10-19}}</ref><ref>{{Cite web |title=Elaborate debt deals spread risk but distort the data |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/d09dbf32-a3f1-11db-bec4-0000779e2340 |access-date=2023-10-15 |website=www.ft.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Failing grades?|publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/595b8988-03da-11dc-a931-000b5df10621 |access-date=2023-10-15 |website=ft.com}}</ref><ref>{{cite news|title=On the money|first=Laura|last=Barton|date=31 October 2008|accessdate=24 July 2009|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/31/creditcrunch-gillian-tett-financial-times|work=[[The Guardian]]}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref> ২০০৬-০৭ চনৰ ভিতৰত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ-ত প্ৰকাশিত ধাৰাবাহিক প্ৰবন্ধত তেওঁ ছিকিউৰিটাইজেচন, বিত্তীয় ডেৰিভেটিভছ আৰু ক্ৰেডিট ৰেটিং এজেন্সীসমূহৰ অবিশ্বাস্যতাই সৃষ্টি কৰিব পৰা বিপদৰ বিষয়ে লিখিছিল। ২০০৮ চনৰ অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু ইয়াৰ পৰিণতিত হোৱা মোক্ষম আঘাতৰ পটভূমিক লৈ তেওঁ ২০০৯ চনত '''ফুলছ গ’ল্ড''' নামৰ এখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে।<ref> name=foolsgold</ref> <ref> name="SfAAN"</ref>২০০৮ চনৰ বিশ্বজনীন আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত নিৰ্মিত ২০১০ চনৰ বিখ্যাত তথ্যচিত্ৰ ইনচাইড জব-তো তেওঁ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁৰ এই গ্ৰন্থখনে ২০০৯ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় গ্ৰন্থ হিচাপে '''স্পীয়াৰ্ছ বুক এৱাৰ্ড''' লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |last=Allentuck |first=Andrew |date=3 July 2009 |title=Imaginary money |url=https://www.theglobeandmail.com/books/fools-gold-by-gillian-tett-house-of-cards-by-william-d-cohan-street-fighters-by-kate-kelly/article1198642/ |accessdate=27 July 2009 |website=theglobeandmail.compublisher=[[The Globe and Mail]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Barrett |first=Paul M. |date=12 June 2009 |title=Rewriting the Rules |url=https://www.nytimes.com/2009/06/14/books/review/Barrett-t.html |accessdate=27 July 2009 |publisher=[[The New York Times]]|website=nytimes.com}}</ref> ২০২১ চনৰ জুন মাহত তেওঁৰ আন এখন উল্লেখ্য গ্ৰন্থ '''এন্থ্ৰ’-ভিজন''' প্ৰকাশ পায়।<ref> name=anthro</ref> === কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজ === ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট (Provost) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা তেওঁ মাইকেল প্ৰক্টৰৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।ৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট (Provost) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা তেওঁ মাইকেল প্ৰক্টৰৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=kcc>{{Cite web |title=Catz and King's announce new college heads |url=https://www.varsity.co.uk/news/25031 |access-date=2023-02-10 |website=varsity.co.uk|publisher=[[Varsity (Cambridge)|Varsity]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=kings.cam.ac.uk|publisher=King's College Cambridge |language=en}}</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == * ২০০৭: বিত্তীয় সাংবাদিকতাৰ বাবে উইনকট বঁটা (পুঁজি বজাৰ অৰ্থাৎ সম্পৰ্কীয় প্ৰতিবেদনৰ বাবে)। * ২০০৮: ব্ৰিটিছ প্ৰেছ এৱাৰ্ডছৰ তৰফৰ পৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্যৱসায়িক সাংবাদিক' সন্মান। * ২০০৯: ব্ৰিটিছ প্ৰেছ এৱাৰ্ডছৰ তৰফৰ পৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ সাংবাদিক' সন্মান। * ২০০৯: তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফুলছ গ’ল্ড'-ৰ বাবে 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় গ্ৰন্থ' বঁটা। * ২০১১: ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ সন্মানীয় 'প্ৰেচিডেণ্টছ মেডেল'। * ২০১২: 'Madoff spins his story' শীৰ্ষক শ্ৰেষ্ঠ বিশেষ প্ৰবন্ধৰ বাবে 'চছাইটি অৱ আমেৰিকান বিজনেছ এডিটৰ্ছ এণ্ড ৰাইটাৰ্ছ' বঁটা। * ২০১৩: চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নিউয়ৰ্কৰ অধীনস্থ বাৰুখ কলেজৰ পৰা সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী। * ২০১৫: লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী। * ২০১৬: এক্সেটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী। * ২০১৬: মায়ামী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী। * ২০১৭: গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সন্মানীয় ফেলোশ্বিপ। * ২০১৭: কাৰ্নেগী মেলন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তৰফৰ পৰা 'টেপাৰ স্কুল অৱ বিজনেছ এৱাৰ্ড ফৰ প্ৰফেচনেল এক্সেলেন্স'। * ২০১৭: এডিটৰিয়েল ইণ্টেলিজেন্সৰ দ্বাৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী স্তম্ভলেখক' সন্মান। * ২০১৯: তেওঁ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰা নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'-ৰ বাবে 'বেষ্ট ইন বিজনেছ অনৰীজ' সন্মান। * ২০১৯: চেইণ্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী। * ২০২০: নিউজলেটাৰ শ্ৰেণীত 'মৰেল মানি'-ৰ বাবে বিজয়ী বঁটা। ==তথ্যসূত্ৰ== bdzvnrlcp342th1avno5vf6cblombtd 648291 648290 2026-10-28T11:27:40Z Poli Borah24 43763 648291 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = গিলিয়ান টেট | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}} | image = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট | office = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]] | status = | term_start = October 2023 | term_end = | predecessor = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]] | successor = | birth_name = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}</ref> | birth_place = | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ | education = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল | alma_mater = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)<ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref> | period = | notableworks = | module = {{Infobox academic | embed=yes | thesis_title = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan | thesis_url = https://www.worldcat.org/oclc/886727091 | thesis_year = 1996 | doctoral_advisor = }} | spouse = | partner = | children = 2 | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১) | website = {{Official URL}} }} '''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=King's College Cambridge |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Gillian Tett Profile|url=https://www.ft.com/gillian-tett |publisher=[[Financial Times]]|website=ft.com/gillian-tett}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|publisher=Financial|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead}}</ref><ref> name=crimson>{{Cite web |last=Mete |first=Thomas |date=4 February 2023 |title=Journalist Gillian Tett Touts Insight from Anthropology at Harvard |url=https://www.thecrimson.com/article/2023/2/8/gillian-tett-iop-forum/ |access-date=6 January 2024 |website=thecrimson.com|publisher=[[The Harvard Crimson]]}}</ref> তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |title=All Those Arrows |first=Donald |last=MacKenzie |date=25 June 2009 |accessdate=24 July 2009|publisher=[[London Review of Books]]|url=http://www.lrb.co.uk/v31/n12/mack01_.html|website=lrb.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why journalism matters: Lionel Barber's speech in full|date=16 July 2009|accessdate=24 July 2009|publisher=[[Press Gazette]]|first=Lionel|last=Barber|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616183832/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|url-status=dead|website=pressgazette.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Why didn't the City journalists see the financial crisis coming? |first=James|last=Robinson|date=12 October 2008|accessdate=24 July 2009|publisher=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/2008/oct/12/pressandpublishing-creditcrunch|website=theguardian.com}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref><ref name=imdb>{{IMDb name}}</ref><ref> name=cspan>{{C-SPAN}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == টেটৰ জন্ম ১৯৬৭ চনৰ ১০ জুলাইত হৈছিল আৰু তেওঁ লণ্ডন বৰো অৱ হেৰ’ত অৱস্থিত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল।<ref> name=whoswho</ref><ref>{{cite news | title = Birthdays | newspaper = [[The Guardian]] | pages = 31 | date = 10 July 2014 }}</ref> <ref>[http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls Accomplished ONLS – Distinguished ONLS List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507070031/http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls |date=7 May 2014 }} Publisher: ''[[North London Collegiate]]''. Retrieved: 23 February 2014.</ref> ১৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ পাকিস্তানৰ এটা অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰিছিল।<ref> name="SfAAN">McKenna, Brian (2011):[http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf Bestselling Anthropologist "Predicted" Financial Meltdown of 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226055538/http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf |date=26 February 2014 }}, ''Society for Applied Anthropology Newsletter''</ref> টেটে কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ ক্লেয়াৰ কলেজত অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯৮৯ চনত পুৰাতত্ত্ব আৰু নৃতত্ত্ব বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত, প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ অন্তৰ্গত তাজিকিস্তানত কৰা ক্ষেত্ৰভিত্তিক গৱেষণাৰ বাবে ১৯৯৬ চনত তেওঁক সামাজিক নৃতত্ত্ব বিষয়ত ডক্টৰেট অৱ ফিল’ছপী ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref> name=anthro>{{cite book |last=Tett |first=Gillian |author-link=Gillian Tett |date=2021 |title=Anthro-Vision: A New Way to See in Business and Life |publisher=Penguin Books |page= 13}} {{ISBN missing}}</ref><ref name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Tett, Gillian Romaine | id =U253985 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U253985 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref> <ref> name=phd>{{cite thesis |degree=PhD|last1=Tett |first1=Gillian Romaine|title=Ambiguous alliances: marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan. |url=https://idiscover.lib.cam.ac.uk/permalink/44CAM_INST/rmisas/alma99207304103606|website=cam.ac.uk|id={{EThOS|uk.bl.ethos.264360}} |publisher=University of Cambridge |access-date= 2023-02-23 |date=1996|oclc= 886727091}}</ref><ref name="FTProfile" /><ref>{{cite web|title=Take Three |year=2009 |accessdate=31 March 2010 |publisher=[[University of Cambridge]] |first=Dina |last=Medland |url=http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716063034/http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |archivedate=16 July 2011 |df=dmy }}</ref>তেওঁ শৈক্ষিক নৃতত্ত্বৰ সমসাময়িক প্ৰচলিত উত্তৰ-আধুনিকতাবাদৰ ধাৰাটোৰ প্ৰতি ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰিছিল, যি ইমানেই বেছি আত্ম-সমালোচনামূলক হৈ পৰিছিল যে তেওঁৰ মতে ই একপ্ৰকাৰৰ "বৌদ্ধিক আত্মহত্যা" হে কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁ নৃতত্ত্বৰ শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰখন এৰি সাংবাদিকতাৰ কেৰিয়াৰ বাছনি কৰে।<ref> name="SfAAN"/> Instead, she pursued a career in journalism.<ref name="Daiwa">{{cite web|url=http://www.dajf.org.uk/event_page.asp?Section=Eventssec&ID=328|title=Saving the Sun: Shinsei and the Battle for Japan's Future|date=February 2004|work=Book launch event – author biography|publisher=The Daiwa Anglo Japanese Foundation|accessdate=27 July 2009}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == কৰ্মজীৱন == ১৯৯৩ চনত টেটে প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়ন আৰু ইউৰোপৰ এগৰাকী সংবাদদাতা হিচাপে 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে। ১৯৯৭ চনত তেওঁক টকিঅ’ত নিযুক্তি দিয়া হয়, য’ত তেওঁ পিছলৈ ব্যুৰো চিফ হৈ পৰে।<ref> name="FTProfile"</ref> ২০০৩ চনত তেওঁ 'লেক্স কলাম'ৰ ডেপুটি হেড হয়। ইয়াৰ পিছত টেটে এফটি-ত ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত এগৰাকী এচিষ্টেণ্ট এডিটৰ আৰু স্তম্ভলেখক হিচাপে কাম কৰাৰ পিছত পুনৰ ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰৰ পদলৈ ঘূৰি আহে।<ref>{{cite web|publisher=[[HM Treasury]]|date=19 May 1997|accessdate=27 July 2009|title=Barclays Chief Executive to Spearhead Task Force on Tax and Benefits|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/press_47_97.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=Financial Times doubles coverage of Lex column|first=Daniel|last=Farey-Jones|publisher=[[Brand Republic]]|date= 26 September 2005|accessdate=27 July 2009|url=http://www.brandrepublic.com/news/518919/financial-times-doubles-coverage-lex-column-/}}</ref><ref>{{cite news|title=FT's Lex expands|date=30 September 2007|accessdate=27 July 2009|first=Jean|last=Morgan|work=[[Press Gazette]]|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storyCode=32003&sectioncode=1}}</ref><ref>{{cite news|title=WSJ To Sever Ties With Breakingviews; Selling Its Minority Stake?|first=Rafat|last=Ali|date=6 June 2008|accessdate=27 July 2009|publisher=[[Paidcontent.org]]|url=http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|archive-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427200255/http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|url-status=dead}}</ref><ref> name=FTProfile>{{cite web|url=http://www.ft.com/comment/columnists/gilliantett|title=Gillian Tett profile|accessdate=24 July 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|url-status=dead}}</ref> ২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ টেটে আমেৰিকাৰ বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান জেপি মৰ্গান-ৰ ওপৰত এক নৃতাত্ত্বিক গৱেষণা চলাইছিল। এই গৱেষণাৰ জৰিয়তে তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ একাকী তথা আছুতীয়া সংস্কৃতিয়ে এনে কিছুমান বিত্তীয় আহিলা গঢ়ি তুলিছিল যাৰ কোনো বাস্তৱিক ভিত্তি নাছিল আৰু যিবোৰে ভয়াৱহ অৰ্থনৈতিক প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন।<ref>{{Cite news |date=2006-11-30 |title=Financial wizards' debt to ratings agencies |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/86a53ab8-809c-11db-9096-0000779e2340 |access-date=2023-10-19}}</ref><ref>{{Cite web |title=Elaborate debt deals spread risk but distort the data |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/d09dbf32-a3f1-11db-bec4-0000779e2340 |access-date=2023-10-15 |website=www.ft.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Failing grades?|publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/595b8988-03da-11dc-a931-000b5df10621 |access-date=2023-10-15 |website=ft.com}}</ref><ref>{{cite news|title=On the money|first=Laura|last=Barton|date=31 October 2008|accessdate=24 July 2009|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/31/creditcrunch-gillian-tett-financial-times|work=[[The Guardian]]}}</ref><ref> name="SfAAN" </ref> ২০০৬-০৭ চনৰ ভিতৰত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ-ত প্ৰকাশিত ধাৰাবাহিক প্ৰবন্ধত তেওঁ ছিকিউৰিটাইজেচন, বিত্তীয় ডেৰিভেটিভছ আৰু ক্ৰেডিট ৰেটিং এজেন্সীসমূহৰ অবিশ্বাস্যতাই সৃষ্টি কৰিব পৰা বিপদৰ বিষয়ে লিখিছিল। ২০০৮ চনৰ অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু ইয়াৰ পৰিণতিত হোৱা মোক্ষম আঘাতৰ পটভূমিক লৈ তেওঁ ২০০৯ চনত '''ফুলছ গ’ল্ড''' নামৰ এখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে।<ref> name=foolsgold</ref> <ref> name="SfAAN"</ref>২০০৮ চনৰ বিশ্বজনীন আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত নিৰ্মিত ২০১০ চনৰ বিখ্যাত তথ্যচিত্ৰ ইনচাইড জব-তো তেওঁ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁৰ এই গ্ৰন্থখনে ২০০৯ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় গ্ৰন্থ হিচাপে '''স্পীয়াৰ্ছ বুক এৱাৰ্ড''' লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{cite web |last=Allentuck |first=Andrew |date=3 July 2009 |title=Imaginary money |url=https://www.theglobeandmail.com/books/fools-gold-by-gillian-tett-house-of-cards-by-william-d-cohan-street-fighters-by-kate-kelly/article1198642/ |accessdate=27 July 2009 |website=theglobeandmail.compublisher=[[The Globe and Mail]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Barrett |first=Paul M. |date=12 June 2009 |title=Rewriting the Rules |url=https://www.nytimes.com/2009/06/14/books/review/Barrett-t.html |accessdate=27 July 2009 |publisher=[[The New York Times]]|website=nytimes.com}}</ref> ২০২১ চনৰ জুন মাহত তেওঁৰ আন এখন উল্লেখ্য গ্ৰন্থ '''এন্থ্ৰ’-ভিজন''' প্ৰকাশ পায়।<ref> name=anthro</ref> === কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজ === ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট (Provost) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা তেওঁ মাইকেল প্ৰক্টৰৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।ৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট (Provost) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা তেওঁ মাইকেল প্ৰক্টৰৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref> name=kcc>{{Cite web |title=Catz and King's announce new college heads |url=https://www.varsity.co.uk/news/25031 |access-date=2023-02-10 |website=varsity.co.uk|publisher=[[Varsity (Cambridge)|Varsity]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=kings.cam.ac.uk|publisher=King's College Cambridge |language=en}}</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == * ২০০৭: বিত্তীয় সাংবাদিকতাৰ বাবে উইনকট বঁটা (পুঁজি বজাৰ অৰ্থাৎ সম্পৰ্কীয় প্ৰতিবেদনৰ বাবে)। * ২০০৮: ব্ৰিটিছ প্ৰেছ এৱাৰ্ডছৰ তৰফৰ পৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্যৱসায়িক সাংবাদিক' সন্মান। * ২০০৯: ব্ৰিটিছ প্ৰেছ এৱাৰ্ডছৰ তৰফৰ পৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ সাংবাদিক' সন্মান। * ২০০৯: তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফুলছ গ’ল্ড'-ৰ বাবে 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় গ্ৰন্থ' বঁটা। * ২০১১: ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ সন্মানীয় 'প্ৰেচিডেণ্টছ মেডেল'। * ২০১২: 'Madoff spins his story' শীৰ্ষক শ্ৰেষ্ঠ বিশেষ প্ৰবন্ধৰ বাবে 'চছাইটি অৱ আমেৰিকান বিজনেছ এডিটৰ্ছ এণ্ড ৰাইটাৰ্ছ' বঁটা। * ২০১৩: চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নিউয়ৰ্কৰ অধীনস্থ বাৰুখ কলেজৰ পৰা সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী। * ২০১৫: লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী। * ২০১৬: এক্সেটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী। * ২০১৬: মায়ামী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী। * ২০১৭: গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সন্মানীয় ফেলোশ্বিপ। * ২০১৭: কাৰ্নেগী মেলন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তৰফৰ পৰা 'টেপাৰ স্কুল অৱ বিজনেছ এৱাৰ্ড ফৰ প্ৰফেচনেল এক্সেলেন্স'। * ২০১৭: এডিটৰিয়েল ইণ্টেলিজেন্সৰ দ্বাৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী স্তম্ভলেখক' সন্মান। * ২০১৯: তেওঁ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰা নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'-ৰ বাবে 'বেষ্ট ইন বিজনেছ অনৰীজ' সন্মান। * ২০১৯: চেইণ্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী। * ২০২০: নিউজলেটাৰ শ্ৰেণীত 'মৰেল মানি'-ৰ বাবে বিজয়ী বঁটা। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মহিলা ব্যৱসায়িক আৰু আৰ্থিক সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:মহিলা ব্যৱসায়িক লেখক]] [[শ্ৰেণী:ইংৰাজ আৰ্থিক লেখক]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়িক লেখক]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়িক আৰু আৰ্থিক সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:২০শ শতিকাৰ ব্ৰিটিছ মহিলা সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত বসবাস কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰবাসী]] [[শ্ৰেণী:ক্লেয়াৰ কলেজ, কেম্ব্ৰিজৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] 3u4vvq7k1m7mjof0iygruydoqygq9ma 6 140515 648281 2026-10-28T10:33:50Z Dipankar Das 36094 648281 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 648282 648281 2026-10-28T10:34:06Z Dipankar Das 36094 648282 wikitext text/x-wiki == সাৰাংশ == {{Non-free use rationale poster | Article = ৰামায়ণ: পাৰ্ট ১ | Use = Infobox | Name = ৰামায়ণ: পাৰ্ট ১ | Owner = Prime Focus Studios, Monster Mind Creations and [[DNEG]] | Source = [https://x.com/WorldOfRamayana/status/2109245306290446362 X] }} == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Hindi-language films]] == Summary == Official poster mmfvc9txg8ugiwos43v2hfv0lgjeurb